Skip to main content

Full text of "R.P. Ioannis Bvsæi Societatis Iesv theologi De statibus hominvm liber posthumus .."

See other formats 


r-   \ 


«te 


»■ 


.) 


f  \ 


Q 


H 

> 


< 

03 


i  yr^ 


) 


V-. 


V^fX»:}^    6/0, 


/^  ^/an4j^^ . 


<v 


»-" 


I 


I 


Digitized  by  tiie  Internet  Archive 
in  2011  witii  funding  from 
Duke  University  Libraries 


littp://www.arcliive.org/details/rpioannisbvsisocOObuys 


^ 


LLI  G  1  ON  L.     £ 


S  J^PIEMTJ^ 


•Si     R_.  R  IOANjWIS  BYSAJSOCILTA., 

tisJesv  Theoloqi. 

D£ 


%Mi?K  *?r^M-' cetiitc^  i<ja\  i|i 


statibvs  hominvm 

Lwer  vok^unri^^  ^  f  ~   , 

RZ^TRZNDISSIMYM  ETILI^'STiUSSI,. 
MYM  PKmCIPEMA.C  DOMINVM  D.  7>£, 
ODORYM  EFISCOFYM  FADERBOJi^.. 
MMSIM  S.  R. .  IMPEPLRJI FTIINCI .. 
PEM.   ETC. 

JVfogunfi3e_-' 
ITyPIS^IOAMNIS  ALBim .    ^.Z)     CTDIOCTCm. 


(Sait^,/ui:>.Z^^m    CvmGrat/A/^^^^^^^Nxt  priyillgio 


M^^. 


J^TlOR^Mfrf^lDl^ 


<c 


REVERENDIS- 

SIMO   ET  ILLVSTRIS- 

SIMO  PRINCIPI  AC  DOMINO 

D.  THEODORO,  EPISCOPO  PA- 

DERBORNENSr,    S.K.    IMPERII     ' 

Principi,Dominofuocle- 
mentifTimo. 

Collegium  ^^ogmtinum  Soctetatis 
1   1    s    V. 


e.vsr 


'^?4^^^j^%  VcEM  afpicic,  IlluftnfTime  Pni> 
f /CJa'^:^  (wv^  ceps ,  ac  ro2;atu  multorum  pro- 


^feC^^^dic  aliquando  poilhumus  R.  P. 
annis  Bufei  Societatisnoltra; 


:#inC§'^^j  Theolom^viri doclnna, pietate. 


>?^  V?v'irt!^^-/'^'^i  morumluauitate,  exquititaquc 
^^^"^^^""-5^^^/  vu'Cutecommendatiiiimita;tus. 


•s:^  .■-  '  7  1 


Libcr,in\:[uam,  dc  vanis  homin:imJiatibiis,{\.\mm\%m~ 
iiiniiq5,vti  iperamus,  vtiliiTimus;  quippein  quoquil- 
quc  ,  quid  m  Vit.s  Tux  inftituto  proiequendum,  fii- 
gicnduma-e  (ir,peripicere  manifeilo  queac.  Tutorem 

A     2.  ac 


ac  patronum dum circumrplcit,  Tc  vnam  R*"' ac III"* 
FrincepsappellacTibifereplurimisnominibujdjbi- 
tuniobltrictumqjctjnfitecur.Enimuerofaperftes  Au- 
<5lor,qua  fuit  in  Cel''"'  veftram  obferuantia,  hanc  ei  lu- 
cubrationemanimoacvoluntatejampridemdeftina- 
rat, voueratq;.  Ratus  fcilicet,  (quod  item  cxteri  iudi- 
canty)luculentumhicexemplarproponi,  inquoCei'^* 
vcftra  Epifcopi  Principifq' ftatum  acpartes  coocueri 
poflit,  cognofcereq;  no  quid  facere  debeat,  fed  quam 
TedLC  omnia  faciat ;  cum  pr^ftet  fado,quod  hic  doce- 
turverbo.SiueenimReiigioncmfpe6l:em,nunquam 
in  Te,  Princeps ,  rcprehendet  Auguftiniis  Donatifira- 
rumillud  :  Gjjifd Im^eratori cum Ecclefia  ?  (volebmc 
fceptro  tancumcumReligionisnegledLiinuigilandii 
cffe)  Nam  illam  Tu  egregio  pietatiszelo  in  dies  tuta- 
ris  ac latiflime propagas.  Siue etiam  Politicen  cond- 
dercm,ita  eam  fapienter  prouideq;  modcraris,  vt  diio 
illaqu^ineximiisquibufq;  Principib.  Traiani  Carfa- 
ris  Refpublica  ^z^\^tx-3h2>x.^finditas  domhforis fortnU" 
^OiVtrohij^  prttdentia,  inanimo  Tuoccrtare  videan- 
tur.  Siue  deniq;  fingularem  in  fubditos  admirer  bcne- 
uolentiam, qua  eos  non extorqucndis  vciligalib.  fed 
beneficiis  oneradis  prolixe  hadenusprofequeris,ad- 
murmurantes  audio  inquilinorum  applaulus ;  ^h^os 
decetejfe  hominum  talt  fub  Principe  mores  !  Ad  fum- 
mam,  Pri  n  c  e  p  s; 

Vox  diuerfafonat: populorum  eft  voxtamen  vna, 
Cum  verus  l^  a  t  k  i  yt  dtceris  effeP\TLK. 
Cerce  quod  ad  Nos  quidem  accinet,  benigniflimum 

Te 


TepATREMcfle,  docetadmirandaillaproirusin  So- 
ciETATEM  nortram  ^^'^'"•Tuxmunificentia.cuipa- 
rumerat,  (ingulariillamacinci^dibilipropemodum 
animite(l:ificationecompledi,niii&:nouumPader- 
bornas  Collegium  exa:dificaret,amplifq;  dotaretred- 
ditibus.  Quid  dicam  ?  latius  fcfcbcneficenti^ETuas 
terminidiffudefunt,  dumtotihuicProuinci^noftrx 
alteruma"  TreuirenfiNouitiatumconflituifli,exquo 
nonmodoinvniuerfamTuamditionem  ,  verumet- 
iaminexteras  nationesplurima  commodaimporta- 
res ;  d^  ex  hac  velut  vmbratili  Tyronum  ChriftipaliE- 
ftra,in  folem^in  puluere,in  apertam  cum  Orthodox^ 
Ecclefixhoftib.aciem^quostulupos  ceuvigilantifli- 
mus  Paftor ab ouili arces)exercitatum miHte educcre 
pofTis.  Neque  vero  hicmodumtamilluftribenigni- 
tatiTua^autfinemponis,  fed  pluraTccumanimoa- 
gitans  verfanfque  ,  fruduofa  quotidie  largitionede- 
fediaris ;  S>Cvt  Sziomone tcO:cgaudium efi ffijio ,facere 
/W/r/««»jitaliberaliTibi,cumularebeneficium.  Ef- 
ficeres  profe<5to ,  Pr  i  n  c  e  ps  ,  vt  irtgrati  moreremur ,  (i 
debitam  gratiarum  arcam  a  Simonide  Tuo,  hoc  eft,  a 
focietatenoftradepofcas.  Nuncquoniam^r<«^/W/'^«- 
tareferrinon potejij  quantadehetur ,  habenda  aU(5J:ore 
Tu[\io,tanta  efli<juam  maximum  animus  capere  queat. 
AccipcigiturR^^^atqj  111^'Princepsopufculiihoc  R. 
P.IoannisBufa;iTheologinoftrifkidioc6cinnatum, 
Tuoqj nomini deuotum  j quo  Tibi vcluti o bfidepro- 
penfiifimas  omnium  noftrum  voluntatcs  totiusPro- 
uincixnomine^tcrnumdicat,  confecrat,  oppigne- 

K    3  rat 


rat  Archieplfcopalc  Moguncinum  Societatis  Ie  s  v 
Collegium.  Quas  tot  tantifque  bencficiorum  debi- 
tis  obftridas  exloluere  nunquam  pofTe  ,  gloriofum 
nobis  erit,  il  vel fola grati  animi  fignification e  Princi- 
phpts  pUcuijfe  "uirisnon^ultimalaHseJi.  D  e  v  s  O  p  t. 
M  A  X.  ^•^""atqjlll^^^Ccir^^^veftram  Ecclefiasfux^ac 
Romano  Imperio,  noftr^eqj  focietati  quam  diutifti- 
mefaluamfofpitemqj  conferuet.  Moguntia^j  die  lo. 
Septembris ,  AniioMillefimofexcentefimo  decim^ 
tertio. 


REVEHENDISSIMO  ANLTISTITI 

ILLVSTRISSIMO     PRINCir  I 

OPT.   MAX.    PATRONO   SYO 
Votis  Emblematicis 

Sorpitant ,  gratantur,  asternant 
TROVlDENriA. 

TatrU  Tutelam. 


I  vigilcs  oculos  rediuiuus  ccrneret  Argvs," 

IntegraqucisPatrijc,  Te  PATR.E,vitamanet: 

Exclamarct}  Ohc,  iamvtramuislibcrinaurcm 

Dorraiosplus  A rgo  nam  Th e od  o  re  vides, 


FORTITFDO 

^nimi  J/i^orem. 

GR.andaeum  nunquam  Leo  confopirevigorcm 
Dicitur,aut  canis  dcgcnerare  iubis.- 
T  E  curis,  annifquc  graucm  dum  viuida ,  P  «.  i  k  c  E  p  J , 
Armat  adhuc  xtas,  an  pauct  ip(e  L  e  o » 

LIBERALITAS 

!Beneficiorum  lar^itatem. 

VT  nurquam  fibi  melljficcnt,monimcntaIabotis 
Per  uigil  A  R.  A  tamen  luce  pe.  ennat  A  p  v  m. 

'  McUc 


Mellea  fi  nefcic  bencfada  repende  rs  te.las , 

QLiamMoNTis  htices  Pk.i,vcipis  vfquc  nganci 
En  opcrdm  Cocium  fponde-,-  modioncrecoades* 

Q  u«fuperi  lychnis  infe;  ue:c  fuii  ? 

TIETAS 

^li^ionis  xelum. 

C  ParteaquostemploCbriftipepulereflagella, 
*^  SubTuaiamrcduccscogereiorapotcsi 

ScilicctmftygiosquosErrorvertcrathoedos, 

Nunc  m  ouesabeunt,  dum  Tua  flagra  vident, 
Felices  agri ,  quibus  ha:c  progignere  fas  cii 

Licia,  ramento  nobiliora  Midx ! 

CHARITJS 
Jnimarum  falutem. 

QVisveftristantamvimFRONDiB  vsindiditaudor, 
Vt  tacitaprofagisarccmorencuroucs? 
Irriguacnctuisdulcefcunt.  P  a  dek  a  ilymphis? 
P  K I N  c  ii' I  s  anne  Tui  plus  volctamae  raanus» 

q  LO  RIA 

Famam  immorMkm. 

JNuide ,  taatarum  fpcras  infignia  laudum 
Exmimi D  o m  i  n  o  commoritura  l\ioJ 
Fa'leris:  en  filFj  proferpcns P  a l m  a  fepulcro 

Sidera  virtutaai  pon/lereaixi  petec. 
Non  finetarentes  pallere  C  o  L  o  N I A  ramos , 

^ternum  rorem  fiPADiBOKNA  negec, 
lacineref.ie queat tocus  vanefccre P h oe  n  i  x , 
Cuiui  abit  P  R  o  L  Estam  generofa  rogo  ? 

VNIVERSA 

Felicitatem  peromcm. 

CEccra  virtutum  forfiia mirabce  P s.  i  n  c  eps, 
Noa  c^iprefla  iixis  itare  Troph:2a  noiis- 


Au 


Angaftis  fed  enira  dum  iocidcre  flnjpila  lamnis 
Scalpra  parant,  rcfugac  diriguci  c  manus. 

Sigcminis  iubeas  infcribi  cunda  columnis, 

Eccubi  iam  reliqua:  funtmonimcntaD  o  mvs  ? 

Quam  ubi  czlator  H  nunquam  humanusadumbrec» 
In  Coelis  olim  dextera  diua  ftruec. 


VE1VS  CAMOENA 

QVA    ILL-  PRINCIPI 

THEODORO    PRIMAM    OLIM    PADI- 

BORN^  MITRAM  CONGR ATVLATVS,  NVNC 

EANDEM     LIBENTEM    VOLENTEM     ITERATO 

pledro  falutat  veters  nus  idem  Mu- 
farum  Sacerdos. 

CceTihiyTl^mCETSytotiesedeftciepr^lo 
MV  SA  Ifferecundum  iuffafubire  diem. 
^,Mf^  Tri^nta  pluteo  latuitprope  claufa  ^ecemhresy 
'^i^^&d  Exquoprima  T  V  OluferatillafE^O: 

ISluncpene  exanimem  reuocas  in  luminisaura^  ? 
Quis  Mecaenatem  T  B  Maro  non  adamet  ? 
Si  defit  plaufm ,  fat  erit  T/  ©  /  Carmine  nondum, 

Quo  juueni  placuit,  difplicuijjejeni. 
Sed  terj^fors  ejlalicjuanto  antiqum  auri  ? 

Quidmirum  ?  l^eterem  tangitarundo  cheljn. 


xx 


DEO 


DEO,  PRINCIPI, 

PATRIAE. 

e^.  O^.  2).  LXXXF. 

Ncly  ta  cum  facro  gaude  Pddiberna  Senatu, 
'£^i  Et  prxfens  toto  l.Tta  fit  orbe  dies. 

Nobilis  antiqua ferie  Ti^f^dfi^y^f  auorum 
9  Pr^fulisofficiumfpiritualetenct. 

Cernitisarmorumchartalucleaterinilla, 
Qnx  nouicas  fceptri  qua:  fit  imago  nouit 
i^iitra  decens  habitum  fibris  diftinda  duabus , 
Quid,nifiquodcIerifitcaputiIle,  docet? 
lungitur  effigies  rubra:  crucis :  ecqui  d  in  illa 
Praster  odorif^ri  figna  cruorishabet  r' 
Scilicetvtvigili  Paftor  luearisamorc, 

Quas  Chriftus  lacera  carne  redemit  oues, 
Si  lupus  accedat  prxdx  pr.xfentis  auarus , 

Eccc/^f^/w/wmanibuspontificaletencs. 
PercutCjquidmetuis.^^trabibusfufFJtaduabus 
Vistua,quidtrabibusfirmiusefic;poceft.^ 
IntrabibusChriftusfauo  tulithofte  triumphum, 

lunge  trabes ,  Chrifti  crux  eric  illa,  daas. 
Quid  tibi  Mecxnas  de  talibus  eloquar  armis  .-* 

Vnde  nouos  titulos  nomen  8c  iftud  habes  ? 
Scilicet  a  Chrifto  tibi  contigit  illa  poteftas , 

Qui  regimcn  mundi  folus  &  vnus  habet. 
Singula  qui  latum  partitur  regna  per  orbem, 

Ille,tibi  pai  tem  praeful  in  oroe  dedi  t. 
B.oma  fubeft  Xfy?^  quinto  demontibusaltis; 

Legitimum  Dominum  Te  Padiborna  vocat. 
Qui  faeras  igitur,  iam  noneris  amphus  idem, 
Mortalesanimosexcute,  Numenhabes  • 


AcvclatinceU^D  E  vsomniafcdegubeiiiat, 

Sic  tuus  in  cel(a  fic  quoque  partc  thronus. 
Altius  a  populo  fuperisfpeculatorinaftris 

Vt  yideas  oculis  fubdita  fige  pedem. 
Aut  inga  prajcipitis  fcandas  fublimia  monti^ 

Conueniens  rede  fic  tibi  nomen  erit. 
Sic  poteris  merito  Princeps  a  monte  vocari, 

NobileF/if>y?f«^^r^/i'  qui  modo  nomen  habes.' 
Omnia  per  montcm  fieri  iam  pofle  videntur 

Q  ux  noftris  animis  vtiliora  forent. 
Annon  Pontificem  qui  nunc  eft  Xiftus ,  ab  alto 

Montc  ctiam  nomen  conftat  habere  fiium) 
Sunt  tibi  cum  Xifto  commimia  nomen  &  omen> 

Montisvterque(acriPaftorvterquefacer', 
Adde  quod  elefti  quoque  temporc  fitis  eodem , 

Vix  abfiint  menfes  intcr  vtrumque  duo. 
Te  PadibornavocatjXiftumfibi  Romapetiuit/ 

Ecce,quod  augurium  Prxfiil  id  efle  putas  ? 
Quae n ouitas ifthxc  f  fi  fa<9:i caufa  petatur, 

Coniundis  animis  vos  Deuseflt  cupit- 
lundlaque  pro  populi  committcre  belJalalute, 

Et  pro  Catholica  relligione  mori. 
Viuite  felices  &  ab  k^Uo  Monte  vocati 

lamfacrimemoresnominiseftcprccor- 


)()Cx  AD 


A  D 

J  N  S  I  G  N  I  A 

EIVSDEM    REVEREN 

DISSIMI     ET     ILLVSTRIS- 

SIMI     PRINCIPIS. 

fj  R V  X  rubra,  cur  rubcis  trabibus  coniunfta  duabus ? 
An  quia  crux  duplici  conficienda  tra  be  ? 
Vel  quia  crux  rofeo  quam  finguiac  tinxic  I E  s  v  s 
Sanguincistrabibusreftitueadafuit. 
Sanguincam  Theodorc  crucem  iibi  donat  I  e  s  v  $ 

Vttrabe&iguinea  fultaftetipfatua. 
Hoftis  vt  in  Chrifti  dirus  q  ui  feuit  ouilc 

Hac  crucc  conlpcda  te  ducclinquat  oucs. 

HumiUimus  Capellaous 

0!M.M.B.E.P,C, 


raderborH£  AHHtfalui 


ELENCHV^  CAPITVM  HOC  IN 

TRACTATV   CONTB^NTORVM. 

T  ^  R  S     L 

CAT.  I.  Q^idnomine Abbuisintel!!gamusJfol. I. 

II.  Decoiiditionibiu  iii  Abb3teeligendorequifitis.3» 

III.  Dcpotettate&.3ufl:or  tdce  Abb^ris,^. 

De  ftatu  ^doiefcentid. 
CAP.  I.  DenomineAdolel  ■e>ui.v,eiufqueproprietatibusiIlaudatis.foLJ. 

II.  DepropiietacibnsadolefcentiAriaiidatis.  ii. 

III.  Demediisadadolefcent  amredeinformandamopportonis.  IJ. 

De  j€tatts  human*  fiatu. 
CyAV.  I.   ^tatishamaniqnotfintgradiis.''  fol.  »S. 
II.  Destatisgeneratiralbmptxproprietatibus,  19, 

De  Adu9catiftatu 
CAY.  L  DenomineAduocati,  quibusconueniat.  fol.2f.  { 

II.  DepropristatibusAduocati.il. 

Df  Cardinalium  ftatu. 
CAF.  1.  Denomine,titulis&numeroCardinaliuin.  £ol.ii. 
II.   DedignitateftatusCardinalium.  15. 
III*,  DeofficioCardinaliuni. 28. 

I V.  De  virtutibus  Cardinalium  ex  faaSto Bernardo.  39, 
V»  DeiifHemmagisfpeciatim.  31. 

Clericorum  flatut. 
CA?.  I.  QnidnomineClericorumintelligatur.  55:. 

I I.  De  honeftate  vita:  Clericorum,  acpiimum  deTonfiira.  J^. 

III.  DeClericorumhabitu.  57. 

I V.  De Clericorumprecibus & horiscanonicis.  39, 

V.  DiClericorumpiaconueriationc.  41. 
Yl.  De.ClcrKorumcontineBtia.  4.5, 

ril.  DeClericorumimmunitate&priuilegiis.  4.J. 
FIII.  DequibufdamoffiiiisClericoEcclefiafticoiurevetitis.  47» 
De  ConfiUariorum  ftatu. 

CAP.  l.  QjlosnomineConfiliancrumintel!igamus,&deeofUmdignitate.  J^2» 

II.  DeConfil  ar  onimvirtutibus.  53. 

III.  Demediis,quibuseortimconfiliaiuuaripo(sint>  ^/. 

De  Diaconerum  ftatu. 
C-A?    I.   Dcnomine&r>ftivii£Diaconi.  fol.  (>r. 
II»  Deprcpi;ietacibu$&viri.uub'..sDiacoucruin.  62„ 


irr.  De  ftatu  Subdiaconorum.  tff. 
IV.  Deftatuminorumordinumquatuof.  ^2." 

Epifcoporumjlatus. 
C>AV.  I.  QuidnomJneEpifcopiintelligatur.i'  io\,6S'. 

II.  DedignitateftatusEpi^opalis.  <J<j. 

III.  DevirtutibusinEpifcoporequifitis.  71. 

IV.  DeEpifcoporumofficio.  77. 

V.  Qiiamarduum&periculofumfitEpi(coporiunmunus.  83. 

VI.  DeEleftioneEpiicoporum.  89. 

Be  Bremitarumjlatu. 
CA?.  I.  DefignificationevocisEremitarum.  fol.  90. 
\l.  DeAnachoretarumorigine&vita.  jr, 

III.  DeEremiticivita:excellentia.  95. 

IV.  DeEremitarum, Monachorumproprietatibus.  5|, 

V.  DcvitxAnachoreticicommodis.  99. 

De  gloriie  xternaflatu. 
CA?.  I.  Quidnomineaternajglorizintelligaturj&inquoconfi/lat.  fol.  103, 

I I.  Quod  beatitudo formalis  in  vtraqj  aftione  intelleflus  &  vokintatis noftrz 

confiftat.  loy. 

III.  jEternxglorisvelbeatitudinisftatu,  nonefleinhacvita,fedinaltera.io7. 

IV.  DeaEternaeglorisvelbeacitudinisproprietatibusgcneratim.    109.       , 

V.  Deproprietatibusbeatorumfpeciatim.  jij. 

VI.  DeDotibusbeatorummaximequoadaninaam.  114,. 
FII-   DecaufisvelfontibusgaudiiinefFabilisbeatorum.  n;. 
ri II.  Dedotibusbeatorum,quoadcorpus.  118. 

IX.  DeAureolisbeatorum.ti^. 

Be  gratiit  diuintflatu.  ^ 

CAP.  I.  De  nomenclatura.variifquepartitionibusglorir.  f20, 

II.  DeExcellentiagratiac,maximegratumfacientis&habitualis,  iZ2» 

II I.  Degratisnecefsitate&vtilitate.  121. 

IV.  Degratia:diuinsproprictatibus.  127, 

V.  Media  ad gratiam  comparandam,  fouendam  &  adaugendam  idonea.(}  ». 

De  liberiarbitrif  coeperationecumgratia  Dei. 
CAP.  I.  Denomine&definitioneliberiarbitrii.  131. 

11.  Aqualibertatearbicriumvoluntatisappclicturlibcrum.  132. 
Iir.  Deliberiarbitriiproprietatibus.    ijj. 

IV.  Deliberiarbitriiaitionibustheoremata.  /35:. 

V.  Qnodnecefsitasgratixincooperacioncliberiarbitriinihildiminuatdeeiufl 

demlibertate.  139. 

VI.  Decooperacionisnoftrsnecefsitate&vtilitate.  14,1, 

De  Infantiiitftatu. 
CAV.  I.  QuidnomineinfanttaEintelligamus.  fol.  i^-f. 

II.  Deprxrtanciaftatusinfantis.  ^4.6. 

III.  Depropiiet.itibusinfantisancebaptifinum.  14S. 

IV.  Deproprietatibusinfantiuminlucemeditorum.  rjz. 

V.  Deftatulnfaatumpoftmorcem.    ijj. 

Dc 


De  Jnnocenu*fiatu. 
CsAf.  I.  Quidnominelnnocenriacintelligatur.  folr  «59. 

II.  Deproprietatibiiscorporishumaniinftatulnnocentis.   t€%. 

II I.  De proprietatibus  animx humana;  cum fuis potentiis,intelledlu  Sc volun- 

tate  j  &  primodeintelieftu,  166, 

IV.  Deproprietatibusanimxineoftatuquoadvoluntatem.    i6i. 

De  ludkumfiatu, 
CAP.  I.  Quidiudicumnomine,iudiciiSciuftitia:,intelligatur.  fol.  1721 

II.  Dedignitateftatusiudicum.    173. 

III.  Deofficiovelpoprietatibusiudicum.  175:. 

IV.  Qnandoiudicesdelinquantillegitimaiudiciivfijrpatione.  178. 

V.  Qnandoiudicesteneantur(ententiaferre  (ecunduallirgata&probata.  1 80. 

De  laicorumftatu. 
CkAP.  I.  QuidvoceLaicorumintelligamus.  foL  183. 

II.  De  officiolaiconim fubditorum.  1 84. 

I II.  Delaicorumfubditornmprcprietatibus.lS^. 

TARS    11. 
2)(?  Laicis  magiflratihpis. 

CAP.  1.  Qnod  interlaicos  aliqui  legitime  fmt fupcriores vel  magiftratUS.foI,  193. 

II   Deoffi^ioLaicorummagiftratuum.  15)7. 

Beflatu  matrimonii, 
C^P-  I.  Denomine&definitionematrimonij.  fol.20I. 

II.  Dedignitatematrimonii.  icj. 

IJI,  Detribusbonismatrimonii.  104. 

IV.  Demattimoniiproprietatibus.  20S. 

V.  Dematrimoniiimpedimentis.  214,. 

VI.  Dematrimoniiincommodis.  iij, 

Z)f  Medicerum  ftatu. 

CsAP.  I.  QU'dnomineMedici&mcdicinsinteIligatur,&quotCntciusgene- 
ra,  fol.  2i8. 

II.  DcpraEftantiamedicinat.  229, 

III.  Denece(sitate8cvtilitatemedicins.   i}2. 

/  V.  In  morbis  non  efle  figendam  (pem  omneminmedicinis&mcdicorum 
arte,  (ed  maxime  in  Deo.  2 } }. 

V.  Deofficiomedicorum.  2}(J. 

VI.  Deproprietatibusquibufdammfdicorum,   2}9. 

VII.  Demonitisquibufdamamedicoferuandisnefaciledelinquat.  241» 

De  Militia  ftatu, 
cAp.  L  Devocabulomilitiac&belli.  fol.  242, 

II.  Militaremftatumeflehoncftum&Iicitum.  245. 

III.  Qusconditioneshoneftam&licitammilitiamrcddant.  248. 

IV.  Deproprietatibusbonimilius,  250, 

De 


Be  Mon^choramflatiu 
C^f.  l'  QnidintelligaturnomineMonachi.  fol.  i^t^ 

II.  Ded)gnitateftatu«Monaftices.  ^57. 

III.  DeviitutibusMonafticiftarus.  i6o. 

IV.  DeproprietatibusquibuftlamMonaftices.  ieS» 

V.  DeRitibus&CatremoniisMonaftices.  :tj2, 
ri.  DeftatusMonafticifruflibus.  3yi. 

Ve  MorientiHmftatm. 
Exempla.  281. 

Inftitutiones  ranaifsimi  Philippo  primogentto  filio,  a  finflo  Ludouico  Regefuk» 
mortempropofitat.  ^97. 

De  Naturs  fiaiu, 
CkXP.  I.  Denomine&definitionenatu:x.  fol.  29J» 

II.  Dedigiiitatenaturae&racionis.  300. 

III.  Denaturje,naturalirquelegisproprietatibHS.  joj. 

Be  Nohtlitatu  fiatu. 
Co/^P.  /.   Qnidnominenobilitatisintelligatur.  fof.    307. 

II.  Veramnobilitatemnonexgenere,<edexvirtutepetendam.  308. 

III.  Veram  nobilitatem  etiam  Philofophi  &PoetajEthniciex  viriutemoMfi 

petendamdocuerunr.  jij. 

IV.  Nobilitatemgenerisperfe  eftem;ignifaciendam.  Jij, 

V.  DeNobiliumproprietatibus.   511. 

Z)  e  Pauii€rtat:s  yoluntariiflatu. 
e^P.  I.  Qnidnominepaiipertatisvorunrarijrinreiligatur.  fol.  jj,<f. 

II.  Dedignitate&prxilantiahuiuspaiipertatis.  317. 

III.  Defruftu  voluntariEpaupertatis.  3,30, 

IV.  Deproprietatibuspaupertatis.  ^^j. 

De  Peregymorum  ad  locafacrafiattt, 
CAP.  I.  QiiidnominePeregrinationisintelligatur.  fol,  341.' 

II.  Peregrinationishuiufmodieftercligiofas&imitandas.  34.2* 

III.  Dedignitatefacrarumperegrinationum.  34J. 

IV.  Deproprieratibus  velritibus  peregnnationis.  347, 

V.  Dc  fruaufacrxperegrinationis.  3.0. 

De  Procefjtoniifacra  flatu. 
CA7.  I.  Quidnorrrineprocersionsfacr^uirelligatur.  fol.    jjf, 

II.  S.Proceftionisantiquitas&dignitas.  ^/7. 

III.  Procefsionumfacrarumvtilitas.    359. 

IV.  Ritusaliquot,velproprietatesprocclsionis.  3^0. 

De  Fanitenttum  ftatu. 
CJCP.  I.  QuidnominepcenitentiumiRiell'gitur.  fol.  3(^4. 

II.  Dedilcriminepoenitentiaspublica&njiemms.  3^5. 

III.  Deritibuspcenitentixlblemnis.   \,6. 

JV.  Denouogenerepcenicentium  5  ideit ,  publicelediuerberantlum  ,  &di? 
vocedifciplin^.   357. 

V.  Licitam,&diuinisliteriscon(eiitaneameirediueiberationemd!/ciplfp.i  fa- 

ftam.jfiS.  FI.Exeni-- 


DE  ABBATIS   STATV. 

CAPVT     PRIMVM. 

^luidnomine  oAhhatis  inteliigamns? 

B  B  A  S,  tefte  S.HiERONYMom  Commenraiiis  e- 
piftolse  Pauli  adGalatas,Hebra:o  Syroqj  (ermonefi- 
gnificat  Patrcm.  Quo  primum  vfus  eft  Chriftus,  dum 
in  horto  apud  Marcum  ita  orarct :  y/  b  B  a  fatcr:,  ommx 
tibipojiihi!ufuiit,trif/isfer caltcem himc ame.  Deincle  Apo-  Marr.14. ;<?. 
ftolus  ad  Romanos,dum ait :  Accepiflis Spiriiuadoptionis  i<om.8.ij. 
fliorum,  in  quo  cUmamui,Ahbapa.ter.  E t  ad  Galatas.  Mtft  Bens fpiritum  fdij    "  "*  ' 
futmcordiivefiraclamantem,Abbapater.  Cur  autcm  vterque  larinamvo- 
cemHebrcea:coniunxerit,caulamredditHiE  r  o  N.lococitato.quia 
hancyinc^mtyConfuetHdineminplHribtts locis Scripturaco!iferuat,z>t Hebraiciim  H.Lb.t.c^. 
-verhumcumfua  interpretattone  ponat:  Bartimdii^s^flim  Timai.  Afi'r,dmti/e. 
Tabitadorcas,d^in  Gencf, Mefechi^uernacuhis^ijr  c£terahis fimilta.  h.\i^m  red- 
ditS.AvGVST  iNVsUb.j.deconfenfuEuangeliftarum.&ahbi.  Omd 
autem,zix,fJMarcm ipfe,mnfolumpater,fidabba pater  etmt  dixiffe  commerno-  a  c.4.&de»erb. 
rat,hoc  est  Abba  Hebraicc,quodesi  Latincpater.  Effortaffe  Dominiti  propter  ,xli-  ^^^^'^'^^^"'1'*' 
quodfacramentumvtrnma^dixerit^^volensoflendereillamfetrtflitiaminperfo- 
nafuicorp0rU,id€st,Ecclef£fufcepiffe,cuifacluseft  angularis  lapis  'uenienttbus 
adeum,partim  ex  Hebr.tis,  adquospertinet,  quodait,  Abba: partim  exgentibus, 
adquaspertinet,quod  ait,  Pater.  Etiam  Paultis  Apoftoltis  non  pratermittens  hoc 
facramentum:  In  quo  clamamm,inqtnt,Abhapater.  Oportuit  enim  vt  honmma- 
gifter  c^  verm  Saluator  infcriorihm  compattens  infeipfo  demonftraret,non  dehe- 
refuos  martyres  deft>erare,ft  qtiaforte  cordthii^s  coriim  irreperet  ftib  tempits  pitjfto- 
niiex  httmanafragilitate  triftttia :  ctim  eam  vincerent  'volimtattfix  prAponendo 
voluntatem Dei,quiaille (citiqtiidexpediat ,qtiihm  confttluit.  Et  paulo  poft: 
Hoc  eH  enim  pater,  qtiodAbba  pater  ,fid  adficramenttm  intimandnm,planiiis 
eU,  K^^bbapater :  ad  vnitatemfigmficandamftfficit,?ater.   Et  Dominum  qxi- 
demt._y'fbbapater  dixtffe  credendtmt  cU ,  fid  tamen  non  etticeret  fintentia,nt(t 
4rhis{Eua.nge[i{i.is)dicenttbmtantum,Pater,demonftraretur,ftc  ejfc  illai  dit.ts 
Ecclefias  ex  ludxis  (^  Grxcis^  vt  etiam  vnafit. 

A  Hoc 


X  A  B  B  A  t  I  S 

Ho  c  veroAbbatisnomenefflorercentepofl:  S.Antonivm  mo- 
nachomm  inftituto  tribui  ccepit  fummis  Monafteriorum  PrsfediSjVt 
hacnomcnclaturaadmonerenturingubernandisfratribusnonfeDo- 
minos  prxftare,  fedPatres,qualis  Abbashaberi  voluit  Corinthiis  A- 

iiCor.  4.H.  poftolus,cum  fcnbetet.  Sulecemmilliapxdagogornmkibeatls  in  Cbrifloyfed 
nonmidtos  Patres.  Ethabitus  tuitaTimotheo,  de  quo  in  epiftolaad  Phi- 
lip  p  enics  .Expermentum,].aqu.it,etm  cognojcite ,  qutajicut  Patnflm,meam 
fcrinuit  in  Euangelio. 

Mattbii.p.  Q3  o  D  autemDominusnofterpriccipitinEuangelio,nulIumPa- 

H.inep.adGal. tfcnivocandumnifi  Devm,  quo dido permotus  S.Hi  eronymvs 
in  commentariis  ante  allegatis,  fcripfit.  Nefcio qua  licentia  in  monajlerils 
'■'"'■  zselz/ocemus  hoc  nomine  f  Ahbazis)  aliof^^ielvocari  nosacquiefcamm.  refpon- 
dcatipfe Hiero-aymus.  Nam libro 4.  commentariorum inMatthqum 
exponens  verba  Chrifti,  Ncc magijfer,  inquit, nec pater  'vocandn-seHaUiUt 
nifi Devs  Pater, & Dominui nojler I E s  v s  Chrijltts.  Pater,quia ex ipfofunt 0- 

KTim.2.7-  ■^ifiifi,  Maqi.Jler,quiafer iffum  o^nnia.  ^mritur,quare  aduerfum  hoc  praceptum 
doBorem  rrentium  Apofohisfe  effe  dixerit:  aut  quomodo  vidgato  fcrmone  maxi- 
me  in  PaUflina  cr  ^gypti  monajieriisfe  inuicem  Patres  vocent.^updficfohutur. 
AliudeJJe  natura  Patrem,  -vel  Magiflrum ,  aUudindulgentia.  Nosjihomtnemjja- 
tremvocammJ}onoremxtati  deJertmti-s,non  auciorem  noftrtc  oftendimits-vitA. 
Magijhr  quo(j^  dtcitur  ex  confortio  -veri  magijiri.  Etne  infntta  repUcem :  quotno- 
dovnti'SpernaturamYy'EYS,dr"vnmJiUusnonpr£iudtcatcMeris,neperadoptio- 
nem  D  e  l  vocentur  drfil'J:  ita  dr  vnttspater  &  magtfter  nonfrAiudicat  aUis ,  vt 
abufue appellentur  Patres  drmagtftri.  Noshoclocoagimusde  Abbate,vt 
cftreligionummonafticarumPater,  vclfummus  Pra;te£tus,&  prout 
dn  Eccleftafticis  canonibus  vfurpatur. 

C    A     I>    V    T        11. 

T)e  QinditionibHs  in  <iAbbate  eligendorequifitis. 

TDRiM  A  conditioeft,vtinordinefuofitProfeflus,nontyrovel  no- 

.Beelca.c.nul-       uitius.  Itababet Dccretalis BoN  ifac  11  VI  Il.infexto. iV///!W,m- 

bis.  c]uit;rehgiofisad  Abbatiarnjeu  Prtelaturamftxvel  alterids  religionisde  cxtero 

eUgatur,nifi anteafuerit  ordinem  regularem  exj>reff;profe(Jtis.    ^uodfi fecus  a- 

ilumfuerit,€oipfo  irritumhabeatur.  Poteft  tamenaliquando  Abbatiare- 

gularis  non  profeflb  in  Commendam  dari-vt  dici  folet,  ve!  in  admini- 

ftrationem  perpetuam,  vt  etiam  commedari  foict  Cardinalibus  aliisqj 

primariis  Eccleflse  clericis. 

de»t  &      ^^'  ^ft'Vtfacerdosfiat,finofit,  fccusamittathonorem,vtexSyno- 

«3uai.«rdin.      do  Pidauenfiin  Decretalib.fincitum  eft.  Poteft  tamen  adminiftratio 

Abbatix  committi non facerdoti.  1 II.  Vt 


c  eamincoft- 


REGVLARIS     STATVS.  3 

I I I.  Vt  vio^elimumqaintum  setatis  annum  attigerit.In  Synodo  enim 
Lateranenfi  fub  Alexandro  I IL  hoc  decretum  exftat,quod  habetur  m  au. 
Y)ccvctalib[is.  Decamfnm,  Jrchidtacoftatum  draltaqu.eammarumcuram  ha~ 
hentamexamnulltii omnimjitjcipiatyjednec Parochialis  Ecclefi^  regimen  ,mj( 
aiii  iam  vuiefimum  quintum  annum  ,ttatis  attigerit,  d^fcientia  &  moribm  corn- 
mendandus  exifiat.  Conftat  autem  Abbatibus  curam  animarum  conu 
jniflam. 

I V.  Vt a monafteriojcui prsficiendus  eft,eligatur. Nam  S. G  R e g  o-  e .lib  4  ep.  45. 
K I V  s  Magnus  ita  rcribitad  Caftorium  Ariminenfem  Epifcopum. ^ ^^*-  bai.^at  cVbba- 
ternitatem  tuam hortamuryVt obeunte  Ahbate Monafierijy  A rimi ne nf is ^iJrr /^-  tcm. 

fia  tua  in  defcrtbendisprouidendis^  acquifitis ,  acquirendisve  eiufdem  monafierif 


gatiototafopofieritjte^votumus  ordinare.  Qy  o  D  fi  nullus  ad  praefeciuram  e  qaam  fit.18. 
gerendam  idoneus  fuerit  in  eodem  monafterio,poterit  cligi  ex  alio,  vti  ^ 
idemGREGOR.monuitinepift.  adMarinianu.  Epifcopum.Poireau-  Gr.l1b7.fp1»;- 
tem  eligi E remitam ftatutum eft a Cceleftino  1 1 1.Pontifice,  cuius  ver-  c.cum  mona- 
ba  exftant  in  Decretalibus  titulo  de  Ele6l:ione,li  idoneus  fuerit.  ftcnum. 

V.  Vtvnitantummonafteriopreficiatur,n6pIuribus.  Sicenimde- 
crctum  eft in  Conciho  Lateranenfi  Oecumenico  fub  Innocentio  i  1 1.  c.nc  nimia.de 
llludenim,\nc^mt,etiam prohibemus,ne quis in diuerfis monafleriis bcu-mmona-  rcligdom. 
chi haberepr£fiimat,nec 'vnus  Ahbas plunhusmonafienis frxfidere .   Poteft  ta- 
raenaUquandopluribusprxfidercvtdeciarauitBoNiFACivs  VlII.  ^^^^  finOTla. 
>thabetur  infexto  Decretahum  titulode  Prxbend.  quando  'vnumex 
4liodependet,veladmuicemfii/uannexa.Etnunc  videmus  eorundem  Poiv 
tificumbeneficioahquosmonafticosOrdines,vnigencrah  Abbatijfi- 
uePriorijfiuePrasfidenti,  fiue  Vifitatori  tanquam  capiti  obedircfub 

^uo  nempe  fintinferiores  ahorum  monafteriorum  Abbates  aut  Prio- 
rcs,  vti  funt  Ciftertienfes ,  Carthufienfes,  &  quiaraontcOliueto  no- 
menhabent. 

VI.  VtpoftquameIe(3:useftconfirmetur,&:quidem,fiexemptursfir 
eofirmari  debet  Romani  Pontificis  audoritate  generah,  vel  peculiari, 
vel  certeLegatialatere,fivIlusfitinprouincia.Nameiufdem  Bon  i- 

rACl.i  Vlll.infextodecretaliumfanaiohjec  eft;  Si  Ahbatem  EcclefiA  cCAbbaKm. 
Romxnts.  immediatefithie£fum  in  vefirum  Epifiopum  elegfiis,reprehendi  extnde 
nulla  rationepotefiis:  eitamen  abalio,quamanobis  'velApofiolTae  Sedls  Legato,fi 
Jk inprotumtade latere nofiromifiusJarinonpottfi fimm  deferedi  monafiertumj 
(^advejlramEcckfiam  tranfeundi.  Quod  fi  non  fuerit  exemptus,Epifco- 
piau6toritateconfirmaridebet,vtnotauit  Panormitanus  &ahi.Iure- 
confulti  ia  c.cum  monaftcrium,de  Eleaione  in  fexto. 

A.    i  YILYt. 


4  A    B     B     A    T    I     S 

VII.  Vcpofl:confirmacionem,abEpircopoconrecretur,velpotms 

benedicaturjtivfus  itaobtinuent,  vt  Vrbanvs  Papamfinuat  apud 

c.  alienationes.  Gratianum,dum  diityAbbatemfeawdum  EcclefiAfu&  'ufiim  confecrUtm.  Di- 

"""^    '        xiautempotiusbenedici,  quiavt  interpres  lococitato  bene  annota- 

cquoniam.      Mn,Abbas  nonconfecratur,nfict,-mordmaturinfacerdotemyS>i  iacro  chrifma- 

m.69.  teinungitur.  Eiusautembenedictioin  VII. Synodocap.  14.  appella- 

turmanusimpofitio.  Namtuncbcnedicit AbbatemEpifcopus,cum 

manu  (upcr  eius  caput  impofitaccrtam  precum  formulam  recitat.  Vn- 

A.c.itf.  '^"  S.AvGvsT  xNvs  libiotertiodebaptifmocontraDonatillas:  Ma- 

mis  impfitioi  nonficut  baj/tfmus  repetinonpoteft.  ^mdenim  eft  nlitid,  mfi  ora- 

tiofper  hominem?  Qv akes, quibus  dicbus  bencdici debeatr  Refpon- 

deoexcommuniDodorum  fententia,pofrenoniolum  Dominico& 

Fefto,fed  etia  quouis  feriato,  in  quo  minores  ordincs  confcrri  queunt. 

Neque.enim  tantaeft  Abbatis benedi£tio,quanta  Eoifcopi  confecra- 

tio,neceftmaior,quamEcclefia:velaltarisjqu2etameniurecommuni 

e.taa&atwni-  extraDominicum  Dieminftituipoteft,tefte  Gratiano,  de  Confecra- 

•*'■  tioneEccleiu-evclaltaris. 

Capvt     III. 

Depotejlate  O*  a,uEtonta,te  zAhhatis^ 

QVoN  I AM  geminampofTumus  in  Abbatc c5fiderare  poteftatem, 
alterara  iurifdidionis,qua  opus  habet  in  gubernandis  fubditis ,  al- 
teram  Ordinis ,  qua  habet  poteflaterH  fuis  fratribus  minores  ordines 
c6ferendi,confecrandi  vafa,aut|veftes,&populii  foUemni  ritu  benedi- 
cendi:  tradunt  Dodtores  priorem  poteftatem  Abbati  coferri  pe-r  con- 
firmationem, pofteriorcm  veroper  benedit^ionem .  Itaque quando  v- 
fusobtinuitvtbenedicatur,n5pofIetantebenedid:ionempcrceptam 
iure  poteftatem  Ordinis  exercere.  Quod  fl  autem  Epifcopus  nollec 
eumbencdicerepoftvnam  alteramue  petitionem  Epifcopo  humiii- 
ter  fadam,pofl'et  poteftate  illa  vti,quemadmodum  AlexanderIII. 

c.  ftatuimus.  concelTit  Ciftertienfibus,vt  habetur  in  Decrctalib.  titulo  de  fupplen- 
da  negligcntia  Pr^Elatorum. 

P  R  iM  G  ergopoteft  Abbas  iuxta alteram didarum  poteftatum, 
vel  vtramque  follemnem  benedidionem  populo  impertin  in  Ecclefiis 
j.dipfum  plenoiure  pertinentibus  poft  peradum  MifTje  facrificium, 
aut  poft  matutinas  vel  vefpertinas  preces  decantatas,  non  autem  alibi 

e.Abbates.  publicc,  hoc  eft,pervias, oppida,velpagos.  Itaftatuit  Alexander 
1  V.vcretercurinfexto  Decretaliam  titulode  Priuilegiis.  Ex  autcni 
Ecclefia' plcnu  iurc uicuncur  fubicd.r, qux a-quc  quoad  fpiricual ium 


REGVLARIS     STATVS.  j 

ac  remporalium  rerum  adminiftrationem  funt  in  poteftatc  monacho- 
rum,  vtexponit  vetus  Interpres. 

II.  Poteftprimamtonfuram,vtibidemconcedit Alexander,&;  ^•^^"°'"»™'  • 
minoresordinesconferre,vt  decretumeft  in  Vll.Syn.generali  c.x^. 
&InnocentivsIII.  refpondit  Rotomagenfi  Archiepifcopo,  vt  ccucomiBgat. 
eft  in  Decretahbus  titulo  desEtate  &:  qualkate  ordinandorum.  Conci- 

lium veroTRiDENTiNVM  feflione  2,5 . de  Reformatione  fanciuit,  "  ■*^'"'' 
Abh.itthu5  ac  aliis  quibufcunque  exemplis  nen  Ucere  in  fofterum  intrafines  alicu- 
iusdiaecejts  confijlentibus ,  etiamfi  nullius  dtoeceftsvelexempi  effe  dicantur,cui- 
quam,qtit  ReguLrisfubditusfibi  nonfit ,  tonfuram  vel  minores  ordines  conferre. 
Deinde  addit:  iV  e  c  ipfi  Abbates,& alij exempti  Itteras  dimifforias altquthus 
clericisfecularibtts,  'vtab  aliis ordinentur,concedant,fed  horum  omnium  ordina- 
tio,feruatis  omnthus  huittsfanctA  Synodi  decretis,ad  Epifcopos,intra  quorum  dioi- 
ctfisfines  exiftunt,perttneat. 

Card  inalivm  autemeiufdemC.Trident. interpretu  Declara- 
tio  habet,yt  Abbates  Rcgulares  habentcs  ex  Priuilegio  facultatem  dc- 
ferendiEpifcopiinlignia,videlicetbacukun  paftoralem,annulum  &: 
mithram, fi lacerdotes  fint,  &:munus  benedidionis  fufceperint, con- 
ferrequeanttonfuram,6cminoresOrdtneslaicis,&feculanbushomi- 
nibus  Epifcopilurifdidioni  fubiedis,fi  iplius  Epifcopi  confenfus  ac- 
ceflerit,&ab  eo  dimiflorias  literas  acceperint:ita  tamen  vt  f  atis  non  (it 
id  generatim  Epifcopum  concefllfle,  led  fpeciatim  (inguUs.  Poflunt 
etiam  iidem  Abbates  iuxta  eandem  Declarationem  Ordines  con- 
ferre  aliisRegularibus,quidimifl'orias  Hteras  fpecialesfuorumfupe- 
riorum,  nec  non  fpecialemaflenfum  habuerint  Epifcopiillius  loci ,  in 
quohuiufmodiOrdinesfufcipiendi  funt.  Tuta  item  confcientia  fu- 
pradicti  Abbatespoiruntconferrepredidos  Ordines  fecularibusalio- 
rum  Epifcoporum  iurdidioni  fubiedis,  dummodo  acceperint  fuo- 
rum  ordmariorum  fpeciales  literas  dimilforias ,  &  confcnlus  adfuerit 
Epifcopi  illius Ioci,vbi  ordines  fufcipiuntur. 

III.  Poteft  Abbas  monachos  abfoluere  ab  omnibus  pcccatis  &  cen- 
furis,nifl alteri ipfo iure referuentur,vt tradit Sylvester  inS umma.  S-t. Ab!»a$.q.i. 
Atque  in  eofdem  terre  excommunicationis  &  fufpenfionis  fentetiam, 
ctiam(iconfirmatustantum,&nonbcnedidus  fuent,vtcolligitidem 
exrefponfo  Innocentii  I II.  ad  AbbatemGemblacenfem,quod  *^  """"'*■ 
relatumeftinDecretales,titulodeSimonia:&exrefponfo  Alexan-  ccumabEc 
DRi  III.adForentinumEpifcopum,quodibidemextattitulodeoffi-  clefiatum. 
cioIudicisOrdinarii.  Imm6&  Abbatissa  poteftmoniales  fuas,& 
clcricos  fu^  luriidicboni  fub'e£los  propter  inobedientias  &  culpas  eo- 

rum  officio  benc.^cioq;  fwiipcndcre,  no  tatvicn  c\'co:in}iii  nicaic ,  vr  Jc- 


/. 


>■      5  ciLiUiiit 


6  A    B    B    A    T    I    S 

cdilcaa,  elarauit  Ho n oriv s  III.  aj  Abbatem S.Michaelis,  vt  ibidem  tefcr- 
rar  titulo  de  Maioritate  &  obcdientia. 

I V.  Porei^  Monachcs  a vctis  ante  ingreflin-n  in  monafterium  faftis 
fo!uererintramon.aftcnumverofaaaiurcpotefl:velcommutarevelir- 
ritareddcre.  Sunt  autem^.generaeorum  qujc  a religiofo  voueri  pof- 
funt.  Prim.cquseinReguIa  monaftiea  condnentur.  z.qua^in  diuinis 
Legib.v.  &nouitefl:amenti.5.  qu£eadiaphorafunt,vticiunarevel  ora- 
Eeamplius^quamregulavellcxdiuinapoftulet.  ^.qu^  fuperant  rcgu- 
lam,vt  q«x  funt  perfediora,qua  in.  Ordine  feruari  pofTmtjVt  eft  tranfi. 
cus  ad altiorem  i cligioncn-L  In  his  omnibus  poteft  Ab b  a  s  vota religio- 
fi  commutarcjvel  imtare  fccundum  fentetiam  S.Th  o  m  >€  in  fecunda 

Na(^«*u  n^fjs  Theologicas  fumma^partccuiacceditNAv  arrv  s  in  Manuali,&  no- 
fter  AzoR  inftirutionum  moralium  lib.xii.cap.  zo.CumenimReli- 
giofus  ratione  voti  obedicntis  voluntatem  iudiciumq;  fuum  abneger, 

Mattb.i<f.i-4  iiixtaillud:  ^mfuU  ve»ire  posi  mcabnegetfewetipjiim,  &c  fubiiciat  fuo  fu- 
periori,  nihil  quoq;  potcft  promittere  citra  conicnfum  fupcrioris.  Vit- 

c.moaacho.  Jein Decretocx S.Basili o  hxcrcciraturfentcntia.  Monacho non licet 
'votum  njotierefene ccnfenfi  Ahhatisfui  :fi  mtem  'voueritf^sngendum  erit.  qux 
jGLunpta  videtur  ex  fermone  2  .dc  inftitutione  Monachorum,&  cap.  2  81. 
monafticarum  Conftitutionum. 

y.  Poteft  facuLtatem  Monachofuodare,fiiufta£>:legitima  caufi 
£ippctat,vt  in  cella  feparata  feorfum  ab  aliis  manachis  vmat.Sutenim 

6.  mooachum. '" codcm  Dccreto  ha;c  Synodi  Agathefis  verba :  SeruandHmqno^demo^ 

■sa  «j. 4.  Kachio,ne  ei( adfeUtariascellnl.as liceat a congregaiione difcedere,nififorteprehar 

tis  posicmeritoslahores,  atit  fropterinf.rmitatis  necejftatetn  afeerior  i^bbatis 
licentia  Re^ida  retnit-tatur.  ^uodita  dcmumfeat,vt  tntra  eadem  monafeerijfefta 
manentcs,  ta  menfeih  yihhatispotefeatefef>ar.ata5  hahere  ceiluUs permiit&ntur. 

V I.  Poteft  monachum  incorrigibilem  &  contumacem  eiicere.  Dq- 
eernit  enim  Regula  S .  A  v  c  v  s  x  i  n  i  ;j^  quis  emendatoriam  vindictamfetihi- 
re  recifeiuerit,de  njefera  Socictate  proiiciatur.  Non  enim  hoc  fet  crudehtcr,fed  mi- 
fericordiier,np  contagiofif pe(liferaplurimss perdat.  E  t  S .  B  E  n  E  d  i  c  T  i  R  egu- 
lamanifeft;  pnrfcribitjMonachum  qui  frpe.admonitus  £c[c  nono- 
mendauerit,  fetro  abfcillionis  eiiciendum,ne  vnaouis  morbida  totum 
gregem  conraminet,  Idem  docuit  S.  Th  o  m  a  s  Aquinas  quodlibeto 
i.2.qua3ftionevltim.a,eoquodfecundumApQftoIum3malum  fit  aufe- 

i.Coi.  5,ij,  rendura,ne  modicum  fcrmentum  totarn  maflam  corrumpat.  E  t  S.Bo- 
N  A V  E  N  T  VR  A  in  opufculo  detenfotio  Regulx  S.Francifci  c.  14.  Hum- 
bertusitcmin  Regulam  S.  Auguftini  cap.pf?.  &  Tuirecrcmatainex- 
pofirioneRcgulaeS.BenedidLtra£latu  88'.  Neqje  obftat  GRE«a- 

t  MfeE&ofj.  »-11  IX.  Conftitutio  in  Decretalibus,  qux  poftremaeft  intitulodc 

Regnla- 


REGVLARIS     STATVS.  7 

Re^ularibusjinquapraccipiturmonafteriorum  Przcpofitis,  vt  fugiti- 
uos&eiedosfuosperquirant&:reuocent,atque  eos  corrigant.  £a  e- 
nipi iiuciliguntur ij  qui citra iuftam  cauiam eiedti funt ,  & incorrigibi- 
lesncii^xftiterunt.  VeHIincorrigibilesintelligantur,NAVARRVs  in  '  ""^"^- 
Commentarioi.deRegularibus,ait  eflequidem  fugitiuos  reuocan- 
dos,  licet  inuitos;  eie£tos  vero,  non  niii  volentes  redire :  AliJ  vero  re- 
fpondent  conftitutionem  illam,cum  fit  iuris  humani,  cofuetudine  ab- 
rogatam,eo  quod  Refigionum  Pr^fe^i  eie£tos  fuos  non  amplius  quot- 
annis  perquirant,vel  reducant. 

VII.  PoteftMonachumfuumcumEpifcopiaudoritate,  acpopuli 
confenfu  Ecclefise  Parochialiprasficere,  quod  in  Concilio  Ilerdenfi  c. 
5.  &Tarraconenfi  cap.ii.ftatutum  eft  ,  quorum  verba  recitantur  ia 
DecretoGratiani  caufa  x^'i.poteftetiaminieiuniis, abftinentiis,vfu  e.cura  pro  «?- 
carnium  aliorumq;  ciborum,fiIentio,&:operibus  manuum,quc  omnia  ''"'^-  «•■nooa- 
exRegul^prsefcriptoMonachi  feruare  debent,  Abbas  Regulam  re- 
mittereatquelaxare,imm6generaliter  in  omnibus  ad  Regulam  fpe- 
dantibus,  prsterquam.  in  iis  quje  ad  trium  votorum  obferuarionem,  Sc 
habitum,&  Religionis  lubftantiampertinent,  vt  tradit  P.  loannes  A- 
2oriuslococitato,qu^ft.r5. 

VIII.  Poteftvti  quibufdamEpifcoporum  infignibus,vtbaculopa-  * 
ftoraii,mithra,annulo  &  fandaliis,&  omnia  qu^  ad  poteftatem  lurifdi- 
ftionis  Epifcopalis,  ac  qu.^dam  etia  Ordinis  ( vt  Minores  ordines  cum 
tonfaraconferre,  calices  quoque  &facravafiveftesq;coniecrare)finc 
reprehcnfione  vfurpare,  quam  audoritatem  Abbates  quidam  compa- 
rarunt  partim  c6  fuetuduie,vt  docent  Doctores ,  partim  Romanorum 
Pontificum,  ipfiusq;  iuris  communis  conceiru,fiue  permiflu.  De  infi- 
gnibusEpilcoporumcerteexftat  Priuilcgium  Clementis  IV.  Pa- 
pxin  lcxto  Decretalium,  titulo de Priuilegiis.  Quamuis  ohm  S.  Ber- 
NARDVS  inexituepiftola:  ad  Henricum  Scnonenfem  Archiepifco-B.ep.41. 
pumjin  Abbates,qui  infignia  Epiicopalia  vfarparcnt,grauiter  fit  inue- 
dus,&grauius  Petrv  s  Blefenfis  inepiftolaad  GuiIielmumAbbatem  ^-  «P  ?«• 
fratrcm  fuum. 

V I D  E   Plura,  Titulis,  De  Stattt  CMomchorum  &  Frdatorum. 


DE  STA- 
V 


c.Tt  apoftolic?. 


ADOLESCENTI^ 

DE  STATV  ADOLE- 

S  C  E  N  T  I  ^. 

C    A    P    V    T       L 

De  nomine adolefcentUieifijq-^  proprietatil?usil/auciatis. 

DoLEScENTiA  nomenclaturam fuamhabet  avoccad- 
olercendi,id  eft,crercendi,&  inter  hominis  ^tates  tertium 
obtinet  gradum:  11  primus  fit  infantise ,  Sc  fecundus  pueri 
_  tiaj.IncipitautemabannoxtatisdecimoquintOj&perti 

netadtrigefimum,quoIuuentus,vel  Virilis  xtas  initium  fumit,teftc 
A.c.i/.  S.AvGVST  iNo  libroii.de CiuitateDei.  S.GREGORivshomiliai. 

G.admon.ifi.  inEzechielem,&intertiapartePaftoralis,annotauitaliquadoin  Scti- 
pturis  adolefcentiam  &iuuentutem  pro  eodemgradu  a;tatis  vfurpari. 
i.Tim.4.11.  H/>?f ,inquit,^^r  Paulum  difctpuio  dicitur.  Fr&cife hicc d^-  doce.  Nemo  adolefccn- 
tiam  tuam  contemnat.  Sciendum  nam^^  nohis  efi,  quui  infacro  eloquio  altquands 
adokfcentia  iuuentus  vocatur.  ^upd  citius  ofienditur^fi  Salomonis  ad  medium 
Eccl.i».j>.  verba.  proferantur,  quiait.  L^tareiuuenisinadolefcentia  tua.Sienim  'vtraque  v- 
num  effe  non  decerneret,qt(em  monebat  in  adolcfcentia-,itiuenem  non  vocaret. 
Etnospromiicue  vtraquevoceproeademvtimur,cum  Scripturis& 
Patribus. 

Qyo  D  adproprietatesattinetadolefcenti£e,illxvelillaudatxfuni: 
&  vitiofa;,  vellaudat^,  &  virtuti  confentanen^.  De  illaudatis  primo  dif 
Gen.s.ti.        camus,5'^/2/«..f^«/w,aitin  GencdT^tx  s  ^cjj-  coq^itatto  humatti  cordis  in  malum 
8  inci  Ifa.     pronafiint ab adolcfcentiafia.  Eas,S.B as  1  Liv  s,licctnon omncs,in vnun, 
qualicumulumconiecit  hisverbis:  EU  adokfcentiaperqttamleuis,  drad 
Jlagitia  qux^  apprime  mobilis,  ceufmt  indomitA  df  effrenes  concttpifientiie ,  bel- 
luinA  d^immanes  irx,  linguxinconttnentia, contttmelix,  arrogantia^fafin-s  ex  a^ 
nimi  elatione,reltqux  item  affe&iones  iuuentiiti  vernactiU  d"  coahtmnie,  inttiditf 
obexuperantemalteritiseminentiam,f{fficionesproptercontra£ianifamiliarita' 
tem.    Examina  enim  innumerabilttim  vttiorittn  fe  aiqlomerant  d^adiunmm 
mtenttiti.  Breuius  Horativs  librodeavtePoeticaeaspcrftrinxit: 
Cereiu  in  vttiumff.e£it,  tnonttorihus  affer, 
Vtiliumtardwproutfor,prodiiTtu  xrtSy 
Suhltmis,ctipdtun,,  &antat.t  rcltnqtierepernix. 
Vervm  nosfpcciarimpra:cipuasperlequemur.  PRiMAfitleuitas 
B.b,o«.j»       &inconftantia,quamS.BAsiLiYS  primoloconotauit, &  alibi  de  ea 

inverba 


S    T    A    T    V    S.  '9 

In  vcrba  Moyfis.  Atrendc  tibi  ipfi.itafcripfit.  Atttnde  tiU ipfiifrAfenti 
ionfilU  pr<tdttu^>tenaxfis^r£fentium,fuiuripromdtti:atne^  eorum,  qu*  ntfimtt 
nccfHtHriforftnfunt,e]ui(iinminib.fint,horumceriofromittastibifruition«m. 
Hdc .».  animi  sguudofolet  adolefientibfti  naturx  irrepert,vtper  mentis  Unitattm 
feiimtenereputem,(]Utg  vdfpefoiapr*fumpferunt.  Hienim  f  quando  6tium  nait- 
ei/cuntur,vdfiiitudi»is,  velquietis  no&Htna,  imaginationes  comminifiuntur  re- 
rum,qHa.  ntiscfHam  funt,  aheunt  incmniaprgiipites,  ^diuaganturperfacilem 
tneniiiinconjiantiam.  Ob hanc inconftantiam fapientillimus mortaliu p»"}«-'*' 
dixit.  Triafunt  dfficiUa  mihi,(jrq»artiimpenitni  ignoro.Viam  aquiU  incaloyvi- 
dm  colubrt  fuper  terr.im,viamnauis  inmediemari,^  viamviriinadotefientia.  ^  ^^^      ^^^ 
In  qusE  verba  S.Hieronymvs.  .^antumadhifieriam,rtAefi,vtfcriptum  ment. 
ejl.  Sicut  enim  iila  tam  ca/iidafunt,  vt  inueniri  nee[ueant:Sic  adoUfiens,qui  viam 
veritatis  defcrit  ,diffici'e  efi  cogitatu,quofeper  omnes  horas,&  in  quot  cogitamen- 
ta  veeors  vJgi  mente  declmet, 

2..  P/^^r/f/^r/eft.propcnfioad  libidinem.  Vnde  Saiomon  in  Pro-Pfo"?-"- 
uerbiisdeiuuenevcrboriibIanditiisameretriceredu6lo  ita  loquitur. 
Statim  eamfeqdtur,  quafi  bos  duciM  advicti/namidr  quafi  agniis  iafiiuiens,  (^  i- 
gnorans  quidadvinculnfiifbiii trahatur,donec transfigatfagitta iecureitts,velut 
fiauisfe/linetadiaqu.u.EtCHKiSTXsDominusinpArihohdcdliopvo-  "  "  '^  * 
digOjdocet cx duobus  filiis  adolcfi;entiorem  fuifle,  qui  a  fratre  accu- 
fztu.:>e(\i,(^fubifa»fiamftamdtMraritcumm(retricib.  S.HitRON.incpift,  H.eo.41. 
adChromat.  Scitisipfi,inquit,iubncHmadt;lrfientiaiier,inquoc^  ego  iapftts 
fiim.dr  vos ncnftr.e timore  tranfifiis.   Et  ad  Euftochium  de  Virginitate.  idera  ep.u. 
Vinum  (^adoiffientia  duplexesiince::dum  voluptatisiqtsid  oleum  fiamma  ad- 
iicimm?quidArdenticorpufe;4tofomenta  igniumminiftramw?  Qua  de  cauf* 
S.AvGvsTiNvs  infeimonc  quodam  de  verbis  Domini,docet  iuue-''^"*'" 
num  acriuscfrecertamencontralibidinem,quamfenum.  ^utmdiUi 
iit,  hic viu'iur,fratres,  (ic eftficut  dr nes,qui  (enuimus in ifia  matitia,  minores 
Hitidemholles  habemus  ,ftd  txmen  habemus.  Vatigatifunt  quodammcdo  hojles 
noHriiam  etiam pir £tat(m,fidtamen  etiam  fatigati  non  ctffant  qualibtijcufi^ 
motihus  infc^arefeneciutis  quietem.  Acriorpugna  iuttenum  ejl.  Caroenim  concu- 
pifcitaditcrfiisfpiriium,cr/piritttsaduerfi(S[arncm.Cvim  quo  conuenit  quod  ^^•^■^'^- 
M.  T  v  L  L 1 V  s  iii  peifoaa  Catonis  perhibet  petulantiam  dr  itbidinem  .j.^,j  ^^ 5^^^.^ 
tnagis  ejfc  adoiefcotium^quamfinum,  nec  tamen  omnium  adolefcentium ,  fid  nort 
proborum. 

l.  Proprietast(\:,[)\us  nrquo  fe£lari  vohiptatcs  huius fecu!i,conuiuia, 
ludos&recreationesalias,.vnde£ccIefiaftrs,Z<j/dy^,inquir,/««e««/»  Eccr.ii.j. 
adoLfcentia  tu.t ,  c^  ia  boncfit  cor ttium  indiehusiuufnlutistun,  (^ambuiaitf 
viji  cordis  tui ,cjr  int"-'tu  ocidorum  tuorum.  funtenimhxcverbaironicc, 
tcfte  S.  Gregorio  Thai:marurgo,&  alijs,  cxponendajquafi  Sapiens 

B  manu 


^  to  A  D  O  L  E  S  C  E  N  T  I  yE 

8nanuinie(^a  rcuocare  velitavoluptatibus,  nammoxrubijcIt^7?/Vjk 
futdpro  onsnibus  hisadducet  tt  DEFSin  iudicium.  EtMdit,Attferiramaeorik 
tuOy  &  amoue  malitiam  a  came  tua-.adolefcentia  enim  &  voluptas  vanajkrtt^ 
Hanc  propriccatem  notauit  inadolcrcentia  CicERojnamperorans 
i  n  Vatinium,  Fduptate,  inq\.nt,i^delic^sfac'leiuuentus  intereipitur,ycr\im. 
inhocreprehenfionc  dignus,quod  in  orationeproM.  Cjelio,fra:na 
inadolefccntib.plusa?quoIaxctnonmodoadludos,redetiamadlibi- 
dities,Detur,inquics,a^(quid<etati,fitado.'eJcentiitiikri0r,noomniavofuptatiL 
denegentur,*ionfemperfuperetvera  illa&dtrena  R  ATIO,  vincataliquandocu- 
fttditas,voluptaJ^  r4tione,diimodo  illa  in  hoc  genere  prafcriptio  moderatiea^  tenea- 
tur.farcatiuuentuspttdicitixfuStnefpolietaliena^neprobriicafliStlaheintegrisyinfa, 
miam  bonisinferat ,  pofremocum  paruerit  vo/uj>tatibus,dedirit  aliqufd  temporit 
ad  ludum  tetatis,  at^adinanes hafce  adolefcentt<e cupidttates^remcetfealtc^uando 
adcuram  rei  domejlicix->d^c. 

Eandem  notauic&HoRATrvs  inartePocticacanens. 
Imberhis  iuuenis,tandemcuflode  rcmoto, 
Gaudet  equis ,  canibus^^^  apricigramine  campi, 
€ereusinvitiumfle&i,dtc. 
4,cft,quod  (int  imprudentes.  namafFe<Sl:ibuspotius,quamrationc 
in  a£tionibus  fuis  ducuntur.  luuenile  vitium  e(l,ait  S  e  n  e  c  a  in 
Pron.i.i^         T;j;Q2.dc,regerefionp6jfeimpetii,Qua  de  caufaSalomon  parabolas  fuas  his 
verbis  inchoauit.Pdr/i^^»/*  SatomonUyadfctendumfapientiaS'  difiplina,vt  de 
turparuulua/ititia^adolefentifitntiae^wtel^e{Ius.EtEcc]cCia(i^\c\is  fic  allo- 
quitur  adolefcentem.  FiUfneconfiliomhilfacias,e^pcJlfa£iumnonpaenite- 
G.c.ii.  ^.S.GREGORivsNeoc2;(arienfisincommentarioEcclefiaft^.7««f»- 

ttttisMuifecla e(ijiultitia,jluhiiia aute adexitium ducit.  S.HiERON.ineun- 
H.CJI.  dem.  Relinque  antiqua vitia,qtiibusinad}Ufentiatua vanitati,{luliitiitquejer- 

mfti,quiaiuuetus  infipientixcopuUtieJl.&cM.  Tvl  livs  in  primo  de  Officijs 
att ,  inetinte  adolefcentia,  maximam  nohis  inejfe  imbeciliitatem  confiltj. 

/.&:  extrcma  fit,  q» pluribus tentationibus  fint  obnoxij,quam  fencs, 

&:alij  inalijsxtatum  gradibus.HanctraditS.AvGvSTiNvsinfermo- 

nibus  de  Tempore.  Siergo,\nc^\iit  pueriliseyfeniltsdtasnoneftktentati- 

A.S«m.i4«-     enibus  /i^era,tjuarum  altera ,  tdeji,pueritis  nondum  bent  ingreditur, alteraiam 

egreditur  ifta  vitam,  dr  alterapaulo  antenonerat,akerapaulopofttionerit.quid 

ferittendu  eftdeJJagrantia  iuucniiis  xtatis ,  qu»  vtriufque  in  medio  conflituta,<^ 

0th  infrmitate puetitie  iamrecejpt,(^nond»adtcrporemJene{iutiiacce[pt.H*c 

,.  ,       pluribusat^maiorih.tentationutempefiatibniquatitur;H(ecJlu^uiicrebrioreim- 

'        petufkculi  intinda  ntis  rptrtur.  Pnfumit  viribus,frmx  dignitate  ia£iatur ,  pom- 

pa  rerurn  timporalium  prxfulgere,aut  cxoptat,aut  gaudet.  Eodem  pertinet 

tt  ep.t.        quod  S.  HiERONyMYs  ad  Nepotianum,devitacIericGrum  fcribir, 

quoi 


S    T    A    T    V     S,  A 

aMd  aialefcentm  nrnltA  cor^ris  hellafujlineat,  <^  interiHcentiu/fvHtorum,  & 
earnif  titillationes  quaft  ignU  in  lignis  viridihuifu^oceturfJtfuum  nmfojfit  ex- 
flicare  fulgorem^ 

C    A    P    V    T      IL 

Deproprietatibus  adotefcentia  Imdatis,  f 

IN  T  E  R  hudatas  adoiefcentuTn  virEutcs,vel  proprietates  primatri 
■^merito  locum  vendicatverecundia,5'//*f«wy?/,inquitS.AMBRosivs  y^  j,^_ 
librode  Oificijs  primo ,  ommhm  Atatihui,ftrfonis,  iemporihm  dr  Ifcisaptit, 
tame» adolefcentes,iuuentUsqueammosmaximedecet.   Et  itevum,zftin/enihm  jd.cv;. 
grauitaSjin  tuuenihm  alacritas,ita  in  tdolefcentih.  verecundia  velut  quadam  dote 
commendAtur  naturx.  Exemplumhabemusina<iolercenteIoreph,f«;»»  €•??•«• 
tanta,in(\mt  idcm,verecuNdiafuit,vt comprehenfus amuliere,vejleminmanf-  ^ 
bm  eimfugiens  maUet  relinquere ,  efuam  verecudiadepenere.  EtS.BERNARDVS 
fcnbens   in  Czmicz.  ^u^d^nit^amaht/imverecundoadole/centei^quamprx- 
(lara  hdc  &  quamfplindida gemma  morum  invita  (^  vuhu adolefentis ,quam 
vera  c^  mtwmc  duhia  nuntiajpei,  hond  ind^/lis  index.  Firga  dtfiiplin*  eJiilli,qHi 
pudedis  ajfeciibm  imminens  lubric£  &tatis  motm,a£imque  leues  ceerceat ,  compri' 
ntat  injolentes,  &c.  Fama  cttjlos,  vitAdei:m,Virtutisfedes,virtutumprimiti^i 
vatura  laus  (^  infgne  tot/m  honejfatis.  Ruhor  ipfigenaru,  quemforte  inuexerit 
fudor,qiimtum gratix  (Jr  decoris  fu^tifo  vultui  afftrrefoletfVl Ayri  quoque 
didum  eft in-  Aiinaria  AdoUjcentem verecundumeffedecet. 

II.  Virtus  eft  Pudicitia.  £/?  l,onorumadoleJcentum,3.itAMtKOSivsA.].i.t.i7: 
libro  fupra  citzto,t  imorem  DEI  hahere,deferrefarentihm  honore,haherefeni- 
orihm  rettertnttam,eajittate  tueri, non  afpernari  humilitatem.  lojeph, a  d di t ,  cum  Gen.j^.  5. 
fomniaJJet,quod  Sol^luna(Jrfielltiadoratinteum,fidulumtimeohfequiumde~ 
ferehat  fatri-.caflm  itavtnefrmonem  quidcm  audire  veHet  rnji pudicum.S. 
HiERONYMVS  in  epiftolS  Pauli  ad Tita,proprium,  inquit, adolefcentulo- 
rumhtcpoJitit,vtpudicifint  i»omnth.(nes  lcgimus  \t(ohr\y^mt)tamfcilicse 
mente  quam  corpore,tam  opere^ofuam  cegitatiotte,vt  nullafit  in  adolefcetefufpiciv 
tmfitudinis.  Et  in  epiftola  adS-aluinam,de  Viduitatcferuandaabhac 
Vittute  vehementer  laudatnobiliffimum  adolefcentcmNcbridium'. 
Mirum,  inc^yiicns, diiiuefl,  nutritminpalatio,  contubermlis (^condifiipulm  '^  ' 
Augujiorum,  querum  menft  minijlrat  erhis,  ^  terra  ac  mariaferuiunt,  inter  re- 
Tum  emnium  ahundantiam,inprimo*ratisfloretantit  verecudiiefuit,vt  virgina- 
l^pudorem  vinceret ,&ntleuem  qmd^mohfceenirumoru  infefahu/amdaret.  S. 
Bernard.  vero  locoallegato  negat  pudxcitiam  a  verecundiapofTc 
^pAtzri.^iditaturpiloquiffugitans,Ait,7icveTCCundi2?Soyorcoti»enti.tef'; 
Lmfof  e^fudi(tt  memis  iugtter  lucem,  vt  nilin  ea  turpe,veltndtcorum  rejidere 

B     i  ^tentci 


I,?ett.5-f' 


Jh  A  D  O  L  E  S  C  E  N  T  I  ^ 

ttttntet ,  quoi  nan  illi  iUho frodat.  Tta  cxfiigr.ittnx  naforuni ,  ^  preptu 
gntitrtx puritAtis innata  ,  fpecialug.'o^*ia ccnfr.ten  'u.  A gnouerunt  &:  Ethnici 
hanc  virtute  maxime  ncceflariam  adolelcenti.  NamCicEKoin  ora- 
tioncad  ienatum  habita  poll  rcditum  ab  exilio,^/^  vff/im  z/I:ui/nqufe, 
bonifpem  habebit  in  co .  cuiui primum  tet»f>tis xtat is palan  fuerit nd erf:nes  ItUdi' 
nes diuulgatum.  EtUbrode  Scncdutc.  Lib/d  roi^ (^ t/ttcnperar.s  adokfcen' 
tia  effatumcerpui traditjenecluri,  Et pritrio  dc  ofRcijS.Adaxi/ne h^r  a/tus II- 
bidimbui  »rctnda  e[i, txircendatfue in labjre.patieniia^ue, & animi ^ corporls. 
III.  Virtuseft,  obfcquium  &  rcuercntiaergaparentcs.fenioiesSC 
quofuis  maiores.  Vndc  A  poftolus  Pccrus  in  pnore cpi^acoXx,  Adoifctn' 
Ecdef.  ji.  \j.tesfuhditiefiotefcnionht*s  EtLcc\cCizi\icus.Adolef{er,$yin»/edti:rr>agnater» 
loqui  nonpr<efu?nas, (^  ulifdrtt fenes^non m%'tum locjua>is,i^pro rcucrtniia ac- 
cedet  tihihonagratia.EtB  PaulusiidCo^ofCcnle^.Filifob.diteptrcntihitsper 
C0I3.40.        emnia.S.  Cyprianvs,  vclquifqiiisaudorefl:,hbro  de  Ji.abufionibus 
{xc\\\i.TertiHiit\c^uit,ahttfionis  gradus  efi,fia.dolejcens  fineobedie»tiadeprchen- 
ditur,que  mundits kreilo rationis ordine dcprauaiur. ^tad ter  nam^inftiiSlu^ 
tealijs  minifleriuimperabit.^uiinadoiefcentia  Jefinionbus  ohedientem exkibere 
contemnit.  Sicut  ergo  infenibusfvhrietits,<^  mo  rumperfMio  requiritttr,ita  eiiam 
A.i.ofF.e.17.     itj/idekfientihus  obfeiuium^^fuhieilioi&obedteniaritedebetur.  EtS.  Am- 
BR.OSIVS  fupra  momxit  bonorii adolefentum ejje^deftrreparentibftt hcnoremf 
hahere  fenionhuiretierentiam.ldcmmotictT\Lzi\ s  inprimoofFicioru. 
£y?,inquit ,  ddokfentis  maiores  natu  vereri  ext^hiidc/igereop>timos,cr  proha- 
tijjimos,  quorum  coufdto  (^  au^oriatenitatur.  Et  in  l^xiio.Eumt^ss ^uttfate 
*nteit  taiQquamfuperwrem  cokre  dehemut. 

IV.eft  fortitudo  &  alacritas  animi,vnde  S.Ioannes  Apoftolus  ait  ia 
.  prima  epifioia.Scnhe  vohis  adoUfentes,<ju$niam  vciitismaii^num.  Strtho  vo- 

bisiuuene.s(gtxce  via.virMi  vt  ptins^quj/nia  fhrtes  eji  s,  (y-  verbum  Deimaneti» 
vohis,^  vicijlis  malignurn.\t\ duobus  igitur  pius  adolefcens  robur  fuum 
oftendit:  in  vincedo  dxmoncquo  nihil  tortius .  &  coftanda  in  diumi 
vcrbi  obferuatione,h.icenim  voce(monendi)f)gni:H.cauit.  Talisfor- 
titudo  eratadoIefcentumBabyIoniorum,Machaba:orum,S.Lauren. 
tij,  S.  Agnctis,S.  Thecl^e,  &  ahorum  mnumerabilum  martyrum. 
Amstot  quoq;  in  i.Khctoricorumc.i^  eistortitudincmattnbuit. 
EtOviDiiinXV.Mctamorph.Carmencftdeadolefccntia. 
Ni^en:mr«huiitO'  a  as 
Tlla,necvhi.rior,mccjUAmAgUarJ.ea^vUa. 
V.cft,quodhxc  xtas  maximc  idouea  fitadcapcfrendaslitteras  & 
bonos  mores.  De  litteris  tcftaturGKEGOR.Na2.an2cmis,adNico- 
bulum  patrcm  Nicobulihlij  inhxc  vcrba  \.cx\\:iCWS.Literirum ,  deHri- 
ftttauefladijsnullumaUud  accomrftodatiusnrhpus  fi  gipvtefl ,quipa  ct>7H att.mo- 

rurn 


S    T    A    T    V    S,  r/ 

ruw  4f>idf  fM4xlm}  vigffiKecmutiplmb$t4formispe£i(ti  Adhuctmprejfumrfljed 
egngiji  duntiixat.,r(teHS^  depiSlis inittgintbm floret:vitt^^in  terraf<indanientn 
fiae  bonumflue  matum  ac  fefttfeum  ddolefcentes  iaciunt,  A1vI<;toteles  ta-  ' 

men  inprimo  de  moribusinficiaturadolefccntiam  eflcidoncom  ad 
Ethicam  philofophiam  audicndam.  ltiuenisf\nQ^\QVi%iCtHilisdifctpUn£ 
mneftidondtsnuditer.EflemmrudisaliuttmvitA.Etcumperturbatienes/mitm 
Jequntur,  vane  (ine^  vtilitate  aadiet,  quippe  cum  fnu cognitioft,  nen aifte.  E C 
HifcR.ON.prooemioin  Ezcchielemdelitierisfacrisex  Hebricorij tra- 
diuoneitzCcT:\h\z.Nifiquuaptideos£^atem/acerd^talisminiflerif,tdefltrifef- 
mum  annum  impletierit ,  necprincipia  Genefios,  nec  Canticum  camicorHmy  nec 
huim  voluminiiexordium^fnem  Ugere  permittitur:vt  adperfeSlimf.ientiam 
^  myjlicos  intelleEitis  plenum  humartg  nattird  tempusacceditt.Qv  o  D  autcm 
eadem  xtas  idonea  fit  ad  capertcndos  bonos  mores,docetaIter  S.  GcH» 
GREGORivsRomanuslibroXI.Moralium,vbiproprietatesfingalo- 
rum  graduum  «tatis  humana:  defcribens.docetadolefcentiamefTc 
prinjamatatembonisaftibusaptaHi&ridoneam.EtHitRoN.velaJi-  ^ 
uszdDcmctnOidc.  HshentfnimiinqKit,in_flentfimquiddac^moIIe,quodfa- 
cileformtriqueat,at^^  adarbitriuvoltntis  trahi;^  in  cunSlisfere  nh.  citttts  afftte- 
fcitttr  omne,  qued  teticrum  e-ft.  Nouellas  adhu:,  f^vixftrmaradiiisarbufcuUti 
dum  ad  omne du6lumfequacesfunt,:n  qitamihet parte fleSiifaciU  tfi,qti*  naturit 
plxrunquecuruitit  citoadarbiirium  coleritii  ctrriguntur. 

CAPVxni. 

Vt  Medijs  ad  adolefcentiamreSieinformandam 

opportunts^ 

pRiMVM  medium  eft,  vt  parentes  filios  refle  in  pucritia  cducatos 
^  tradantpijs&eruditisMagiftrisinftitucndos,quorumcon{ilio& 
auxilio  in  omnibus  dirigantur.  Vnde  Tubiasfcnex  filioadolcfcejati  Teb.^.ij. 
dixit.   Conftlitim  (emper  a  fap-ente  perquire.  Et  Ecclefiafticus  omnibus 
adolefcetibu3.C«*«  fapientibits  dt  P>udentibns  tra&a.  Ambrcsivs  in  fe-  ^"'  '•"* 
cundo  de  omcijs  m  nanc  rem  pra:clare.P/*r/»««/Wjmquit,^reflf^  x/v/f*/- 
que  bonis  iungi,  Adolefcfnttbus  qHoq^e -vttlcvt cUres & fapientes virosfequan-  ^[Q^,iy  ^, 
tU) :  quoNiam  qni  cc-ngrediturfapientibtnfifiens  eft,qui  autem  cvharet  tmpruden- 
tibtn,i»^p^i<dens  ayiofctnr.  Et  ad  tnftruiiionem  itAijue  bonistungi  p^urmu?» 
frofi  tt  ^adprohitatis  teftimcnitim  Ojiendnntenim  fdolefcfntesecriimfetmna~ 
tO)  es  iff..^quibitfadhafcrin  ',^ea  -  o"uae(  tt  epinio,  quodab  his  vtuendi  acciperint 
firniiitudirie,ium  qutbn: a>nUfrfandi  iaufftnt  cuptdttatem.  Indetantus  lESVS 
Naue,quodtum nonfolii crudtntt »d'tgiAfic-tiam  Aloyft copula,verum etia/an- 
ilijicauii  adgratta.Ez  \nitz.PutJiruitfa.repulf(nieriia'a^advltfe'tiii.  *lijie- 
fitmom*,*  fjOlxiiofnht altj  magtjterieytklij d:UCiaiigm.  Omtttocp  .ibrahaadhaff 

B     i  Leth 


*ap-49- 


IeM> 


i^Tini.4> 


14  A  D  O  L  E  S  C  E  N  T  I  ^, 

Loth  aiiok/centultts  etUm  proficifcemi.  In  AQihm  Apdftolorum  Barmhoi  Mxr^ 

tum  ajfumpfit,  Paulm  SiUm,Paulm  Timotheum,Pauli44Titum.PUrun^  etiam 

'virtutibmparesydifpares  Atattb.fui  deUBantur  copuU,ficut  dele^ahantur  Petrm 

(^  loames.  Nam  adolefcentem  legimm  inBunngelio  loannedrfua  'uocejicet  meri- 

tis  drfapientia  nulltfueritfcniorumfecundm:erat  entm  in  eofene&m  veHcrabilit 

r!iorum,<^canaprudentia.Vitaenimimmaculatab»n&feneciutUflipendium  eft. 

Similiaproadolefcentia  beneinftitutarcripfitquondam  S.  Jgnati- 

I.ep  tf.  '^^  ^^  epiftola  ad  Magnerianos,2\{><;,  inqutt,  annofifapientescontinuofknt, 

necfenes  intelligentiam  poffidentyfed fpiritus, c^ui  inhominihm eft .Banielemm 

D.  I}.  illefapiens  cum  duodecim  ejfet  annorum  fpiritu  UEl affUtus craty^fenesfrufir* 

^^'if  canos  ferentes  calHmmatores  (^ aiiendformteappetsrdei  ejfe cinrguit,  Samuetaute 

J>ucrparuutm,H£linonagenartureprehendit,ciuodftt>sfiltcsp!usq,Deuhonoraret.. 

Similtter  leremhs  audit  a  Deo ,  ne  dicas^iumorfum.  Porro  Salomo»  &Iofias ,  ille 

quidcm  duodecimo AtatU anno ,  hicvetou£Ionatm mnos -ircgni guhernaculii ad- 

motuseft, aras  ?Jr tempUdtruit,c^Uico')  comhuffit.,^ f%'fos  illosfacerdotesiugula- 

uit.  Adolefcentia  igitur nonefi cont£mneda,c^uottes  Beo dcdita corficratai^fuerit. 

iHueniseratTimothcus  iHe Chrifto plenm ,  'vertimquidillJmaq^ifierfcrihat,aUdi- 

te.  Ado'e(ientiam  tuxm nemo  f(j»/fw»^/.PLVTARCHvsinfcriptodeliberiS: 

cdlrcandisarbitraturadolercenteseciamhabereopusdomefticis  pa:- 

dagogiSjCOjquod  illorumanais  quampuerilibusmaiorcautiodebea- 

tur.  Nam quis,  ait,  rgnorat  puerorumdeli£ia  parua  ejfe^ac  medicatufacilia ?  for- 

tajfis  emm,iutp£dsgogoruincuria,aut prdtceptoruiniudts peragendis  inebedien- 

tia.  At  iuuentipeccata.imme/ifapUrun^funt,^miferiarumpkna,ventris  immtf- 

dellii,patertpcriim  bonorurn expi(aiio,alea  yfaltandi prot€ruia,ebrietates ,  amores 

'virginum,muiierumcorruptidnes ,  aduiteria.  Hertm  igitur  impetm  omnicura  ^ 

diligentia  coerccndi,reprimendi^fuerat .  Petulantem  enim  vigorcm  atatis  nonfa- 

tile  a  volujttatum  ohjeruabis  incurjtc  ejuocirca  illifrdtno  vehemtnter  opm  exiftit^ 

^        Etvero  expcrientia  quotidiana  docet ,  hoc  Plutarchiconfiliumad- 

modu  falutareefle^nedicamneceflariuj&vfuhuiusrecuhapudpru- 

dentesprobatii,  VidemusemminPolonia,Germania&GaUiaha6te- 

nus  optimos  quosq;  parentes,quos  ad  Acadcmias  ftudiorum  caufaab- 

legant,filiisfuisnonmodo  pueris,fed  adolefcentibus  et,  probatiffi- 

mos  quosq;  morii  infpedlores  prjeficerc ,  vel certe  eos  ad  Conui£toru 

ardes&domiciliaaSocietatisnoftrsPatrib.adminiftrataamandare. 

II.   Medium  eft,  vt  a  confuetudine  improborum  adolefcentum 

]e«l.i).io.      abftineant.  ,^i tetigerit picem,aitSapiei\s,intjuinabitttr  abea,^qui  com- 

]Pfalm.i7,itf.     rnttnicauerit fiiperbo,  induetptperbiam.  Et  rex  Dauid.  CumJaniiofarMmerU-, 

(frcumperuerfoperuerteris.^EtS.^^xilns.LModicumfermemumtotammaffam 

ILkom  .        corrumpit.  Vnde  S,  Bas  i  l  i  vs  in  homilia,  quod  Deus  non  fit  auftor 

KDaliQrum.  ReiieprotterhjKmdiat.Corrum^tmfhfiosmerefcoiio^itiapraua.Vt 

■■—-■■  -  --      -.  -    -  ^^^ 


S    T    A    T    V     S:  Jy 

miiTnmtefiilentlhiulocisfenfimtittrAciHi  aer  Utentem  carporihta  mor^um  in- 
■ducitific  inprau*  confuetudineac  conuerfatione  maxima  nobU  mala  hauriuntury 
etiarnfifiatimincommodumnonfentiatur^  EtS.HiERON.adFuriamdevi-  H.ep.ro."' 
duitace  feruanda.  Juuenumfu^  comfortia:  comdtulos^compos  at^  Ufeiuos  do~ 
muttUA  te6ia  non  videant,  cantorpelUtur  vtnoxitis.  fiduinas  dr  Pfaltrias ,  c^ 
■ifHufinodichoruf»  diaboli,quafi  tmrtifera  Sirenarum  carminaproturbaex  xdihtis 
tuis.  EvsEBivs  C£efarienfislibroEcclcfiafticxhifl;oria;tertio,retert  ^•«•JJ» 
adolercentemquendam^qucm  S.Ioannes  Euangelifta  Epifcopo  cui- 
damvelut  psedagogo  tanquam  depoiitum  fuum  commendarat  con- 
■fuetudinc improborum  fodalium,n5  modolatronem ,  fed  etiam  prin- 
cipemlatronumfadum.  EtS.AvGVSTiNVS  libro  tertio  Confeffio-  a.c.s.r^- 
xium  fatetur  fe  non  aiia  de  cauia  ad  furtum  pomorum  committendum 
pelledum,quamvtplacererquibufdamadoIcfcentibus,quorumtunc 
confortiovtebatur.  Idemmediumnontacuit  loco  ante  citato  Pl  v- 
TARCHVS.  Ceneri<.timautem,vao^\zws,Uberos  noftros flagitioforum  homi-  P-Jeli^"'* 
rjumconfortiofegregaredccehit:eortim  enimmalignitatem  reportant.  Hac  (^ 
Pythagoras  ohfenrts  quibii0am  preccpit  fermonibfis,  cjuos  hoc  in  loco  expUnabo, 
qtipniam  adconquirendam  iHrttUcm  non  minimtim  'videntttr  afferre  momentu^ 
quxle  illudy  qux  fiigrantes  habcnt  caitdM,  guftari  non  oporterejwc  eft,cum  homi- 
mhits confietudinem non  effehabcnda/n  ,quos  morum  deprauatio  ipfe  denigrat, 
PluravidedehocargumentoinPANARi  o  noftro  Y.  Societas  praua. 
&inSTiMvLo  Virtutum,lil).i.cap.i5.&fequenc. 

III.  Mediumefl:,vtfi  contingateosaliquandogramus  Iabi,citore- 
lGpifcant,&:admclioremfrugcmfc,diu!nisdeinceps  maiidatis  paren- 
do,recipiant,nefi  in  ccnfuctudine  labendi  perfifl:ant,callum  obdu- 
cant.  Prouerbittm  ^,inqu i t  Salomon.  Adokfcts  itixta  viamfuam,etiam  cttm  Prou.  xz.  e, 
fenuerit,  non  recedetahea.  Hoc medium  indjcauic  regius  Propheta ,  cum 
aitinPfalmo  n'^ .  In  qtio  corrigit  adolefcentior  viamfetam  ,in  cuftodiendo  feer-  P&1-"8.t.>. 
monestiios.  Loquitur  enim  de  adolefccnte,  in  Upfeu  pofito,  inquit  S.  A  m- 
BRO siv s  fermone  2. in  eundemPialmum, d)-adolefecenti<eluxuacUfeciu<s 
*tatis  capto  illccehris.  Et  bcne  adDetim  contierfeus  reJpondit,in  cuftodiendofeermo- 
nestuos.   Bonumenimeftuiro  ,  [yteft  inHieremuithreno)   cumtollitittgum      ""■'•'■7» 
in  ititientiite.  Nonfeolum  toUereiugum  •verbi  ,  feedin  ittuentttte  debemtu  toU 
Ure.   Si  enimfero  tolUmus,  incipimtt-s pcenitentiam  feuperiorum  magis  habcre^, 
quamteneregratiam.  Prxueniamus  ergo  iuuenttitis  annos  correSlione  congrua, 
'vtmagisdicam,t<-sfeinguli,Dettsquipafeitmeaitmentutemea,quam  recordatione  nr  i 
habentes  Upfeuttm  defleamtts  dicentes.  Delicfa  ittuentutis  mex,^ignorantix  me£ 
nememineris.  Hoc debilitatis efl remedium,illudrohurfealutis.  Ei  atitem  qui  poft 
decurfeiiuuenttttisannosiugum  ttderit,noneftftatimperfeeiittm  bonum.  Stimu- 
hnt  enim  cumpeccatafefajexagitat  ccnfecicntiam  confeuetudopeceandi,  &  ifeii^s  er- 

roris , 


i(t  ADOLESCENTI^ 

rorlsinJlabtUmfacit.Lu^landamej^diuhuuifmodivirOiVtabokrcfadatimete- 
..    ,  rataatquediuturna. Etinfi-aloqucas de S.Ioanne  Apofcolo,£«  tibi iuue- 

Matth.i.lt.  /         .      .         ^         .      .  ^  ■r  ^  r  r  I- 

nem  att,eiui  viamjtixm  m  luuentutc  corrtxit.  Pijcatorerat  cumputtrejiio ,  vtdtt 
Dominum  lefum,  cumplicaret  retiafta,  ^audiait  dicentem.  Venitefaciam  vos 

feripfcatoreshominum^ii^reliCtisretihtufuisc^fatrefecutmefleHm.Viamfe- 
culi  ceperat  currere,fdauditis  Chrijii  imperiis  deferuit  viam  mimdi  ,fecutus  eji 
Chriflum  ■.probauit,qHiain  eocorrigit  iuuenior  viamfuam,fi  Chrijli  verba  cu- 

fiodiat. 

IV.  Mediumeftjmagnaanimifubmiflio  &  humilitas.  Hsc  enim, 
tefteAmbrofiOjVirtus  huic  conuenit  sctati;  cuius  exemplum  illuftrc 
deditidem  rex  Dauid  cum  aliis  fadlis,tum  in  allegato  iam  Plalmo,  qua- 

PGiIm.iig.  141.  ^o  ^^^'  -^dolefientultisjum  ego  d^  contempt»s,tulHJiccitiones  tiiM  nonfiim  obli- 

A.  fctm.  I».     tus.  in  quar  verbaidem  S.  Ambr  o  siv  s .  a£ultis,ixi(]uit,  SancJjrum^qni  a 

primaadokfentiaexercitatijuntduris  laboribtespotejl  htcverfculus  conttenire. 

Gen.  j  j.i.        j^^j^  ^  lofeph  cum  ajratribtu  iunior  in  Mgjptum  venderettir,  tunior  erat  d^  de- 

_  jpecftis,qui  adfruittitis  iniuriamvendebatur,drc.  IpfeDauidqtioque  iuniorfia- 

tribti^^cumpatrtsoHespafceret  ,tanquam  vili  obligattis  obfiquto,non  obkttis  efi 

fkcerdoti,  quafiindignns,  qui  vngeretur  in  regnumfidaftcerdote  qu.fitiiA  e^  ac- 
cerfitus  apaficuis prxrogatiuam  regtx  vn^ionis  accepit.  Hic  iuuenis  atq^  defiecltu 

firauit  Allophylum  Goliam,potitus^  viBoria  in  decem  millihtis  tuuccularum  pfiaU 
tentium  tefiimoniA  triumphauit.  Gerebat  entm  typumeitis  ,qHi  quafi  defpeclus 
venturtts  ejfet  interras,Chrifius.  Etmulto  poft.  Sedetiafpecialtsfitngulis  Chri- 

flianisfitppetitpr^rogatiua  dicendi.  luuenisfiim  ego  CT  dejpccius.  Prxmittat  £ta- 
tisgeneralem  iactantiam,  quo plus  commendet  humilitatisfu£ gratiam.  Non  mi- 
rabilis  humiiitas  infienecitite,qu£  ejfoeta  virihusyfiacia  debilitatibus,  tri(lis  dolo- 
ribus,anhelafiujpiriis,  cocia  curarum  isliibus,  dr  ipfo  viuendi  m(efiafafiidio,alacri  ■ 
tatem  efi  obltta  iaBantii.  Rarafiane  in  iuuenibus  efi  humilitas ,  ideoque  miranda. 
Dum  Atas  viget.dum  viresfoliddJiint.,dumfanguis*fiuat ,  diim fioltcitudo  nefici- 
tur,dum  ignoratur  debiittas,  dum  Utitiafrequentatur,  tuncferuet  iaclantia ,  tuc 

fe  tHuentutisfiuperbus  extolltt  affeiilus ,  tunc  htimilitM  quafivtlefctt ,  abiecfa  can- 
temniiur,  tuncfuhieftio  degeneris  conficientix  afiimatur  ejje  tnfirmitas.  Crandis 
igiturmorum  affuefacienda  efi  maturttas,quA  vincat  naturam. 

V.  Mcdium  eftjVt  in  eos,cum  raonita  non  iuuant,  pro grauitatc  liiC- 
lifti  feucrius  animaduertatur a  Magiftris  &:  maioribus.  i^ldoUfcentes  e- 

A.t.i».         »tm,to(lc eodem D.Ambrosio  libro de lofeph Patriarcha , magis m€- 
tu,qu8jn  ratione  reuocanttir  a  vitio.  iuxtailludPoeta^, 
Oderunt  pecc&re  boni,  virtutts  amore^'. 
Oderunt  peccare  maU,  formidinepoenx. 
Quod  autem  neceilltas  incumbat  non  iblum  magiftris,  pxdagogis, 
parentibus  &:  quibufuis  fupericribusadoiefcentcs  delinqucntes,im6 

quofuis 


S    T    A    T    V    S.  17 

quoruis  homines  reprehenfione dignos  corrigendi,  ipfisq;  corredlis 
patienter&humilitercorredioniscenfuram  perferendi  fuse  a  nobis 
probatum  in  ViR  id  a  r  i  o,titulo  de  corre6tione  fraterna.ldem  mediil 
&Ethnico  fuggeflerunt.  vt  ad  Herennium  M.Tv  l  l  i  v  s  .^uiadolefcen-  ^•''"•■^- 
tum,  inqmen.s,peccafisignoJcipHtant  oportere,falluntHr,propterea  qmd&tas  il- 
lanonejl  tmpedimento  bonisJtudiis:*tmfapienterfaciunt,qui  adolefcentes  ma- 
xime  cajiigant,vt  quibus  virtutibus  omnem  vitam  tueripoffunt,  eM  in  ^tate  ma- 
turijftma  velint  comparari. 

Et  Plavtvs  in  Bacchid. 
Cura&cafigahomtnemprobe, 

^ui  dedecorat  te,me,amicos,at^  aliosjlagitiisjuis. 

Quod (i vero caftigationis difciplinxq; feuerioris  capaces  amplius 
nonfuerint,  fuadetS.Ioannes  Chryfoftomus,vttempcftiue  facroMa- 1^  Ma»"^" 
txm\oni)yinc\i\oi\ligtnz\iv,prudentig,&modejt£coniungantur  vxori,quA  clem  Rom. 
abomniprauaconfuetudinemaritumertpiatjdrJrenumpulIofacfAftlutaridoma-^?^-^^^^'^^^^' 
tione  contineat.Non  enim,in(\VLit,fornicationes  dfadulteria  aUundeproueniunt, 
quamexnimiaiuuentHtislicenti.t.lden\  cofilium  fuggeflitexEthnicis  Phi-  . 
lofophisPLVTARCHvs  inHbrodeeducandishberis,fubfinem.  Eni- 
tendumeH,zit,vtquilibidinibusftccumbunt,&increpationibtts  omninorebel- 
les  exifunt,connubiofubiugentur:  hocfiquidem  tutijjimum  iuuenttitis  efl  vincu- 
lum.  Easautem  dejponderefiiis  vxores  conueniet,  qu.t  nec  mtilto  nobiliores ,  nec 
ditioresfint.  Sapientia  vtiqtie  refertum  eflprouerbium.  Mqtialem  tibi  mtdterem 
inqtiire.  T\am  quifeipfls  longe  ampUores  capiunt  vxores,  non  earum  maritos ,  ve- 
ritm  dotis  mancipiafeciffe  fe  nefciunt. 

YI.  Mcdiumfit,vtdemumaurespra:beantSpirituifan£toferioco- 
hortanti  ad  Sapientix  ftudium  his  verbis:  Auditefilij difcipUnam Patris,dr  Piou.4.1. 
attendite  vt fctatis prudentiam.  Poffidefapientiam,poffideprudentiam,  ne obU- 
uifcaris,ne^  decUnes  a  verbis  oris  mei.  Tene  difcipUnam,  ne  dimittas  eam,cuflodi 
i/lam,quia ipja  efl vita  ttta.  Nedelecferis tnfemitisimpiorttm,nec  tibi  placeat ma-  Piou.j.x. 
lorum  via:  nefortegema.s  in  notitffimis,quando  confumpfcris  carnes  tuas ,  &  cor- 
pm  tuum,  (jr  dicas.  Ctir  deteflatttsfum  difeipUnam,&  increpationibtcs  non  acqui- 
cutt  cor  metim,  nec  audiui  vocemdocentium  me,drMagtflrisnon  incUnaui  attrem 
meam,drc.   IneandemfentcntiamaUcubiadolefcenteshortatuseft  S.     .  , 

,  j-  ,•-  '  ,  •     V  '  /  A.ierm.i47.ac 

Av  G  V  s  T IN  V  s,  dicens:  ?osergo,o  IuHenes,maxtme  monemt44,cr  hortamtiri.-Y^^f, 

vtverAvirttittsptilchrtttidinecapiamini.Nullafpeciesterrena,velcKleJlis,nulltis- 

fulgor  metallortim,nuIla  nemorum  am<jenitas,ntilUjlorumpurptir£,nulltis  velna- 

turaUsfVeladhibituscarnisornatus,  ntillu-squartimUbetchordarum  atqtte  tibia- 

rtimfonus,nulla  odortim  iitcttnditas,  nullafaportimfuatiitas,  nuUiampkxtu,  ptil- 

chritudtm,  infpirationi,dtilcedtnifomentisfaptentt&  comparanlttr.  Ab  hts  enim, 

quA  turpiter  amantur/non  ab  tjjo  amore^rohibmttr.Jmare  vultishmatefapien- 

C  tiam. 


r.Cot.4- 


I?        ADOLESCENTI^    STATVS. 

tiam ,  ambitevtferueniatisAdeiim,vtnon  vos  exhorreateim  aJpeBusin  homi- 
ne,v/)smtimorecompomte.  Sicutlafcitd  oculi  ornamentacorforis  ,Jic  ilU  cordis 
in^uirit.  Nec  de  vejlns  diuitiish<ec  ornamentaproferatis,  quia  oditfuperhos ,  ^ 
ijuafdefiofe  ia^farc  cuftentes.  ^uidatitem  habes,qtiodnon  acceptfti?  Ipfa  eriro 
Sap^s^ij.  donat,  vnde illtpUceas.  Tantumdilige eam,  drferuabit te.  Circtmda eam  & ex- 
Sap.8. 1.  (dtabitte:  honora  eam,(jr  amplexabttur  te,  vt  dctcapititttocoronam  gratiarum. 

CUra  esijdr  qttA  nunqnam  fnarcefcttfapientia,&facile  intienitur  ab  his ,  qtli  diU- 
gtmt  tUam.  Proponite  hanc  aditingere  vobis,in  iUamfttfpirate,  tn  iUam  exardefci- 
te,  in  iUam  deperite.  Si  amatores  e(lis,hanc  amateififormafieftis,  T)eopUcete:ftiii- 
uenes  eftis,dtabolttm  vincite.  Banielab  angelo  vtr  deftdcnoru  appeUatti-s  est.  ^ux. 
iUiiis  erant  defideria,  nifi  qtiibHsinfapienttxpulchnttidinem  ardenter  inhiabat? 
qtiia  in  iutienili  &tate  calcatdt  Uftutam,dr  Regttmfuperbtamprefftt  captiuus,^  o- 
rakontimcUtiftinclufits? 


Dan.j.tj- 


DE    -(ETATIS    HVMANy^ 

S  T  A  T  V. 


M 


C    A     P    V    T       I. 

MtAtii  humante  quotftnt  Gradns) 

T A T I s  nomen dcdudumeft ab xuo,hoc  eft,certo human.^e vitaJ 

fpacio.Nonconuenitauteminterprircosaucl:oieSjquotrmrqta- 

H.IiVj.  tisgradus.S.HiERON.fcribens  aduerlus  Pelagianos.  ^uid  diccmta, 

in(\mz,de  vtrit^ts^Jextis &tate ditierfa,  qtu itixta  P h  i  l  o  K  E  m  ,  c^prtidentijji- 

mum  Vhilofophortim  ('Platonem)  abinfantia.  vfqtieaddecrepitafeneclutenif- 

ptenario  ordtne  detioiuitur:  dumftbific  inutcem  atattim  incrementafuccedunt^  vt 

Id.mc.o.  A-     quandotranfeamti^dealiaadaliam,fentire  minime valeamtt4.  Aliovero  loco 

"">*•  nominatfmgKlasaztates,vtprimafitInfantia.  i.pueritia.  j.iuucntus, 

c  lib  dc Jie     ^-vicilis 3Etas.  5. ingrauefccns ac matura xtas.  €.  Senedus. 7.  decrepita 

Nacaii,  Sene6"tus.  EundemnumerumhabetjtefteCEN  s  or  1  n  o,Medicorum 

Princeps  Hippocrates, aitq; primum gradum statis terminari an- 

nofeptimo.  i.quartodecimo.  j.duodeuiceiJmo.  ^.tricclimoquinto.j'. 

duodequadragefimo.  6.  fexagefimoprimo.  7.  ad  vita:  coronidem  pro- 

tendi.  GALENVsinHbrojCuiTituluSj^fona^^piy.ciiSEtatesftatuitquatuorj 

quarum  primafit  luuenum.  i.  *'«("«'!<;>'■!■'> ^.    vigentium.  5.  Mcdiorum, 

■'  ■""  '   '    poftremafenum.  A.Gellivs  in  Nodib.  Atticis  redigitadtrcs.  Tv- 

B E R  o,ait,  in  hiftoriaritmjrimofcripftt Serutum  T v l  l i v  m  Regcrnpueri  Ro- 

mampueros  effe  exiftimajje,qui  minores  ejfent  annis feptendecim,atn  tnde  ah  .tn- 

m>  XV  ILmiUtesfcripftffe,eos^  ad.mnH  qmdragefmtm  fextum  lumoresyfupraj^ 

cim 


^ETATVMSTATVS.  i^ 

euma»mmfimoresai)pelIaffe.  RediusM.VARRo  quinq;gradujfacit.  In 
primovfqueadannumXV.pueroscli6tos,quod/intpuri,ideft,impu- 
beres.  In  fccundoadannum  XXX.adolefcentesabadolefcendo  no- 
minatos.IntertiovrqueadannumXL.  luuenes  appeiIacos,eoquod 
Rempubl.  inremrIitariiuuarepofl*ent.(nuncvocamus  viros.)  In  quar- 
toautem  gradu  vfque  ad  LX-  annum  feniorcs  nuncupatos,quod  tunc 
corpusfcnefccreincipiat.Indevfq;adfinem  vitx  vniufcuiusq;  quin- 
tumgradum  fa£l:um,in  quo  qui  effent^SE  n  e  s  appelhtos,quod  ea  xta- 
tecorpusiamfcniolaboraret.  Nos  fequimurfententiamB.GREGO- 
Rii  lib.ii.Moraliuminhxc  verbaferibentis.  Pri  ma  hominis  Atas  In-  G.c.i;! 
fantiaefi  ,  cumetfimnocenter-viuit^nefcittamenfAriimiocentum  ,  quam 
hahet.  o/<r  deinde  Pueritia  fiquitur  ,  in  qu.t  iam  valet  dicere ,  quad 
vultfCuifiiccedit  Adolefientia,  qua  'videlicet  prima  eH  atasin  operatione,  quam 
Iuuent(tsfiquiturfiiltcetaptafortitiidini,acp0stmodumSeHe&-U'S,ctiampertem- 
ftts congruamaturitati.  Scnium  cnim,quodrar6in/acraleil:ione  repeti- 
tur,potiusjEuimagisafFcdioncm  &  infirmitudinem  fignificat,qua«i 
tcmpus^ 

C    A    P    V    T       11. 

De  ^tatis  generattmfumptie  proprietatihus. 

INter  ^tatisgeneratimfiimptseProprietates,PRiMA  fit,quodr- 
naqujeq;  infuoefrefitperfedA,&exannorumnumero  debeatiudi- 
cari.  HanccomemoratS. H i ERON.inprocemio  commentar.in  Ab-  H.adPanj«8c. 
diam  Prophetam. 

1 1.  Proprietas efl,quod  continuo  qu£cquca'tas fluat  &  abeat, viuat 
&  moriatur.  Resenimfeculi,  ait  idem  in  Amos  Prophetam ,  dr  emnia  cor- 
■porafecundumEpicurumpermomentafluunt(^aheunt,(^mhilinfuo  confijht 
fiatu^fed^uelcrefcimt  omniA,vet'decrefcunt,(^-  aquarummore  torrentiiimlahun- 
turinprdceps. Vnded^inficularilitteraturalegimus,  Sedfugit interea ,fugit ir-  Virgj-Gcoig. 
reparahile  tempus.  Et  in  alio  toco.  Heu  heufttgaces,  Pofihume  ,pofihume  lahuntur 
Anm:mhitenimfiigacittsficttlo,rebtts^ficuli:quasdtmtenemus,amittimHS.  Et  ^^  inPfiuy. 
S.AvGVSTiNvs  m Pfalmos. Cum accedit,2i\t,vna &tas, altera moritur , 've- 
nienteptterttia,  morittirinfantia,  'veniente  adolefcentia  moritur  ptieritia ,  veni- 
ente  itittentute  moritttr  adbkficentia,  venientefine&ute  moritur  iuuenttts  ,.veni- 
tntemortemonturomniiiitas.  ^uptoptasgradusatatis,totfimuloptas  ^mar-^ 
tesAtatum. 

AvsoNivs  inRofa. 

ColligeVirgorofits,dumflosnoMUS  (jrnoua  puBeSy    ^ 
,j  Btmemorefiemmficpropemetmm. 

Q    X  £k 


R.C.6I. 


io  JE  T  A  TVM    STATVS. 

Et  OviD.ic.Metamorph. 

Labhur  occulte,fallttg^  ■voluhilis  atas, 

Etnihilejlanms-velociui, 
Et  ^^.Faftorum. 

Tempora  labuntur,tacitis£jcnefcimus  annis, 
Etfugtuntjrxno  non  remorante  dtes. 

III.  Proprietas  ell:,quodcuiquestatipropriafintftudia,&morcs. 
Curftis eft  certuss.ta.tis-,  ait  C i c  e  r  o  libro  de  Senedute,  (i^-via  vna  natur<t, 
ea^fimfkxfuag^  cuig^^farti  statis  tempeJHtutas  efl  data;Vt  enim  infrmitas  fue- 
rorum  e(i,ferocitAs  in;ienum,grauitas  iam  confiantis  Atatis,fic  feneButis  matu- 
ritas  naturalc  qtiiddam  habet,  quodfio  tempore  fercipt  debeat.  E  t  infra.  Sunt 
ftterititn  certajiudia .  ntim  igittir  ea  defiderant  adolefcentes?  Sunt  df  inetmtis  ado- 
lefentix,  num  ca  iam  conftans  requirit  Atas,  qux  media  dicittir  \funt  etiam  eius  x- 
tatis.  neea  qtiidem  afeneolute  qtiAruntur.  Sunt  externa  qtudamftudiafeneciutis. 
Ergovtfupenorum Atatumftttdiaoccidunt,fic occidunt  etiam  Seneclutis.  ^md 
qtium  euenitfattetas vita tempus  maturummortis affert. 

I V.  Proprietas  eft,quod  quilibet  a:tatis  gradus  fit  breuis ,  excepta 
folaSenedute.  NamM.VARROjVtnotauitCoel.Rhodiginus  Ledio- 
num  Antiquarum  Ubro  i o .  quatuor  primis  xtatibus,  &  quidem  fingu- 
lis,tribuittantumXV.annos:  Senedtutivero  certos  nullos, cum  aUj  in 
centefimum,aUj  in  centefimum  vigefimum  astatem  produxerint, vt 
MoYSES,  S.SymeonEpifcopus, &S.Romualdus  Abbas.  ^tas  aut 
CXX.annorum,cumbis  contineat  fexaginta,bis  omnium  quatuora- 
liarumaetatumnumerumexazquat.VndeM.TvLLivs  inCatoneMa- 
i o r e.  Omnittm,  ai t,  Atatum  certus  eft terminus. Seneclutis  autem  nulltis  certus eft 

■  termintts :  recie^j.  in  ea  viuitur,  quoadmunus  afficij  exequi  dr  tueripojfet. 

V.  Proprietas  eft,  quod  noui  aliquid  afliduc  adportct,atqi  ad  fcien- 
T.fcea.4.        tiammaxime  conferat.  Vnde  Ter  en  t  .in  Adelph. 

Nunquam  ita  qutfquam  benefubdti^a  rattoneadvitamfuity 
£luin  res,Atas,  vfusfemfer  aliquidadportet  noui, 
Aliqtiidmoneat,vtilla  quA  tefcirecredts,  nefcias. 
Et  qu£  tibiputarisprima  in  experiundo  repttdies. 
Et  OviD.  6^. Metamorph. 

—NonomniagrandiorAtas 
^mfugiamus  habet:Jerisvenit  vjits  ab  annis. 
Et  ij.Metamorph. 

Etenim  mihi  multa  vettiftas 
Scire  dedit. 
V I D  E  plurafpeciatim,  Verbo,  Adolefcentiajnfantia,  Pu^ritia, 

drSenecius, 

DE 


ADVOCATISTATVS.  ti 

DE  ADVOGATI  STATV. 

C    A    P    V    T       T. 

DeV^mine  zAdHocati,  quibus  conueniat^ 

Lpianvs  lureconfultus  libro  8. de  omnibus  tribunalib.  ^'•' P'*'=«- 
itadefinit.  Jduocafos,inqnit,accipere  omnes  debemus  omninot 
quicaujisagendisquoquomodo  operantur.  A  Procuratore  dif- 
_  __  ciepatdupliciter.  Primojquodhicabrentisjilleprsefentis 
caufam  pertraftet:  deinde  quod  Procurator  negotia  (ibi  a  Domino 
mandata  fufcipiat,aduocatus  non  mandata. 

NoN  omnibusautconuenitAduocativelProcuratorisfun£lio.Na 
quidaeaarcctur,vtvtroq;iniuredocetur,velimpotencia,velindecen- '■''■'■ 
tia.Impotentiamuti,furdi,furio{i,impuberesvfq;ad  iS.falcem  annii,  q.T.c.infam:». 
quiafenfuvelinterncvelexterno  dellituuntur.  Verban.S.Rom.Syn-  ff"de  iudiciis.i. 
odiapudGratian.funtjVelFclicisPapa:  cpifl:.  i.  adEpilcoposGallix.  ""^  ?'*-<»' 
Infamis perfona,  necprocurator  effepotefl,  nec  cognitor.    Triafunt  quibus  aliqui 
imtediuntur,vtiudicesnonfiant.Natura,vtfurdus^mutus:^qutperpetuofu- 
riofusefi,&impubes,quiiudiciocaret.  Indecentia  vero  arcentur  clerici  &: 
monachi,quiahuiufmodi  perfonxrebusdiuinis  funtaddidiT,  &:  ideo 
nonconuenitillasaddici  officiisfccularib.  Deinde  nomine  indecen- 
tix  arcentur  ab  hac  fundione  etiam  alia:  perlbns,  (iue  ob  defectum 
corporaleiTijVt  ob  cajcitatem,fiue  ob  fpiritualem  alicums  noxam,vt  ob 
infidelitatem,  infamiam,damnatum  crimen.  T  i  v  r  l  o  de  poftulan-  Lib.j.tit.i. 
Aoin\mcQim\i  iz^icnhitm. Infames  nonpoffunt  effe  p-ocuratores,velpatr9- 
ni  caufaru.  ^^dam  autem  prohibentur  ommnofofiuUre,  'velpropter  £tatem,vt 
minores ij . annis,velpropter cafim,vt furdus,qui prorfis  non  audit.  Alijpro- 
htbentur  ne  pro  aliis  pofiulent,  vel  propter  fexnm,vt  fa;min£,vel  propter  cafum, 
vt  vtro^htmine  orbati,vel  propter  notamtnfxmi£,turpttudinis.SimUiter  quica- 
pttali  criminepublici  iudicijfitnt  damnati. 

NoN  tantitamenfit  huiufmodiindecentia,quinaliquando&cIe- 
riciresEcclehafticas^monachiveromonafticasdefendere  poflent,  fi 
fuperiorimperet;nam  exConcilioTarraconenfi  eiufmodi  canonem '^^■^'^■'■'•'°°"*' 
habemus.  Prohtbemus,vt  nullus  eorum,  id eH  ,monachorum  forenfis  negotu 
fufceftor  velesecutor  exifiat,ntfi  iuquodmonafiertj  expofcit  vtUttas  Abbatefibi 
nihilominus  ir?jperante.Etl  n  N  o  c.  1 1 1.  ad  Compoftelianum  Epifcopura  c.ei  parte.de 
exponens  didum  cznonem.Fnde,in<iuit,conf(ltattonitu£taliterre/ponde-  P°^"'- 
mtts,qttodidemiudicittmdecanonicisregularibus,quodcrdemonachis,quantum 
adfupradi^a,credimusobferuandum,licet  de  monachis  in  canoncjpecialiterfit 

C     5  expref 


12  A    D    V     O     G     A    T    1 

txprejftm.  SimiUtcr  &infames,finccefliras  aliquaincumbatfuifuow 
rumq;  defeodedorumaduocatipartes  fuftinerepofrunt,  vteftinDi- 
iib,HiS"^"S"^^^  c^"'^*^  iurisjtitulo  de  poftuiando.  y^/^>inquiunt,ow»f/ , quivtm- 
j\mesnotantur,niftfrofe(^certiiperfonispofti4iarenonj>ojfmt.  Permittitur  ai^ 
lemeispo(iulAreproparente,pr»  patrono dr patrona ,  pro  Itberisetiamfimfiatri- 
busydrfororibus,[ocerOifocrH,generOinHrH,vitricOinouerca,priuigno,priuigHa,pu~ 
ftllaypuptlU-fitrio(o->furiofafatuo,fatU(ifitrdc-,prodig9^  &  adolefime.Uempra  hi$ 
quibifspropterinfirmiiiitemcuratoresdmfilent, 

C    A    P    V   T      IL 

De  Troprtetatthus  iAdnocatL 

pRiM  A  Proprietascft,  vt  in  extrcma  neceflitatc  pauperfpatroci- 
■*•  niumfuumprsftctgratis,  quandonuUaalia  via  exiftimat  ei  pofle 
fubucniri.  Eflet  autemin  extrema,fiaccufareturdeerimine  eapita- 
lijVelfpoliandusforetomnibus  bonis.  Et  ratio  eft,  quia  Medicus  vel 

QY^  ^  Chirurgus  in  fimili  eafu  teneretur  curarc  pauperem.  Habens  intelleiHui 

inquitB.  GREGORivsinEuangeliajrwrf/^wwwo^f /4ff4/:  ^bens  nrtim 
afflttentiama  mifericordijtUrgitate  non  terpefiaf.habens  artcmqua  regitur,  v~ 
fum  iUim  (umproximopartiaiur,habens  toejttendivfium  apud  dtuitem  pro  pxupe- 
ribusiniendat-italtritum  qtioquenofkumventurus  ludexexige^t,  qtiantumdedif.. 
QvoDfigrauistanturaneceftjtasincumberet  pauperi,  v.  c.  fi  iniufte 
damnareturad  triremes,pubIicamflagellarionem,velearccres,tene- 
returquidemaduocatuspacrocinium  (uumci  fuppeditaregratis,non 
detiahendo  quidemaliquid  fuo  ftatui  neceflariis ,  fed  tamen  detra.- 
hendoruperfluiSjVtdetempore  quovacarefolercaufo,exquibusIu- 
crum  facit  non  necefl^arium.Et  quidem  aliqui  volunt  eum  tantum  te- 

G.Valent. &    ncti fab noxaleuion,redius  tamen  docent qui  docent etiarafub gra  • 

Niu&Sr  "'°'^^  &Iethali. 

II,  Prop  RiETAS,Sineceflitasgratisparrocinandinonoccur- 

&.«p.i4.  rat.ricitepotcftAduocatuspropreciopatrocinari.  Eftenim  S.  A  v- 

e  «'ST  iN  1  ad  Macedonium fententia»  AduoeatumUcitevendereiuftumpH' 
trociniitmd^Iuri/peritum verumconfiUum.  Quia  tamen  ibidem  fubiungic 
K\\g\\^mmextortaperimmoderatamimprobitatemrepttifiiereynx>lzd.\iip\i~ 
ciaefFepofFepreria  Aduoca^torura.  Alia/f^f //«x-^/a.vltraquarfialiqurd 
accipiantjConftatefrciniuftitiam.Aliaverodeterminata  iuxta  homi- 
numarbitriihU  ha:c  debencdefinidmoderatchabitarationeinduftri^, 

laboxrs. 


S    T    A    T    V    S.  15 

labom,&CXterarumGircumfl:antiarum.  Peculiariter  verovetitum  in 
legeCiuilieft,neAduocatus  de^«^^//>^pacircatur,fiobtinuentcaU'-'*''n1]]'*^'  ^" 
fam.  Guius  ratioeft,necre(catGupiditas,&caueantur  fraudes.  Dein-i.iuaiptus.ff.de 
deS.THOMAS^notathocdifctimenefTein  hocgenere  inter  aduocaus?^^'^- 
^/«afe-^"/,  quodAduocatisliceatacciperefuorumlaborumftipendiaaa^^^  .«.q-yi- 
fuis  clientibus,  ludicibus  vero  non  niii  a  communitate.   ludex  enim 
proimmediato  fcopohabetbonumvtriufque  partis  indifFerenter  fe- 
cundum  iuftitiam  ,  &  ideo  ne  inclinetur  ad  fauendum  contra  iufti- 
damalc-erutri,  conuenitvtnonaccipiataliquid  abillis.  Atveroaduo- 
catus  foiumprocurat  bonum  vnius,&  ita  non  imminet  inde  limile  pe- 
riculum. 

III.  PROPR.iETAS,fi  fcicns  prudens  fufcipiat  iniuftam  caufami 
peccat&mortaljter, &:teneturad  reftitutionem.  Nec  mirum,  quia 
fuo  auxilio  confilioue  incommodauit  alreri  parti.  Dixi ,  fi  Ccicns  pru-- 
deii.s  id-faoat^quiaaliquandopoteftexcufariperignorantiam.  Tunc 
autem  eaexcuf\t  Aduocatum  ab  iniuftitia&:  vinculo  reftituendi,  qua- 
do  eft  incuipabilis,videIicet,quando  eft  ignorantia  rei,ad  quam  fcien- 
damfecitAduocatus,quodtenebatur  &potuit.  Et  quando  ignoran- 
tiataliseftcaufaaftusjita  vtfi  Aduocatus  fciuiiret,  talem  cauf am  non 
fufccpiflet.  Nam  fi  eft  tantum  ignorantia  conconoitans,  hoc  eft^quan- 
do  etiamfi  Aduocatus  iniuftitia  caufe  fciuiflet,nihiiominus  fufcepifTet 
cauiaminiuftam,tunc  non  excufat.  Nam  qui  eo  modo  difpofitus  cau- 
famfufcipit,virtualitervultiniuftitiamfacere;ficatetiamaduocatiilli> 
qu  i  non  adhibent  diligcn  tiam,vt  fciant  luftitiam  partium. 

lV.PROPRiETAS,SiAduocatusinprocefrucaufxcomperitfepa- 
trocinaripartiiniuft2,debctaIiquomodofinefcandaIoeamdeferere: 
nondebcttamen  aduerfa:  parti  aperire  iniquitatem  partis,quam  fe- 
qucbatur.nifi  fitmagni  momenti  caufa,  vt  fanguinis.  Si  enim  tunc  Ad- 
uocatuscuidentcrveritatcmcognofceret,&;admonitocIientevtdefi- 
ftar^non  veilet  defiftere,deberct  Aduocarus  iniquitatem  caufx  prodc- 
rc ad  liberadum inuocentem,im6 agere  teftcm  & patronum pro  illo,fj 
opus  eflet :  maxime  fi  Aduocatus  iudicarct  innocentem  alias  conde- 
mnatumiri,&:fpcrarctfefuoteftimonioaliquid  profuturum  ad  libc- 
rationem.  Immo  femper  licet  Aduocato ,  feclufo  fcandalo ,  fufcipere 
caufam  alterius  partis,poftquam  eius  iuftitiam  cognouit.  Neq;  hoc  eft, 
facereiniuriamparti  priori,  fiquidem  iam  reputaccaufam  eius  iniqua. 
Quarcgrauiter  peccantaduocati  &:  coniiharij,  qui  dum  in  fuGceffu  li- 

tkaduertuntpartemalteramtuericaufaminiquam,inducuntalteram 
ad  compofitioncm. 

Y:   PROPRrETAs,  Q^ando  autem  caufa  eftdubia  &:drtceps, 

aliter 


i4  ADVOCATISTATVS. 

aliterageiidumeftaduocato.  Si  enim  vtraq;  pars  xque  fit  probabilis,' 
poteft  vtnuruis,ideft,  fiue  Rei,  fiuc  Adoris  patrociniii  fufcipere.  tunc 
n.vterq;  lus  habetiudicio  experiundi.  Si  autem  Rei  minus  fitprobabi- 
lis,  quam  Adloris,  abfolute  tamen  fit  probabilis,  poteft  aduocatus  eam 
tueri.  Etratioeft,  quiareustuncfepoteft  tueri.  Rcgula  eft  enim,f«w 
funtAc.  Regulis  luris  in  6.  Reo  cfle  (z\.\tndv\m,cumfmtpartium  iura.  obfcu- 
ra.  Siautemaftoris  fit  minusprobabilis  quam  Rei,  vere  tameprobabi- 
lis,aliquiputantquidemnonpoflrefufcipiadoris,fedre£biusdicemus, 
vtriufuis  poflefulcipijquianon  femperidquodvideturprobabilius  eft 
verius.  Quare  aduocatus,  etfi  ei  caufa  Rei  videatur  probabilior,potefl! 
tamen  bonafide  fufciperecaufam  adoris,qua;etiamprobabilis{it,&: 
lubiicere  fe  ludicisdeterminationi,  allatis  iis,qu2eproillafaciunt. 
V I D  E  De  Statu  ludicum  d^-  Laicorum. 


I 


DE    CARDINALIVM 

S  T  A  T  V. 

C    A    P     V     T        I. 

De  nomtney  tttulis  e^*  numero  Cardinalium. 

ARDiNALis,ft  vocisfignificatumfpedcs,idemcft,quod 

Jl^p^  principalis.namolim  virtutesquardam  a  S.  Ambrosio, 

b^li^i-M  aliisq;  Patrib.vocate  funtCardmales,quafi principalcs,&  a 

N^^^il  Phyficis  Venti Cardinales,  atq;  ab Ecclefiafticis  Scriptori- 

bus  presbyteri  vel  Diaconi  Cardinales.  In  Concilio  enim  Roman.  fub 

Sylueftro  celebrato,canon.  (^.legimus  in  Ecclefia  Romana  feptc  fuifTc 

A.ci.  Diaconos Cardmdcs. EtS.AvevsxiNvs  Iib. i.  de  Baprifmo ,  primarios 

G.lib.j.ep.n.    quofdam Donatiftas ^Y-^c\.\.&tDonatiflafCardinalcs. Et S. Greg oriv s 

Etl.ii,ep.34.     jj^^ri(^atFortunatoEpi(copoNeapolitano,vtqucdam  in  fuaEcclefia 

Diacomm  Cardimkm hci&t.  EtloanniEpifcopo  Syracufano,vtfubdia. 

conum  quendam  fresbytermnfaciat  Cardinakm.  In  Sy nodo  quoq-,  Me  l  - 

DENSi  ftatuitur,vtEpifcopus /;>«/;:'/ C^r.aJrWc.finvrbibus^velfuburbiis 

conftitutosordinetarquedifponat.NvNc  vcroabaliquot  feculisco- 

tra6tumcfthocnomenaddefignandosCardinaIes,Epifcopos,presby- 

teros  &Diaconos,quorumconfilio  auxilioque  EcclcfiamRomanam 

Summus  Pontifex  adminiftrat,  quique  ius  &  auftoritatem  habenc, 

Pontifice  vita  defunfto  alium  fubrogandi.  Et  hoc  fignincatu  nofter 

fcrmo  eft  de  Cardinalibus. 

--'  Et  s  I  Yer6;fquiaConfiliisRomanoPontifici  fuerunt,  non  fem- 

per 


M,can.i4. 


C     A    R    D    I    N.       S     T    A    T    V    S.        ij 

perCardinaliumnoraencIaturam  vrurpaiintjtamen  fi  res  ipfa  nemini 
uibiedlarpedeturjnunquamindeabEccleiiaj  incunabulis  defuerunr, 
qui  facrum  hocmunusfuftinerentj  vticreduntur  apud  B.  Petrvm 
fuftinuifleLiNvs,CLETVS  &CLEMENS,apudS.SYXTVM  Martyre, 
S.Lavrentivs  Archidiaconus,apud  S.Sylvestrvm  Papam  Vi- 
dor  &  Vincentius,qui  Concilio  Nicxno  eius  loco  prsfederunt;  quod 
munus  certe  magnum  fuit  &c  Cardmahum  proprium. 

Ti  T  V  L I  CardinaUum  fere  fumpti  funt  ab  Ecclefiis  Romanx  Vrbis, 
quibus  gubernadis  iunt adhibitijac crebrius  quidem a nomine  Sandli, 
cuiEcclefiaeratdicata,vtS.Cecih^,  S.Clementis.  z.aPontificibus  ti- 
tuh inftitutoribuSjVt  luhj  aut  Damafi.j.a temploru  conftru£toribus,vt 
LucinXjEudoxise.  Horumtitulorum  a^.inftitutifunt  abEuariftoPa- 
pa,abahispIures,(ictamenvtiemperocl:oiupravigintipermanferint, 
vfq;  adannum  circiter  i4jy.hoceft,vfq;adCalhftum  Ill.quivnum 
addidit;alterumdeindcSixtusIV. LeoX.vndecim,tres  lulius  III. v- 
num  Paulus  I V.  &:  Pius  1  V.tres  poftremo  Pius  V.  vt  omnino  noui  titu- 
li  adiefti  fint  vnus  &c  viginti. 

Quod ad Nv m e r v m  attiuet,olim fuere numerati  Cardinales  LI 1 1. 
vfque  ad  annum  Dom.M.C.XXV.fedente  Papa  Honorio,a  quo  tem- 
porenumerusinccrtusfuitvfqueadannumM.CCLXXVI.deinceps 
vero  iterum  augericcepit,ita  tame  vt  fub  Bonifacio  VIII.  tantil  eflent 
XX.  In  C  onftantienfi  vero  Sy  nodo  decretum  eft.vt  XXIV.  numerus 
noncxcederetur.  AtXiftus  IV.XXX.fupergreflliseft.AlexanderVL 
ad  L.perduxit.  LeoX.ad  65.  cumvicevnavnumfupratriginta  creaf- 
fct.  Paulus  I V.  quinque  amplius  addidit.  Pius  I V.  vfque  ad  L  XXV I. 
procefllt.  Poftremo  Xiftus  V.  numerum  LXX.  definiuit,  vt  cflTent  in- 
ftar  LXX.  Scniorum,quosDominus  Moyfiadiutores  dedit. 

C    A    t    V    T       I  L. 

T>e  digfiitate  Status  Qirdmalmm. 

STatvs  Cardinalitijdignitasintclligipoteft.  Primo  excollatio- 
neStatus  EcclefiafticicumPohtico.  CoftatcnimftatumEcclefia- 
fticum,in  quo  emincnt  Epifcopi  &:  Sacerdotes,Iongenobihore,fubh- 
mioremqs  ciTe  ftatu  PoliticOjCtiam  Regum  &  Imperatorii,vti  in  titulo 
Sacerdotum&EpifcoporiiexScripturaSacra&S.Patrib.docebimus. 
QuantaergoCardinaliumdignitas,quiomnesdiaconos,presbyteros 
&  Epifcopos  honore  &  loco  fuperant?  1 1.  intelligipoteft  ex  eorum  of- 

ficio;neq;enirncorummunuseftvnamahquamparceciamgubernare, 
q^uodfacivmtParochi  Si  facerdotes  fimplices^ncc  vnam  ciuitatera  vcl 

^  akeraiii. 


a.«  C    A     R    D    I    N    A     L    I    V    M 

alceram^vtEpifcopi:  nec  integram  prouincia, vt  Archiepifcopi  Sc  Pa- 
'triarchx^fed  totum  orbem  fuis  inftruere  &c  dirigcre  condHis.  Eorum  e- 
him  efc  de  cauiis  Sz  controucrfiis  ex  vniuerfo  orbe  ad  Sedem  Apoftoli- 
cam  allatis  diiceptare,eorum  ellConcihis  Oecumenicis  totum  orbem 
repr^entantibus loco Summi Potificis  Romani  pr.xiidere, & iudica- 
re:  eorumdcniq;eft,vbi  S.DN.  vniuerfaHs  Ecclefise  Papa  vita  defun- 
^tus  tuerit,alium  ex  totoCardinalium  Senatu  tam  fubhmi  folio  dignif- 
funum allegere.  III.  cognofci  poteftext-JtTilisquos  iam  oHm  veteres 
vG.ajfi.cCon-  honorifice  illis  detulerunt.Nam  Con  stantinvs  Magnus,in  Edido 
ftantmus.        fuo,quod latiuc  exftat in  Gratiano,&grece in Nomocanone Ph o t i j> 
,    .  j  cumlocutus  efierdeSummoPontifice  SYLVESTRO,moxfubiicit  de 

pr.iecipuis  eius  confiliariis,vei  CardinaHbus.  Vi  b.i  s  etiam  diuerJiOrdinis 
Reuerendili.  Clericis  S.Rcmmx  EcclejMjerHientibii^,illud  culmenjingukns  fo- 
tenfi.sc^prxcellentixhabereJkncimMSjCHidsampliJJimiis  nojler  Senatn-s  videtur 
glortitadornariiide^ijPatritios dr  Confules effict,nec  non  d^  ceteris  dignitattbus 
Impcriaiihtts  eospromulgamus  decorari:  c^Jicttt  Imferialibtts  exjtat  decorata  mi~ 
litia,  itatlerum  S.  Rom.Ecclefm  adornaridecernimMs.  Quid  vero  magnificen- 
•tiusdicipoteratablmperatoretotiusorbis?  Nam  Patritioru  dignitas 
proximaferecratlmpcratoria:.  Vnde  &:Hadrianvs  I.nondubita- 
uitCAROLo  Magnoob  Ecclefia  Romanam  abeoin  priftinamUber- 
tatem  vindicatam,remunerationis  loco,hunc  titulii  Pa  t  rit  II  Rom. 
Vrbis  deferre.  quem  &  alius  Papa  poftea  detulit  He  n  r  i  c  o  Imperato- 
i,(|,j.c. Prsrul.  rieiusnominisSecundo.  DeindeS.SYLVESTER  inRom.Synodoca- 
tiit,vt  Presbyter  Cardinalis,  fi  contingat  eum  grauiter  labi,n6  nili  qua- 
tuor  &40.  teftib.condenetur,  DiaconusauteCardinalis  n5nifiodo 
&  viginti.  Cuiuscerte  priuilegijcaulanullaaliafuit,tefte  S.Thoma 
Th.it.q.7».      Aquinate,nifi  eorum  fuper  alios  clericos  dignjjtas  &:  audoritas.  In  eof- 
H.in I. cap.      dem Cardinales etiam S.Hieronymvs  intendifTe videtu r digitos,cu 
in  verba  Ifai^:  Ethonorabtlem  vultu  df'  confliarium,  ita  fcribit,  Senatttsquo- 
f[ue  cenfdta  dicuntur.Et  nos  habemns  in  Ecclefa  Senatum  nofrum  catumpreshy- 
PAib.i.ep.i».    terorum.  B.Pe t r v  s  Damiani  Cardinalis  Oftienfis  ita de  eorum digni- 
tateloquitur:  Romani  Cardinales  Romanum  Ponttfcem  frincipaliter  eligunt, 
^  qidbufdam  aliis prxrogatiuis ,  non  modo  quorumlibet  Epifcoporum,fid  etiam 
Patrtarcharum  at^primatum  iura  tranfcendunt.  Saluo  quippe  'vniuerfalis  Ecclc- 
fiinfacramento^iftifmtoculi  vntus  lapidis ,  ideft ,  Roman£  Ecclef£,de  quibifsper 
Za  h  I  »         Zachanam  dicitur:  Ecce,inquit,iapis,quem  dedi  coram  I  e  s  v .  Super  lapidem  vntt 
feptemocultjiint.  Etalibiinepiftolaquadam  ad  Fpifcopos  Cardinales. 
liLep  tt.-         Suut,mc^mt,Epifcopi  duodecim  Apoflolorum  noficuntur  ohtinerc  prifnatum,tta. 
C^fiacerdotes  Ecclefidi  yo.  difcipulorum  ordinem  repr&fientant.    ^lnodprifieCto 
mAnfio  Hla  ifiahelitici populi  in  Helimfgurat^dcjignat.  ihimmirum  duorJxcim 

frofltie- 


S    T    A    T    V     S.  27? 

frofliiehantApoftolicifontes,quidiumverbi  imhrihns  arerttia.  homintirn  corda: 

terfmderent :  ibi  ■jo.virebant  palmx,  totidem  videlicct  dtfcipuli  ^qui  mundo 

dtaholtcxtyrannidlsferuitutedeprejfoviBoruChrififdmasiriferrent.  ^iai- 

gttur  dile^ijJtmi,non  modoftcerdotes,fidcirfacerdatum  vos  dccet  ejfe  magifror, 

necejfe  eH  vt  vita  veftra  quxdamft  linea-,Cr  velut  adamantis  (ignaadiim ,  quod 

viuendiceterUadhibeatformam.  Eorundem dignitateni  ctiam  fupra  Epi- 

fcoposagnouit  S.Bernardvs.  namadEugenium  III.  Papamfcri-  B-«J' 

bens  quartum  Iibrum  de  Coniideratione.  reniami4£,dt.\z,adc-oJUteyales,& 

ad  Coadiutorestuos.  Htfedulitui,hitntimt-fint.  E  t  paulo  poft.  An  non  eligendt 

detotoorbe{CzTdina.lcs)detotoorhe  iudicaturt?  Et  in  epiftola  quadam  ad 

Cardinales  data.  Nulli  duhiiim,qutn  advos  fectaliter  jpeSl^t  tjilkre  fcanJaU 

de  regno  I>etyfirgentesfuccidereJ]>inas,Jed:.  re  querelas.  E  t  ru  rfus.  Agitepro  locOy 

quemtenetis,prodignitats,qHapolktis,prop9tefate,  quam  accepijlis.   Ad  hsc 

EvGENiYS  IV. Papa in epiftoia ad Cantuarienfem Archiepifcopum. 

data,qui  hac  ipfa  de  caufa  cum  loanne  presbytero  Cardinali  Utigabat, . 

multas  caufas  afFertjCur  Cardinalis  presbyter  anteferendus  fit  Epifco^ 

po,&:inter  ceteras,quodEpifcopus  tantumfuxdicecelis  vtiHtati  fer- 

uiat,Cardinahs  vero  pubhcx  totius  popuh  Chriftiani;ille  vnam  pnua^ 

tamduntaxat  regatEccleiiamjhic  vna  ciTi  Sede  Apoflolica  vniuerfas. 

&cumCardinalesanemine  nifi  a  Summo  Pontifice  iudicentur:  ipfi. 

tamenfimulcumPontificeomnesEccleii.£  gradus  diiudiccnt.  Exftat 

\\xc  epiftola apud lacobatium  Cardin.lib. i .de  Concil.num.  1 5  z.  D  1- 

c z  s  S.  A V G  V  s  T iN  Y M  epift. ip.  quac efl ad  Hieronymum ,  Epifcopar 

tumanteponerepresbyterioCardlnalis.^/««^«4»z,inquiens,y?f«W//»? 

honorum  ■vocahula,  qu£  iam  Ecclefx  %  ftisohtinutt,Epifopattispresbjterio  maior 

fit,  tamen  in multts  rebtts  Attgujtinas Hteronymo minor  cst.   S .  H  i  E  R  o  N  Y  M . 

enimvideturfuifTeCardinalis^tumquiaabepiftolisfuitDAMAsoPai 

pa^jVtipfeteftatur  in  epifloia  ad  Ageruchiijm  de  Moiipgamia  ,  tum- 

quiain habitu Cardinalitio pmgitur.  Refpondeo non ruifle Presbyte- 

rum  Ecclefia:  Romana:,  ac  proinde  nec  Cardinalem,  fed  Antiochenaz, 

vtipfeaitadPammachiumdeerroribus  loannis  Epifcopi  Hierofoly-  H.ep.sn 

ms.  Depictura notum eft illud  Wox^xtxvcmxw.Ttclorihm at^^ Poetis,^uid- 

lihet audertdt (emperfuit £quapotefas.  Ethabitus  ille  Cardinalitius  multo 

pofteriorfijitHieronymitemporibus.  Namlnnocentius  I  V.  fub  an- 

numDomini  1246.  primumfanxitvtCardinalesrubrogalerovteren- 

tur,&  equo  vedi  in  publicum  procederent.    Purpuram  vero  eis,  reli- 

qjUumq; ornatum attribuit,vel Bonifacius  V 1 II.  tefte Hieronymo  AU  H.q.« 

banohbrode  Cardinalibus,veIP'aulus  11.  teftePlatina,Sar 

belhco,  &  Volaterrano,qui  vixit  fuh. 

annumDom.  14(^4. 

'D     n  £  A  p. 


z8  CARDINALIVM 

Capvt     III. 

De  Officio  QtrdmaUum. 

/^Ff  icivm  Cardinaliumefttriplex.Primumeflreiscommunecu 

^^cxteris  Epifcopis,  Presbyteris  vcl  Diaconis  non  Cardinalibus. 

Omnes  enim  Cardmales  aut  Epifcopi,aut  Presbyteri  autDiaconi  of- 

ficio  in  Ecclefia funguntur. Et quidem  quod ad  tpifcopos attinet, o- 

lim  erant  tatum  feptem  vcl  fex,cx  oppidis  vrbi  Romana;  vicinis,vtO- 

ftia,Tufculo,Pr^ncfte,&alijsdeledi,vtlummoPontificiade(re,&ta- 

menfuogreginondeen'epofl'ent.  QuodveroadPresbyteros&Dia- 

conos,  olimPresbyteriCardinales  animarum  qux  infuaparceciaef- 

fent,curamgerebant,miniftrabantfacrameta,concionabantur.Dia- 

conorumvero  propriumerat  Pontifici  Miflam  celebranti  affiftere, 

A.i.off.c.+i-     vndeeftiiludS.LaurcntijdiftumadSixtumapudS  Ambrofium..^««> 

facerdos  faxclefme  dUfono  pr<p(ra>  ?  tu  nunquamfineniiniflro  facrificium  offer- 

reconfueueras.  x.  eorundem  eratdiftribucre  S.  Euchariftiam  populo: 

namibidem  S.  Laurentiusaddit.  Cuicommifi^i  cnnfummandorMm confor- 

„       „         tiumSacr/imenterum ,  huicconJortiHmftnguiriist%tnczns.  ^  Euangelium  in 

lacro  Millx.vt  liquet  ex  epiftolaS.Hieronymi  ad  Sabinianum.Tu,in- 

qu  [tiCxanguis  &  pallidtn  Euangelium  Chriflt  qua/i  Diacontts  le£litahas.  ^.hdc- 

liumelcemofynascolligere,&  Ecclefi*  opescuftodire,quoditem  pr^ 

ftitumaS.Laurentiotradit  S.  Leo  in  fcrmone  deipfo.j.baptizare, 

prsedicare  reconciliarepublicos  pcenitentes,  deniquc  omnia  pres- 

byterorummunera,ipfisabfentibus,obire,exceptaconfecrationeEu 

chariftica.&abfolutioneSacramentali.  Quibus  decaufistadumeft, 

vtDiaconialiquandoaufifuerint  fe  pr^eferre  presbyteris ,  quos  ar- 

guit  S.Bernardus  in  libris  de  Confideratione,^/i^/f«// ,  inquiens,  mini- 

B.Ub.4.  Jiri ve/lri (^Dizconi  fcilicetj  veflrisje compresbyteris  antferreconantur.  Noft 

hocrattohabet,rmttintic]uiiashahuit,  non confenut auctoritas-,Nosfumu4,inqui- 

unt^qui  in  omni  celehritate  Domfo  Pap£  coni^n^iores  ajftflimtti  fcdentipropio  ■ 

res  afftdemm,prtoresfequimurprocedentem.  Hgc  totum  non  digmtatispriutle^tn, 

fedfedulitatii  dehitum  eft,  Diaconinemenfo/enm  ipja  admintf'  ationc  interpre- 

ians.  Propiores  aJfi[}itkyVt  htheatparatiores. 

ALTERVMOfficiumeftnobiliftimum,  PontificemMaximumeli- 
gere. Nam cum  nullum in Ecclefia faftigium  maius fit fummo  Ponti- 
ficatu,nuIIafublimior  fund:io,quam  cceli  claues  geftare,&  vices  Chri 
ftiobire.confequenseft  ,  &eumquitalem  creat&  defignatfumma 
audoritate  prxditum efle  debere.Fun£lionem  quidem  hanc  inde ab 
initioEcclefixRomanxvfurparunt  fibi  Cardinales^fednonfoli.  S. 
C.lib.4-epi'  C"VPRiANvs  dc  Cornclio  Papafuixui fcnbensaiteum  Romasfadu 
Epifcopumaplurimis  Epifcopis  qui  adcrant  &:  de  clertcorum  pisne  0- 


mnium 


S    T    A    T    V    S.  20 

imnitm  teflimoniojeplebis  qttx  tunc  afuitfujfritgio ,  de  SacerdotHm  ttniiquorum 
(^bonorum  'i//rm/wC'(7//f^/(?.Pofteaflnnlsmulcis&Imperatoris  confen- 
fuspoftulatuseft.DonectandemfubannumDommi  mclix.  Alexa-'^^"'"'*'^ 
derlll.PapainSynodoLaceraiienfidecretum  condidit,  quo  totum 
eIe<9:ionisiusinfolosCardinalescransIacumefl:,  quoddeindeconfir- 
macumefl:inConcil.  Lugdunenfi  anno  12.84.  a  Clemente  V.  Qnx  ciem.ncR». 
formnlaadhucinvfuert,percotosannosquingentos.  Vnde  coniici  '^"•'leeiea. 
pocefl:eafti  omniumelTe  commodifljmam&opcimam.  Idq-.euentus 
ip(eoftendit,namante  Alexandrumlll.  Sex  fupravigintiinEccIefia 
RomanaexfticereSchifmaca.hisaucem  poftremisquinq;  (eculisvix 
cria; acque  vnum cancum culpa  Cardinalium,  alcerum  ab Imperacore 
LudouicOjCerciumaSynndoBafilienfi. 

Tertivm  oflRcium  eft  lummoPoncifici  perpetuo  afllftereeumq; 
ingubernanda  vniuerfaEcclefiaconfilio6:  induftria  adiuuare,8(:  id- 
coS.Bernardvs  fupra  vocauic  eos  Tontificis  colktetaks  dr  coadutores.  Declca.m6. 
Et  in  Dccretilihus  sppelhmuiprincipa/tsaJJ^J/onSyCor.fil/art/yd^in  execu- 
tionepriicipilesoficijcooperatores.  Olim  quidem  Pontifi-cesin  grauiori- 
bu$  negotiis  conuocabantConcilianationalia,  ideft,  Italicorum  E- 
pifcoporum,(^quibus  tamenCardinalesPresbyteri  intererant)vtap- 
parecexSynodoGregorij,quK  eftintereiuscpiftolas.  Ac  cumaudtisG.lib^.c.ss. 
Ecclefix  opibus  coepilfetPontifex  indigere  confiliariis  &:  adiutori- 
bus.necpoirenttamfxpeeuocariEpifcopi.Conciliisprstermiflisres 
totatandemredadaeftadSenatum  Cardinalium,  idq;  multo  com- 
modius  Erantenimhiraagisin  promptu  &admanum.  Deindecum 
hiafliduein  his  negociis  verfentur,  magis  etiam  perfpedlum  habec 
eorum ftacum. Demum illaEpilcoporum euocacio  non  pocerat  fieri 
fineingentifingularumdicecefiumiaftura.  Rationeautemhuiuster- 
cij  oflicij,non  fatiseft  Cardmali,fi  Romanxcuria:ncgotiatra6lct,  fi 
incontroucrfiisadfignaturamrelatis  iudicium  fium  interponat,  fi 
huicautiIliamicobeneficium,veIhonorificumoflicium  procuret.et- 
iamfiiufteidtaciat :  hocenim  parumadmodum  eft  nimifq;  reftridu. 
Verum  cogicatio  eius  totum  terrarij  orbem  compledi  debec,ipfam- 
queEccleUamvniuerfam.  Quommodo  hsrefes  tam  diffufa:  profli- 
gentur.  QuxfirratioiuuandiGermaniam,  qus  retinendi  Galliam, 
qua:  Angliamreftitucndr,&c.  Vnde  S.  Ber  n  ar  dvs  adEpifco- Bcpis?. 
pos  &  Cardinales  Curix ira  fcribit.  NulUduhium,  cjuirt  advos  fpeiuUter 
Jpeciet  tollerefandala  deregnsDeiyfurgentesfuccidcrefpinasJ,  direquerelas.  Sic 
enim prdcepit  Oli^iy/es,  cum mofittmfuhift ,Haheti6 ,  inquiens Aarcn (^ Fr  vo- 
bifcum,fiquidnatumfueritqudi.flionis,referetisadip(os.  lUum  loquorC^^foyfeK, 
qul  venit per aquam,^ non  in  aquafclum ,  fcd  in  aqua  c^finguine.  Et  ideep/us 
qujtm  Cdoyfes, ^uia  d^  i-njanguim  venit.  Et  quoniampro  fr  fjj-  Aaronfiat  zeius, 

D     5  c^au- 


50  C  A  R  D  I  N  A  L  I  V  M 

C^  au£foritas  Romam  Ecclejidfuperpopulum  I)EI,adij>fam  merito  referimtu^ 
non  qu^flionesfedljifionesfdei  &  iniurias  Chri(ii-,?atrum  prohra  atque  contem- 
fru^Sypr^fehtiumfiandaLhpericula  poflerorum.Legite  fi pbxet  librum  Petn  Ahai- 
iardt,  quem  dicit  Theoloq_u,  (^  videte,quatia  ibi  de  S.  Trimtate  dicantur ,  d^  alia, 
irmumera  Catholicis  aurthm  ^  mentihus  infueta,^c.  Agitepro  loco,quem  tene- 
W,fro  dtgnitate,  quafolletis:^rofoteftate,quam  acccffiis. 


Oi 


C    A     P     V     T        IV.. 

'^De  Virtutihns  (ffardmdmmex S. Bemardk. 

'Akctvs  Bernardvs  inlibro  de  confideratione  ad  E  v  g  e- 
Njvw  in.  Papam quarto, in vnum  quafi aeeruum  omncs  Cardi- 
naliumvirtures  collegir,quashiceiusverbisdercribam:  TvvMf//,in- 
ciint^z^ndecunqiie  euocare,d^  afitfiere  riht  (Czrdinalcs)  exempIo(Jiroyfifi'nes, 
mniuuenes  ifiedfienes  non  tam  xtate,  quam  moribus,  quos  tu  nofii,  qmafenesfo- 
mlifunt.  Non  volentes,  neque  currentes  ajfumtto  :fied  cunctantes  ,fid  rentien- 
tuc.  14.  tes.  etiatn  coge  illos,  dr  compe//e  intrare.  In  ta/ibifs,  vt  opinor ,  requiejcet  Spiri- 

ttis  tuu^s,  quinonfiint attrttie frontis,fiedverecundi,fiedtemerati ,quij>r£ter  Do- 
minum  ttmeant  niht/,  nthi/  fperent  nifi  a  DEO.  £hn  aduentantium  non  ma- 
nus  attendant,fiednecejfitates.   ^mj/ent  viri/iter fro  afjiiclis,  dr  iudicent  in. 
mttitate  fro  manfuetts  terr^.   ^m fint  compofitt  ad  mores ,  frohati  adfiancli- 
montam,farattadohedientiam,marifiuetiadfaticntiam,fiubiecttaddtficif/tnam,.. 
rt(ridi  adcenfiiram ,  Catholici  adfjdem,fidei:es addijpenfiattonemyconcordes  ad 
pacem;  conformes advnitatem.  £>t!tfint  in  iuckcio  reSii,  in  conflioprouidi ,  in 
iubendi)  difcreti,  in  dijponendo  tndujirij,  in  agendo  frcnui ,  in  ioqtiendo  modefit, 
m  aduerfttatefecuri,  tn  profj^eritate  deuoti,  in  z  eiofobrij,  tn  mifiertcordia  non  re- 
mijft,  irt  otio  non  otiofh  in  hofjitio  non  dijfoiuti,  in  conuituo  non  effufi,  in  ctira  rei' 
familiaris  non  anxj,  aiienx.  non  cuptdi-.fiu£non prodtgi,vbtque d^in  omnihus. 
drctimjpetit.   ^ui  iegattone  pro  Chrifio  fttngi ,  quoticns  optts  ertt,  nec  iujfire- 
nuant,  nec  non  mjfi  affettent.  Slut  quod  verecunde  excifixnt ,  obfiinatitts  non. 
recttfint.  ^ui  mtfii,pofi  aurttrn  noneant  ,fid  Chri/lttmfiqi/antur.    SlHJ  ^"^- 
fium  /egationem  non  &fiiment ,  nee  requirant  datum ,  Jedfitt^icm.  ^ui  Regi- 
hm  loannem  exhibe.int,  Agjpttis  CMoyfen,fornicantihpi6  Thinees ,Hc/iam  ido* 
lo/atris,He/ifiiiumauariSyVetrtimmenttenhus,  Pauium  h/afjhemantthtts ,  nego- 
tianttbusChriJium.  ^uivu/gtts  nc?tjpernant,fiddoceant:dittitesnonpa/penti, 
Jed  terreant  .■  pattperes  non  grattent,fedfotteant:  mtnM  Principtim  nonpatteant, 
fed  contemnant.  ^m  non  cum  tttrba  intrent,  nec  ctm  tra  exeant.   ^ui  Eccle- 
fiits  non  Jpoiient ,fid emendent.  ^mmarfiupia  non  exhauriant,fed corda  refi- 
ciantt^criminncorrigant^famxfromdeantfifiii-f  necinutdeant  aiienx.  Slut 

wrmdi 


S    T    A    T    V    S.  ^i 

vrandiftuMum  fferant,Qr  vfum  habemt;  ac  de  omni  re  oratiomplusfiiant,quhn 
fii£  indnjtriie  -vel  labori.    ^uorum  ingrejfus  facifrus,  non  molcflus  exitusJiT. 
£luprum  fermo  x.dijicatio,  quorum  "vita  iujlitia;  quorum  prxfentta  ,gratia :  que- 
rummemoria  inbenedi£tionc^.  ^uifeamabilespr£beant,non  verho,fedope- 
re :  reuerendos  exhibeant ,fed  a£tu,  nonfajht.  ^i  humiUs  cum  humilthus ,  & 
cum  innocentibus  innocentes;  duros  dure  redarguant,malignantes  coerceant,red- 
dant  retributionemfuperhis.  ^ninondedotevtdute  dfpatrimonto  crucifixi,fe 
velfios  ditarefeftinent,gratis  dantes ,  quod  grati-s  acceperunt :  gratis facientes    _ 
iudicium inittriampatientihus,  vindicram  in  nationibus ,  increpationes  in  fopu-   '*  •''^^'•'♦'' 
lis.  ^i  de tuo dentqtte Spirituinjlar  illorumfeptuagtnta  CMoyf,  accepiffe  cer-  j^j^,^  „_ 
nantur:  per  quemfiue  prtyentes  ,Jiue  abfcntes  contendant  placere  tihi ,  placerc^ 
DEO.   Sai  adte  redeant,fatigati  qutdem,fednonffJfarcinati:ftmul&gloriar^- 
tes,non  qtiodctiriofa,feupretiofa  qttxqtte  terrarum  attukrintfedquodreliquerint 
pacem  regnis,legem  barbaris,quietem  monaJleriif,EccleJiis  ordinem,clericis  difci-  Tit.i.  ij, 
plinam,Deopopulum  acceptabtlem,J'eclatorem  bonortim  operum, 

C    A    IP    V    T         V. 

Deiisdemmagts  fpeciatim* 

NE^QVE  mlrum cuiquam  videri debetjtam  multas^tamqucmagnas 
viitutes  exigi  a  Cardinali ,  quia  quo  quis  in  fublimiori  dignitatis 
Eccle{Iafl:ica:f:ailigioeftconftitutus,hocpIures,maioresqueabeopo- 
ftulanturvu-tutes.  C^.tonJlrHofares, m<:[\iit  idem  S.Bernardvs  in  iil-  B.lib.i.c.s. 
dem  dc  Coniidcratione \htiS,gradusfummiis, cr antmtis infimus:fedes pri- 
ma,  S''  vita  ima :  lingtia  magniloqtia ,  dr  manus  otiofa:fermo  mtiltus ,  drjrttcfus 
'nttlltis :  vidtus  gratiis,  dr  aclits  letiis:  ingens  auciorttxs ,  (^  nutansjlabtlitas.  C  e  r- 
temuItiTheologorum  Priricipes  iam  olim  docuerunt  Cardinalium        .      ■ 
Statum  efle  Statum  perfedionis,  vt  Avg  vs  tinvs  Triumphus.  S,  ^^"^  ^      ^ 
Antoninus,&Turrecremata,  atque  eminentiorem  etiam  Statu  Epi-  Ant.^.p.t.y. 
fcoporum, ac  proinde maioremin eis  charitatem,iuftitiam,rerumquc  ^^j  ,^  ^ 
temporalium defpicientiam  requiri,quam  in  ipiis  Epifcopis :  eo  quod  fief c.«. 
bonum  vniuerfilis  Ecclefiar,ad  cuius  gubernationem  aifumuntur,  & 
pro  cuiuspropugnacionefpondentfcanimasexpofituros  maiusdmi- 
niusq;fit,quambonumparticulariumEcclefiarum,quasadminiftran- 
das  fufcipiunt  Epilcopi.  Vnde  cuminTridentinaSynododeCardibT.Sefljij.c.-r. 
naliumReformacioneageretur,  ica  locuci  funtPatrcs :  ^uorttm  confi^ 
Uoapud  San^ijftmum  Romanum  Pontijicem  cum_  vniuerjalis  Ecclefiji  adminiy 
ffratio  nttatur,nef(tsvtderipotefi,non  tis  etiamvtrtutum tnftgnibus, ac vitien-' 
di  difeiplina  eosftilgcrcquA  merito  wfe  omnium  oculos  comertant, 

Inter 


$1  CARDINALIVM 

Inter  omnesauteinvirtutes,quibusornatusefle  debet  Cardina- 
lis,merito  ob  limilitudinem  nominis  principem  locum  dare  poflumus 
Virtutibus  4.  CardinalibuSiPrudetixJufliitise.Fortitudini  &:Tcmpe- 
rantix.atque  imprimis  Pr  v  d  e  n  x  iiE,quia  efl:  fundamcntum  muneris 
Cardinalitij,  NamcumCardinales  adhocinfl:ituti  fint,vt  fintfummi 
Pontificis  Confiliarij  perpetui,quomodo  id  ab  eis  praeftari  potcrit  fine 
prudentia,&quidemmagnaatque  infigni?  SienimPriacipiscuiufiais 
Confiliarium  prudentem  efl^e  necefl-c  cfl:,  quanto  magis  vniuerfalis 
Principis  totius  Ecclefiasper  orbemterrarudifluf^.-Vtautemveram, 
non  adulterinam  prudentiam  aflcquantur,  ncccfle  eft  vt  fincm  qui- 
demomnibus  fidelibus  comunem  habcant  propofitum  ,nempevitam 
xternam,ad  quam  omnes  conditi  fumus,fedalium  fl:atus  fui  proprium 
adiungant,vtEcclefi^propugnatione,diuinihonorispropagationemj 
hxrefumextirpationem,  fubleuationemfummiPontificis.  Quienim 
fecus  faciunt  Sc  tantum fuis  fl:udenc  commodis,f^pe  &: vita arterna ex- 
cidunt,&:  temporalia  bona,quaE  ambierunt,n"imime  aflequuntur.  Sic 
tefl:e  S.Avgvstino  traftatu^s».  inloannemvfuuenitludxis,  qui 
cum  timerent,  ne  temporalia  perderent  cum  Chrifto,  cum  illis  fi- 
mul&vit£2terniEia6turamfecerunt,&:Romanorumip{brumodium 
jnciderunt.  Deindequoadmediainprudentiaexequenda,opuseftvt 
cautionem  adhibeant,  in  credendo,  in  loquendo ,  in  promittendo,  & 

2„  inconcedendo;aclcruent,quod  S.BERNARDvsmonuitRollandum 

Cardinalem  &  Cancellarium,  vt lcilicet  caute  obferucnt,  ne  inter  tot 
negotiorumtumultus,fubripiatureisverbum,quodfitindignumPon- 
tificisdignitate.  Additvcr6&qualisipfecfl'edebeat.C»rij,inquiens,(a'*- 
kcfijjime  c^  dcfideratijfme  Pater,ctiam  tn  Imc  diJpenfationcJid.eUs  inttemri  Do- 
minifcrum  ^  ^rudens-^quxtcnm  &^ro  tefaciat  cohimktnajimphcitas-,  c^pro  ea, 
qux  tuA  qnam  maximefidei  (jrjohcitudini  credita  eH,  Domim  tuijponfa  aduerjtn 
venenatas  mahgni  (jr  antiquiferpentls  ajlutias  mihtetpruden  ttaferpentina ,  ^ 
in  vtrag^glorificetur  D  E  v  s . 

Secvndvs  locusinterCardinalesvirtutestnbuitur  I  vst  i  Ti.ff, 
multa  enim  in  hoc  Romano,q.  totius  Ecclefix  foro  quotidie  accidunt,. 
quibuscontraiuftiriampeccaripoflit :  fspePrincipumcaufas,  &  po- 
ftulataparumjEqua,imm6etiam  aliis  damnofa  proponuntur.  Certe 
Vrbanvs  VI.  mox  atquerenuntiatuseft  Pontifex,Cardinalibus  o- 
rnnibus  conuocatis  grauifllmam  posnam  interminatus  cft  iis,  qui  cau- 
fas  iniuftas  fouerent,velin  iuftismuneraacciperent.  Diuina  fiquidem 

Deut.u.a.0.  legeprsccptum eft.  lufte  quodiufumeHperfequcris, hoc  eft  iufto  modo, 
at  non  eft  iuftus  modus  interueniente  munere  iuftitiam  tueri.  S  v  N  t 
autem ^.fereiniuftitiaegenerajquxpoflunt  committi.  Pr i mvm  eft, 

iniuriam. 


S    T    A    T     V    S.  )} 

iniuriamalteriinferrcquodminimcdecet  clcricum.  i.  iniuriam  il- 
latam  vindicare.  Ynde  S.AMfiKOSi\s:Nonh^c,inqmt,filaeBfor?na     'f*^' 
iullitMiVt non Udas eum,quite non  Ufertt,fedettcimilU,vt  etiam  remittas  eiy 
aui  teUferit.  Etenimfiiujiitia.wrtm eH,crimine debet  'vacare,nec  improhtta- 
temimprohitaterefellerc^.   ?.  eft,fi iniuria ab altero alteriillata non pro- 
hibetur, cumprohiberipofTit.  SicenimidcmPater  inprimodeOffi-  A.c.is. 
ci is  loquitur :  CMagntu iujlitixjplendor,  qtu  aliispgtitn nata,  quamfbi  com- 
munitatem  (^focietatem nojiram.  adiuttat ,excelfttatem tenet,opem  aliisferat, 
ojjjcianon  abntiat,pericuUJufcipiat  aliena.  Et  SBernardvs  fupra  inter  B.^.^lewGd- 
alia  Cardinalium  hoc  exegit,  vtJlentviriliterproaffli6ii6,&iudtcent  in  a- 
eitiitate  pro  manfuetis  terr£.   4.  eft,  fi  munera  accipiantur;  nihil  enim  ita 
peruertit  animum,vt  munera,vt  hise  oftendimus  m  Panano,vbi  &  ex-  ^^^^„,.>^tik. 
plum  Martini  CardinahsexS.Bernardorecenfuimus,qui  nequa- 
quam  paftus  eft  iis  fe  corrumpi. 

III.  VirtaseftFoRTiTVDo  animi,quaEtefte  S.  Ambrosio  harc  A.i.off.c-3<- 
duoexio^it.   i.  vtCardinalisexternacorporis  bonaprominimis  du- 

cat.  2.  vteaqua:fummafunt,  omnesq;res  honeftas  prsclara  animi 
intentionevfque  ad  cfFedum  profequatur.  Multa  enim  negotia  ar- 
dua,multisq;impedimentisobfeptafa:peinc6fultationemvocantur. 
Nunc  Principum  vrget  audtoritas,  nunoimportuns  preces  amicorii, 
nuncfamiliarium  beneuolentia.  Quibus  omnibus  fortiter  rcfiften- 
dumeft,nea  refto  abducatur,  &  imitandus  Rex  Salomon,  quimatri  j.Rcg.n- 
fua:alienum  quippiampetentiaflentiri  noluit,  maternamq;  gratiam 
&:  reucrentiam  fapienter  vicit.  Illuftre  in  eo  genere  eft  cxemplum 
Reginaldi  Poli,  Cardinalis  a  Paulo  III,  m  Galliam  Legati, 
quemcum  Rex  Gallia;  hoftis  infeftiirimum  in  fuam  potcftatcm  pcr 
nuncios  adFrancifcumGalliarumRcgem,redigere  conaretur,&:  a 
Gallomoneretur,fifaluuseirevellet,ilico  recederet,cum  omnes  vise 
graflatoribus  Anglis  eflTcnt  refertje,comitesq5ita  trepidarent,  vt  ne- 
mocrucemei  prsEfcrreaudcrctjVtfoletficri  LegatisApoftolicis,ipfe 
crucemgeftauitjdonec  famulipudefadieamrepeterent.  Cumque 
Belgis,adquos  faluus  peruenerat,idcmimpius  rexciuscaput  50.au- 
reorum  millibus  profcripfiflet;  Polus  dixifl'efertur,fe  quidem  iamdu- 
dum  mortem  optarc :  itaque  Henricum  regem  nihil  aliud  facerc, 
quam  fi  quis  dormitum  ire  cupienti  vcftes  detrahcre  velit.  O  pras- 
claramvocem,animumqueCardinaledignum,quem  & fadis  decla- 
rauit;  nec  enim  ante  inde  difccfllt ,  quam  in  Vrbcm  a  Papa  rcuo- 
caretur.  ' 

IV.  Eft  Te m p  e  r an  t  I a  ,  delcdationes  enim  corporis,  in  quibus 
moderandis  verfatur  temperantiajhomini  comunes  funt  cum  belluis, 

£  ac  ideo 


?4  C  A  R  D  I  N  A  L.     S  T  A  T  V  S. 

acideo  nihiliniisineftingeiiuum  &nobiIe,quod  hominemdeceat, 
quanto  magis  Principem  EcGlefia;?Hiec  autem  cempetatia,  tcfte  Phi- 

p.4.Bmc.ia-  lofQpj^Q i,"! quarco de moribus , non proprie in  omnibus delettationi- 
busfitaelljfedprxcipueiniisquseadguftatum  pertment.  Ecfi  menfa 
Cardinalium,{icuc  &Epircoporumjaliquatolautior  elTepoirit,  quam 
bominispriuati.  Vult  enim  hoc  coniuecudo,paticur  ratio,  faciunt  bo- 
ni,laudatiq5Cardini,lcs,deniq-,dignitatisfplendoritapon:ulat3Vtiicu'C 
in  iedibusjin  veil:ibus,iai:amilia, itain hoc  quoque fit qui'damlaxitas. 
Sed  modus  hic  feruandus  v?ft.  Quo  enim  illa  tanta  ferculorum  abun- 
dantia,tammultacondim(:aica,tamvariagulxlenocinia?pretiofavina 
dc  varia,  tam  exquifitx  dapcs  tanquam  in  perpecuis  Bacchanalibus;  vc 

H.ep.4.  reftehancclericorumproaifionem  S.  H  i  ERONYiVivs  irrifenc.No- 

V ly^it^generad^nominafifcim.v, in quo littorc kcfafit  caHeo ,fiporibw  atiium 
difcerno  prouincias  ,(^  cihoru.  n^ic  rar/tas,ac  noHifm}  danma,  ipf/t  deleclmt.  Da- 
mnaaicdcleitarcquiacibi^iiliincerdumnon  cam  iupore  ipfo,  quam 
fumpcu  commcndantur,idq-,  plus  placct,quod  pluris  conftitit. 

Nec  deruntexemplaCardinalium,qui  hacvirtute  excelluerunt. 
vdvLiANi  C.vfariniaMartino  V.addignitacem  illam  cuedi,  quem 
legimus  iongacxercui(leiciunia,omnibusfcxcisferiispane&:aquaie- 
iunaflc5&.  5 ra in cleemofynis jpfufum  fiiiflc,vt  a  fuis  alter  M  artinus  vo- 
caretur.  Similis  tuit  loanncs  Caruacalus  Hifpanus,  ab  Eugenio  IV. 
creatus,  6<:Nicolaus  Albergatus,&:Thomas  Sarzancnfis,poflca  Papa 
cle>3.us,d!£tusq;  Nicolaus  V.  Namde  B.  Carolg  Borromxo noilri 
;Eui  Cardinale,nihil  attinet  dicere,cuius  vita  omnium  t;eiitur  manib. 
cuius  familiarcs  traduntjcura  quotidianis  pcenitentix  incremcncis  eo 
perueniircvtquctidxpane&aquaieiunaretjcxccptis  Dominicis  ac 
reftisdiebus,im6anteobitumctiam  fcftosdiesnon  parum  reftrinxc- 
rat,ad  fola  fe  legumina,aut  olcra,frucT;usve arborum redigens.  A N  t  o  - 
Niv  s  quoquc  Caraifa,Cardinalis optimus,ita coercendi corporis  ftu- 
diofusfuit,  vtpr£Eterca:ceram  viitus  parfimoniam,  cer  cilicio  quauis 
hebdomade  vcerecur,  &:  cer  i^agro  incorpus  fuum  animaduerceret. 
Vi D  E  plura inlibro noftri  H i  E R o N.  Placi  de dignitace  &  officio  Car- 
.dinalium. 

V I D  E  BeclericiStatu.  CoHfiliariorum.Efifcof.i.  Pmtificisfmmi.  Prjt- 
lati.  Regum  ^  Pnnci^um,  Sacerdotmi^ 


CLE- 


C  L  E  R  I  C  O  R  V  M    S  T  A  T  r  ?;  }t 


CLERICORVM    STATVS. 

C    A    P    V    T       I. 

^idmmine  Clericorum  inteUigatHT. 

AnctvsHieronymvs  adNepotianum,deviraGleri-  H.epa» 
corum  &:  {acerdotum,C  l  e  r  i  c  v  s  ,inquit,(y/«  Chrijiiferuit 
EcckJi^yinterPretetur frmio  'uociibHlm; (t(H/n,(jj:' mniinls  defni- 
tio»e^roUta,MitatHriJJeqnoddicitiir.  SLcnirn  v.Wr:^v.  gr.ucfors 
latine  ai  fell.itur,pro^t£rea  "jocaturclericiyvelquia  defortejunt  Dominij-velquiA 
ipfeDominu^sfors,ideH,parsc[ericorumeFt.   §^autem  vel  ipfe parsDominit^ 
iiclDomirtum  partem  habet :  talemje  exhibere  debet ,  'vt  ^  ipfe  pofideat  Do- 
mintim,0'poJfideaturn.I)omino.   Qua'  definitio  perfedtiflime  conucnic 
Ln  clericos  religioibs,  quales  tlierunt  tempore  Apoflolorum,  cuni  cre^ 
dentiumefetcornjnum  dranimavna,necquisquam  eorum,qu£poJfidebat,ali^  Aa.4-!*- 
qnidfuum  efedicebat.  Et  tempore  S.Avgvstini  Hipponein  A-  P-'n^'"  ''" 
tnca,qui  tz^^Vo&.^XiOyCumDeiferftkvitiereccEptfctmdum  modumdrre- 
mdamfib  fanclis  Apoftolis  co.nftitutam,maxime  vtnemo  quicquamproprium  in 
illafocietateLtberet-Jedelseffentomnia  communia.  Nam  S.Hieronym, 
loco  citatomox  haec  verba  (uhiiciv.^lsdDofmnumpopdetjS-cum  Prophe- 
ta  dicit.  Pars  mea  Dominns,nihiiextra  Dominum  haberepoteH.  ^updfquip-  pfai.  ij.5. 
piamaiiud  habuerit  prtcter  Dominum^pars  eitts  non  erit  Domintfs.  verbigratia, 
ftaurHm,fiargentum,fipoJfefiones,fvariamfupelleBilem:cu}niftspartihf{s,Do- 
minu^sp.trs  eiusfieri  non  dignabitur. 

QXi  autem  nomine Clericorum cenfeantur  defcripfit  B.I  s  i  b o-  i.ciictetos, 
Kvs  librofextoetymologiarum.  GeneraUter,\wa^\c\\%,clericinuncupan-       "" 
tur  omnes,  qui  tn  Ecclefa  Chrifi  deferuiunt,quofttm  gradus  c^  nominaftnt  htsc. 
Oftiaritis,  Tfalmifa-J^ecfor,Exorcifa,Acolytfis  ,fubdtacon.tts,  Diaconiis,  Presby- 
ur,Epifiopt*s.  Vervm  Pfalmiftas non  Ordinisfacri,fedofficiinomen  Qeftatu*»* 
efTe  alibi  docemus.  ficut  Prima  tonfura,\\on  ordo,fedpriEparatio  ad oc- 
dinemeft,per  quam  Clerici,primum  clerici  effeincipiunt; 
namdetonfiopaucorumcapillorumabEpifco- 
po  fada,defignat  contemptum  rervwBL 

tcmporalium,  vt  ex  S.  Hie-  feiuo.»  q^^t. 

RON.citatGratia- 
nus. 

1      A  CAfcl 


'^s  C    L    E     R    I     C     O     R    V    M 

C    A    P    V     T       I  I. 

De  Ffonejlatc-uitte  Qericorum^ac  1.  de  Tonfurm. 

A  D  honcftatemvitx  ClericorumS.Patrcsdepopofceruntimpri- 
-^  -^-mis  certamcapitis  Tonfuram,  quam  vocarunt  coronam,  qua  % 
Laicis  diftinguerentur.    Anicetvs  ilquidem  Pontifex  Epiicopis 
c  ptohibete.     Gallia:  fcribens.  Prohibete,mc^\iit,fiAtrespervmHerfasregionum  vejirarum 
dift.13.  Ecclefias,  vt  clerici  iuxta  i^pojlolum  comam  non  mttriant,pddefiiper  caput  in 

ib.c. nonliceat.  modumjph^rxradant.  Et  M ar t  in v  s  Papa.  Non  oportet  clericos  comam 
nutrire,  d^fic  miniflrare  ,fed  attonfo  capite ,  auribm  patenttbu^ ,  (^fecundum 
.        Aaron talarem vefiem inducrc, vtfmt  tn habitu  ornato.  Et  G R E g o R . IL  in 
QoxiciMo^omano. Si qtiisexclericisrelaxaueritcomam,  anathemaft.   Et 
Concilium  Carchag.  I V.  ciii  Auguftinus  interfuit.  Clericm  nec  comam 
C.e.44.  nutriat,nec barham.  Et  Ag  a.thense.  Clerici ,qui comam  nutriunt^ab  Ar- 

c.clctici.d.j.j.    chidiacono  etiamft  noluerint  inuiti  detmdeantur.    Concilium  Toletanum 
To  .♦•cano.     j  y ^  iubct,vt  omnes  clerici  toto  capite  detonfo,  folum  circulum  capil- 
lorumfupraauresrelinquant.  Vndeapparctolimclericorumtonfura 
talem  fuiifc,  qualis  nunc  eft  Monachorum. 

Rationem  autemhuiustonfurxnoneandcmrcddunt  S.Patrcs. 
D.c.s.  NamS.DioNYSiv  s  AreopagitainEcclefiafticaHierarchia,  vult  ea 

iignificarivitampuram&apertam,nulla  fpecie  fucatam,nunis  fidis 
E  h«r.8».       coloribusdeformata.  S.Epiphanivs  vero  inPanario  ait  monachos 
debcre  clfetonfos ,  quia  gerere  comam  longam  eft  proprium  Naza- 
.  -.  rseorumtcftamcntiveteriSjSiS.AvGvsTiNvs  hbrode  operemona- 

chorumaitPatrcsvctcristcftametigeftaifelongoscapillos,quia  my- 
ftcriaredemptionisnondumreuelatacrant.    Qu.arenunc  poftquam 
Chrift-us  caput  noftrum apparuit,  conuenit, vt  qui  ei  funt  confecrati, 
Be.xi.  contranum  iigniiicenttonllonccomarum.  S.  B  e  d  a  lib.  j.  hiftorice, 

tradit  id  faftum  ad  cxprimendam  imagincm  fpinca:  coronar  Chrifti,ac 
S.PetrumomniumprimumgeftafTe  corona  cipillorum  toto  rcliquo 
capitedetonfo,  &adeiusimitationcm  clericos  &monachos  morem 
ir.e.4.  illum  fecutos.   Alij,vtB.IsiD0Rvs  hbro  i.dcOfficiis,&HvGolibr, 

H.p.j.ci.  ^^g  Sacramentis,aiunt  tonfura  fignificari,  debere  clericos ,  mona- 
chosqjomniafuperilua,&pra:cipuevitiofascupiditatesamputare,vt 
vertexcapitis,idcft,animusmaneatlibcr  &  apertus  diuinis  contem- 
plationibus.Etrurfumadduntin  tonfura  ideo  relinqui  circulum  ca- 
pillorum,  vt  defignetur  eos  regia  q.corora  rcdimitos :  quandoquidem 
feruircDE o  regnareeft:Ncc tamen  ideo reprehendendus  eft  mos hu- 
iustemporisintonfuraClericorum,  quiaprotcmporum  &  locorum 
varietate  huiufmodi  ritus  mutari  poirunt. 

C  A  P. 


S     T    A    T    V     S.  37 

C  A    P   V   T     III. 

De  Clericorum  habitu, 

DEiNDE  exegeruntiidemS.PatrcsaClericishoneftumhabitum. 
Synodi  Cartha^nenfisquartxverba  funt.  Clerictu profejjtoaem  CitiLcAs- 
Jitam  cf  hahitu  dr  inceJfuprobet,dr  ideo  nec  vefiihm  >  nec  cakeamentis  decorem 
qu&rat.  Et  Synodus  VII.  Omnisia^antiadrornaturacorporalisafacrato  or-  ^a.T.c.is. 
dine  aliena  est.  Eos  ergo  Epifcopos  velclericoSi  quifefulgidis ,  d"  elaris  vefiihm 
0rnant,emendarioportet.  ^updfiinhocpermanferint,epitomio  tradantur.  0- 
mnequippcquodnonpropter neceffttatemfuam^fed propter  'uenuftatem  accipi-  „  ^.^  . 
tur,elationis hahet calummam,quemadmodummagnmait Baflius.  A prifcis  e- 
nim  vfque temporihm  omnisfacratm vir cum  mediocri d' '^iii '^^ft^ conuerfaba-  ^  (re^r»f. 
tur.  Sedneque  ex  fericis  texturis  vefiem  quis  variatam  induehat  ,neque  appo- 
r^ebat  variorum  colorum  ornamenta  in fiimmitate  veftimentorum.    Audierant 
enimexDeifonalingtia.^ut  mollihmveftitmtur  ,in  domihm  Regumfunt.   Et  Matth.ii.t. 
S Y N o D V s  Aquilgranenfis/ Oportet Canonicosfan£tarum Scripturarum au- ^^'^ '^** 
UoritAtiparere,ftn^ortmi^  Patrumdocumentavigilanter perpendere ,  vt  hu- 
militatem  quam  cordegeftant,  actu,hahitu,inceftii,ipfa  etiam  eqtiitatione  religio- 
fjftme  demonftrent.  Noo  enimjpecialiter priefumi  dehet  ab  aliqtio,  qttodnon  ge- 
neraliter  teneatur  ab  omnibm,  idest,necplm  iufto  ctdtior  veftis ,  nec  infolita  at^ 
deformis.   Inter  vtrumque  enim  virtm  difcretionis  moderatifftme  tenenda  eft. 
Zacharias  PiipzmS\nGdoKomam.Epifopi,preshyteri,diaconifct/- 
laribm  indumentls  non  vtanttir,  nifivtcondecet,tunicafacerdotali  (talari)fed 
neque  dum  amhulauerint  in  ciuitate,aut  in  via,aut  inplaieis,fine  operimentoprx- 
fimantambulare:pr<zterfiin  itinere  longo  amhtdatierint.  ^uiaficttt  mtdier  o- 
ransin Ecclefianonvelatocapite deturpat  caput futimiuxt.t  Apoftoli  vocem:  ita  i.Cor.n./. 
facerdosfine  operimento  deturpat facerdotiumftium.  ^luodfi  temere  prisftimpfe- 
rit  contrafiatuta  agere,  communione prittetur,  donec  qtiAfiatutafunt  impkrc_j 
prxfumat.  Et Le o  Papa I V. in Synodo Romana. Sine ornatu  Sacerdotali Lc./». 
extra  domos  Sacerdotes  apparerenon  contienit ,  ne  vt  altquis  fecuiaritim  iniurias 
patiatur:fedeafilummodo,  quaper  Patres  confiituta  videntur,  ohferuet.  Contra- 
rimdeniqueinu.entm,atitdefinat,atitcanonic£fiihiaceatdifetplin£.  S.H  i  er  o- 
NYMVS  adNepotianum  de v ita clcncotum:  Fefiespu//its ieqtte deutta  vt  '  ''^'*' 
candidas.  orn.it m  ^'fordes  pari  modo  fugiendxjitnt  ,quia  alterumdelicias,  al- 
terumgloriamredoiet.  EtadEuftochium.  Vefiis,necfiatismunda,necfordi-  jj     ^^ 
da,drnu/ia dtiierfitate notahiiis,ne adte  obuittmprittereuntium  turba  confifiat, 
drdigitomon(ireris:fiquid€mnecaJfe^ataferd£S,necexqt{ifit£mundititeconue- 
niuntChrifii.ino.   PossiDivs  deS.Auguftinoineius  yiza..Vefieseimdr  P.c.n. 
calceamenta,  ve/ieituaUa  exmoderato  & competentihabitu  erant,necnitida 
nimium,  ncc  abieclap/urimum,  quibm  p/erique  ve/  iaftarefe  infe/enter  ho- 

E     3  mi>ies 


3«  CLERICORVM 

minesfoknt  'veUbtjcere,  ex  'vtre^  non  qn£  lE  S  V  Chrifihfedcjuiefmjtmf  eftftt^ 
*fi-i"  rentes.  Ipfevero  in  tcftio  libro  de  dcftnna  ChriRiana  hancgenera- 

lem  tradit  regalam.     ^linsquis  rehws  frAtercuntilm  reftrichus  'vtitury 
qiumfefehahent  mores  eorim.cHm  quibi44  viuittAut  tcr/iferans^mt fu^erfitiofas 
eH .^ujscjuis vero fic eis^vtituriVtmet^sconfuetudinishonoru-mtinterquosver-  • 
fatHr,excedat,aut aliquid figmfcjt,  autfagitiofu6 cH.   S . B E  R  N  A  r  d  v  s  eerte 
MaexitutertijUbrideCon(ideratione,n6dubitauitarguere  Sunimum 
Ponti(icemEvGENivM,quodncglexinetobfcruationcmLcgum  de 
habitu Clericorum in  Synodo  Rhemenillararum :   Nonne  bs  tuum, in- 
quit,?«  Rhemenfi  Concilio  di£ia  Capitulapro/mi!gauit?quis  ea  ienet?quistenuit? 
falieris,fienenputas.Si  nonpHtas,ipfefeccafi,autftatuens,  qutz  non  tenerentur, 
mt  qu&  non  tenentur  diffmulans.   FrAcifimus,aifi,vt  tam  Epifcopi ,  quam  cle- 
rici,nequein  fuperfluitate,feu  inhonefla  varietate  colorum  ,aut fiffura  veflium 
intuentium,  {quorumforma  d^  exemplum  effe  dehent)  ojfcndant  af>ciHu?n  ,f'd 
fotiu^ ita infuis aBibm errata condemnenty o- amorcm  rnnocentix  conncrfktio- 
ne  demonflrent,flcut  dignitas  exigit  ordinis  Ciericorum.  Sltipdftnoniti  ab  Epi- 
fiopisfuis  intra  quadraginta  dies  non  ohtemperauerintyEccleflaflicis  beneflciis  eo- 
rmdem  Pontiflcum auvforitate priuentur.  Epifcoptvero^flpr^flxampanam  ir- 
rogareneglexerint,quiainferiorum  culp.t  adnullos  magisreferendtsfint ,quan> 
addefldes,negltgentes^Reihres,tamdiuab  cff.ao  Pontificali abftmeant ,  denec 
poenam  a  nohisconfitutam  clericisfihifltbiec}isimponant,&c.£lupdadprimHm 
Capitulum pertinet, /uxus vefiim  interdiSfy.sfcd  non  reflri6fus,parna  dttiata, 
fedminimefecuta  efi.  lam  quartus  annus  eH,  ex  quo  datum  madatum  audiuimus, 
CJr  neminem  adhuc  clertcorum  priuatum  beneflcio,neminem  Epifcoporumfu(ha:~ 
fiimAbojJtcioluximus.  ^t^ii\:x\o  ^oH-.Solentdicere.  Numdeveflihus  cura  efl 
DEO? S" nonm.zqis de moribus?  Wlt forma h&c vefliumdeformitatis  mentiumi 
^  morum,indicium  eft.  £)uidflhi  vult,  quod  clerict  alitfdejfe,  alitidvideri  vo- 
hint?ldquidemcaftum,'rntnmJ^fncerum:nempehahitumflites,qutsfliiclericos; 
a6iu  neutrum  exhihent.   Nani  neque  vt  militespugnant,  neque  vt  clerici  eu&n- 
gelil{ant.cuiusordinisfiunt?Cumvtriusg^effectipiunt,vtrumif^deferunt,vtrum- 
qtie  confiundunt.  Vnufiquisque,  tnquit^infiuo ordmerefiirget.  ifii  in  quo?an  qui 
fme  ordinepeccatierunt,fine  erdinepcnbunt?  Autfijitmmefapiens  DE  VS  vem- 
eiter  creditura  fiunrmo  vfique  deerfum  nihtlinordtnatum  rclinqnere ,  vereornon 
Oflihi  erdinandos,  quam  vbi  nullus  ordo,fed fiemptternus  herror  tnhabitat.  Simi- 
liahabctin Declamatione  2.(ivcth^:Ecce nos reliqtiimHS omnia.  Denique 
«.Tiiie.rf.     inDecreto  dereformatione  hxc  funt  extrema  Synodi  Tridentine 
verba :  ^Hta,etfl  hahitusnonfiacit  monachum ,  oportet  tamen  Clericos  vefles 
proprio  congrtientes  Ordinifiemper  defierre,vtper  decentiam  habitus  extrinfectr 
morumhoneftatem  intrinfecam oflendant :  tantaautem  hodie aliquorum  tnole- 
mt  temeritas,religienii£  contemptus,  vtpropriam  dignitatem,  &honorem  ck- 

riciUm 


S     T    A    T    V     S.  5? 

yicaleM  pArui  fendentes  vejles  etum  defermt  fubltce  lakales  ,fedes  m  diuerjis 
ponentes,  vnum  in  diuinU,  alterum  in  carnalihus.  Propterea  omncs  Ecclejiajlicte 
perfinix,  quantumcum^  exempt£,qu£  aut  in  facris  fuerint,  atit  dignitates  yperfe- 
natus,  ojficia,  aut  beneficia  qualiacunque  Ecclefajiica  obtinuerint,fi  pofquam  ah 
.Epifiopofuo,  ettamper  ediliumpublicum  monitifuerint,  honefiummbitum  tle- 
ricalem,  illorum  ordmi  dr  dignitaticongruentem ,  ^  iuxta  ipfius  Epifiepi  ordi- 
mtionem  (^mandatumnon  detulerint,perfiuJpenfionemab  ordinibus,ac  ofiici» 
f^heneficio  acfi^uciihus,  reditibus,  dr  prouentibus  ipfiorum  beneficiorttm  ,nec 
nonfifiemel  correpti  dentio  in  hoc  deliquerint,  etiam  per priuationem  ofiiciorum 
(Jr  beneficiorum  huiufimodi  coerceripoffint,  ^-  debeant  fecundum  conflitutionem 
Clementis  V.mConciUoVtennenfi  editam,  qu&incipit.  ^ugniam  innouande  y,jj  &:'jb<,a/ 
^ampiUando.  cXzv^t. 

C    A    P     Y     T        IV. 

*Z>f  Clena^mmpYecibu^  ^borit  (fanonicis. 

AD  honcfi:atem  quoq;  &  munus  proprium  Clericorum  iuxtatrs» 
ditiones  S.Patrumpertinec,vtmultoamplius,quampIebei  vacet 
precibus,iisquecertis&  fecundumcertatemporadiftinftis.  Nam& 
in  veteri  ccftamento  qui  typum  noftrorum  Ciericorumgerebant  j  Lc- 
uita;  rolipialmis  dccantandis  vacabant.  VndeinprimoParalipome- 
•non  fcr  bitur :  DixifDauidFrincipibtisLeuitarum^vtconjlituerentdejratri-  i.Par.e.ij-. 
husfiuis  c^ntores^crc.  Et  icerum :  Confiituit^  coramarca  Bomini  deLeuitiSt 
qtiiminifirarent,  c^  recordarentur operum  etfis,-drgloriJicarentatg^Utidarent  VacK. 
Do.nifmm Deum ifirahel.  Dei N D E  in  teftamento  nouo  vt liquet ex  Adis 
Apoftoiicis,Apoftolipofthabitarerumtemporaliumfolicitudine,  o- Aia.tf.4 
randi  officium&:  concionandi  fibi  tribui  voluerunt.  iV"(?.f,inquientea, 
erationidf  minifierioVcrbiinfianteserimtts. SicutcnimnoomniUficdcct- 
torumEcclciisE  Dei  miniftrorumcft  VerbumDei  publice  exponerc 
populojita  conuenit  etiam  certos  homines  facr©s  inftitui ,  qui vacent 
publicis  precib.habendis  diuinoq;  officio  celebrado.Si  enimReipub. 
ciuilis  certos  afcifcit  miUtes,  qui  pro  tuendis  vrbis  mcenibus  no6l:a 
diuque  vigilent  &c  excubcnt,cur  non  &  fpiritualis  velEcclciiaftica 
Refpublicadeligatfacros  milices,quinmiliter  nodurnis ,  diurnisqunj 
horis  vigilent,  &  armis  fpiricuaUbus  affiduarum  precum  incurfurri 
hoftium  fpiritalium  auertant?  noaxime  cum  Dominus  ipfe  dicat  4- 
pud  Efaiam,  Super muros  ttios  Hicrufialem conflitui cufiodes  totx die  cJrno-  ^f^ «^*- 
cle,in  perpetuum  non-tacebunt.  Hxcenim  verbade  Ecclefix  Paftoribus 
expofuit  S.HiERONYMvs  inhuiuslocicommentario.  ^tncuflodii^ 
iitf  nec  dtehus  dcbent,  nec  nociibus  tacere,fed  femper  Domini  cletncntiam 

deprecarii 


4»  CLERICORVM 

deprecarhiJtgrexillmdrmunHierufalem  cujfodiantur ,  (^vallentur  eim  au. 
xilie.  Vndedradeofdemcufiodesatque  BoSforesfermodirigitur.  Ovos,quire- 
cordamini  Domini,  eiusg^  clementiam  die  ac  no6iefrecihmfatigatis,cauete  ne^ 
vnquam  in  ore  vefirofikat  oratio. 

Dein  D  E  in  variis  Epifcopomm  Synodis  varixleges  kt^  funt  de  di- 
Dift  01  c  final  ^^^^°  officio  a  clericis  certis  horis  peragendo.  S  y  n  o  d  i  Toletanx  pri- 
msE  verba  funt ;  Si  quls  presbyter  aut  diacontts,  veiquilibet  Clericm  EcclefiA 
deputatm,fiintraciuitatemfuerit,atitinquolihetkco,in  quoEcclefia  eH,^ad 
qu4)tidianum pfallendi  offcium  matutink  vel  vejpertinls  horis  ad Ecclefam  non 
conuenerit,  deponatur  a  clero,fitamen  caftigatm  veniam  ab  Epfcopoper  fatisfa- 
Ae.ni.  £}i9nemnoluerit promereri.  EtSYNODi  Aquiigranenfis patres agentes 

de  horis  diurnis  &:  noiturnis.  Studeant,  ziunt,f immopere  Canonici prxdi- 
Bas  horas  vigilantiffime  cuftodtre,  ^  in  hls  diuinum  offcium  humiliter  ac  deuo- 
ieperfoluere.  Pfallentium  autem  in  Ecclefia  Domino  mens  concordare  dehet  cum 
i.CoM4.i;.     voce,vtimpleaturilludApofoli.  Pfalkmfpirttu,pfallam  (^  mcnte.  ^ltipmam 
quamuis  non  lateat  angelos  crehro  ele£tis  inuifhili  adeffe  prxfentia,  vt  eos  vel  ab 
hofis  calltdi  defendant  infidiis,  velmaiori  ccelcfis  defdertf gratiafufollant,ma  - 
ximetamen  angelici (pirittvsnohis  adeffe  credendi  funt,  cum  diuinis  fecialiter 
mancipamur  ohfequiis,idesi,cum  Ecclefam  ingrejfi,vel  leciionihitsfacrisaurern 
accommodamm,velpfalmodi£  operam  damus,  velorationi  incumhimus ,  vel  et- 
iam  Miffarumfilemnia  celehramm ,  vnde  Propheta  ait.  In  conjpeciu  angelorttm 
Pfal.t}?»-       ^fallamthi.  Deinde   Agathensis  jquaJcitaturinDecretalibuSjdc 
.c.pte   y    •^-gjgjjj.j^jJQj^gj^j^^^m.j^^  Presbytermane,\n(i\\\nnx.,matutinaliof:cio  explc- 
topenfumferuitutisfuA  videlicet  Primam,Tertiam,Sextam,  Nonam,VeJperam^ 
perfoluat.itatamen,vthoriscompetentihmiuxta poffthilitatem ,  aut  afe,aut  & 
pral.n8.i«4.    feholaribmpuhlicecompl€antur,drc.Pr0phetadicente.Septu'sin  die laudem  dixi 
tibi;  quifeptenarius  nttmerus  a  nohis  tmpletur,fi  matutim ,  prim£,terii^,fxt4e, 
noni«,veJperx  ^completortj  temporenofra  feruitutis  ojfiaaperfoluamus.  lS(am 
Pfal  ii8.«i- .:    ^e  noBurnis  vigiliis  idem  ifje  Propheta  ait.  Medta  noBefurgeham.  Ergo  his  tem- 
porihus laudescreatorinoftro fiperit^diciafuxiufititereferamus.  Kdua c  Syn- 
*  i°bi"M'fs. '  ^'^^ Lateranenfis  fub Innocentio  III. habitic, hxc  in clericos  qucrela 
c^,Dolentesrefcrimus,quodnonfolum  quidam  minores  clertci ,verum  etiam 
aliqui  Ecclefiaru  Prxlatiarca  comejftionesjttperfiuas  drfahulationesi/iicitasfe- 
re  medietatem  noctis  expendant-,  di-fimnorefduum  relinquentes  vix  ad  diur- 
Hum  concenttim  auium  excitantur  tranfctirrendo  vndia^continuafyncopa  matu- 
tinum.  Sunt  (^  o^hj,  qui  (JUiJfartimfilemnia  vix  celebrant  quater  in  anno,  d^, 
quoddeterius  eH-^ntereJfe  contemnunt^d^c.  Hxcigitur  df  Jimilia  fuh  pcena  fu- 
^enfionis  penitusinhibemus  difiri£fe  pracipientes  invirttite  ohedienti<e,vt  diui- 
num  offcium,no£turnumpariterdrdiurnum,quantumeisD^ys  dederit ,fiH- 
diose  celehrentpariter  d'd€i4ote. 

Cyk. 


S    T    A    T    V     S.  41 

CvRautcmintamdiuerfatcmporajmaximeauteinreptenashoras 
Ecclefiaftic^precesfintdiftribut^abEcclefiaiaabApoftolicofeculo 
caufas&rationes  PATREsfan£tiredduntvarias.I.eftS.CYPRiANi,vt^*  """■*" 
nempein  honoremfandiflimxTrinitatis  tertiaquaquehora  Eccle- 
fiaDeumcollaudct.II.eftAxHANAsiij  BafUii  &Callianiadmemo- 
riam  redemptionis  conferuandam ,  eo  quod  feptem  horis  omnia  eius 
myfteriacomplctavideantur.  NamVESPERTiNA(vndeofficiumEc- 
clefiafticuminitiumfumitj  Chriftus  coenam  cum  difcipulis  facicns 
Euchariftiaminftituit.  HoraCoMPLExoRii  orauitinhorto.captus 
&  ad  Annam  ac  Caipham  deduftus  &  iUufus  eft.  Matvt  i  n  o  in  Con- 
cilioPontificum&PharifaJorii  de  nece  Chriftiadumeft.  PRiMAad 
Pilatum&Herodemduftus.  TERTiAflagelJatus&fpinis  coronatus 
a  Pilati  miUte.SEXi  a  crucifixus ,  &  a  terra  exaltatus ,  fe  pro  falute  no- 
ftramaximumDeoPatrifacrificium  obtuHt.  Nona  fpiritumemifit, 
adinferosdefcendic&rregnumSatan^  deftruxic.  Vespertina  rur- 
fushoradecrucedepofitus&rfepultuseft.CoMPLETORiiverofepuI-  "^ 
ehrumngnatueftamilitibusj&cuftodiafeptum.  MATVTiNAfubau- 
roramrefurrexit.PR-iMA  apparuitfanftismuhcribus.  Tertia  fpiri- 
tusfandusdefccnditinApoftolos.SEXTA.S.Petrusoransmandatum 
accepitdegentilibusinEcclefiam  recipiendis.  EtS.Paulus  conuer- 
fus,&GentiIibus  prxdicatordeftiinatus.NoNAGornelius  Centurio 
primitiaEgentiumperangelumadaudiendum  S.Petrummiflus.III. 
RATioeftCASSiANilibroz.  de  inftitutis  coenobiorum.quiaangeU-  '^^' 
co  magifterio  canonicarum  horarum  ordo  eft  conftitutus.  Quod  A.j.bn. 
confirmari  poteft  ex  eo,quod  narrat  Anoin  Martyrologio,trucidatis 
tempore  Diocletiani  multis  facerdotibus  circa  eorum  rcliquias  au- 
ditam  cceleftem  pfalmodiam,mane,vefperi,tertia,  fexta  &  nona ,  qui- 
bus  raartyres  iUi  Deum  laudare  confueuerant. 

C   A  P   V  T      V» 

De  Qericommfiaconuerfktione^ 

DVbivm  non  eft  Clericos,inftituti  fuiratione,ficdeberevitam 
moresqj  componerc,vt  habitu,gcftu,inceflru,fermone,  aliisq;  o- 
mnibus  rebus  nil  nifl  grauc,  moderatum,  ac  religione  plenum  praj  Ic 
ferant.2\^j!'//;»iw;^aiunt  C.Tridentini  Patres  Seflione  zz.  deRefor-  '^"•'''•^" 
It\!itione,qu0dalfos  magis adftetatem ,  &  Dei  cultum  ajftdue  inftruat,quameo-  ^  cjerieos  n 
rum  vita  &  exemplum,  quife  diuino  minifterio  dedicarunt.  Cum  enim  a  rebmfi-  dift. 
tttHin  dtioremfullati  hcum  conjpicimtur,  in  eos  tanc^uamfpeculum  reliqui  oculos 

f  cemi' 


rCa\^7.tS, 


TtW.A4' 


4^  C     L    E    R    I    C     O    R    V    M 

c0nijciunt,exw^fumunt-,qiiodmitentur.  Vnde  Pavlvs  Apoftoius  Ti- 
i.Tim*4J*.  motheoj&omnibus  clcricis  {cribit;  Excmflumefio fidelium  inverho,in 
.conuerfittione,incantate,infide-,  in ca.f.itate.  Plurimu™  aut  ad honeftatcm 
clerico  parandam  S>c  conferuandam  prodeft  couerratiornamvtregius 
Prophera  ait :  Cnmfiincto  fmcim  erk,  d^  cum  'viro  innocente  innocenseris: 
iC^  cmn  eleflo  ete^tis  er/-i-,c>'  cum  peruerfoperuert^ris.  Vndc  Salomon  iapien- 
tiflimus  ingenue  proficens.  quam  inftitutioncm  a  Dauidc  patre  accc- 
i^tnt.roftde  prudentiam-,inc^\xit^ne  ohliuifiaris,ne^declines  k^u^rbls  orls  mei. 
NedimtttMeam  d^cujlodiet  te.  Diligeeam-,(^confertiabitte.  Ne  delecleris  in 
femitis  imptorum-,nec  tibipiaceat  malorum  'via-.tuge  ah  ea,na  tranfeas  per  illam , 
declina,d^  defire  tlltm .  Non  enim  dormiunt  ,mfi  cum  matefecerint,  (^  non  rapi- 
turfomnusabeisjntfifufpUntauerint.ComeduntpaneimfietatiSy^ziinumini- 
quttatis bibtmt.  luftorumautemfemitaq.lttxjplendensprocedit  ^crefcit  vfque 
adperfeEltimdiem.^lui  cumf&ftentibus grAditur ,faptens  erit;  Amictts fiulto- 
rum,fimiUs  effaetur.  ^m  tettgeritpicem,  tnquinabtttir  abeatdr  qui  commu- 
eCl.epi.  nicatierit  fuperha,induet fiiperhiam.   Et  S.Clemens  Romanusad  laco- 

bum  fratrem  Domini  fcribens:  Dereliqtioornent,  ^it,  tamclenciqtiamfi- 
ctilares  animasfuas  ornamentu  dignifjimis,  dogmatthtis  fiilicet  veritatis ,  deco- 
re  pudicttiA,fpiendore  iufiitix,  candorepietatts,  altis^  omnihus,  qutbtt^  compofi- 
tam  &  comptam  decet  effi  rationahtlemmentem.  Ttmtprxtereadeclinareacon- 
fortils  inhoneflis (^infidelihtts,  (f^focietxteshaberefidelium,atqtieillosfiequen- 
tare  comtenttti,inqmhtisdepudicitia,detufittia,de  ptetatetrailatur.  Et  S.Cy- 
i.Tlicflal-5  *•    pRiANV s  de vnitateEccleiia;:  Confiantis,inc^mt,  Apofiolivox  eH,  Praci- 
pimttsvobisin  nomine Domini  lESF  Chri(li,vt  recedattsab  omnihus fiatri- 
btts  ambulantthusinordinat\,d'  non  fiecundum  traditionem  ,qtiam  accepifiis  k 
nobis.  Etiterum:  Nemo  vos  deciptat  inanibtts  verhis.  Proptereaenim  ve- 
nit  ira  D  EI  fitperfilios  contumacix.  Nolite  ergo  effi  participes  eorum.  Rece- 
dendumeU  a  delinquentihtts,  velinto  fugiendum,ne  dum  quis  mak  ambu- 
lantihus  iungitur,  & per  itinera  erroris  drcriminis  graditur,a  via  veri  iti- 
neris  exerrans pari  crimine  &  fpfi  teneatur.  Hinc  crgo  habemus  in  con- 
uerfatione  malos  &  improbos  deferendos,bonos  autem  &:  probos  in- 
quircndos. 

Qyo  autem  boni  &probi  nobifcum  conuerfari  velint,  laboran- 
dumeftjVtviciffimnoscorumamore  &confuetudine  dignos  pra;ftc- 
miis.  Quadereagcns  S.Ambrosivs  Hbroprimo  de  Officiis.    Tri- 
A.C7'  mum nouerimtts,  inqu it, nihil tam vtile, quam  diltgi : nthtl tam  inuttle, quam 

non  amari.Nam  odio  haherhexitiale  ac  nimts  capitak  arbitror.  Itaque  idagamtiSy 
vt  omnifeduittate  commendemus  exifiimationem,  opinionemg^  noftrarn,ac  pri- 
mum  placiditate  mentis  d-ttHimi  benignitateinfiuamtts  inaJpeBumhominum. 
Pepularis  eniflgi&grata  eH  omnibushonitas  ,nthilquc  quedtam  factHe  illaba- 

ttir 


Eccl.ii. 


S    T    A    T    V    S.  ^  -fl" 

fur  hum^intifenfthui.  Legimm  enim  non  folitm  inpriuatis  yfidetkm  in  ipfs.  He- 
^ibtts,  qttantumfacilitasblandie  affabilitatisprofuerityautfuperhia ,  verbartimg^. 
obfuenrtitmoryVt  regnti  ipfa  khejaBarety&poteflatemfolueret. 

Iam  vcr6&illudneccfl'anumeft,vccGSj,aquibus  nos  diligianim- 
aduertimus,mutuam  dileftionis  fignificationem  rcpedamus,  vt  idcm 
monuitS.AMBR-os.nampaulopofthxc  fubiungit:  Adincenitunm  cha- 
ritJttis  comunisplHrtmttmprofcitfiquis  vicem  amantib.reddAt,nec  minits  reda- 
marefivrobet,  quam  ipfi  amattir,idg^  amiciti&fidelkpatetexemplis.  ^liddenim 
tampopdare,cfuamgratia?§luid  tam  infitum  rkiturx,quam  vt  diligentedttigas. 
^luidtam  inoltttim  atg^  impreffum  AffeBibm  humanii ,  quam  vt  eum  amare  in- 
dttcas  ift  animum,a  qtto  te  amariyelis.Merito  Safiens  dictt.  PerdepeeunitimPro- 
pter fiatrem  &  amictim.  Et  alibi.  AmicumfiUitare  non  erubefiam,  O'  afa- 
de  tlltits  non  me  abfiondam.  Siquidem  vitic  d^  immortalitatis  medicamen- 
tum  inamico  effe,  Eccleftafiutti  firmo  tefiatur :  d^fitmmurn  in  charitateprttfi- 
dtiimnemo  dubitatterit,cttm  Apofioltis  dicat.  Omniafiuffert,omniacredit,o- 
rnnia  (perat,omniafufiinet  ,charitas  nitnquam  cadit.  Ideo  Datiidnon  cecidit, 
quia  chartfsfuit  omnibt*s,  (jrdiligi  a  fubiertis,  qtiam  timeri  maluit.  Erima, 
trgo  ad  commendationem  nofiri  eU  charitas.  Hinc  naficitur  fides ,  vt  com- 
mitterefi  tuo  offeBuinon  vereantur  etiam  alieni ^quem plttribtts  charum  ad- 
uerteriftU 

€  A  F  V  T    V  r. 

I>€  Clericorum  contmentta. 

DE  Clericorumcontinentiavel  caftitatecomplurcsexftant  vcte- 
rumSynodorum  fanitioncs,  multa  SandorumPatrum  monita. 
&excmpla,.quadcremulrareperies  in  noftro  Panakio  ia  Titulor 
de Commoratione mulierttm  cum  Clericis velC^Lonachu.TzntumhicdeCcn- 
bamex  S.H  i  eronymo  aureaquardamdocumenta  clcricis  de  hoc  H.ep.z. 
argumento tradita.  Ita  cnim  alloquitur  N  e  pot  i  anvm  elcricum; 
Hofiitiolum  tttttm,  aut  raro,  aut  nunqttam  mulierum pedes  terant.  Omnespuel- 
las  (^  virgines  Chrifii,  aut  &qualiter  ignora,aut  xqualiter  diltge.  Nefitib  eodem 
tecio  manfites,nec  tnprxterita  cafiitate  confidas.  'N^cfanBior  T>auid,nec  Samffo- 
7iefortior,nec  Salomonepotes  effefapientior.  CMementofimfer  quodparadifico- 
hnttm  depofftffone  fita  muliereiecit.  JE.gr otanti  tibi  qttilthetfianfiusfiater  afft- 
fiat,drgermana,  vel  mater,  autprohattt  qttdibet  apudomnesjidei.  ^updfihH- 
iuficemodi  nonftierint  confianguinitatis,  cafiimonixque  perfionx,  multas  antf  nn- 
trit  Ecclefia,quA  df  o^ciumpr&heant,dr  henejiciii  accipiantminifirXdcfyVt  injir- 
mittts  quo^  tttafiH^iihahutekmofynn^cio  quefdacottaluiffe  corpore,&  animir 

F    t  Agrotnre 


44  CLERICORVM 

egrotareccepijje.  Periculosetibi  mimjlratjcuiu^vultumjrequenterattendls.  Si 
fropter  ojjicium  cUricatm,  aut  'uidua  vijltatur,aut  virgo,nunquam  domumjolus 
introeM.  Tales  habetofocios,quorum  contubernionon  infamerls.Si  Le6ior,fA- 
coljtm,fiffaltes  tefequatur,  non  ornentur  veflc,fedmoribus ,  nec  calamifiro  cri- 
Jpent  comits,f'dpudtcitiam  habitupolliceantur.  Solus  cumfolafecreto ,  ^abfqae 
arbitro,  veltefle,non fedeM.  Stfamiliarim  eH  aliquid  loquendum,  habet  nutri- 
cem  maiorem  domus,  virgmem,viduam,velmaritatam:  non  esi  tam  inhumana, 
vt  nullumprdter  te  habeat,  cuife  audeat  credere.  Cauete  omnes  fujpictones ,  df 
quicquid probaliter fingtpotelt,  nefingatur,  ante  detiita.  Crebra  munuftda,dr 
fudariok,  c^fafiiolas,  c^  vefies  ort  appUcitas,  (jr  oblatos  ac  degufiatos  cibos,  blan- 
das^ac  dulces  litteruitsfanBu^s  amornonhabet.  C^lelmeum,  lumen  meum, 
meum  defiderium,  omnes  delicias,(^-  lepores,  c^  rtfu  dignas  vrbanitates,c^Citte- 
rasineptias  amatorum,  tn  comoedtls  erubefiimtis ,  in  fcculi  hominibus  detefia- 
mur:  qttanto  magis  in  monachis  ^  clericts,qtiortim  d^facerdotium  propofito ,  c^ 
propofitum  ornattir facerdotio. 

Q  voD  autemeclericis,hypodiaconi,&  alii  maioribus  ordinibus 

initiatietiamvoueredebeanc  Deo  perpetuam  continentiam, liquet 

G.ep.4!"C.nul-  g^  publicaEcclefixCatholicsGonftitutione.  Nam  B.  Gregori  i 

um  1  .1  ■      PontificisRomanilcx  eftUbro  primoepiftolarum.  Nttllttmfacerefub- 

diacomim  prafiumant  Epifiopi ,  nifi  qui  fe  viBurum  cafie  promifirit ,  d^c.  quia 

nulhi^s  admintfierium  altaris  accedere  debct,nifictiius  cafiitas  ante fitifiepttim  mi- 

T.c.i.  nfleriumfuerttapprobata.Y.T  SvNODiToletanx  Il.decretum  :  Vt  quos 

cde  iis.d.  i8.    'voluntas parentum  clericatus  ojjicio  mancipatiit,  vbi  1 8 .  £tatisftt£  compleuerint 

annum,  coram  totiu^  ckri,plebis^  conJpeBu  voluntas  eorum  de  e.xpetendo  coniu- 

gto  abTipifiopo  perfirutettir,  qtdbusfi gratia  cafiitatis  T>eo  infperantcplacuertt,^ 

profejftonem cafitmoniafitx abfqae  coniugalinecejfitate  Jpoponderintfirttatttros, 

hi  tanqttam  appetitores  arBiJpwiiviitlettiJpmoDomini  iugo  fubdantur :  ac  pri- 

mofubdiaconattts  mintflerium  habttaprobatione profejftonis fiidt.  a  vigefimo  anno 

ftifcipiant. 

QvAMvis  autemordinandiadfacros  Ordinesexprcffisverbisvo- 
tum  Teruandaj  continentia;  non  prseftent,  ficut  religiofi :  per  lacro- 
rumtamenordinumfi.ifi:eptionem,quibusius  Ecclefiafticum  anne- 
xuit  perpetuam  continentia:  legem,  hoc  ipfo  fafto  &:opere  faltem  im- 
pUcite  proutentur :  max/me  cum  ab  Epifi:opis  ante  facri  Ordinis  col- 
lationeni  moneantur,  &  requirantur,vt  fi  coniugati  fint,  aut  alicui  dc 
Matrimonic  contrahendo  fidem  dederint,  aut  deinceps  continenter 
&  caftevi  uere  nolint,difccdant:  fl  non,procumbant  &  genua  fle£tant 
ad  Ordinem  facrum  fufcipiendum.  Neque  vt  ita  fiat  rationi  &  «qui- 
tati  repugnat,hoceft,vt  pari  continentia,c^m  presbyteris,diaconi 
&hypodiaconi  eorum  Miniftri  obftringantur,  quia  deomnibus  his 

di6tum 


S    r    K    T    V^S.1  '  4f 

didum  eft  a  Prophera:  CMHndammi  quifertU  vafa  Domim.  Vndc  S .  Le  o  ^^ 
Pontifex  ad  Anaftafium  Epifcopum  fcribens.-  OmniumA.nc^it,Sacerdo-  L.ep.+g.c.o- 
tum  tamexcellens  e>i eUitioyVt  hac  qu^in  alits  Ecclefx  memhrisvacant  culpa,  niniuiB.d.;r. 
in illis tamen  haheantttr illtcita.Cum enim extra ckricorum  Ordinem  confiitutis 
nuptiarumfocietati,  drprocreationifliorumjiudereftliherum ,  adexhihendam 
tamenferfeHam  continentiApuritatem,  necfuhdiaconis quidem  carnale  connu- 
hium  conceditur,  vtetiam  quihahent,fint tanquamnonhahentes ,  (jrqui  nen 
hahentypermaneantfmgulares  ef  innufti.  ^^dfi  in  hoc  ordine ,  qui  quartus 
exflata  capite,  dignum  est  cuflodiri :  quanto  magis  inpimo,velfecundo ,  tertio- 
ve  feruandumeH  :ne  aut  Leuitico,  aut  ■preshyterali  honere  ,aut  Epifiopali  ex- 
cellentia  quifquam  idonetn  exiflimetur,  quife  a  voluptate  luxurie  necdum  refrA- 
naffe  detegitur. 

Capvt     VII. 
De  ^lericorum  immunitate  i^ priuilegiis. 

"pRiMA  ImmunirasvelliberrasClericorumeft,  quod  incaufisEc- 
■■  clefiafticis,  hoc  eft,qu2  pendent  ab  Euangelio ,  vel  canonibus  Ee- 
clefiafticis,liberi  fint  a  fccularium  Principum  poteftate.  Omnis  fiqui- 
dem  regendic  gubernandseq;  Ecclcfi^e  auftoriras  commiiTa  eft  Apo- 
ftoIis,ac  imprimis  B.Petro,  cum  ei  didum  cft  a  Chrifto:  P^/ff  w<^y  wf^. 
ergo  falrem  in  rebus  Ecclefiafticis  omnes  Laici,  etiam  Principes  &  iu- 
dices, funrfubiedti  Perro&Ecclefiaj.  Vnde  Apoftoli  fuoxuo,cum 
nulli  adhuc  Principes  cfTent  Chriftiani,  nunquam  caufas  Ecclefia;  ad 
rribunal  fecularedetulcrunr.immo  &B.Paulus  in  priore epiftola  adi.Cou.». 
Corinthios,nequidemciuilcs  controucrfias  voluit  ad  iudices  infidc- 
lesdeferri.  ErSvLPixivs  libro  fecundofacr^hiftoriiEcommcmo- 
rar  S.Martinvm  aliquando  exclamafife,  nouum cfiTe  &; inauditum 
nefas,  vt caufamEcclefias  iudcx  fcculi  iudicarct.  Ac  S.  Am  b  r  o  s  i  v  s 
epiftola  7  8.  ad Theophilum,&  D. A v  g  v  s  t .  epift.  1 6t,  reprehendunt 
eos,quicaufasEcclefi3Etcrrenisiudicibus  diiudicandas  exponunr. Si- 
gnare  autem  dxfXimmunesefleclericosin  rehusEcckflaflicis:nzma.Cecul^n\i 
legumobfcruatione  quaznon  repugnant  facris  canonibus  certc  non 
funt  immunes.  V.g.  cum  Princeps  vel  Magiftratus  poUticus  conftituit 
pretiarebusvenalibus,vtfrumcnrovclvino,velcumimperat  ne  quis 
no£tu  pcr  vias  incedat  finc  lumine.  Cui  rei  ratio peripicua  cft ,  quod 
Clericipra2terquamquodClericifint,fint  etiamciues  &patrcsqu^- 
damReipubl.poliric^.  ArqucitadocuitNicoLAVs  I.  Papaad  Mi- 
chaclcmlmpcratorem.  EtVALENTiNiAK.  ImperatoradEpifcopos  xhlibihift. 
Afi2,quamrecitatTHEODORETVs.  cn 

.  F     3  ILIm- 


Rc.2. 


4<?  C     L    E    R    I     C    O    R    V    M 

1 1.  Immtmitas eJt,quod  Clerici,quando legum  ciuilium funt  prae- 
\iancatores,non  poiTnit  tamen  a  politicis  ludicibus  puniri.  Abfurdum 
fiquidemeftpaftoreraouisiiidicio  fubiici,  quodfieret  Ci  fecularis  iu- 
dexin  caufis  ciuilibus,  atque  etiam  eriminalibus  clericum  iudicarct. 

e.fi.'?^.  ViKlecum  magna  laude  retulit  Rvffinv s  libro  lo.  hiftorias  Eccle- 

iiafticx,&pofteumB.  Gregor^ivs  libro  4.  epiftolarum.vocemil- 
lam  CoNSTANTiNi  l.Cxhvis.adI.^i{copos. FfisDije/ifia/iimm&Deo 
conjljtuth^mtm non eUyVt  homo  iudieet  Deos.  Et  Caiv  s  Papa  ad  Feli- 
cem Epifcopunv&;  Marcellinus epift. 2.  &  Gr e g .epift  1 4.iibri  1 1 .ex- 
emerunt  clcricos  a  iudicio  politico.  Verba  Synodi  Chalcedonenlis 
canone ^.{unt  Siclerictts aduerfits clericumhahet negotium, non  reiinquatE- 
fifcopumfuum,dradJeculariA  iudicianon  recurrat.  EtAGAXHENSiscan.ji. 
Cler,  cum  nulius  pr«Efumat  apud  feculare  iudicem,Epifcopo  non  pcr- 
mittentcpulfare.  Quin&IvSTiNiANVS  In-ipcrator cJericos  &:  mo-i. 

N0B.75.8j4     nachos  in  Nouelhsjafeculari  iudicio  in  caufis  ciuilibus  excmir. 

*"3<  ill.  Immunitaseft,quodClericorumbona,fiueEccleiiaftica,fiue 

feculariaimmuniafintatributis  Principumfecularium.  Coftat  cnim 
ideifenuncinEccleiiaCIcricos,quoderantLeuitae  in  teftamento,^ 
Pbntificem  fummum  in  EcclefiaChrifti,non  folimi  paris,  Ctd  maioris 
etiam  efle  au£toritatis,qua  fuerit  Aaron  in  legc  veteri.  Nunc,2.it  S.  Leo' 
in  fetm.dcp!Lffionc  Dowini,drordsclariorLeuitarum,c^digmtasamplior 

EroJ.  j#.        Senioruntydrficratior  vnclio Sacerdotum.  Cum ergo  Leuita;  in  vetcri  legft 

Num.i.  exempti  fuerinta  tributis  Principum  fecularium;  ( fiquidem  in  libris", 

>)um  j.         Numerorum  Deus farperepetit  Leuitas  fuos eflceosqi  ex omni popu- 
loafe  dcledos)muItomagiseruntclerieiinnoua.Habemus  &exem- 

G:n.47.         plum vetuftiflimii Ibfephi Patriarcha; in  Gencfi, qui  exemit /acerdo- 
tcs  iEgyptiorumatributo  Pharaon!s,&  Artaxerxis  regis  Perfarum  a- 

kEfd^7,  pud  Efdram,  qui  exemit  facerdotcs  Ifraheliticos.   Idem  conftat  dc 

facerdotibus  gentilium  ex  Ariftotele  libro  2.  Geconomicon.  Ex 
lulio  Carfare  libro  6.  d^  Bello  Gallico ,  &:  Plutarcho  in  Camillo,  a- 
liisquc.  Ccrte  &  primus  Chiiftianus  Imperator  Constant  invs 
Ecclcfiafticos a  communibus  Rcip.oneribus  exemit,  vtliquct  ex  epi- 

*'*'7'  ftolaeiusad  Auihnum  apud  Evsebivm  libro  Eccleliaftica»  hiftorias. 

decimo,& poft eum multi alij Imperatores.  ac Iv s t ini an  v s  quidem 
rationemexemptionis  rcddit,lege,yS;?f/>/?air,  Codice,  de  facrofantlis 
Ecclefiis.  Curenim,\nc[uit,nonfacimmdtfcrimeninterresdiuin(is  (^huma- 
na-Sjd^curnoncompetenspr/erogatiuaccplefiftuoriconfruetur. 

if  ».c.  V.  Deni  QVE  ita  definitum  eft  in  Concilio  Lateranenfi  fub  Al  ex  an- 

DK.0  III.  celebrato.  vbi  excommunicanturomnesLaici,quipoftca- 
nonicamcoramonitionemnondc/iiluntexigere  tributum  a  clericis. 

fitin 


S    T    A    T    V    S.  47 

Et  in  alio  Lateranenfi  a£to  fub  In  n  o  c  e  n  t  i  o  1 1 1.  vbi  additurjconlli-  ^'^•'♦''- 
tutiones  omnes  LaicorumcontraEcclefiafticam  hanc  libertatem  (a- 
das  inanes  cfle,  &  nuMo  vnquam  tempore  valituras.  Renouauit  idem 
decretumCLEMENS  V.inConcilioViennen(i,&:poftremoSynodus  ciemenc. 
TRiDENTiNAjfefs.  ij.monetq;  omnes  Reges  & Pnncipes,  vt  curent  Tiid^io. 
qu^  de  immunitate  Ecclefiaftica  lcgibus  tam  Politicis  quam  Eccldia- 
fticis  iam  olim  fancita  funt,  diligentcr  feruari. 

IV.  Immunitas  eft.  Vt  quiviolentas  manus  auftis  fucritiniicerc 
clerico,  fit  excommunicatus  excommunicatione  fummio  Pontifici 
referuata.  Ita  fanxit  Innocentivs  II. Papa in Synodo Lateranen-  ^ ^ g qujsj **' 
fi.  Si  qii^,^k.,Ju4defUe  diaholo  huittifacrileg^  reatumincurrerit,  quod  tn  cle~ 
ricum  vel  monachum  'uiolentas  mantts  iniecerit,anathematU  vinculojubiaceaty 
(^nullus  Epifioporu7M  illum  prafiimat  ahfiluere,  nifimortis  vrgente  periculoy 
donec  Afojiolico  confpeBui frsfentetttr,Cr eitumandatum fufcifiat.  Et  Ale-  c.nondubiu.ae 
xanderIII.  libro  quiuto  decretalium.  Non  dubium  f //,inquit,  quodhi,  '«"^•«coia. 
qui  violentas  mantti  in  clericos,  vel  canonicos,  aut  cttimlibet  reltgtonU  conuerfos 
iniiciuntexconflitutione  Concilif  ( Lateranenfis  )fententiam  excommunica- 
tionU  incurrunt,necnifiindrttcuiomortUfineRomanoPontificeabfoitttionUfof~ 
funt beneficium impetrare.  D  E  reliquis  Priuilegiis  vide  SylvESTRvm 
ia.  fumraa  V.  Clericvs  primo,fed:ionequinta.  ■  "^'^''1 

..'  -■•  fi 

C  A  p  V  t    V l IL  r  -^: 

De  quthwdam  ofjiciis  Clertco  Ecclefiajlico  lure 
yetttii^ 

P  R I M V  M  cft  Mcrcatura ,  vel  negotiatio  propter  qusEftum.  Nego- 
■■   tiationem  cumS.CHRYSOST.in  Matthueum  vocamus ,  rum  "7«/?  c.fcom.jt/ 
rem  aliquam  comparat  eo  animo,vt  integram  &•  non  mutatam  vendendo  lucre- 
tur.  Per venditionem  quamlibet  permutationem  intelligit.  Eft  autem 
clericisvetitaprim6,quia  indecorumefthominem  facrum,  profanis 
lucris  deditum  eiTe,  vnde  Apoftolus  in  altera  ad  Timotheum  dicit:  »Tcra.i.i 
Nemo  militans  Deo  implicatfi  negotiUficularibtts,  vt  etplaceat,  cuifiprohartt. 
2.  quiapIenaeftpericulisfraudum,mendaciorum,periurij,&:  iniufti- 
tix.  VndeEccleuafticusait:  Dtt^JpeciesdiffcilesdrpertcHloJkmihiapparuc- 
runt:difficileexuttfirnegotfansanegligentia{nempevexiim  ad  ialutem  per- 
tmcu.ti\xm)drnoniuJlificabitiircaup0apeccatU.  Et  Apoftolus  in  i.ad  Ti- ,  i-ig,  ^  g 
motheum:Habentesalimenta,c^qtiibfestegamt(r,h/scontentffimfts.Etraticf- 
nem  fnbdit:  Nam  qm  voltmt  diuitesfieri,incidunt  tn  tentationem  c^  tn  laquen 
diaboUyC^  defideria  multa  inutilia  O"  nociua,  qtiA  mergtmt  homines  in  intcntutn 
.^perMtioHem.  lUdtx  tntm  dmtiium  malorum  eU  cttpidttas. 

S.Pa- 


k 


4«  CLERICORVM 

S.Patre s  idcmdocent.  G  e  l as 1 1 1.  epiftola adlEpifcopos  pef 

Aft*8s.^"""  Lucaniam  verba  funt:  Confiques ejljvt ilk qttog^ qtu  de  Picempartib.nuper 
ad  ms  mijfa  relatio  nuntiauit,nopr£tereundafutaremm,  ideJl,flurimos  clerico- 
ru  negotiationihus  inhonejlls  d^  turpib.  inhiare  lucris^ullofudore  cenfentes  Eu- 

loan.i.  15.       angelicam  le£}ionem,qua  ipje  Dominus  negotiatores  ex  templo  verberatos  ajferi- 

a.Tim.1.».  p^j^  expuUffe,  nec  ApoJloUca  verha  recolentes,  quihm  ait.  Nemo  miUtans  Deo  im- 
fUcatfe  negotiisfecularihm.PfalmiJiam  quoquejurda  aure,  difimulantes  aure^ 

P&J.7o.itf.  cantantem.  ^upniam non cognouinegotiationes, introiho  in potentiAs  Domini. 
Proindehuiujmodi aut  ab  indtgnls pojihac  quxjiihus  nouerint  abjltnendum  ,^ 
ah  omni  cuiusUbet  negotiationis  ingenio,cupiditate^eJfandum,aut  in  quocunque 
gradujintpojiti  mox  a  clericaUbm  ojfciis  cogantur  abjiinere ,  quoniam  Domm 
Dei  domm  orationis  ^  ejfe  e^  dici  dehet,neper  ojjicia  negotiationis  potimfit  ora- 

Hi«.7.n.      tionumjjelunca.  EtS.HiERONYMvs  adNepotianum.iV(?^(?//^/i?rf»?,in- 

H.ep.i.  c^\t,clericum,(^  ex  inope  dtuitem,  dr  ex  ignohiU  gloriofum  quafiquandam  pe- 

fiemfuge.  Et  S.Avgvstinvs  libroquieftionumveteris&nouitefta- 

menti.  Fornicari  homintbusfimper  non  Ucet,  negotiari  vero  aUquando  Ucet ,  a- 

hqtiando  non  Ucet.  Antequam  enim  Ecclefiafiicus  qtiisfit,  Ucet  ei  negotiari  ,fa£lo 

*J.c.i7.  iamnonUcet.   EtinNiCjtNO  QonciMo: ,^upniam muUi atiaritiacaufatur^ 

pia  lucra Jeclantes  ,obUti  fimt  diuini  prxcepti ,  qito  di^um  efi:  ^ui  pecuntam 

pral.i4-  j.  fiuam  non  dedit  advfiuram,fiatuithocfanilum  ConctUttm,vtfiiqnistnuentusfue- 
rtt  pofi  hanc  definttionem  ex  qttoUbettaU  negotio  ttirpia  Uurafieclari^deijciatur  a 

T.c.i.  clero,(^  aUenmhaheatur  abEcckfiafiicogradu.  EtinConcil.Tarraconcn- 

fi.  Canonumfiattttisjirmatum  efi^vt  quicunque  in  clero  effc  voluerit,  emendi  vi- 
Uus  d^  vendendi  carius  fiudio  non  vtatttr.  quodfii  exerccre  voUterit ,  cohibeatur 

e.fccundum.ne  ^^^^^_  Immoin  Decretalibus  Alexander  III.  adLondonenfem 
Epifcopii.  Suh interminatione anathematis,  mc^uit,prohihemus  ,nemonacht 
velclericicaufaUtcrinegotientur-  Vndeliquet  peccare  clericos  in  facris 
conftitutos  mortaliter,  ii  multum  negotiationi  dent  operam.maxime 

*■""'"•  "^•'"'  ftnenecelfitate.  NamvthabctConc.Moguntinum.  Nec  tamcn  iufium 
negotium  efi  contradicendumpropter  neceffitates  diuerjits ,  qtiia  legimus  fan^los 
Apofiolos  negetiatos fiiiffe,^'  in  regtda  B.Benedi^i  prMpttur prouideriyper  quo- 
rum  manusnegotia  monafierij  procurentur. 

cmulta.tit.  cit.  U-  Officiumeft  opiiiciumvel  artificium  Mechanicum  mera  fpc 
lucri  fufceptum.  Hoc  autem  artificium  difcrepat  a  negotiationcj 
quod  per  hanc  res  empta,  non  mutata  materia,  vt  diximus  ex  S.Chry- 
foftomo,vendatur,perilIudveromutataperartcm  in  meUorem  for- 
«namvendantur,vtcumexviminibusfiunt  fportiB,ex  corio,ligno  & 
chartaconiiciturhber.  D  i  co  ergo  etiamfi  a  Clerico  in  facris  con- 
ftituto,vel  monachoex  profefToficutfitafecularibus  opificibus,me- 
rafpelucri,finevUa  necefTitate  palam  eiufhiodi  artifieium  exerceri 

non 


S     T    A    T     V     S,  49 

nonpoffit,poflc  tamen  neceflaria  ad  vitam  artiiicio  aliquo  honefl:o 
comparari.NamprimohabemusexempluD.Paulijquiviftusparan- 
dicaurafcenefadoriamexercuitjVt  efl^inAdorilApofliolicorum  hi-      '  '' 
ftoria.  Deindeexemplumvererum  eremitarum,  pcene  innumerabi- 
Iium,quivthaberent  vndeviuerent  ex  prazfcripto  Regulx  id  facie- 
bant.Ahquando  enim  triamiUiamonachorum  erant  fub  vno  Abbate, 
tefte  S. Av g  v s  x i n o  Hbro primo  de Moribus Ecclefix.  Vnde  S.Hi e-  ^  c.ji. 
RONYM.agensdeviuendiformaitafcribitad  Rufticum  monachum:  H  ep.4. 
Facito  aliqmd  eperisyVtfemper  te  diaholus  imenUt  occupatum.  St  i^fojloli  ha- 
hentesfotefiatern  deEuangelio  viuere,  laborabant  manihmfuis ,  ne  qttem  graua-  i-Tneu-*- 
rent-,^  aliis  trthuehant  rejrifferia,quorumproJpiritudltbus  dehehant  metere  car- 
nalia,  citr  tu  in  vfm  tuos  ceffiira  nonprxparas?  Velffcellam  texe  itinco ,  vel  cani- 
Jlrttm  lentis  fleBe  viminihits  ,farriatur  humtts  ,  areoU  aquo  limite  diuidantur, 
inqtiihttscttmolertfmiacfaftierintfemina,velj)lmt£jier  ordinem  poftx,  aqus 
ducanttirirrigtiA,  vtpulchcrrimorum  verftttimfpeBator  ajjifas..  Ecce  fipercilio 
cliuofitramitis  vndam  ,Elicit :  illacadensraucum  pr  Uuia  mttrmur,faxa  ciet, 
fcatebrisg^  arentia  tcmperat  artia.  Inferanturjrticfuojk  arhores,  velgemmis ,  vel 
JitrcttlisyVt paruoposi  tempore  lahoris  ttii  dttlcia  poma  decerpas.  (_Aptim  fabrica- 
re  aluearia,adquas  temittttnt  Salomonisprouerbia.  Texantttr  d^  lina  capiendis 
pifeihfts.-feribantttr  libri  vt  ^  mantis  operetur  cibum,  df  animtts  lecfionefettttre- 
tur.  JEgjptiorum  monafieria  httnc  morem  tenent,vt nulltim ahfjue operis lakp- 
re  fitfeipiant ,  non  tam  propter  vicffts  necejfttatem ,  quam  propter  anim^Ja- 
lutem: 

III.  Officivm, velExercitiumMedici  &  Chirurgi,quandov- 
tuntur  aduftione  & incifione:  nifi  miferabihbus  perfonis ,  remoto  pe- 
riculofahitis,  expietateidbeneficium  fortepra;ftitcrint,vel  confan- 
guineis.  Ita  in  Synodo  Generali,  tefte  G R e  g  o R .  I X.  in DecretaHbus  Conftit.xYiij 
definitum  eft.  Necv//am,inqmt,chirtirgi£artemfobdiacon(ts,di.iconfts,vel ^°^^,,^l  njon, 
jacerdosexerceat ,qux  adufiionem  vel inciftonem  inducit.  Eodem  tempore 
lNNoc.IH.Papa,vtibidemhabeturinDecretalibustitulodeHomi-c.tuanos. 

cidiovoluntariocuidam  Abbatipercontantide  Monacho  facerdote 
an  irrcgularitatemincurriflet,quod  cuidammulieri  xgras  fuafiflet,  ne 
feexponeretYentOjquspofteanoparenscofilioobieritjinhxcverba 
r  efp  6  di  t :  Nos  igiturft.  reJpondemm,quod  licet  ipfe  monachus  mttltu  deliquerit 
officium  alientim  vfurpando,quodfihi  minime  congruehatfetamen  caufapietatis 
df  non  cupiditatis  idegerit,drperitttserat  in  exercitio  chirurgix,omnem^  qttam 
dehtiit  diligentiam  adhihere,  non  eft  ex  eo,  quodper  culpam  mulieri-s  contra  confi- 
Uum  ettts  accidit,adeo  reprehandti^,quodnonpostfatiifa6iionem  condignam  cum 
eo  mifericorditer  agifoJfet,vtdiuinavak<it  celehrare:  alioqui  interdicenda  eHfa- 
cerdotalis  erdmis  executio  de  rigore, 

G  IY.Of- 


fo  CLERICORVM 

pfilra.?».  IV.  Of  FTcivM  Venatoris  &  Aucupis.  Nam  S.  HiERONYMvs 

•in verbaPfalmi :  If^fimeltberabit  de  laqueo  vemntmm,  itz  Ccnhif.LMulti 
ftmt  venatores  in  ijio  mundo,  qtii  animam  nojiram  venari  conantur.  Denique 
•e^ Nemrodillc Gigas, magntain confheciu  DEI 'uenatorftut.  Et  Efau  vena- 
tor  erat,  quoniampeccator  erat,  drpenitusnon  in  Scripturisfanciis^fancitim  ali- 
qttem 'uenatorem, Pifatores intienimtisfin£los.^t S. Av GVSTiNvsin  Pfal- 
mum.  io2..geiieratimaffirmat,quialiquiddona£venato.ribus  donare^ 
aliqiiidpeccatoribtisp-operpeccatum,  &  fu  biungit:  Dicant  mihi,quare  donant 
'venaton?Hoc  inillo am.int,tn  qtio  nequtjftmtis e6t,ipfam  neqttitiam puhlicam 

e.quotundam.  iyi jpg^^culis omnitim.  NicoLAvs  deinde Papa, apud Gratianum, ad 
'^*'  Aluinum  Archiepifcopum  de  quodam  LanFrcdo  Epifcopo  Venatore 

ita  fcribit':  Oportet fratcrnttatem  tuam  Synodale  ctim  Epifcopls  (^fuffraganeis 
tuis  conuocare  Concilium,  <dr  hunc  filutarihti-s  eloquiis  Eptfcoptim  conuenire ,  at- 
que  illipajloralt  atiCforitate  pr£Cipere,  quatemu  ab  omnttim  bejiiarum  njel  volu- 
crum  venationepenitus  aitenui  exijiat.  ^updfparere  contempferit,  drpro  ve- 
nationis  deleciatione  vitanda  vobis  admonentibm  ohedire  dtfttlerit,  a  vefro 

«ap.Bpifcopu.  Coilegio  excommtmicittu  abfccdat.   In  Concilio  autcm  Avrelianen. 

deeler.renat.    ^.^1^^.^  ^^^  Decrctalibus  hic cxftat  canon :  Epifiopum , presbyterum  autdia- 

conum  canes  aut  accipitres,  aut  htuufmodt  advenandum  hnbere  non  licet.  ^upd 

fiqtiis  talttimperfinartim  in  hac  voluptate  fepitis  detenttufuerit,fiEpifiopm  efl, 

tribiumenfihusacommumone ,fi preshyter duohus ,fi  BJAconus  ab  omni  oftcto 

nibut.  Pj^^ndatttr.  E t  rurfus  in  codcm :  Omnibu^feruis  DEI  venationes  &flua  ■ 

ticasfatigationes  cam  canibtts,  (^  accipttres ,  autfalcones  habere  interdicimtts. 

Cap.i-  Deinde  Clemens  V. inConcilioVienni,vthabeturin.Clementin. 

dc  Statu  Moiiachorum :  Porro,inqu\t, avenationihits  craticupationibus 
emnes  femper  ahjlineant ,  nec  iis  interefje,  aut  canes,velaues  venaticasperfi  vel 
alios  tenereprxfttmant,  nec  afamtliariht*sfict(m  morantibm  teneripermittant, 
nifi  faltus,  viuaria  velgarinas  proprias,  velitts  venandi  in  alienis  haberent ,  in 
qutbtu  ctmiculi,velferA  altenxforfan  effent,  quo  cafu  hoc  eispermittitur,  dumta- 
menintra  monafteriafeu  domos,qtias  inhahitant ,  aut  eorum  cLiufinas  venati- 
cos  canes  non  teneant,  nec  venationi  pr<efenttam  e.s^inbeant  perfonalem.  Et 
paulopoft:  Si  qtii  vero  eorum  venationi  attt  auciipationt  clamose  velalias 
cum  canihtts  aut  atiihtu  expropoftto  interftierint,  ittxtaprxmiffarum  perfonaytim 
diftinciionem  di^artimfujlenfionisdrinhabtlitatispasnasperhiennium  tpfifa- 
iio  incurrant :    <^hhate  autem  vel  Priore  a  coilatione  henejiciorum  fijpen- 

T.i.u.  fo,&c-  Synodvs  deniqueTridentinafcfrione  14.  deReformatione 
clericis  praecipit,  vt  ahifltcitls  venationthus,aucupiis,  chorcis ,tahernts,  Itifi- 
husque  ab(lineant,atque  morum  integrttate  poileant,vt  merito  Ecclefta  Send- 
tus  dictpofftt.  Bene  autemmonet  deillicitis  venationibus,  cuiufmo- 
di  funtcIamofae:uam  filineclamoribus  &:magno  ftrepitu  inftituan- 

tur 


S     T    A    T     V    S.  -  ff 

tar,  caufa  recreationis  vel  necefliratis,  (  nempe  quando  fer^  noxias- 
flmtalienis  agris,  vincis  vel  hortis )  licitje  fint.  Imo  ii  cumclamore 
fiat venatio ab  Epifcopo  vel alio  clericojied non f icpius  non ideo Epi- 
fcopus  Venator  appellandus  ellj  quiain  canone  Concil.  Aurelianen-^ 
fis  diferte  dicitur :  Si  quis talinm  perfinarnm  in  hac  iwluptate Jkpitti  deten- 
tnsfuerit.  S.Avgvstinvs  autem  fupra  de  illicitis  venaiionibus  eft 
locutus,nimirumdepericulofisjqu£inpubIicis  fpedaculis  olim  cum 
ferisbelluis  inftituebantur,ficut  &S.Hieronymys  de  cIamofis& 
inquietis. 

V.   Officivm  HiftrionisvelMimi  inpublicistheatris.NamlN- 
NOCENT.III.  PontifexinConciIioGeneraIi,vtrefertur  inDecre-^*'*.  «; ., 
talibus  titulodevita&honeitate  Clencorum,hanclegemtulit:cJ^/-     •  - 
mis-,  ioathitonhus-,  dr  hiftrionibu-s  non  intendant  clenci.  EtBoNiFACivs 
V 1 1 1.  in  V I.  Decretalium :  Clerici,  ait,  qui  clericalis  ordtnis  digmtati  non  S.cclcriei. 
modicam  detrahentes  fi  iocuUtores  ,fiHgoliardosfacinnt,aut  bufones.fiper  an- 
numartem  illam  ignominiofimexercuerint,ipfiiure:fiautem  tempore  hreuio- 
ri,  &  tertio  moniti  non  reftpuerint,  careant  omnipriuilegio  clericali. 

Ad  d  e  clericos  non  pofTe  etiam  huiufmodi  ludis  theatralib.  inter- 
cfTe.  nam  Concilium  Laodicenfe,  apud  Gratianum ,  de  Confecratio-  L.e.j4  c.no» 
ne,ita  loquitur :  Nonoportetmimfiros  altaris^^vel quoslibet  clericos/pe^aci4-°^°^^"''^^^'^' 
lisaliqttib(ts,qu£autin  nuptiii  ,aut  fienis  exhibentur,  intereffe,fed  antequam 
thymeltci  in<rrediantur,  furqere  eos  de  conuiuio  dr  abire.  Certe  S.Cypria-^, 
Nvs  negat  hiitrionem  deberc  admitti  ad  commumonem  Catholi- 
cam.  &S.CHRYSosTOM.popuIumfpcaacuIajgentiIitiaadeuntemch.boin.5.de 
a  facra  menfa  arcebat.   P  i  v  s  V.  quoque  Papa  in  Conftitut.  anni  Dauid&Saul.., 
\<^66.  fubgrauiffimapoenavetuit,  ne  clerici  choreas,  comcedias,fa- 
bulas,haftiludia,  aut  profanum  vllum  fpedaculi genus  agerentj)  vel 
fpe(Sarent. 

Vi.DE  V.  DeftatuDia€oni,Epifcopi,Prxlatorum, 
Sacerdotis. 


G   2       DE 


ji  CONSILTARIORTM 

DE  CONSILIARIORVM 

S  T  A  T  V. 

C   A   l>  V  T     I. 

^os  nomine  QonjiUmomm  intelligamus,  f£de  eorum 

Dignttate. 

Onsiliarios  hoclocoappellamus,nonquoruis  homi- 
nes,  qui  confilium  aliquod fiue  priuatim,{iue  publice  fup- 
peditant,  fed  qui  ob  eximiamprudentiam&  dodrinam 
adhoc  munusdelei9:ifunt,vt  fint  Principibus ,  vel  Magi- 
ftratibus,fiueEcclefiafticis,fiuePoliticisacon{ilio.  &:  proprie  Confi- 
liarij  Principum,  vel  Reipublica;  alicuius  Senatores  vocantur.  c^V  o- 
RVMdignitasexduphcicapitefumi&cognofcipoteft.  Primumqui- 
demexdignitateRegum,PrincipumvelMagiftratuum,quib.incom- 
mune  conlilium  fuum  praebere  tenentur;  Quo  enim  nobiliores  &c  e- 
minentiores  folentefteDomini^hocmaioriin  pretio  &exiftimatione 
habentur  eorumminiftri  & affecliE.  Se c  v  n  d  o  cognofcitur  ex  fun- 
ftioneconfulendi.  Confulere  enim  aftio  Virtutis  Prvdenti^  eft 
inter  Cardinales  Virtutes  primae  &  praftantiflims ,  vt  oftendimus  in 

Tit.Pfudentia.noftroViRiDARio.  CMdtoreFi acqutfitioem  (^ prudentiie ) ait  Salo- 

EccL??'*?.  uo^^ynegotutioneargentiydraurifrimhdrpmjftmijriiciufeitts.  Et  Eccle- 
ftafticus.  Sapiensin  populo hxreditahit h6norem,d^ nomen  illiu^erit^viuens  in 

B  hora,  12.      aternum.  S.  Basiliv  s  in  principium  Prouerbiorum  ita  de  ea  loqui- 

tur.  Prudentiamvnam  exvirtutibu^pricclarls  exifiere palam  eFi,qua  bonorum 

dr malorum  d" indifferentium  nos hominesfiientes reddimur.  Etinoratione 

''^^'  de  felicitate.  Profe£lo diuinaqu&damres eH confilium: eH namque ammi con- 

iun£iio, charitatisfiuSius, mentis demiffa demonfiratio.  Imm 6  Ioan.Cas- 

j-^^  siANVs  coUationefecunda^&SBERNARDVsinCanticaaiunteam 

B  feim.^j.  non  folum  effe  prxftantiflimam  virtutem,verum  etiam  omnium  vir- 
tutum generatricein, moderatriccm,&; cuftodem.  Tolle  hanc,  inquit 
VttmztAvLSidrVirtuivitiumerit.  Nec  aliudfolo  naturs  lummecollu- 

A.e.ij.  ftrati  prifci  Philofophi.  Ariftoteles  fiquidem  in  fexto  de  Moribus  infl- 

ciatur  quidquam  proprie  bonum  exiflere  citra  prudetiam.  E  t  in  Rhe  - 
tot.adAlc\^ndnm,Confiliari,Ait,eorum,quteinterhominesdiuinilfmumefi. 
Ci  c  E  R  o  in  altera  Tufculana,  ne  intelligi  quidem  abfque  ea  vllam  vir- 

i.Sat^io.  tutempoffe.SENECA  adLuciliumjfatisefTe  advitambeatam.  Ivve- 
NALis  inSatyris. 

Nulltm 


S    T    A    T    V     S.  55 

N»/lummm»aheJt,inc[nit,JiJifprtuleftua. 
Hxc  de  dignicate.NE  cessitas  vero  &  Vtilitas  Confiliarioru  tan- 
ta  eft ,  quanta eft  bonorum  &  falutarium  confiliorum,  de  quibus  egi- 
musinViB.ii>ARio  titulo,dePRVDENTiA.  ^*^"*' 

CapvtII. 

De  (onjiliariomm  Virtutibm. 

ACoNSiLiARioautem  merito  id  primum  exigitur,vt  vera  virtu- 
te  prjcditus  fit,  atque  imprimis  fidc  vera  &  Catholica,qu£E  omniu 
virtutum  fundamentumeft,5/»e7f(!/(?enim,tefte  Apoftolo,/>w^<?j(//^/7(0'„  ,  . 
ejiplacere  Deo.  cur  ergo  fide  illa ,  ac  proinde, virtute  deftitutus  placeat 
Catholico  Principi  vcl  Magiftratui?  ^uueturhidaaqua,  diflerit  S.  Am-  a.c.s.sc  ii. 
B  R  o  s  IV  s  fecuiido  de  ofHciis, potum  petat?quis  in  coeno fontem  requirat? 
quis  vtilem  aliena  caufi  iudicet,quem  wdet  inutilem  njitxfux?  quonam  modofo- 
tesiudicareconfiliofuperioremtquemwdes  inferioremmoribtis.  Huc  pertinet 
quod  A.Gellivs  libro  XVIII.  c5memorat:  Populns,  inquit ,  Laceda-  *•«•  3 
monius  defumma  Repfua  quidnam  efet  vtile  ^  honeflum  deliherabat :  tum  ex- 
urgitfententittdicendiegratiahomoquijpiamturpitudine prifin<e  vit&  defama- 
ttjfimm  ,fed  lingua  ttmc  atque  facundia  nimium  quanto  pr&jlabilis :  confilium 
quod  dabat,  quoque  oportere  ferifuadebat,  acceptum  ab  vniuerfis ,  ^  complaci- 
tum  efl,futurum^  erat  ex  eiusfententiapopuli  decretum.  ibi  -vniis  ex  illo  Frin- 
cipum  ordine,  quos  Laced&mony  Atatis  dignitatis^  maieftate  tanqua  arbitros  d^ 
magiftrosdfciplinApublicAverebantur,commoto  irato^  animo  exilit.  Et  qux- 
nam,inquit,Laceditmonij  ratio,aut  quA  tandem Jpes erit  vrbemhanc,drhanc 
Remp.jaluam,inexpugnabilem^  diutius  ejfepojfefihuittjmodi  anteact&  vitx  ho- 
minibus  confilianis  vtemttr?  Atque  vbi  hoc  dixit,  elegit  virumfortitudine  atque 
iuftitiapr£ter  alios  prxftantemjedinopi  lingua,  dr  infacundum:  iujfttg^  eum  con- 
fenfitpetitiig^  omnitim  eandem  illamfententiam  diferti  viri  cuiujmodipojjet  ver- 
hii  dicere,vtntillaprioris  mentione  habitafiitttm  atque  decrettim  poptili  ex  eius 
vnius  nominefieret,quodipJum  denuo  dixerat.  Atque  ita  vtfuaferatprtidentifii- 
muiJenexfaBtim  eft.  Stc  bonafententia  manfiit:  turpis  attBor  mtttatus  eft.  H^ec 
Gellius.  c^voNiAM  autemconfilium,vndenomcnclaturamcapiunt 
Confiliarij,  Prudentix  adus  eft,merito  inter  eoru  virtutes  principem 
locum  tribuimus  Prudentia:. 

I.  ErgoVirtuseorumficPRVDENTiA,hoceft,rcrumagendarum 
omittendarumve  nocitia, vt dcfinit  Ba  s  I L IV  s  in  principium  Prouer- 
biorum.  & Av cvsTiNvsde libero arbicrio. H^ec fiquidem fencencia, 
diredrix&auriga,vtloquebacur  S.Bernardvs  locofiipraallegaco, 
omnium virtutum.  vnde  P l  a  t  o  in  Menone  i  PrtdentiaJolaprdt,&dtt- 

G     3  citad 


i4  C  O  N  S  I  L  I  A  R  I  O  R  V  M 

cit adreBefmendum.y x.tvi\v!\  archiredis  opus  nuUum  refte  proceffe- 

nt  fiirc  libella  &  linea,  ita  nec  Confiliariis ,  fine  norma  hac  direftrice. 

Q_uarevere  fcripficM.TvLL  iv  s  libro  ^.deiinibus:  Prndenti.rm effe ar- 
Aoftor  likn<5f  tern'uiuendi,vtmedtdnci.mv(iletudinis.Wx.c  {iquidem  efl;,qu  2;  ^nt/^w/i.i  (?,*:- 
4.viHut.  dinatyfutnraprouidetydrpr^iteritii  recordatur:  qu&fdlere  non  vidt ,  d^falli  non 

fotefl.  NamvtbeneMENANDER 

Famulatui  omne,quidquideft,  Prudentia. 
IL  ViRTYS,RERVMperitia&vrus,eoquemaior,quo  potentior 

Tiou  8 11.  P"i^ceps  cui  funt  a  confllio,  quoq;  grauiores  caufsin  Senatu  pertra- 
dantur.  Vnde  Sapientia  ipfa  apud  S  a  l  o  m  o  n  e  m  ita  loquitur.-  Ego  Sa- 

N.in  c.3xa^\vii.p^ntiahahitoinconfdio,^erudittsinterfumcogitationibn$.  Et  S.Greg  .Na- 
zianz.  inter  tria,  quibus  ornatum  vult  Confiliarium  eft  rerum  vfus.M. 

c.in  1.  Tufcul.  Tv  L  L 1 1  in  altero  de  Oratore  didum  eft:  Adconfdium  de Republ.  dandum 

P.Alcib, I,  caput eft^noffe Remfuhl.  Et  Pl  a  x  o  in  Alcibiade  breuiter fcripfit:  Confiliu 
eitiiefi:,quireicuiui^feritUi.^l'mVhx<ixo\Inomnirecofulendi,m(\Viit,frin- 
cipium  e/f,noJ/e  id,de  quo  confilium  infiitutum,aut  tota  via  aberrare  neceffum  efi^ 
Necmirum.  NamvtifiquisGrammaticumfeprofiteaturGramma- 
ticae  ignarus,velMedicum,qui  operam  Medicinx  non  dederit,ridi- 
culus  habetur,  fic  Confiliarius  earum  rerumimperitus,qux  in  Princi- 
pumConfiliisagunturjomniumkidibrio  feexponit.  Vndevidcmus 
fapicntes  Principes,  quando  admanum  non  funtperiti  earum  rerumj. 
de  quibusconfiUumcapiendumeft,aliundeaduocarc  earumgnaros» 
vt  viros  militares,  fi  de  bello  gerendo :  Iureconfultos,fi  de  quxflio- 
nibus  iuris,  Architedos,  fi  de  palatio  extruendo,  Theologos,fi  de  ma- 
teria  ad  confcientiampertinentcdifceptandum  fit.  Vnufquifque enimy 

1«)  !*'«  ^^  loqviitur  Ecclefiafticus,  in  arte  fua  fafiens  efi.  Et:  K^Anima  virifan- 
lii  enuntiat  aliquando  vera  ,  quam  fiptem  circumQe^tores  fedentes  in  ex- 
celfo. 

IIL  VirtiiseftFiDES,velfidclitas.Nazianzenus  lococitato  vocat 
caritatem,in  Principem  fcilicet  cui  confulit;  qua;  aliudnon  eft,  quam 
voluntasiuuandieum,cuiconfiliumdatur,pofthabita  commodipro- 

S.i.ep.}}.  prii  ratione:  Nullui  <f?«w?,inquit  alter  Gr  e  g  .  Romanus,  tibifidelioreff^ 
adconfiliumpatefi,quam quinonfua,fedte ddigit .  HscFid^s  velcharitas  a 
confihario  exigit  puram  intentionem ,  &  eonftantem  voluntatem  ea 
tantumfuadendivel  difTuadendi, quae  animaduerterit  tS^h.  RepubL 
iic  vtnequegratiaPrincipis,neque proprij  vel quaeftus  fpe, neque da- 
mni  mctu  ab  eo  quod  squum  &  iuftum  efi  mcntem  fiiam  dimouerifi- 

B.ep.4»-  nat. Vnde  S.B e r n  ar  d v  s  in  epiftola  ad  Henricum  Sen onenfem  Ar- 
chiepifcopum :  OmneS}  ait,  iHxta  DmimprteceptHm,  etim  immici,  diHgan- 

m. 


S    T    A    T    V     S.  yj 

tUY,fedad  cdHfilitm  foli  eligantur,qui  dr  prudentes  effevideantur<jr  heneuoii: 
abfqueprudentia  & heneuokntia  non  funt ferfeBa  confilia.  Propterea  DomintM  ^l^^^^l^' 
CJrimprudens  difcipuli^&  jratrttm  infideleconfiliumreftitahat^ref^ondens im- 
prouido.  NonfapiS} qt(<e  DEI  fimt.  c^  maleuolis.  Vos  afcendite  ad diemfe- 
fium  hunc ,  ego  autem  non  afcendam.  Nec  ifiortim  malitiA ,  nec  illitts  tmpru- 
dentiitfi  credendum  putauit.  ^turens  deniqtie  cuife  credere  debeat ,  cut  ttao 
fua  committat  dtfpenfanda  myfierta ,  (fr  quafi  dijfcik  intieniens,fub  admira- 
tione  interrogat.  Sfufiftita^  efi  fideUs  fertttu  drprttdens ,  quem  confiittnt  D«- 
ntintts fuperfamiUam  fttam? ^uamobrem  (^  Petro  curam  ottium  crediturtcs,  M1tth.i4.4j. 
prius  eitisfiuduit  probare  heneuolcntiam ,  ter fcifcitans fi fe  diltgeret?  Fix  in  ^oiaAi.if. 
mtiltittidine  hominum  vntim  reperias  in  vtraque  gratia  confimmatum.   Haud 
facile fiquidemyvel prudenti  heneHolentiam ,velfideli  ineffe fapientiam  depre- 
hendas. 

IV.  Eft.LiBERTAS  inc{icen<iarententia.HancvirtuteminCon- 
filiariorertiampoftulauitdidus  GREG.Theologus,dumait:  IS^am  tri-  N-"»c«»- 
na  ctimfint,  vt  vettiifenftt  cohors,pollere  debet  optimtts  monitor,quihus  Rerum 
vfi(s,ingens charitasyos liherum.  In  merequires prorfiis ex  trihus nihil.    Qui 
enim  hac  libertate  deftitu tus  eft,iimihs  protedo  eft  militi  ab  armis  in- 
ftrudiiruno,  qui  dum  pugnandum  eft,  ex  vaginagladium  educcre,ho- 
ftemqueferirenonaudet.   Vnde  Sapiens  his  verbis  Principem  com- 
jnonetacit:  A  confiiUariofertiaanimam  tuam.prius  fcito  qudfit  illius  neceffi-    ^' 
tAs,(^  ipfie  enim  animofito  cogitahit,neforte  mittatfitdem  in  terram,drdicat 
tihi.  Bona  efi  via  ttia,  o^fict  e  contrario  videre,  quid  tihi  eucniat.  vbi  mittc- 
re  fudem  in  terram  eft  periculum  rei  facere,  &  tentarc  quis  (It  rei  exi- 
tus  futurus.iicutifudibus  &palis  pr^acutis  tentatur  fundus  terr^,qua- 
lisfit.  Eademdc  caufa  S.Ambrosivs  in  cpiftola  ad  Theodolium  A.I.j.ep.ij, 
Imperatorem  agens  de  Epifcopo  Principi  a  confiliis:  C^»?f«//^/«^,in- 
(^nit,  difi)li<:ere  dehet  Sacerdotisfilentium,  Uhertas  pLicere:  namfilentif  meiperi- 
culo  inuolueris,  libertatis  heno  luuaris.     Apud  Ethnicos  quoque  Theo- 
pompus  rogatus,  qua  ratione  quis  fartum  tecbum  regnum  feruare 
queat,  tefte  Plvt  archo ,refpondifte  fcrtur:  Si  tufiamdicendi Ither-  P'"Apo.phr. 
tatem  Princeps  amicis permittat ,  ^fuhditortim ,  qt^anttimfieri  potefi ,  vindi- 
cet  inittrias.  Quo  &  S  olon  i  s  di6tum  collimat,  Canfulenda  non  att£  ,       ... 
juainjjtma,jeaqu£  optimajtnt.  Verum  rara  hsec  nimis  in  Aulis  rnnci- 
pum  Virtus  eft,  &  femper  fuit :  CMonfirabo  tibi,  ait  S  E  N  E  c  a  in  V I.  s.e.jo. 
de  Beneficiis  ,    cuius   ni  inopia  Uhorent  magna  faftigia  ,   quid  omnitt 
pojftdentibus  defit ,  fcilicei  ille,  qui  verum  dtcat.     Nen  vidts ,  quem- 
admodum  iUos  in  prAceps  agat  extin£ta  libertas ,    (j^  fides  in   ohfiaui- 
um  feruile  fuhmifft,  dtim  nemo  ex  animi  fui  fiententia  fuadet ,  diffua^ 
detque,  fed  aduLindi  certamen  efi  t  (^  vnum  amicortmi  oficittm ,   vna 

conten- 


\ 


j<f  CONSILIARIORVM 

contentio,quis  hlan£jpmefa/lat?S\xhiicit  deinde  exemplum  Xe  rxi  s  jCui, 

'■'■'''  cum  bellum  Graecia;  indiceret,  alij  e  Confiliariis  aliaper  adulationem 

confi.ilerent,  vnus  Demaratvs  Lacedsmonius  non  veritus  eft  ve- 
ritatempatefacere,  Quamobrem  Xerxes  poft  infelicem  belli  exi- 
tutn,pudore  quam ^rf»?;?^,inquit  Se ne c  a, mifenor,Demarato  gratias  egit, 
quodfolmfihi  njerum  dixif[et,^permifit-petere,  quodvellet. 

V.  Eft  SKNECTVS,nontamannorumnumerocomputata,quam 

Sap,4.8.  moribus.  SenectMivenerahilii efi,-3iix.Sii^icns,non diuturna,neque annorum 
numero  computata.  Canifuntfenfm  hominis,S-  cttasfeneButts  vita  immaculata. 

Ecd.ij.i.        EtEccleiizdicus.^amfiieciofimcanitieiiudicium.^^amfiieciofifveteranis 

fapientia,  c^ gloriofm  intelle^us,  d^confiilmm?  Corona  fienum  multaperitia ,  (^ 

gloria  illorum  timor  DEI.  Nec  non  B.  I o  b  .  In  antiquis  efi  fiapientia ,  (jr  in 

°   "■"■       multotemporeprudentia.  Sall v s t iv  s  quoque  in Catilinariafenes re- 

c^\Kit,quorum  corpus  licetannis  infrmum ,  ingenium  tamenfiapientia  i'alidum 

^APiNDARididumeft,vtliquetePlutarchiLycurgo.C^/wy?»//;j?,/>^- 

A  C9  fiasiuuenumeffe_j.  Cumquocongruitillud  Ariftoteleuminj.Politico. 

Vires  in  iuuenthm,prudentia  infienihm.  Iv  v  e  n  E  s  certe  non  folum  a  con- 
filiis,fed  etiam  a  Republ.arcendos  du2  perfuadent  caufa:.  Prior,quod 
impetu  &  temeritate  ferantur.  ztcumadguhernacula ,  tefte  M.  Tv  l  l i o 
dcScnc€tute,temerarifatqueaudaces  homines accedunt ,  maxima  drmiferri- 
wanaufiagia  funt. Excmiplum  habemus  in  facra  Regumhiftoriade  Ro- 

j.Reg.it.  BOAM  filio  Salomottis,  regnipatemi  harrede,  qui  quod  maluiflet  iu- 
uenum,quam  feniorum  confiliis  annuere,pcene  totius  regni  iafturam 
fecit.  Pofterior  eft,  quia  in  eanijctatem  non  cadit  ea  audoritas ,  qux 
adfuadendum,iubendumqjmagnopere  valeat.  Quare  Solon,  te- 
fte  Stob^o,legevetuit,nevaldeiuuenis,autMagiftrarumgereret,aut 
a  confiliisMagiftratuiefi"et,etiamfiamenteoptimeconftitutus  vide.- 
retur. 

Eccl.jy.w.  YI.  Eft  Constantia  inconfiliis,iuxtailludSapientis.(_^»/f<^- 

mnia  opera  verhum  veraxprAcedat  te,  &  ante  omnem  aifum  confiliumfiahtle-j. 

SadCxf  Quarc  Sallvstivs  alicubiarguiteosconfiliarios, qui  exaltena  lihi- 
dine  huc  illticfluSluantes  agitanttir,  interdum  alia,deinde  alia  decernunt ,  vti  ee- 
rum,  qtii  dominantttr,fimultas  atqtte  arrogantiaficrt,ita  honum\mahimve  puhli  - 
cum exifiimant.  PUruna.enim regiavoiuntates,  vtidcm  loquitur  in  hifto- 
riabelli  lugurthini,  vtvehementes,ficmohifes,fiepeipfefihiaduerfi!.  facile  e- 
nimcupiunt,quodauerfabantur,  &oderunt,quod  amabant.  Neq^ 
iraconftantemvolumusefIeconfiliarium,vtnunquamconfiliummu- 
tet.  Hoc  cnim  Dei  folius  eft.  Poteft  enim  fieri  vt  non  animaduerterit 
noxiumeflefuumconfilium,vtexpediaretiamconfilium  licet  bonu, 
in  melius  comrautare.Nemo  autem  dotl:us,vt  rede  dixit  M.Tv  l  l  i  vs 

adAtti- 


S     T    A     T    V     S.  57 

adAtticum,  mutationem  cofifilij  in  melius  affirmarit  efle  conftan-  T.iib.itf.ep.4- 
tiam.SapientisSENEc^  oratioeftin^.debeneficiis:  Non eH leuitas ,1  '^'^  " 
eognito  &  damnato  errore  difeedere.  Hac  'uerofefperhfeultiti.eperfeuerantia  efL 
^/pdfeemel  dixi,  qualecunque  estfexum  ratumquefet.  Non  efe  turpe  cum  rc-> 
mutare  confeHum.  Et  rurfus :  llludfeuperbumfromiffirm,n!inquamfetpientem  y  ^  ,^. 
feaBifettipoenitere,  necvnquam€mendarequodfeecerit,necmMareconfeilium.  Et:  c.35. 
Tuncfedem  feallam,  tunc  inconfeantix  crimen  audiam  ,feicum  omnia  eademfent, 
qu£  erantpromittente  me,nonprAfeiteropromtffum.  Alioquin  qnicquidmutatnr, 
liheriatemfeacit de  fntegro confeulendt.  Confiliaadeuentus  &temporaac- 
commodanda&f£Epeinfleftendafunt,at4uevtPLAT  o  MUoportettan-  P-*<^*^^P- 
quamintelorum  iaauadidquodcecidxritresfeuasaptare,quocunque  modo  ratio 
idoptimum  e/Je  duxerit. 

VII.  VirtuseftSiLENTivM  earumrerum,qu2inconfllium  funt 

vocats.  ^iambu[atfeaudulenter,z\t Sal om on, reuelat arcana: qui autem P'°°"-''- 

fidelisefe,  ceUtamicicommifeiim.  Confentit  Poeta  canens : 

Eximia  eft  virtus  prxfiarefilentia  rehus.  . ,     . 

A^       .  •    /2     7-  /  /  Ouid.i.clearte 

At  contragrauis  elt  culpatacendaloqui.  Aman. 

EtSYRACiDES: Denudare, z\t,amici myfeeria,defeerat'toeftanimA infeeli-  Eccl.17.14- 
c'ii.  nemperecuperandiEamicitiscumeojCuius  arcana  patefecit.  At 
confiliario.quismaioramicusefle  debetPrincipe?  Valerii  Max.  V-I.ic.i. 
fententiaeft.  Taciturnitasoptimumatque  tntijfetmum  rertim  adminiftranda- 
rumvinculttm.  Alex and  e  r  Magnus  cum  arcanas  quafdam  literas 
Hepha-ftioni  Confiliario  legiflet,  derraftum  annulum  ori  eius  admo- 
uitjindicansfilentionegotiumpremendum.  Ammianvs  Marcellin.  A-Hb.zi- 
fcribit  apud  Perfas  neminem  efle  cofiliorum  confcium,  prxter  Opti- 
matestaciturnos&fidos,  apud  quos  Silentij  quoqueDEvs  colitur. 
Valerivs  quoq;teftaturapud  Rbmanos Curiam  intanto  numero  y,^ ^^ 
Senatorum  filentio  fic  vndiq;  claufam,  vt  neminem  audifte  crederes, 
quod  tam  multorum  auribus  fuerat  commiftiim.Et  Li v i v  s  comemo-  Lia.iib.41. 
ratdeEumeneRege,cumRomamveniflet,S:RegemPerfeninSena- YaU.cit. 
tu accufaffecdeq;  toto bello  cum Patribus  deliberaflet, nihil  fciri  po- 
tuiflcnifi  Rcgem  in  Curia  fuifte^perfefto  autem  bello  prius  emanafle, 
quid  a  Rege  diaum,&  a  Senatu  refponfum  fuiffet. 

CapvtIII. 
T)e  Mediif,  quibm  eorum  co-tijiiia  iuuaripopnt. 

pRiMVM  Mediumeft,libenterpercontariiudicia  &fententias  do- 
ttiorum  &  fapientiorum.  Nemo  enim  ita  prudens  eft ,  quin  alio  au- 

H  dito 


Pfoa.j.i. 
Prou.  I  ;. 
Prou.li.  tf. 

Ecc).  }i.  14. 

G.hom.9. 

H.incj. 

B.ind.iGi. 

A.  c.  47- 


Cic.i.deOri- 
core. 

P.IaTimo- 

leonce. 

L.i.Dct 


&.  tx^. 


B.c.  j5.  cjp. 
monic. 


Pion.u.  (0. 


j8  C  O  N  S  I  L  I  A  R  r  O  R  V  m: 

ditoprudentiorfieripoirit.  Da  occa/iorfmjapienti,  ait  Spiritus  Saftftus 
in Prouerbiis, £/ addctureifapknlk.  Et  Audiemfnpiem.fapientiorerit. £c, 
^ififitmc^ ..audttccnfilix.  EtinEcclefiaftico.  A'^»  te pratereat narratio 
Seniurum.ipfiemm dtdicermta  Patribmfuu.  ConfiU.iriisomnesopushahent^3XX. 
Chr  Y  sosT.  delaudibus  S.  Pauli,  etiamfi Mcyficonferrtpoffmt.  Et  HiE- 
RON.  inlfaiam.  Gr£ct  PottAlaudaklis i!la(^ aimirandafententiaen.primum 
efi(  heatum,quiperfefap!at:fecut?dum,  quifapientem  aadiat.  EtBASiLivsin 
e u n  d  e  m  In :olerubilis  esifiperbii  argumentum ,  exiftimareje  nuUius  egere  ccn • 
filu>.  Et  Ambr o s  ivs  primo  de officiis.  Negligere  benorumiudicia,velar- 
rogantii ,  veldiffultitionis  efi :  afuorum  alterum  /uperbie  ajjcribitur ,  alterum  n€- 

gltg£>lti£. 

II.  Mediumeft.redulolegerePandedasiurisj&rrcfponfalurecon- 
fulcorum,atque  imprimislacras  jeqae  ac  profanas  Veterum  recen- 
tiumquefcriptorumhiftorias.  Historia  cnijntefteM.  Tvllio/»;^ 
veritates  eH,  (^  msgtj}r.i  vit£.  In  quatan^juam  infpeculo  ornare  (^  componere  vi- 
/4W/«.zw,  vtloquiturPlutarchus,  adalienat  virtutespotes.Inqua ,hiv  10 
zviOiorQ  hocprdicipuefilHbre  acfrugiferum ,  omnis te exemplidocumentainiilu- 
ftripefita  mtucri:  vt  inde  tibi,  tuique Reif>.  quod  imiterc,capias :inde  fcedum 
inceptu,fi£dum  cxitu,  quod  vites.  Eandem  ad  publicas  dcliberationes 
perutilem  fateturin  Rhetoricis  Pliiloiophorum  Princeps.  Qu^ade 
caufa  &  Imperator  Alexander  confiUis  tam  tog^e  quam  mili- 
tuEhiftoriarumperitiflimos,vthabet  Lampridms,adhibuit.  Et  Al- 
PHON  s  V  s  quondam  SiciUje  Rex  hbros  hiftoriarumfoHtus  eftap- 
pellaie  Confilmtcs  mertuvs.  B  a  s  i  l  i  v  s  quoque  Orientis  Imperator 
uon  dubitauit  eos  Leon  ifiHo,Principi  futuro  impenfe  commen- 
dar e ,  Perhtflo ri.ts  veteres ,'m(]}iicns ,ire ae recufi. ibi entm repeties fine labo- 
re,qux  alif  cum  lakorecollegeruat;  illinc  hauries  ^  bonorum  virtutes,^im- 
proborum  vitta ,  vitte  humant  varias  mutationes ,  mundi  huiu*  inftahilitatem 
(^  lmperiorumjr£cipites  cajas,  Et  vt  verbo  compleSlar,  malorumfacimrumpae- 
nas,  (jr bonorumpremia,quorum  illa  fugies,  ne in diutnd  iufiitid  manus  inddast 
hxeamplecieris ,  vtpritmiis qua  ea  comitantur  ..pottaris.  Harc  ille in  monico- 
riiscapitibus. 

I U.  Medium eft  firmiter  apud animum fuum  conftitucre.fc  nihil 
fuafurumveldifluafurum  inGonfihis,quod  impiumiit,vel  diuina: 
voluntatimanifefterepugnet.  N0»enime&fapieutta,tc[icSM.oMotJE, 
no»efiprudentia,nonefi  confilium  contraBominHm.  Inite ccn/ilittfr,inqu\t 
\iziii% ,& dijfipabitur.  Et.  Faquiprofundi eftis corde vtaT)ominoahfonditis 
conjitium-.quorumjiint in tenebris opera,  (^ d:cunt .  ^isviditncs,&quisr.ou.'t 
nos?Peruerfa  eH  htc  veftra  cogitatio :  quafifilutum  contra  ftgulum  cogttet ,  (jrdi- 
CAt  (fmfaclorifuo.  Nonfecifii me,^  Hgmentum  dicat  /ittori  fuo.  noninui- 

lijis. 


s   T   A   T    V   s;  f^ 

U<iis-  Et;  VAflijdefertoreSi  'vtftceretuconjilium,  &nonexme,  ^  ordinmini^^-^'" 
tektm,(^  non  perjpiritum  meum.  erit  vobis  fortitudo  Pharaonis  in  confufto- 
nem.  VnJe  ccJnciadiit  Ecclciiafticus :  Facienti  iniquijftmum  confdtum  ftt- 
peripfitmdeuoluetur,(j^nonagnofectvndeadueniatiflt.  Cumqua  fententia 
conuenitilludproucrbium:  CMalumconfdiumconfuborifejfnnum:  Id  ve-  GeU.lib.4  c  j» 
riilimum  efle  teftantur  exempla  tura  facrx,  tum  protana»  hiftorijE 
quamplurima.  SACRiE  quidemrnam.quisexicusfuitconfilijfranum^ 
S» lo s E p H  Patriarch^jde eo vendendoIfmahehris,ni{i vc illum fuum Gen. j7& v- 
&i£gypti  dominiimconftituerenr.  Qu.oreciditconatusPHARAo-***'  *"   '"*' 
Nis  contra  Deipopulumjquemextindtucupjebatjnifivtiejregnun*. 
qucfuuminextremumexculiumpraecrpitaret.  Qaiidprofecit  S  a  \r-  ^    a.i^.xy, 
Lis  fraudulentumconlihumaduerrus  Da«idem,  nifivteumiUuftrio- 
remreddcret,&iibivitamadimeret.  Quid  Chaldxorum  Principunv 
calumnije  &  infidi^  contra  Danielem,nih  vt  a  lenonibus,quos  Danie-  Dan^. 
li  deputarantjipfi  dcuorarcntur.  QuidAmaniimprobitasin  Mardo-^**"^" 
chreum,  quam  vt  in  cruccm,quam  oprimo  viro  pararat,  iuffu  Aflucri- 
regis ageretur?  Quid  Abfolonis impietas in  proprium  patrem, quam '^' 
vt  capillis  fuis  arbori  implicitis  enecaretur.Iam  vcro  ex  Profana  hifto- 
ria  muko  plura  fuppetiircxempla  corum,  qui  licet  ante  cariiTimi  fi-ii^-p,    j„  Aiexi 
fent  fuis  Principibus,tamen  con/ilus  iiiis  in  ftatum  deterrimum,mife-  suct.in  Tiber. 
rationcqs  digniflimum deuoluti funt,vtfiiirdux fortiftirmis Parmenio  Sozom  U  «f?- 

apud  Alexandrum  Magnum.   Seianus  apud  Tibcrium  Imper.  Abh-  c°uib.i. 
uius,(quipilafortuniE didlus  eft)  apud  Conftantinum Magnum.  Ruf^ 
iinus &  Eutropius fub  Arcadio;&  Stilico  fub  Honorio,  ac  fimiles  aliji 
Vnde  Clavdianvs  inEutropium:  Periiios. 

£luam  hene  dijpoftum  terris:,vt  dignm  iniijui  ■  Phalansi 

Trtiiffts  confdij,frimis  aticiorihm  imjiet. 

Sic  opifextauri,  tormentortim^  repertor, 

^uifunefa  nouofabricatierat  ^crA-dolori; 

Frimtis inexpertum  Sictilo  csgente.tyranno 

Senfit  opm,docuit^.fuum  mugire  ittuencum. 
IV.Eft,nulIuminconfiliislacumdareafFeaibus,veIanimipcrtur- 
barionibus,vrir£,inuidi2e,3uarids,t)mori,cupidiratiq;  viriofas. S an E 
in  hoccreatus es Erinceps,zit  S.Bas  i  l  i  vs  ad  hominemin  hexa»mero,  ^^°"*"' 
njt  imperites  affeciihus,  vt  dominere  heftiii ,  reptilihUi.  tulsfac  imperes  cogi- 
tatwnibui,imperatorvtfisquni  fttnt  omnium.  i^bfurdum  enim  fuerit,fi  is 
ndminiftrandin  Reipuhl.  prAfciatur ,  qui  in  intimis  tsdihtts  captiutis  premitur 
iugo  viUJftmi  fcorti.  Nemoqtwd  venatu  non  prehenderit  lionem,  contem- 
ptui  patuit  :irA  intemperiem,  qui  non  domuit,nulli  non  fmt  deridtculm, 
Et  ante  cuni  Beatus  Cyprianvs  de  pudicitia.     ^/  cupiditates- 

K     i-  totlitty 


eo  CONSILIARIORVM 

to/iit,  d)"  metmfufiulit  •.nAm  ex  cupditatibm  metm  veniunt :  §}ui  cupidiiitet 
'vmcitydepeccato  triumphat,qui  cupiditates  vicit,lihertatemfibi ,  quodeft  etiam 
ingenuls dtjfictlimum,reddidit.  Confpirant  in  eandem.  fententiam  Sapi- 
entes Ethnicoi'um,S all v s x ii  in bello  CatiUnario ditlum cd-.Omnes 
qui  de  rehiu  dubiis  confdtant,vacuos  effe  debere  affeciihtis :  h.mdfacile  animum 
peruidere ■vcrum,  vbiilli offciunt.  C  i  c  E R  o  N  i  s  vero  in  primo  de  Officiis, 
cumiYanihilreB\,nihilconfidera,tefjeripo(fe.  Cornelii  autem  Tacitiin 
primo  libro  \\\{!(.ox\x,feftmum  'veriaffelimc^iudicijvenenum  ejfefuam  cui- 
quevttlitatem.  Cuiaffedtui  cum  maxime  obfequantur  Mercatores,id- 
A.c.}.  circotefte  Aristotele  intertioPolitico,apudThebanoslcgeve-- 

titum  fuit,ne  adgubernationem  Reip.quifquam  admitteretur,  nifi  ad 
S.cp.ii3.  decennium  a  commerciis  abftinuiflet.  Addo  Se  n  e  c  AM,qvii  cxemplo 
maximi  Regis  oftendit,quantireferatimperareafFe£tibus.  Alex  an- 
D  E  K,3.it,quidem  Perfas,(j;'  Hyrcanos  d^  Indos,dr  quicquid gentiumzfque  in  O- 
ceanum  extendit  Oriens^z/afahatfugabat^:  Sed  ipfe  modo\)ccifi  amico ,  modo  a- 
mi(fo,iacebat  in  tenebrls,aliasfeelm,alias  defidertumfuum  moerens,vtBor  tot  Re- 
gtim  atqttepopidorum,  ira  trtflitixg^ficcubuit.  id  enim  egerat ,  njt  omnta  potim 
h.i,heret  inpotejiate,  quam  affecim.  0  quam  magnis  homtnes  erroribns  tenentur, 
qui  ins  dominandi  trans  maria  cupittnt  mitterefelicijftmosg^fe  iudicant,fimultits 
per  militesprouincias  obtinent,S'  nouas  vetertbus  aditmgttnt,ignari  qtiodfit  il- 
ludingens paratumg^  regnum.  Imperarefihimaxtmum  impertum  esi. 

V.  M  E  D  I V  M  eft  j  dc  rebus  in  conftliura  adduclis  non  prjccipitare 
fententiam.  Deliberandum  enimeft  diu,  quodftatuendum  eft  femcl. 
T  1.3.  hift.       T)tto  aduerfifimafunt  recid  menti  (ait  Th  v  c  y  d  i  d  e  s  )  celeritas  S'  ira.  Et  T. 
L.iib.51.  Liviv  s .  Omnianonproperanticlara  certag^femt,feflinatio  vero improuida  eft 

T.l'b.  !•  (^f^frf.Et  Ta  c  it  V  s.Sceleraimpetti,confeliamora  Wf/?«»/-.Duplex  tamcn 

hic  feruanda  cautio.  Prima,in  fubito  aliquando  difcriminc  cunftatio- 
,,  nem  efte  noxiam.  vnde  idem  T a  c  i  t  v  s  tradit  ctmSiatione  non  effe  opus, 

'vbiperniciofeor esi quies,quamtemeritas.   Secunda  eft,etiamfideliberan- 
dum  iittarde,tamen  celeriterefle  exequenda,  qux  femel  deliberata 
A.c.j.  funtjVtdocet  Ariftotelesinfextodemonbus,  &:Demosthenes  in 

primaPhihppica.EtSALLVSTivs  inproo2mioCatilinaria:.y^«/ff«4, 
in(\u\cns,incipias,confelto:  vbi  confedueris,mature  facio  opm  eU. 

YiDl.  de Statu Cardinalium,Epifcoporum,Itidiciim,Laicorum,Mtt- 
giferatutim,Pr(iiktorum,Regum,Sacerdotim: 

DE 


S    T    A    T    V    S.    61^ 

'  D  E    D  I  A  C  O  N  O  R  V  M 

S    T    A    T    V. 

C    A    P    V    T       I. 

De  nomme  t^  o^ciis  Titacom. 

AlAKONOsgrsece^Iatinefignificatminiftrum.  AcApoftolus  qui- 
dem  nomine  Diaconi  intellexifle  videtur  omnes  altaris  miniftros, 
yX  primarium  miniftrum,  qui  nunc  dicitur  DUconui,  Subdiaconum ,  ^- 
colutuTn,Le5torem,Exordflam  &  Ojliarium,i\c\xt  nomine  Epifcopi  &:  pref- 
byteri,intellexitpropriedi£los  Epifcopos  &  facerdotes.  Id  liquet  ex 
initio epiftola:  adPhilippenfes:  Paultt^ c^Timotheui,'mc]nit,Jerui  lESV  P'»''-'-'- 
Chrijii  omnibmfanBU  qui funt  Philippis  cum  Epifiopis  (jr  diaconibfii,  id  eft, 
cum  facerdotibus  &  eorum  miniftris :  neque  enim  erant  in  vna  vrbe 
plures  proprie  difti  Epifcopi.    Deinde  ex  priore  epiftola  ad  Timo-  *"  "" '  *' 
theum,  vbi  cum  prscepta  quxdam  Epifcopis  dediftet^omiflis  presby- 
teris,  tranfiit  ad  diaconos:  poft  diaconos  autem  nihil  de  reliquis  mmi- 
ftris prsecepit.  ItadocuitS.CHRYSOs.&alij.Etnosfubgenerahtitu- 
lo  Diaconi  deomnibus  facrorum  vel  facerdotum  miniftris  breuitcr 
hicdifleremus. 

O  F  F  I  ci  A  Diaconi,  qua  primarius  eft  Sacerdotis  minifter  varia 
funt.  PRiMVMeftoblationibuscoIIigendis,&opibusEccIefi2admi- 
niftrandis  prxefle.  Ita  enim  tradit  B.L  v  c  a  s  in  Adis  ApoftoIorum.Et  Ad.tf  / 
docetS.LEo  infermonede  S.Laurentio. 

II.  EftSacerdotiMiflxfacrumfacienti  afliftere,&facramEucha- 
riftiam  populo  diftribuere.  Ita  docet  Clemens  Romanus  Iibro  2.  c.c.14. 
conftitutionum.  Cyprianvs  fcrmonede  lapfis.  Ambrosivs  ^'^**' 
hbro  i.deofticiisjvhiiuducit  S.LaurentiumadS.Sixtum  italoquen- 
tem.  §luoprogrederisJinefiltopater?^lupJacerdosJancieJineDtaconopro- 
peras^  Tununquamfineminijirofacrifciumojferreconfueueras.  Et  infra: 
Cui  commiftjliconfummandorum  confortium  facramentorttm  ,huic  confortitim 
ttii  fanguinis  negas?  IdemliquetexLiturgia  S.  Chryfoftomi,  &homi- 
liaBj.inMatthxum.  Etex  S.GREGORio,quipra:fationeinIob  ad 
LeandrumDiaconatumvocataltarisfacriminifterium. 

III.  Eft,  tcmpore  facrificij  Euangehum  legere.  Itafupraiamdidi 
auftorcs.  S.H  i  eronymv  s  adSabinianum:T»,inquiens,f.v^/7W^G"  H.ep.4j. 
palHd!*s,z'tfiJ}>tcioveomni  careres  Ettangelittm  Chrifi  quaf  Diacontts  lecfitUj 
has.  Ita teftatur vetcra Concilia, Vafenfe can.^.Remenfe can. 5 .& Ro- 
manumapudS.GrcgoriumUb.4.^pift.88.  '     ' 

H    3  IV.Eft 


6X.  DTACONORVM 

IV-Eft>baptizare,praEdicare,  reconciliare  publicos  pceftitcfttesr 

Euchariftiatn  deferrej&  prsbere  Laicis,ac  breuiter  omnia  facere,qu^ 

presbyterifaeiuntexceptaconfecrationecorporis  Dcmiui,aliisque 

Aft^.».         officiisquxrequiruntpoteftatemordinis.  NaminAftis  Apoftolicis- 

Aa.7.1.         legimus  Philippum  diaconum  baptizafle,  &  pra-dicafle,  prardicafte  i- 

temStephanumdiac.onum.  VndcTERTVLi  i  anvs  libro  de  bapti- 

Vioc.  teridrdiacofu.  Auguftinus  tcftatur  S.  Vincentium  diaconum  pra:dicat 

I.D.  iovi«lil>.  fe.Etloan.Diaconusde  Gregorio Romano refert  eumdiaconii  prac- 

c.%^'17,         ^icafte.S.GREG.quoquediaconotribuitofficiumprxdicandi.S.CY- 

pRiANvs  libroj.Epiftolarum-docetdiaconosinabfentiaEpifcopi  fic 

presbytcri  folerereconciharepoenitentes.  S(.Ivstinvs  inapologia 

fecunda  extrema  ait  Diaconos  dcferre  folitos  Euchariftiam  ad  abfen- 

tes.Eofdempofte  in  abfentia  prcsbyterorum  Euchariftiam  praeberc 

C.N.can.14.    LaicisdocencConc.NieaeniPatres. 

V.  Antecommunionem  temporefacri  Miif^  cSstXt\.z'itSanBafian£lk. 
vtabeaarcerenturcatechumeni&peccatores,vthquc£  ex  Liturgiii 
c.hsm.sr.      Grsecorum&S.Chryfoftomoadpopulum.  VndeB.CypRiANVs  h-r 
i<s!&Tibfo  dc    ^i^o  3  •  epiftolarum  reprehendit  eos,  qui  ante  fa£tam  pccnitentiam  vel 
l^fis-  cxomologefin ad communionem accedebant. Idem  S.  Am b r o  s  i v  s.. 

fextoinLucam,c.37.&Hb.7.c.6^(S.S.HiERON.quoqueinepiftolam. 
adXitum  ex/igurapanumpropoiitionis  probat  fummara  animi  puti- 
tatemrequiriincommunicantibus.  Chryioftomus  item  fxpiifime  vt. 
inGenefinhomil.50.I11Matthxumhom.85.InIoan.hom.45.  Ini.adl 
Gorinth.hom.  14,  &  fufiffime  hom.5  ,in  epiftolam  ad  Ephefios. 

C    A    P    V    T       IL 

TXePrapnetatibm  ^  Virttttibm  Diacomrum. 

"pRoPRiETAS  primaeftquodDiaconatusnonfit  tantumfimpl«fc 

■*  ofhcium  Eccleiiafticum,  fed  etiam  Sacramentum.nam  in  Aftis  A^- 

Sl.^.s.6.         poftoIornmDiaconi  ordmanturpermanus  impofitionemhaudfecus- 

quamEpifcopi.  Quodautemmanusimpoiitiofit  iryateria  eflcntialis 

eiusfacramentiindeapparer,quodS.Paulusin  epiftola  vtraq;  adTi- 

a.Tim.t**      motheum  tradatper  manus  impofitionem  darigratiam.  Vnde  S.  Am- 

A.c.j.  BRosivsli  bro  de  dignitate  facerdotali :  Homo  mamm  imponit,^  Deus 

Idrgitur gratiam.  Deinde  Apoftolus  femper  coniungit  Diaconos, 

vTim.j.s.       cumEpifcopis,inpriorecpiftolaadTimotheum,adTitum&Philip- 
Tit.1.7.  I,  ^ .       r-^r.      r  -r-     r       ■  1       jo         r 

fhil.x.].   ,      penles.iamautcm  diximus  nomine  tpiicopi  comprenendi  «  prei,- 

by tcros  iuxta  Chry foftomum'  Adhsc  diaconi  pofTunt  in  abfentia  E- 

pifcopo- 


5    T    A    T    V    S.  53 

pircoporumbaptizare,Eucharifl:iamdare,ac  alia  fere  munera  prel- 
bycerorum&Epircoporumobircfignum  eft  crgoeorum  ordinacio- 
nemeirc  facramencalem.  Denique  nunquam  repeci  poceft  Diacona- 
cus,  vnde  confequcns  eft  eum  imprimere  charaiterem,  acproinde  ef- 
fefacramenrum. 

IL  Proprietaseft,quodfitOrdoHicrarchicus.Vnde  S.DiONYS.°'^<=E':<:'«!a-, 
AreopagicacresfacicordinesEcclef  Hierarchise,  Pontificum,  Sacer- 
docum,&Diaconorii,DiaconienimeC!afiminiftrifinc,vCYOxindicat, 
.ficonferanturcum  Sacerdocibus,tamenfuntetiaPrsBfides  &Praelati, 
ii  comparentur  ad  plebem.  Vnde  S.Ig  n  a  t  i v  S  adTrallianos :  Subie£fi 
jjlote  E^ifcopOyfimiliter  (^presbyteris  at^  diaconis.  Idcm  habet  epift.  ad  Tar- 
fenfes  &:  Smyrnenf  Et  HiE  R  o  N.  in  commentar.ad  Titum.&:  Chr  Y- H.c.i. 
s o s T . in Match. vbi Diacono fuadet , vt etiam Imperatorem  indignu Chbom. %6. 
arceatacommunion«:  Cohibf^m(\me.ns,drcoerce,maioreminill0habespo- 
tejiatem-.Kto^  hinc  fadii  eft,vt  iara  olim  Epifcopi  aflumpti  fint  ex  Pref^ 
byterorumvelDiaconoru  ordine,&  non  exaliis  inferioribus,vtliquet 
exLeoneep.84.c.<^.  QuamcaufamarbitraturBELLARMiN.efle,curj",j''*''^''**'^'^ 
in  Roman.Ecclefia  foli  Epifcopi,presbyteri  &  Diaconi  fiant  Cardina-Grat.  dift.  9^.  c 
les.  S.Clemens  Roman.epift.i.ad  lacobum fcatrem  Domini  icade  '^'^«^«"'.Eccki: 
eis  fi:ribit:  DiaconiEcclefutanquam  oculifint  Epifeop  oberrantes  d^circum- 
lufirates cHm%'erecimdiaa£rm totius Ecclefix.^zSJEy Kv^iST y s  Papaepift. 
primaad  Epifcopos  Africanos:  Diaconi,quiqnafioculividentttre(feEpifco- 
fi,ini!naqmg,ctuitateiuxtaAfofiolorumconfiitutafeftem dehent  effe,qm  cu- 
fiodiant  Efifcofumpr^dicaruem. 

III.  Propriecasvcl  Virtus  Diaconieft  Pudicitia.quamabeorequi- 
rxtK^^Q!ko\\xsiDiaconos^ma^\c.\\s,fimiiiterpidicos.  Grtcceefiatfjiviic,quxvox  y.jj."''^'  *" 
etiamiignificatgraues&rconftantes.  EtpauIopoft;Z)Mr(?»///«/i;;2«*r 
ztxoris viri.  Quibus  verbis  indicat , fi necetlitas  coegerit aliquando  ad 
Diaconatum  afliimi  coniugatos,Hon  efle  affumedos  nifi  monogamos, 
vtideimpudicitiaminusfulpeilos.DequarepIura  F.Epifioporum Sta- 

tm-  S.IgnaciiadHeroncm  Diaconummonicumeft:  Teipfumcafiumcu- 
fiodi,  vt  Chrifii  habttaculum^emplum  Chnfit  es^fpiritifs  ^infirumentttm. 

I V.  Virtus  eftanimicadorvelfimpiicitas.  Vulcenim  Apoft.  eos  no 

cflTc  bilingues,vel  duplices  in  iermone.Chryfoft.exponit,non  fimulaco-  C!i.horo.  u. 
res,n6  doloCos:Nthilenimferme,inc\uit,n0sitadege»erar^facit  a  nobilitate 
Jpirttuali,vtfrausat^^dolus:nihil£  in  Ecclefia  nocet  magis,quaver(utafimulatto. 

V.  EftSobriecas:  l<l^nmtdtovinodeditos,zSxV kvw  s.  Non  dixic,in-'-^''M3  8. 
quicThcophylaKflus.NoncemulencoSjfiueebrios^hocx^nimei^omni- 

no  indignum,verumnonmuItum  potances,  potacio  fiquidcm  mulca 
animx,mentisq;  vim  luxat. 

VLCon- 


CTr^d.feff. 


m  D  f  A  c  o  N  o  R  V  m: 

Antiochenos. Sa/utff,mci\iicns,/an^um  Preslijterum  vejlrum  .Jalutofan^os^ 
BUconoSjfaiuto  (iibdicanos ,  Lt£lorcs,  Canteres,  0({iarios,La  horates ,  ExorciftM .  S . 
Gypi-ianuslib.2.epift.j.&  lo.&Iib.^.epifl.j.meminitHypodiaconi, 
Acoluti  &  Ledoris.Et  lib.^.ep.  /^.Ledoris  &i:Exorcifl:x.Item  S.Cor- 
luCejj.  neIiusPapa,apudEurebiumlibr.  (?.  hiftovia:.  meminitSubdiacono- 
rum,Acolutorum>Exorciftarum,  Ledorum&  OftiarioiumjConci- 
liumquoqueLaodicenum  canoneM-  &  Carthaginenfel  V.can.  2. 
&rcq.  omnesminoresordines  numerant. 

QyoD  autem  fingulorum  ordo  facramenti  vim  habeat,  valdepro- 
babiliseftfententiajtum  quiaimprimit  chara£terem,ncciteraripo- 
teftjtum  quia  non  folum  plerique  omnesTIieoIogi  Schola;  tam  vete- 
res,quam  recentioresita  rentiuntifed  enam  Synodi  FIorentinx&: 
TridentinxPatresitafenfiflevidentur.  NequeindefcquiturSacra- 
mentum  ordinis  plurainfe  continereSacramenta:quia  omniapro 
vnofacramentoreputantur,veIgenere,vcIquiaad  vnum  finemrc- 
feruntur. 

De  Acolutorumoffcie.  mI 

Pr  imvs  ordoe  Minonbus  eft  Acolvtorvm.  Didus  eft  autcm 
Acolutus,quafipediftequusab  «x.Ag^^^-.quod  eft  fequqr.  propriume- 
nimofficium  corumeftfequiDiaconum  cum  Gercoaccenfo,  vnde 
&:  cereferarii  dicuncur.  Deinde  vrceolosatqueampullasadfacrifi- 
cium  pr^parare,ac  Subdiacono  porrigere,ita  tiadit  Concilium  Car- 
diaginenfe  quartum  can.  6.  cui  incerfuit  S.  Auguftinus. 

m  De  Exorciftarum  Officio. 

^  ALTERordoeftExoRCiSTARV.M,  quemefl*enumeranduminter 
ordinesEccIefi.ifticos,  &  r.on  tantum  inter  g^ratias  gratis  datas,li.- 
quctexteftimoniispaulo  ante  citatis,Ignatii  ad  Antiochenos,  Cy- 
prianiIib.;.ep.i4.CorneliiPapx,apudEufebium,C.  Carthag.  quarti 
canone7.&  ConciliiLaodicenican.  jd'.  Etfcnbit  Svlpitivs  in  vita 
S.Martini,cumS.  HiLARivseumvellct  ordinarcDiaconum,  atque 
illcvchementerrefifteretobordinis  dignitatem,tandem  eumordi- 
naffeinExorciftaiTi,&S.  Martinumjequoanimoidtuliire.  Officium 
autemExorciftarumcft,Exorcifmos  Ecclefix  legere  fupercnergu- 
menos ,  &  eo  modo  prajparare  illos  vt  facrificii  diuini  participcs  fieri 
poffint.  Olimenimquiafrcquenterd^monespellebanturdecorpo- 
ribus  huraanis  ,.plurimi  Energumeni  ad  Eccldiam  c;oncii;rebant. 

k  Be  Lectorum  Officts. 

•     Tertivs  ordo  eft  Le  ctorvm  ,  quem  efte  proprie  ordinem  &gra- 

diijn inEcclefiainde liquet,quod  Couc.  Carthaginenfe  quartum  ca- 

!i,  "  '  nons-, 


S    T    A    T    V    5.  if 

none  S.  pr^Efcribat  ritum  folemnem  ordinandi  Lefbores.  Deinde 
quiaS.Cyp  Ri  AN  vspaffim  vocatgradum&  honorem  Ecclellafti-  if/^l''*^*'^'' 
cum.  Oificium autem  eorum  erat ,  ex pulpito  legere  vetus  & nouum  i.^.ep.j. 
teftamentum.  Nam  quod  Etiangelia  quoque  legcrent  extra facrifi- 
cium  (namtempore  MiflxlegcrevelcantareEuangeliumfupradi- 
ximus  proprium fuifle  Diaconorumjteftatur  Cyprianus libro  z.epi- 
ftolay. 

De  OliUnortim  offich. 
QvAR  Tvs  &rpoftremus  ordo  eftOsriARioRVM,  quem  efle 
proprie  ordinem  8«:  gradijmEcclefi£,&  non  tantum  officiumape- 
riendi&claudendioftiatcmplorum,  vt  nunc  efta;dituorum,patec 
tumexteftimoniisfupraallegatisjtumquia  Con.Carthag.  4.cano- 
nc^.prxfcribit  ritum  &  formam  ordinandiOftiar:OS,quiadhucin 
Ecclefiaferuatur.OFFicivMautcmeorumefthaberecuramtempli, 
aperire&claudereoftia.accurarene  aliquid,quod  dedeceat  inEc- 
clefiam  inferatur.aut  in  ea  exerceatur. 

DicEsquofdam  S.  Patresdidis  miniftrisannumerarc  etiamC^»- 
toreSiVX.  Canones  A poftolorum.  Et  Confrjforcs ,  vt B. Ig N ativs ad  An- 
tiochenos.EtZ^<t^<?;-<j»/fj,vtEpiPHANivsinfinePanarii.  Gratianusdi- 
ftindionei^.  &ZJ.  addit&P/(i/w//?/w.  Deindeomnes  ordinandipri- 
nium  debent  accipere  Primam.quim  vocant,  r^»y«r4W,qu2  etiam  cer- 
to  rituabEpifcopoconfertur.  Sid  refpondeturPatresillosnume- 
raflelociscitatis  non  folumordines  proprie  diftos,  qui  certo  &fo- 
lennirituconferunturabEpifcopo,  &adcertumminifterium  facri- 
ficioMiflsprarftandumreferunturjfedctiamimproprie  didos.qui 
funtofficiaquomodocunquediuino  obfequiodedicata,vtCi«»/m/w, 
T/almifiarum ^ Lai?ora»/i!iw,q\ion\meia.t  fepelire  defundos.  Eodem 
cnimfignificatu  vacataliquando  ordtnem Mcnachorur» ,  DiaconiJfarHm, 
ViduarKm  c^  Firgwum ,qi\x  Ce^[iicha.nt  Ecclefix  ininftruendismulie- 
ribusbaptifmoinitiandistefte  Epiphanio  in  compendiaria  doftri- 
na.  ToNsvRAveroprimaetfiab  Epifcopocertoritu[fiat,nomenta- 
men  Ordinis  non  obtinuit ,  eo  quodnullum  certum officium  habeat 
annexum ,  fed fit  tantum  difpofitio  ac  prxparatio ad  ordines.  Hac 
enimceremonia,quiitatondentur,profitentur  feordinibusaliauan- 
do  initiandos,&:  a  fecuIinegotiisadmilitiamEccIefiafticam  tranfi- 

4UfOS. 

Vi  D  Edc  ftatuEpifeoporum ;  &  Sacerdoxum» 


<«  EPISCOPORVM 


EPISCOFORVM 

S  T  A  T  V  S. 

C    A    P    V    T       I. 

^id  nomine  Evi  scot  i  intelligatur. 

0^    Enomine  Epifcopi  itafcribit  S.  Hieronymvs  lib,  primo 

P  %^^  f   aduerfus  Ioum\znum.Ept/c/)pfti,(frpreshyter,(}'  diacenusnonfHtit 

%isUig^2  merilorum  nominAyjeAofficiornm.  lS^cdicitur,(iquis  Epifopttum  de- 

fider<tt,bonum  defideratgradum^fedboTtum  opm  deftdcrAt,  quodin  matori  ordine 

tonfitutmpoffttfiveltt,oicafionem  txercendarumhaberevirtutum.  S.  Avgv- 

A.ci*.  sTiNVSverolib. /5).deGiuitatcDciinhuncmodumIoquitur./wiJ^w»* 
non  amandtts  eH  honor  in  bac  vita,  (iuepotentia,  ^uoniaownia  vana  fubfole  tfid 
eptn  ipfum ,  quodper  eundem  honorem  velpotentiamfit ,  (ire£le  atque  vtiltterfity 
ideB,vtvaleatadeamfa[utemfubditorum,qudficiwdum  D  E  V M  tH.  Propter 
quodait  Apoftoltu.  ^ui  epifcopatum  deftderat,  honum  opw  defiderat.  Expontr» 
•voluit  quid^t  Eptfcopatus ,  quia  mmtntli  eperis ,  nonhonoris.Grxcumefi  enim., 
Mtque  inde  du^um  vocabulum ,  quod  iHe  qm  prxfcitur,  eis  quibta pr^ficitur fit- 
ferintenditycuram eorumfcilicet gerens.  im  quippefupfr,^^^  veretntentio  eH>: 
trge  imn^^rM^Jivelimitt ,latine fuperintendere poffumits  dicert :  vt intelltgAt  no» 
fe  effe  Epifcoptm,quipr^eJfe  dilexerit,nonprodeffe, 

Etsi  vero  nomen  Epifcopj  officium  tantum  &  onns,  vfu  tamen  in 
Ecclefiareceptoetiam  fignificathonorem&  prasfed^uramjVtdidis 

A.ep.i^  verbisnon  obfcureindicauit  Auguftinus.&clarius  in  epiftolaqua- 
dam ad B.Hieronymum .  ^anquamenim,mquitfcundum honorttm  ve- 
tabula ,  quitiam  Ecc/efi^  vfuiobtinutt,Epifcopattu  presbyteriommrfit,tamcn  in 
multisrebiUK^ugufituHi  Hitronymo  minoreH.Vndc  Apoftolus  Paulus  au- 

1.  Cot.  n.       toritateEpifcopahfcripfitin  priore  ad  Conmhios.  C^teracumvenero 

3.  Coi.  ij.  d/Jponam. Elin  pofteriorc.  Ft  nonprxfinsdurtui  agamjtcundumpoteftattm, 
quamdeditmthiDomtntti.  Etaliis  attribuitprsefci^turamEpifcopalem, 

i.Tim.j.  vtcum  EpifcopoTimotheo  fcripfit.  Aduerfus preshjterum  accujatiomm 
nolt  recipere^nifijiibduobm  aut tribffi  tcfitbui.  atqjomnibusfidelibusman- 

Heb.ij.  d3Luit.obeditePrapofttisveftrif,drJubiaceteeif. 

GEMiNoautemexcapitcEpifcopinancPrxfeduram  fuperprcs- 
byteros&  alios  inferioresEccleCsminiftrosfibivendicant.  Primo 
cxpoteftateordinis.SoIusfiquidemEpifcopuscrearcPrcft3ytero$j& 
vtloquunturprifciPatres,  gcnerareEcclefiaePatrc3,vt  Epiphanius 
h(jrcfi7  5-contra  Aerium.S.  Damafus  Papaepiftola  j.Chryfoftomus 

iTim  j.         &Theodorctuxincommetariis  cpiftolxPar.!in.'5adT;motheum,& 

jiept!.^^  5.LEoI.cpiftola88.S.Hieronymi  qacque  ad  Cv^griumillaeftfen- 

tentia. 


S     T     A     T     V     S.  €9 

Xtnti^.  ^idftcit  £pi/ceft4^,excepia  ordinationeyqucdpresbjter  KO»fa(Ut?S'S.~ 
c  V N  D  o  vcndicant  ex  poteftace  lurifdiftionis.  Nam  in  veteri  tefta- 
mento  diftindli  fucrea  Deominiftrifacri  in  tresgradusPontificum, 
racerdotum&Leuitarum,itavtPontifexmaiorefletiactrdotibusj&' 
Sacerdotes ,  LeuitiSj&  lurifdiftio  penes  Pontificem  eftctjnon  penes 
cartumminorumSacerdotum:naminDeuteronomiodicitur.,^i/S-  Dent.i?. 
ferhierit  notem  obedire  Sdcerdotu  imperio  ex  fenteatia  ludicii  moriatur.  Quan- 
to  magishajciurifdidio  eritin  nouo  teftamento.cumilludvmbrx, 
hoc  imagini  comparetur  ab  Apoftolo  ad  Hcbraeos.  vndc  videmus  H«b.  i». 
Epifcopum  Apoftolorum  tcmporefuiffeiudicem  prcftjyterorum.vt 
cum idem Paulus  Timotheum  Epifcopum  monet, nc aduerfus pres- 
byterum  accufationemjvt  didumeft.recipiatjnifi  fub  duobus  auttri> 
busteftibus.  Inter  ApoftoIorumCanones  quadragefimuseft  huiuf- 'Tub.j. 
roodiapudClemcntem.  Presbyter  (jr  Diaconipr^tter  Epiftpumnihil agere 
prtentenf.nam  'Domini populus  iUi  cemmijfus  eTt,(^ pro  animabui  eorum  hie 
redd.turHseBrationem.  EtTERxvLLiANVsIibrodebaptifmo.  Imhabtt 
dandibaptijmum/ummui Sacerdos,quftfi Epifcefui ,  dehinc  Presbyteri  (^Dfd" 
{oniyfednonjint  EpifcopifacuUate. 

C  A   P   V  T     II- 

De  dignttate  Jiatus  Epifcopalt^^ 

STATVsEpifcopalis  dignitas  etfifatiseluceat  exvtraquciamdi^a 
poteftate,  qua  Epifcopi  antecellunt  cxteris  Ecclefiafticis  minj- 
ftris :  tamen  clarius  illuftrnri  poceft  ex  encomiis  &  elogiis ,  quibus  S. 
Patres  eumexornarunt.  Primo  enim  doccnteosproprieperfbnara 
Chrifti,imoD  Eiipfius  in  Ecclefiafuftinere.iuxta  illud  quodapud 
LucamSaIuacorApoftolisdixit.^«wy,i»^,7w?rf«i^//,^j^«/'i/(?/^fr»//, 
wf^j^fr»//.  SicfcribicB.GREG.Iib.^.epiftola^i.adMauritiumlmpera- 
torem,&  Nicolaus  l.epiftola  ad  Michaeiem  Impcr.  Na  z  1  an  z.Apo- 
logeticoi.certc  no  vcreturaflerere,  Epifcopum  inangeloruefte  claf^ 
fcjCum  Archangelis  Deum  c^lebrai"e,&  cum  Chrifto  facerdotio  fun- 
g\,&ivt <jU0d,m(\mt,matM eH d!cam.Deuie&,a^/que Dees ifiiit.  i.docent 
eosefiTe  Apoftolorum  filios,iuxta  illudPfal.  44.  PrePatributtutinati 
funt  tibifilij.conjlitues  eos  Principes  ftper  omnem  terram.  luerunt ,  inquit  ibi 
H I E  RON  Y  Mvs,  0  Eccleji*  ApoftoU  Patres tui,  qiiia  ipJitegenHeriit :nuncaHtem 
(luiaftlireceJfruntamundo,hahesprohisEpifcoposfi'ios.  Ecinfra.  Primipes EC' 
(ltfia,ideH,EpiJe0piconftitutifunt.  Eodcm  modo  cxponit  S.  Aiiguftinus, 
Chryfoft.&Theodoretus.?.docence(rcApoftolorumfucccfl'ores,vt 
B.AnacletusepiftoIaz.  S.  CyprianusepiftoIaadCorneliumS.  Hie-  C.iiKi.cp.». 

I      i  KO^K. 


ro  E  P  I  S  C  O  P  O  II  V  M 

'H.cp.^i'&f*-  B.oN.epifl:olaadEuagrium,&;adMarcellum  deerrorfbus  Montanu 
S.Leo  epiftola  88.  Hidorus  lib.j.dc diuinis  officiis.4.  docent^Epifco- 
pos  veros  t.empore  Apoflolorum  vocatos  Apoftolos.  Ita  traditB. 
Theodoretus  in  caput  tertium  primx  epiftola;  ad  Timothcum.Nam 
Rom.Kf.         PaulusmepiftolaadRomanos  Andronicumvocat  Apoftolum:&ad 
Phil.i»  PhilippenfesEpaphroditumvocatApoftolumjquitamenerantEpi- 

fcopitantum.NomineautemEpircopiappellatomnes  presbyteros, 
nam  epiftolamad Philippcnfes  fic  inchoauic  PaHiUi  &  Timothitafirui 
1 ESV Chriflicmnihm [An^iU quiftmt  PhUtpfiidim  Epfcofu & Dia.cornhmXn 
vnaenim  vrbe  non  erant multi  Epifcopi.j  anteponunt  regibus.Nam 
ijo.ep.T.        S.  Ignativs  epiftolaad  Smyrnenies  aitnihil  efte  honorabiliusEpi- 
fcopoinEccIefia.&primumhonorem  debcriDeo,  fecundumEpi- 
'fcopo,tertiumRegi.   Regibusquoque  anreferunt  Nazianzenus  in 
orationeadciuesctmorepercuhbs.  Ambroiiusiibrodcdignitatela- 
cerdotali  cap.  i.  Chry foftomus  libro  tertio  de  racerdotio,&  homilia 
^.incaput^.Ifaix,  Immohomilia  8j.  in  Marthxumetiam  Diaconos 
anteponitRegibus.   AdduntautemEpifcopumcanto  eftemaiorem 
Rege^quantofpiritus  carni,ccelum  terrar,aurum  plumbo  prxftac. 
6.  vocanc  coIumnasEcclefiiC,  vt  Athanaftus  epift.  ad  Felicem  II.  Ly- 
tvj.ep.^i.         x:hnos&lucernasEccIefi^,vtNazianzenus  epiftolaadCsfarienfes. 
Arietes,&prxfidesouiIisChrifti, vtS.  BafiliusinPialm.um i8.  Aftra 
G.lib.4.ep-38.  cceli,nubes,&plebiumcapita,vcGregoriusRomanusepiftolaadIo- 
annemEpifcopumConftantinopolitarum,  Animarumnymphago- 
gumacpronubum,  vtGregoriusTheologusapologeticoprimo.Di- 
c.lib.i.ep.3.     uina  poteftate  gubernandie  Ecclefia;  pra:ditos,vt  B.  Cyprianus  ad 
Eti.j.ep.^.      Cornelium  de  Fortunato  &  Fceliciflimo,  &  ad  Rogatianum,  &ad 
AVp*+^iib.5.  FlorentiumPupianum.Nonpofteiudicariafecularibus,vt Ambro- 
&}i,iib  j.       fius  epiftolaad  Marcellum ,  & alia  ad  Valentinianum  Imperatorem. 
Ne  quidem  ab  Imperatore,quia  vt  idem  habet  in  oratione  contra 
K\xx.cx\i\.\xn\.Imperator hortMtntrit  Ecclefmm ,  nonfipra  Ecclefiam cB.   ^uid 
enim  honorifi  etitts ,  a dd it ,  qmm  vt Imperator  Ecclefafilias efife dicatur? 7 . do  - 
centomnemhonorcm, omneque  obfequium  abomnibusfidelibus 
c.libii. ep.s.&  illis<ieberi.  vt  S.  Cyprianus  epiftola ad  plebem  vniuerfam ,  &  Pupia- 
.^.ep.io.     j^yjj^  £j  iii3_^  adQ\iirinum,vbiaicvenientibusanin-gen^dum.Hiero- 
nymuscpiftolaadThcophilumaducrfuserroresIoannis  Hierofoly- 
mitani  fcribit  eremicas cercacim defcrcis  cellisEpifcopoobuiam iuif. 
iEiiib.i^ep'?.   fe,&ineiusofcularui(re.   AddicS.  Cyprianus  non  aliundeh^erefes 
oborcas  aut  fchiimaca,  quamquodEpifcopisnonobtemperatur,^ 
•  .enaxmieEpifcopoRomano.YteftinljbrodevnitateEccIefisj&alibi. 


S    T    A    T    V    S,  7i' 

C    A    P    V   T      III. 

De  Firtutibuj  in  Epifcopo  requifitu. 

pRiM  A  virtus  in  Epifcopo  rcquifita,  eft  integritas  fideij  qua:  eft 
*  fundamentum  totius  Chriftian^  religionis.  Nam  fine  fide,tefte  Heb.u. 
Apoftolo,impofl~ibileeftplacereDEO.VndeB.CYPRiANVsadAnto-c.ep.i.lib..f. 
n  i  anum .  ff r  vrhesjingulas  ordin»tifunt  Epijcopi  in  teta/e  tintiqm,ir  ^df  integri, 
inprejfurjprchati  Caufahuius  reiperfpicua  eftjquiaeorum  officioin- 
cumbitfidemdcfendere.ApoftolusenimadEph.efiosrcribitjidcircoEph.4v 
in  Ecclefia  conftitutos  Paftores  &  Dodores,  vt  fidelesw»«rf«»!/^- 
ranturomni  ventodo^irin*.  EtadTitum  ait.  OportftEpi/copumeJfeample-  Tit.i. 
Hentem  Jdeltm  fermemm ,  quijecundum  do^rirmm  e^,  vt  ptens  ftt  exhcr- 
tari in doSlrinafina-,^ eos qui contradicunt  argucre.  Qviod  fi  quis  inregram 
femperfidem  coluerit,hocdignioreft  Epifcopatu.  Nam  vtS.  HiE-H.ep.<f4. 
RONYMVS  hit.htt2.ATheo^\\i\\im.7^momag(fEc(kJiaJiicHieH,qttamqui 
nunqumi  hareticnffutt. 

I I.  Virtus  eftjlntcgritas  vitjejquam  indicauit  A  poftolus ,  cum  fcri-  /.Tim.^j; 
pfit ,  oportere eum  efTc irreprehenfibilcm ,  hoc  eft ,  ab  omni  crimine  Tit.  3. 
immunem,&  de  quo  iure  ncmo  conqueri  pofllt.  Ncquc  vero  rcquiri- 

tur  vt  ab  omni  pcccato  iinmunis  fit,fic  enim  nullusEpifcopatudi- 
gnusreperiretur tefteS.  AvGvsriNotraftaru^r. inloannem. Cau/a 
cft,  quia  Chriftus  commifliirus  Petro  fummu  Epifcopatum,exegitab 
eo  virtutem  charitatis,qu2;omnesvirtutes  compIe£titurj&  omnia 
vitialethaliaexcludit.  P^/rfjinquienSjaw^fWf.^^DeindequiaEpifco- 
pusdcbetfeducem&Magiftriim  pra^bere  fubditis  &  ouibus,verbo 
&ccy.tvc\^\o.AnteeaivaditpaJ}cr,\n(\\x\t  B.Ioanncs.&S.  Petrusin  epi-^°"-"^- 
ftolapric  tcwkhjytdntfa&iformagregiicxanimo.QjuocivczitikcGs^^E-  G.A£olog.j» 
GORi vs  Theologus reprehen  dit  eos ,  qui  ordinem  Epifcoporum nen 
tanquam  virtutUexemplum,  (edvitA  adiumentum  atq^  fuhftdium  cffe,  iudicant, 
immo  afleuerat  in  eo  ordine  vitium  tjfe nen  quamoptiwum  cjje , nouajque 
Juhinde  virtutum  accejponesfacere. 

III.  Virtuseft  caftitas,  velpudicitia.  Apoftolus  enim  inepifto-  ^.TTin.ja; 
la  adTimotheum  &  Titum,  Epifcopum  vult effe  x'»/«*  vxnrU  virun%TA.i-i*- 
pudicum  ,  continentem  ,  filios  babentem Juhdtos cum  omni  cafiitate,  Vnius 
vxoris  virum  vocat  monogamum,  hoc  eft ,  qui  nequefimul,  ncq-,  fuc- 
cefl^ucvxorcsduashabuerit.vtexponunt  PatresTertulHanus  libro 
primo,ad  vxorem.  Epiphanius  h;rrefi  55».  Ambrofiusepift.  82.  Hie- 
ronymus  in  epift.  ad  Tirum:  Auguftinus  de  bono  coniugali ,  cap. 

?.8.  Chryfoftomus  homilia  2.  in  epiftolam  ad  Ttum,  Et  B.  L'  e  o 
epiftola  88,  ad.AfiOS  ait  hoc  fcmper  feruacum  in  Ecclefia  ,  vc 
»  digamii 


a.i 


ro  EPISCOPORVM 

•r.lib-i*<l  digamiadfaccrdotiumnonaJmittantur.  Curautcmmonogamiad- 
vxorem.  mittcrcntur ,  caufa  cft.quia  aion' -g^mi  minus  quam  digami  vgI  tri- 
Gh  Ib*om  gami fufpedi funt  deincortincntia,vt  habetTertulIianus,Epipha- 
Pauii.  nius&Chryfoftomus:atqji(^eoiiberiushorcaripoteranthomini,'sad 

A.cap.vlt-       c0ntincntiara,vttradit  Ambro(ius  Ubro  primodeolhciis.   Deinde 
PaulusvultEpifcopumcnecontinentemjnempeij^^-xor&rdw/'/*?^*^»», 
t.Cet.7.        vtadTitumexponitB.HiERONYMvs.fiante  Epifcopatumrxorem, 
duxerit.SicnimoTnnesconiugati  luxtadodlrinam  ApoftoU  excon- 
fcnfuadtempusabilUsabftineredcbentjVtorationi  inftarc  poflmt, 
certcEpifcopij&ahjfacrihomines,  quibusperpetuovacandumeft 
orationi.pcrpctuoctiamahiisfecontinere  debenf,quemadmoduni 
omnisantiquitasdocuit,&:demonftrat  nofter  bELLAKMiNVS  hbro 
primo  de  Clcricis.cap.i^ .  Denique  ab  Epifcopo  fiue  coniugato,  fiue 
non coniugato.exigitjVt fitpudicus  &: caftus.  Etenim factrdotis animun-.-^ 
inquit  S.Chk.^  sost  omvs  mitiolibri  /exci  deSacerdotiOj/2/<sr/^.>'rfi;/if 
fHriofe ejfe ofortet^^vt nequando  Sfiritut  Sanfii^  d-filatum illumreHnqtnt ,vt 
aal.  t,  diccre  iUiiiceat.  Viuo  ee^mdem  non  amflitts  ego,  njtmt  autem  in  me  chriltus.  Nam 

Jiqui  ertmum  inhabttant  drperpetuaforittstran^ui//itatepe}fruuntur,  tanta  di- 
U^entiadicere&facereomniaadlahorant ,  vt  cumpuritate /yncerayquantamha- 
»imtis  captftiferrepoteSi  ,adDeiconjpe£lttm  accederepojftnf.quatitamputa^/a- 
eerdotempr<t/lare  debere  tum  vim,tumpotentiam,vt  ammamfiam  akomni  %m' 
dicet  fadttate  iVt  (piritakmpulcritudtnemilliefim  atqueincolttmem  feruet? 
i.Tim.j-  IV.  VirtuscftPrudentia,quam  Apoftolus  quoquc  in  catalogum 

Matth.io.      virtutum  Epifcopi  rctuUt  ad  Timotheum.  Et  Chriftus  ApoftoHs 
commendauit.Eftotc,inquiens,prudentesficutfcrpcntcs.  Necmi- 
G.iBitioPa-    j-uni , cum ars trtiumftt regimenanimarum ynutove  vtroque  Gr e g or ro, 
n"ih»1.i.      Romano,&Narianzeno.  ^idamenim aitNnz.  laclis alimoniadptuha- 
hettt,htce^,fimplici<^rudtmentari4doiirin*,Kin»irum,qui  animihahitudine 
teneri/unt,recensquei  vt  fic  di(amyCompa6it,Hecvirilem/ermonis  cihum  ferunt: 
quem  (iquie  ipfispr^ter  vires  admouerit,eiHS  pondere  opprefffortaf/e  atque  ohrmi 
jri/linas  etiam  eorum  vires lahefaffahit.  Alijfenfuum organa  ad veri  ftlfque  de- 
le£ium  atquedi/crimettexereitata  hahentes,ac  proiadefapientiK  ea-,  qu£  imerper- 
fe£iosexponitur/Hhlimiorique,<^firmioriciheindigen}es,fiqiiislacillisprepinety 
9terihu/que,hoc  eil-,  infirmorum  eiho  iSos  alat ,  indtgne  acerhequeiUudliturtfint: 
nec  immerito ,  -vtpote  nihil  Cbrifiiani  rohoris  coUigentes ,  nec  lauda  hili  iU«  incre- 
menteaugefcentes,quedfirmo  diuintu nffertitum  quiprxctaredlttur, invirum 
4ihfil»em, atqne adjpiritualjt tstatii menfiram ducms.  Quah  au te m p r u dc n- 
A.eap.*.       tiaornatiefledcbeaat  Epifcopi,breuitcrdefcripfitS,AMBRosivsin 
libro  de  dignitate  facerdotah.  Rcquirit  S.  Paulus  in  Epi[copo,pruden- 
i.Cor.j,        tMiff » inquic  jWd»»  mmdidem ,  de  qua  dicitur,  quodfiuititiafit  apudDe**'»  yfid 

fruden- 


S    T    A    T    V    S.  *ri 

pudentkTft^irUalemfideB^quadroperecinuniJpeliafiti&verhoperitiiVtfit 
aPutftificHtferpensj&fiTHplexJicutcolumba. 

1 V.  Excellens doftrina.  Apoftolus  enim  requirit ,  vt  fit  do£l:or,ac  /.Tim.i.x. 
Q\iidtmtznt\x%,vtpotensJit  exhortariin  d<>Sirinafana,&  eos  quicontradicunt 
arguere.  QiixverbaexponensS.Ambrofiuslococitato/fjait,/»^//!?^/^-  Tit.i?. 
fipopusfaptentia ,  vt  mnfolttm  creditumfibipopulumfufficienter  doceat ,  verum 
etiam  df  cunSlarum  queatharefum  eontradiBiones  a  Catho/ica  repe//ere  Eccle- 
Jia,  nefia  imperitia  imperitos  minime  d&ceat,  (^  huiufmodi  caftprteuenttu  eueniat 
tl/i,quodJcriptum e£i.  Caco cACtts ducatumprtibens ambo infoueam cadunt.ht  S. 
HiERoN.in eundemlocum.  Hecquodtit Apo(io/fti,vtpotensfitexhortari 
in  do^rinafana ,  referendum  esiadfcientiam.  ^uiafi Epfcopi  tantHmfitfanBa 
vitaftbipoteft^redejjejic  ziiuens.PorroJidf  docirina ,  drfermonefuerit  erudittu 
pot(Tife,tetereJqueinflruere,&nonJo/uminJlruere  &  docerefuosfed&aduer- 
farios  repercutere,  qui  nifirefutatifuerint  atque  c«nui£ii,faci/e  ojtfetmt  (imp/i:ium 
cordaperuertere.  CerteSCHRYsosxoMvs  libr04.de  Saccrdotioproli- 
xeoftenditEcclefia£antift:itesnonmodoomnigenado£trina,fedet- 
iameloquentiainfignidebereefie  inftrudos,  &:pcrpolitos.  AcCon- 
ciliumTridentinum  exigit  a  fliturisEpifcopis^vt  fint  Dodoresvel  ^'  ^  •"•'•^- 
Licentiati  in  Theolcgiaautlure  canonico,veJfa]tem  publicumte- 
ftimoniumalicuiusAcademizexhibeant,quodidoneifintaddocen- 
diim  velTheol6giam,velIusCanonicum.  - 

V.' Magnitudo  &  Conftantiaanimiin  rebusgercndis.Oportete- 
nimEpifcopumTyrannis&harreticisrefiftere,omnefqueimprobos  E«I-7-'- 
quantumuispotentesredargucre.   Vndefapiens.2Vtf//,inquit,^i/<er^- 
refieri  iudex,  nifi  va/easvirtuteirrtimpere  intquitntes ,neforte  exlimejcasfa- 
tUmpotentisj  EtDeus  adHicremiam.  7{eformides afacie^orum,necenim  ^"''■'7- 
timire te faciam vu/tum  eorum.  Ego quippe dedttehodiein  ciuitatem  mttvitam, 
^incolumnam  ferream ,(Jf  inmurttm  xreum  regibttsluda(frprinctpibtts  eitts. 
EtadEzechic\cR-\.Eccededifaciemtuamva/entioremfaci(bitseorum,(^Jron-    ^' ''  '     . 
tem tuam duriorem  frotibfts eorum.Et  Chriftus  cum  emitteret  Apoftolos 
a.dpr:£dic3indu.Ecce,\nqmt,eg3 mittovesfcut oues m medto/uporii,  Scc.  No   Matth.io.itf. 
/itetimereeos,quioccidittcvrpu4,animaauttmnonpeJp>ntociidere.&cPa.ulusiid 
Tia\othcun\. Peccantts  toraemnihuiargue,vt(jrceterittmoreyf'haheant:tx-  i-Tiia.yro. 
cmplumhuiusconftantixilluftreprajbuitquondamS.BAS  nvsEpi- 
fcopus  accurate  a  G  r  e  g  .  Nazianzeno ,  oratione m  laudem  eius  de- 
fcriptum.  Nam  cumPrxfedlus  Imperatons  hxretici,  eius  nidicer^-  Valins. 
do  libertatem  miraretur  ,ytfr/d^  ,  inquit  Bafilius;  in  Epjcopumnun-' 
qu%m  incidifti.-  i^/ioqui  prorfits  hoc  modo  dijferuijjet  incertamen  veniens. 
Ntmcettrii  cjuidem  io  rebftijo  Prafeiieic/fmentes  & p/aiidi/umtt«,atque  o- 
tnmttmabtt^JJimi^qitemadmsdum  becnobJi/egeprafcrtptumeTi.ac  nonatcam 

K         adHer- 


74  EPISCOPORVM 

aduerftis  tAntdmpotcntidm  ,ftd  ne  a  herfui  plehehim  que^tjUim  (^  infimlor- 
dinis  hcminem fipercitium  attellimus.  ^enim  vhi  Dtus  nohis  ffricluatur  ac 
froponitur ,  tum dtmum  alia  omni.tprp  mhilo putantcs  if^tmfolu  -  intue"  ur. 
Ig',is  auiem  ^ g!adii<Sy  (^  hefliii:,  &  vngu'&  rarnes  laccrwics  v<.'itptatiitohis 
■porittsfunt ,  (juam  terrori.  Proinde  lontumenis  nos  BJfjce,con;mtnarc  facquic- 
qiiidcoUibuerit  potejlate  itktjriare ,  audiat  h^cetiam  ImperAi.or:nequaquim  pro- 
feSlonOi  vinces ,  eoqueaddnccs  vt  impid  (  Arianji)  do5lrintf  {iffntiimur,  rnfih>i 
quidem  atrociora  mimteris  Hscpfiqunm  dixit ,  ipfiufcjue  in  refllendo  vinutem 
infitperahilem  Pmfe&M  ccgnonii  ,eHm  quidemexcedereiufpt  ,non  inm  cum  tif- 
dem  minis,fedctim cjuadam  rettcrentia  drjuhmififtone.  Ipfiaitem  quam ceLrri- 
tnepotutt  Imperatorem  adiens.  Imperatorjnquit ,  ab  httitts  EccUfix  antiftite  vi- 
■Bt  fumus ,  Pritfiantior  efi,  qiiam  vt  minis ,  firmior,quam  vtfcrrr.onibus  frtior^ 
quam  vt  verborum  hiandititsfuperari  poffit.  ^jia  de  caufa  fa&umfum  im~ 
prohans  Imperatorfqnod  cogere  cum  tentaflcc  ad  Arianifmum)  cogieum 
vetttit. 
i.Tim-5-  V I.  Eft  Hofpitalitas , quam  Epifcopo idem  Paulus  in  vttaquc epi- 

Tit.  I.  ftola  adXitum  &Timotheum  adrciipfit.  A  qua  S.Ioannes  epiftola 

teitiaCaium,(quem  Dorotheus  in  Synopfi  exiftimat  fuifle  Epifco- 
pum  Ephefinum)laudat.  Chari[fime ,\n<\\x^cns ,  fideliter facis ,  quicqutd 
cperaris  infra.tres,  c^  hoc  mperegrir.os,quite(limordum  ridiiderunt  chantati 
tu£  in  cQnjpedu  EccUfis, ,  quos  hene  faciens  deduces  dig':£  Dco.  Contra  vero 
Diotrcphen  fugillat  dc  inhofpitalicate.  /;,  ait ,  qni  amatprimatutnge- 
rtnintu  Dietr(ph£S,non  reciptt ncs.  Vndc  S.  H  i  e  r  o  N  v  M.in  epiftolara 
PauH  ad  Titum.  Ante  omnia ,  inquit ,  hof^italitAS  futtiro  Epifiopo  denttn- 
ciitur.  Si entm  omnes i/Itid  de  Euangelto audire  defiderant.  Ho(pesfiii,  &fufie- 
piflis  me  ;  quanto  magis  Epifioftts  ,  cuiui  domus  omnium  commune  dchet  efife 
hojpitium.  Laictisemmvnttm  aut  duos  aut paucosrecipiensimplthtt  hofpitalttA- 
tisofficium.  Epifiopus,ni/iomnesreceperit,inhumantaeIt.  ExEWPLApIu- 
cahofpitaliumEpifcoporumjVidein ViRiDARio  noftro,titulo//(j- 
Jpitalitas. 

VII.  Virtus  eft  vigilantia.  S.  Paulus  enim Epifcopum  in  fcpe  didla 
prioreepiftolaadTimotheum  vuItefl'e,«,ji«M«,qu2:  vox  fignificat  vcl 
^  «P-  fobrium ,  vt tcxtus  noftcr habct ,  vel  vigilantem ,  tcfte S.  H.erony- 

oh.hom.io.  MoinepiftolaadOceanumde  Saccrdotc  digamo.  Et  S.  Chryfofto- 
Oiusdevigilantiacxpofuit.  H>,<pdM6.,in(i\iit,j}oceffclarilfimamentisaeie 
prxditum ,  innumero^habentem  omniexparteocuhs  ,quihtis  acntiffimecttnSla, 
profhiciat ,  vigilantem  necefie tH ejfi tllum ,  qui no»  tantum  fui cutAr»  hahet,fed 
etitm  reliqiiorum.  Decet  effe  peruigilem  eum,qui  eiufmodi  ffl,  acfpiritu  viuere,  dr 
affefiuifuiflamma in  operibut ipfis ofiendere ,  duces  omr.es  foltiitudine  at^  indu- 
flriafiiperare,  vt  die  no^tu^.  exercitum ,  c^  cafirapei  luflret ,  lahorct ,  i^fa  rfficij 

rniin  « 


S    T    A    T     V    S.  7f 

mtnus  diligentijpfn}  impleat,at^  omnium  curamgerat.  Et  lib.  j .  de  Sacerdo- 
tio:  NamfivfuiiemtyVtquibnsctuitatumprincipatiti  concreditm eH,tj niji  val- 
deprudentespariteracvigilantesfHerint,tumciuitatesipfi'Seuertant,tttmJcij)jos 
verditum  eant:qitanta  illtimvirtutenonfuatantumvniusfed  drcaetejltprxdi- 
tnmeffeconi!enit,c:iifirteohtigitvt  Chrijlijponfam  colat^ornetj^  ?fi  modo  fee- 
candt  occafionem  vitare  ts  vclit? 

VIII.  Sobrietas:  Nam  Apoftolus  vulr  Epircoputti  eflc  fobrium,  no  j  Tim.3. 
viiK)lentum,/?(?ff//,inquit  Ambr.o.sivs  dedigmtate Sacerdotali,w» Tim. 
vino  tantumfidd^itiisparcttm,vt  nec  vino  amplins  indiilgeat,qttam  oporteat,  ^^^1'^^, 
(jrmcnte  fempc/fobriiis  inueniatttr.  HiERONYMvsadO  ceanum  eadem 
vocem  Faulinam  exponens :  Sacerdotes,  ait ,  cjui  miniftrantin  templo  DEI, 
prohibentiir  vinum  dfficeram  bibere,ne  in  crapula  df  ebrietate  aggraitentur  cor- 

da  eortim ,  d^  vtfinfUs  ofiiciHm  exigens  Deo,vigeatfimper  df  tenutsjit.  Vino- 
lentiaficurraritm  eH,drcomcJJat$ritm,venter^  mero  izfiuans  cito  dejpumat  in  li- 
bidines.  In  vino  luxttria,in  Inxuria  voltipta6,in  vohtptate  impudicitia  elt.  ^lut 
Ittxtiriaturmortuus  eH:  ergo  qtti  inebriatur,  &  mortuus  d^fipulttis  f //.  E 1 1  i  b  r  o 
primo  in  louinianum:  Non  vinolentum,qttia  qttifimperinfianciisfanctorum 
est ,drquiofferthofiias,vinum  drfitceramnonbthit ,quia  invino  luxuria  eH^ 
Sicbibat  EptficopuSyVta»  biberit  ignoretur,c]nod  didum  efh  &c  Ambroiij  lo- 
cocitato. 

IX.  Benignitas.namadTitumvulteundemefTe/iw/^wwjWz^/y^f^^^Tit.r. 
</««?,&  adTimotheum»tf«^(fm///tfr^»K,hocefl:3aitAmbrolius:»i!/i»/y^/w-'-^'°''' 
probas  adciedem  non  habeat^d^fiifiicionibtf^s  prattis  mimme  percutiat  cofiientias- 
aliortim^ne  ditmpetulans  inuentttir  adcttdem,athleta  magis ,  quam  Epifiopu^  itt- 
dicetitr.  Sedmagis  e  ditierfio  ab  aliis  tllatas patienter  ferat  iniurias ,  vt  mentis 
modefiiam  ainifis  hcminibta  tranquillam  demonjiret ,  d^  firmam  patientiam 
cttnUisofiendit.  Iterumaddidtt dtcens :  Non  littg!ofium,id eft,non  Itngitamad. 
comitittm  relixet  Epifcopus,ne per  candem  lingttam,per  qtiam  laudes  refert  DEO, 

dr  ditiinnltbat  facrtficia,litium  vcnenaprofierat  ^quia  non  decet  de  oreEpifcopi 
benediciionemfi.muldrmalediciionem  egredi,  neper  eandem  lingttam^qua  Detis 
laudatur,horiiomdedicatur  :quia  non  poteft  de  vno  fonte  dulc-em  &  amaram 
prodttcere  aquam.  S.  Hieronymvs  inlouinianum.ApoftoIus  vult,»^»H.lib.i;. 
percufforem,  ideU,  qui  confcientias  nonpercutiatfimgulorum :  neque  e  vim  pugi- 
kmdefirihit fiermo^poftolic-M,fed  Vontificem  inftituit,quidfiaccrenonde- 
heat.  S.  Chrysostomvs  libro  tertio  de  Sacerdotio  docet  E- 
pifcopumdebereefle  abomniiracundiaStfurore  alienum:  Huiufmo- 
2/;,inquit,  ingenie  prxditi^qui  adcontttmeliam,  vim,incommodum,  moleftum  a- 
liqttodverhum grauitcr  excandefiitnt,  ab  Epificopatus  cance/lis ,  afiacerdotij  clau- 
ftris procularcendifitnt.  Nam  Epifiopum  inediaminime  cruciari,  extenttartque, 
tum  eundem  mtdispedibm  non  ingredi  ,id  cerie  nihil  incommodabit  EcdeftA. 

K^  i  vniuer^ 


76  EPISCOPORVM 

'unmerJitAtt:  at  vero  agreftioris  animiferocitoifuror^,  tum  Domino,poJJeJforia 
fiiOytum  etiamproximo  tngentium  caUmitatum  auiforjkpefuit.  \^tque  tis  qui- 
dem,qui  virtutes  tllas  aonpr^Jlant,  nulla  k  Deo  comminatiot  at  temere  excande- 
fcentihus  gehenn£flammas  leternas  Detts  comminatus  eH. 

i.Tim,}.  -^-  Modeftia  &  Humiiicas.  Requirit  enim  in  vtraque  di£l:a  epiftola 

Tit.i.  Apoftolus  in  Epifcopo^vt  fit  ornatus,modeftus  Sr  non  ftiperbus:,^^^^ 

fiiuxtafcnjum  littera,  ait  Ambrolius  loco  cit3.to,tantum  rejp/ciamus,  non  a- 
liudficerdotes,quam  amtclum  quArimm  clartorem,  verhigratia,  cajlonnas  qu£- 
rimus  Crjericas  vejtes.  Et  tlleje  inter  Eptjcopos  credit  ejje  altiorem,  qui  vejiem 
indueritclariorem.  SedJancftisApoJiolm  taliterje  tntelltgi  non  vtdt,quia  nort 
carne  EpiJcoptim,Jedmente  docet  ejje  ornatttm,  vt  illejacerdos placeat  Deo,qui  a- 
■™  nimam  hahtierit compofitam  Deo.  S.  H  i  e r  o  N .ad  Oceanum :  PoJJumm ^ 

alttidintelUgere  ex  hoc  verho(On\atus)ittxta  illtidTullij.  Caput  elt  artis,decere 
quodfacias.  Stmt  enim  qiiidam  ignorantes  menjurainfuam,  df  tant&Jtolidita- 
tis  acvecordiiz,  vtdrtnmotti,^in  incejju,  drin  habitu,dr  infermone  communi 
rifum  JpeB-antihtispr^heant,  drquafiintelligentes,  qtadfitornatm,  comuntfc-j 
veflihiis  dr  mtmditiis  corporis,cr  latttiorts  menfe  epulasparant,cum  omnis  ijliuf 
modi  ornatm  df  ctdtmjordthmfcediorjit. 

G.tp.f4.iib.i.        S.Gregorii  adloannemEpifcopumRauennatemrententiaeft: 

Eeci.^.io.        NihiLinEpiJcopaliceruiceJplendtdimJulget,quamhumilitas.  Vnde  Sapiens: 
^ujinto  magntis  es)mmiUa  tein  omnibm,d^  coram  Deo  inuenies  gratiam. 

Xl.  Etextrema  vircuseft,  Benepra^efledomefticxfiirailia:.  Hoc 
enimquoque  B.Pavlvs  in  Catalogumvirtutum  Epifcopalium  re- 

i_Tim.5.4,       tulic.dicens:  Oportet Epijcopttm ejfefu&domui hene pr&pofitttm,filioshahentem 
fthditosct{momnicaJlttate-Siquisautem,2.iidit,do}nuiJiuprxe[fenefeit,qu0mo- 

H.l.lic.  do Dei  diligentiam hahehit?  Oportet,inquit Hie r o N.ad  Oceanum, t\x 

efle  domumjuam  beneregentem,non  vt  6pesaugeat,non  vt  regiasparet  epulas, 
non  vt cxlatas patinas ftruat,non  vt phajides aues  lentis  vaporibm  coqtiat,  qtii 
adojfaperueniant,  ^Juperfeciem  carnis  non  dijfoluantartificitemperamentofed 
vt  quodpopubpr<ecepturtis  eft,pntts  a  domejlicis  exigat.FiUos  hahentem  fubdttos 
cttm  omnicaftitate ,ne Jcilicet  imitentur fiUos Heli ,qui  in  veftihtilo  templicum 
mtilierihmdormiehant.  Et contralouinianum :  Vtde qttantapudicitia  exi- 
gattir  in  Epifcopo,vtfefili)  eim  impudtci  ft'.erint,ipfe  Epifcopm  cffc  non  pojfet ,  c^ 
eodem  vitio  ojjendat  Deum,quo  ojjendtt  Heli  Pontifex ,  qui  corripuerat  qttidem 
'        filioSifedquianonahieceratdelmquentes^retrorfeumceciditcirmortuu-seH.  Ad- 

H.lib.i.  ditcontraPelagianos;  Confederemm qtioqite  Itti^oiv pudicitix, filios  haben- 

temfeihditos in  omnipudicitia:  vt nonfeoliim  opere,fedfermone  quoqiie  (Jrnuti- 

A.l.cit.c.4.  hmfee ahjiineant ah impudicitiis.  EtS.AMBRosivs: Domuijuxhenepr.tejie 
totesi,qui  corporis feuiferuatierit  cafiitatem.  Domui,  inquit,  hoc  esi  corporifuo 
imperiofo  iure  dominetnr,  nefeuhdatur  ipfee  corporifeuo,  df  in  defederio  luxurix  de- 

ditm 


H.lib.t. 


S     T    A    T    V     S.  77 

dittu,  inpriiciptmrK  demerga.tttr,fedpotimfiliosfnosfuo  cafitatls  exemplo  adptr 
dicitiaregulamdoceat.  Et  S.Chrysost.  in  h^c  verba  caufam  reddiD  ^"  °'°'"*' 
curreda  domus  curaab  Epircopo  requiratur:  Oportebat ,'mc\[x\t,ex^i- 
cino atqture domeftieawrtutis  ftiAprAhere  indicia.  ^uis  enim  crederet  illum 
alienosciuosrLfuhiecloshahiturttm,qtiifiliosnonhahu€ritftthditos?Hoc&exter- 
nxfapientiA  att^lores  aiunt,  'vt  qtti  remfamiliaremfttam  riteadminiftratierit,Rei 
quoApuhlicA  conttenienter poftit  contreBare  negotia.  Esi  enim  Ecclefia  tjelut  do- 
mm  qu<edam,acftcuti  in  domo  vxor  eH,acfiltj  &ferui,omnium^  ctira  ac  regimen- 
incumhit  njiro:  itaferme  &  in  Ecclefta  ijideas.  nihilenim  ihi  alitideU,quamfiltj , 
(^  'vxores,  drferui.  ^updftadminiftrationis  haheatfocios  Eccleft<e  Rector,  hahet 
dr  domi  vir  vxorem  curarumfuarum  confortem. 

C    A     P     V    T       IV. 

De  Bpifcoporum  OfJicio„ 

T)Rl  MVM  Epircopiofficiumeftj/^y^e/^-^r^u^fr^jquoddefignat  fuono-G.i^ep  jp. 
•'•  mincjVt  S.Gr  e  g  o  ri v  s  monuit loannem  Epifcopum  primx  lufti- 
nianjE.  Nomen  aurem  Epifcopattis,tt^c  S.  Av  g  v  s  t  i n  o  libro  i^ .  de  ci-  a.c.  19. 
xxitzteDj.i, operiseft,nonhonoris.YndcK^o{\.o\m:Siqtii^Epifcopatttmde-^''^^°^'^' 
ftderat,honumoptisdeftderat: Opm, inquit  S.  Hi  eronymvs  epiftola  85. 
non  dignitatem:  lahorem  non  delicias:  optisperqttodhumilitate  decrefcat,non  in- 
tumefcat  fafttgio.  EtS.CHRYSosT.  Homilia  i  o .  in  i.  epiftolam  ad  Ti-  Ch.in  c.y. 
motheum:  ^luid ait Paultis? fi quis Epifcopatum deftderat ,non  citlpo,non  im- 
proho,  optis  qtiippe  regtminis  eft.  Si  quis  hunc  idcirco  appetit,nonprincipatus  ac 
dominationis  fa(in,vertim  citra  regiminis  c^  charttatis  ajfeciu,non  improho ,  in- 
qtt'it,hontimquippe deftderat opiis.  EtS.AMBRosivs  dedignitateSacer-    ''''■ 
Aof^Xv.Sicut  Senatorem  chlamjs  ornatficut  agrictilttira  rttftictimficttt  harhartim 
Arma,ftcut  nautam  natitgationis peritia,  drftngttlos  qttofqtte  opifices  opensftii  qtta- 
litas  ipfos  demonftrat  aucloresfic  Epifcopum  non  altttdnift  Epifcopalis  opera  deft- 
gnat^vt  ex  hono  opere  m.igis,qttam  exprofefftone  nofcattir  ,pltis  meritis  effe  Epi  - 
fcoptii,quam  qtiodnomine  vocitettir. 

1 1.  Officium  eft ,  initio  Epifcopatus  fe  hoftiam  viuentem  &  (an- 
<kviX\Y)Q.oo^cttz:Nemoenim,yt  fcribit  Gregor  i  vs  Theologus  in 
Apologctico,  magno  dr  Beo  &Jacrificio  dr  Pontifice  dtgntis  eft  ,nift  qui  prius  ^  ■  '^F°''- 
ftipfum  DEO  hoftiam  vittentem  &fanctam  DEO  exhibuerit,  rationalemd  cttl- 
tutngratum  atque  accepttim  oftenderit,  Deo^facrificitim  laudis,Jpirittima^  affli- 
cfum  alqtie  contritttm  ohtulerit(quodvnum  illefacrifictttm  pro  omnihusfuis  er- 
ganosheneficiisa  nohis  efflagit.tt. )  ;Quo  ergotandemniodo  ego  externum  illud 
ficrificium  (MISSJE  ]  illud  magnoritmmyficriorumexeinplar  prxfidenti  animo 
ipflojferrem,  attt  quo  modofacerdotis  hahitum,nonteng,ftthirem  ,priujqttam  ma- 

K     5  nuspiis 


78  EPISCOPORVM 

nuiftk  aSiionibus  conficrapm;  prmquam  creaturisfancat^  adcreat$rufolum 
admirationemjton  autem  addetrimetum  ajpiciendis  oculum  ajfuefecijfem,priuf- 
quam difciplin£  Bomini auresfatis  apermffem , &c.  Quam  veio  nobile  & 
prxftanSjDcoquegratumjatqvieEpircopoimprimis  Gongruens  opus 
fitjdocetS.AvGVSTiNVS  fermonequodamdenataH  Domini:  Sunt 
»z«//>,inquiens,  qui  voumt,  alimpillam^alius  oleum,  alim  ceram  adluminaria. 
noBiSialim  vt  vimm  non  bibatper  aliquot  annos,  alius  vt  ieiunia  certo  tempore 
faciat,  diKS  vt  carnes  nen  comedat;  non  cH  ifhtdvotum  optimum,nec  perfeitum'. 
adhuc  melim  voloi  Non  eligit  Dem ,  necfpeciem  tuam,  nec  oleum  tuum ,  nec  ieiu- 
nifimt(!um,fedhoc,quodtehodieredemit,ipfimoffer,hoceH,ani?namtuam.  Et 
fi  interroges  me,  quomodo  animam  meam,  quam  ipfe  habet  inpotejiate,  offeram?' 
Etegorefjondebo  tibiquomodo.  CMoribm  fan£lis,cogttationih^is  cajils,  operi- 
bmfiu£luofis,auertendoamalo.>drconuertendoadbomim.   Certe  S.  C  h ry- 

Chhom  n.     sos T.inGenelin>nondlibitatafIirmare  Apoftolum  Paulum  omnes 
virtutes  a  Deo  ideo  confecutum,quod  totum  fe  Deo  obtulerit.    \  ide 
'inNiKiviKKio  Y.oblatiofiui. 

III.eft^Difcere&doGere.  D.PAVLVsenim  in epiftola  ad Timo- 
theum  vult  Epifcopum  efle  Ji/ax^/xo^hoc  eftjdocilcmjvel  do6torem,vc 

i.Tim.*  verdonoftrahabet.  Vnd  B.Cypriants  adPompeium:  Pavlvs 
x^pofiolmadTimotheumfiribit&monet,  Epifiopum  non  litigiofiim  ,fid  mi- 
tem  &  docihilem  effe  dehere.  Docibilis  autem  tlle  elt,  qui  efi  ad  difiendi  paticn- 
tiam  lenis  &  mitis.  Oportet  enim  Epifiopum  non  tantum  d6ccrc,ficd  &  difiere: 
quia  &  ide  melim  docet,  qui  quotidie  crefiit,  &profictt  dificendo  meliora.  ^^d^ 

1.  Gor.  14.        ipfim  quo^  idem  Apofiol.  Paulm  docet^prttmoncns^vtfiiali^fiedenti  melim  retie- 

A.lib,4.c.j,  latumfiuerit,priortac.eat.  Quemlocumallegat  S.AvevsTiNvs  de  Ba- 
ptifnio  contra  Donatiftas :  Hoc  veriffimum ,  inquiens,  eft ,  ionge  grauim: 
effepeccatum  eim  qui(ciens,qiiam  etus  qui  nefitiem  peccarierit.  Et  ideo  vir  fian- 
{imCyprianm,nonfoliim  do5ii4,s,fid  ctiam  doalis,  quodin  ki:de  Epifiopi ,  quem 
defiignatK^pofiolm,fitcifitelkxitipfie,vtdiceret  etiam  hoc  in  Epifiopo  effe  dili- 
gendum,  nonfiolum vtfiienter  doceat,fie-detiam patienter  difiat.  I  N  S.  A  M-- 
B R o  s II  libro priino  de officiis  hxc  eft  primi  capitis  epigraphe: Epifio- 
fi propriummumis docere poptdum.  Etiniplo  capite:  Ciim,\Vi.Q^\x.,iameffu- 
gere  nonpoffmm  oficinm  docendi,qHod  nobis  refiugentihm  impcfitdt fiacerdotij 
neceffitudo,&c.  fdcium  efi:,vtprim  docere  inciperem,qtc.im  difiere.  Dificenditm 
igitur  mihifimul  &  docendum  eii ,  quoniam  non  vacautt  a  tc  dtficere.  Et  qttan  - 
tumlihet  qutjcjtte profecerit;  nemo  efi,  qiii  doceri  non  ege.tt^dum  vitiit.  V  bi  n  o  - 
ta,etfiprcsbytcrisquoque  &  diaconis  prxdicandi  poteftas  concefla 
<it,  eam  tamen  olim  proprie fuille  Epifcoporum.  Epifcopi cnim  pro- 
prie  Apoftolis  fuccedunt.  Apoftoliautem  Aftorum  <5'.  dixdre.  Non 
eft  bonunxnos derdinquere  vcrbum Dei  & miniftrarcmcniis.   Sjcri- 

bit 


S    T     A    T     V    S.  7^ 

bit  ctiam  Poflidius  in  vita  S.  Augudini  cap.  y.  Valcnum  Epircopum 
concertifle  S.Auguftinopresbyterofuo  prajdicandi poteftatcm,  Le- 
gunus  &  in  Synodo  Valenii  canonc  4.  vt  cum  deefl:  presbyter  con- 
cionator  Diaconi  loco  concionis  homilias  S.  Patrum  populo  prae- 
legant. 

I V.  Eft  orare  pro  fubditis,  pro  Regibus,  imo  orHnibus  hominibus  Hcb  $ .t. 
fecundumdottrinam  Apoftolicam:  Omntt mmque Pontifex^^xt  adHe- 
bra:os ,  ex  hontimhui  alfiimptus  pro  homimhm  conflituitur  in  iUt  qui£funt  ad 
Deum,  vtoffemtdona.  drfacrif]ciapropccc.itu;  (^  propterea  dehet  yquemadmo- 
dum-prdpopuloiitaetiamprofemetipfoofferre propeccatls.  Etad  Epifcopum  'TinKi.r, 
Timotheu m:  Ohfecro  igitur  primur/i omniumfieri ohfecrati0nes,orationcs,po- 

fiulationes,gratiaTiim  aSlionespro  omnihm  hominihui,pro  Regihus,dr  emnihusy 
quf  infuhlimitate  funt,%>t  quieta^m dr tranquillamvitam agamus  in  omnipie- 
tate&caflitate.  Qua:vcrbaS.AvGVST  i  nvs  epiftola  jp.  &S.CHRY-y^,jp^gli㤠
SosTOMvs  &  S.Ambrosivs  incommencario  exponunt  depreci- 
bus  facrificij  Miffac,  quibusvacare  proprium  eft  Epifcoporum  &Sa- 
ccrdotum.  Vnde  S.Gregorivs  Hbroprimoepiftolarum,epiftola 
24.  ad  loannem  Epifcopum  Conftannnopolitanum,  &  ahos:  ^wd 
Antiftcs  adDominum,mftpro  deliffis  poptdi  interceffor  eligitttr?  ^^uaitacjue  fi- 
ducia  ad  Deumpro peccatls  alicnis  interceffor  venio ,  apudquem  de  proprits  ficu- 
rwnon  fum?  Si  fortaffe  quiffiamapud potentemvirum,qui  &tihiiratm,  (jr 
mihi  effet  incognitm,  intercefforem  fium  meferi  quAreret  ,protintii  reffonde- 
rem.  \_Adinterdicendum  vcnire nequeo^cjuia  eiusnotitinm  ex fedulafamiliari- 
te  non  h.theo.  Si  igitur  recle  homo  apudhominem,de  quo  minimeprffumpfjjem 
fieri  interceffor  eruhefcerem,quant<e  hoc  audacix  efl ,  quod  apudDcum  pro  popula 
locum  intercefforis  ohtineo,cui  familiaremmeeffe pervitismeritum  nonagno- 
fco? 

V,  Eft,h2Ereticosredargucre,&cumnoft  parent  excommunicare, 
vel  e  ccetu  fidcHumexturbare.  Quo  pertinetilludmandatum  Chrifti: 

Si  peccauerit  in  tefrater  tuus,vade  &  corripe  eum,(^c.  Si  atttem  lEcclefram  nonau-  Matth .  18 1;. 
dieritffit  tihificut Ethnicus  & Puhlicanus.  Nomme  Ecclefix  incellige  Epi- 
fcopum,vthabetS.CHRYsos.£f^/^<tf«/;i»,audoreS.CYrRiANo,(?/? 
in Eptfcopo,& Epifcopusin Ecclefia.  Et  Apoftolus  ad Timoth.  Epilcopum  '•Tim.4. ». 
ita  fcribit:  Argue^ohfecraMcrepain omnipatientiac!rdo£irina: eriienim  tem- 
pffs  cumfanam  do&rinam  nonffiffinebunt,fedadfua  defideria  coaceruahunt  fihi 
magiJlrosprurientesaurihus,draveritatequidcauditum  auertetjadfahuta-s aiit 
conuertentur.   Et  Titxxvn^E^i^co^MiXimonttyVt potensfitexhortmindo- 
cfrinafana,dfeosquicontradicuntarguerc:fiintenimmulti  vatrihqui  crfedu-      '  ' 
ciores,quos  oportet  redargui,qui  vniuerfas  domusfibuertant.^t  i  ter  ii :  K-ereticti  j^^ 
homincmpofi  vnatn  &fccandacorreptioncm  dcmtafcicns,quiafuhuierfts  ejt^^ui 

htii/<'f^2jdi 


TYai.I.lO, 


80  E  P  I  S  C  O  P  O  R  V  M 

htiiuJmodieH,drdelmquit,cumJitproprioiudicio  condemmtm.  Eiufmodi  c- 
rantHymeniEus&Alexandercirca  fidem  naufragantes,i^»<?jjinquit, 

C.lib.i.ep.j.  tradidiSatan£,vtdifcantnon  blajphemare.  Sic S.Cyprian v s, cum  Cor- 
nelio  Papa  Feliciirimum  ha;rencum  abftentum  fecit,vel  excommuni- 

A.ep.jo.  cauit-  SicS.AMBRcsivSjVtliquetexepiftolaadValentinianumlm- 
peratoremdatajVelutEpifcopus reftitit  gentilibus  Senatoribus ,  qui 
volebant  Ar  am  erigi  Rom^  Simulacris:  Caufa,  'mcimcns,religionis  eUy 
'Efifcofu-s conuenio.  EtB.HiERONYMVs  adRipariumitafcnpfit:cJTfif- 
Yorfan£ium  Epifcopum,  in  cuittsparochia  effe  preshyter  dicitur,acquiefcerefurori 
eitts,  dfnon  virga  <^pofolica,  virga^ferrea  confiingere  vas  inutile-,  ct  tradere 

A.I.Lc.^,  ininteritumcarnlSiVtJpiritn-sfaluuffiat.  EtS.AvGvsxiNvs  contraCre- 
fconium  grammaticum :  Recole,mc^\ix.,  iam  non  quid  Paulu^ ,fed  quidper 
eum  Chrififis  locutu^sfit.  Prtsdica  verhum,infia  oportune,  importune.  cf  ad  Ti- 
tum  oportere  in  do£irinafana  redargut,  refelli^h  Epifiopo  vaniloquos  d'  mentis 
feduiloresinduhitataprxceptione firmauit.  Vndehoc ettammihi  iufftm  ejfe co- 
gnofio:  hocpro  virihiu  ago,huic  operi,quantum  ipje  qui  ittffit  adiuuat,perfiueran- 
terinfifio.^uidobfias,qtiidohfirepis,curprohthes,curreprehendis.Tihineobedi- 
reoportetanDeo. 

V I.  Pupillis,&  orphanis,aliisq;  pauperibus  &  affliftis  patrocinari. 

■'^ ^"^"         Itaenim  fcribit  S.Ambros  i  vs  Valentinianolmperatori:  Gloriofum 

esi mihihoc profahtte pupillilmperatoris.  ^uos  enim  Epifcopi  magif,quam pu- 

Ifai.i.  pillos  dehemti^  ttiert?  Scnptum  esi  enim.  Itidtcate ptipillo,^'  tujlificate  viduam,^' 

rral.(57.  erttite inittriam accipientem.  Etalihi.  ludtces  vidttartim  c^patres  orphanorttm. 

^•'P*'  S.HiEKO-NYUX s  zdNeponznu.m:Gloria EpifiopieBpaitperumopihtispro- 

uidere.  Ignominiaomniumjacerdotttmefipropriisfiudere  diuitiis.  S.A  v  g  v- 

P  ST  1  n \ s  dcYcrhis  Apofholi:  PromagnocommcndantttrEpifopispatrimo- 

niapupillorum,qttantummagisgratiapartiulorum?  Vuptllum  tuetur  Epifcopits, 

G.ep.<i.  nemortuisparentibus  ab  extraneis  opprimatur.  S.  Gr E  g  o r i v  s  ad  lanua- 
riurh  kxch.ic^i(co-^m^:  Paftoralis reginis necejjitate  compellimur  ,vt  orpha- 

Id.  hom .  14.  nortm,vidttarum^  caufisfolertitis,quam  ctiris  ccteris  tnfifiamus.  E  t  i  n  E  u  ange- 
lia  indeprobat  Epifcopos  deberebona  temporaliacommunicare  e- 
gentibus,quod paftoris  boni  flt  etiam  animam  ponere  pro  ouibus :  0- 
fienfa,mc^\.cns,,nohiseHvia,quamfequamtir:appofitaefiforma,ctiitmprtma- 
mtir.  Primum  nofirum  eft  extertora  nofira  mifcricordtter  ottibtts  eitis  impendere: 
pofiremum  verofinece(Jefit,etiammortemnofiramproeisdem  ouihus  minifira- 
re.  Sedcum  incomparahiliter  longefit.melior anima,  qtta  viuimus,  quam  terrena 
fiibfiantia,qtiamexteriHspoJftdemus,qui  non  datpro  otdbtis  ftihflantiam Juam, 

Ch.Ub<f.  qttando pro  itsdaturuseJianimamfiamFS.CHKYSOST.inhhnsdeSa.ccr- 
dotio,hocEpifcoporumofficiumetiamadmulieresextendit:  Cui,in- 
f^ii,admintfirandusEpifiopatusforteobite»erit,pr0muli€rttmquoquefaltite,fi 

no» 


S    T    A    T    V    S.  «1 

non  maiorem,qttam  virorum,(it  parem  certe  ctiram.Jluditm^  oportet  imftnde- 
rc^.  Nam  &  etu  inuifere  Agrotantes  (^'folari  lugentes ,  &  tncrepare  Ungtten- 
tes,  dradiuuare  affliclosofortet,quAomniadumfiuntfluresirrtimpendt  adittts 
dAmon  initenirefoteH-,niftexa5iifftma  cufiodiafefe  ■vallatierit. 

VII.  Eftjvicos  omnes,&  ciuitates  eius  cura:  comiflas  inuifere.  Hoc 
officium  tradit  S.B  a  s  i  l  i  v  s  in  Moralibus,  &  probat  ab  exemplo  Chri-  B  c.n. 
fti,dequoS.Matth2us:£/«m«^rf/,inquit5  lESVStotam  Galikam,do-  Matth.^v. 
cens  tn  Synagogts  eorttm,drprAdicans  Euangelittm  regni,  c^fanans  omnem  lan- 
ffuoremc^omnemin^rmitateminpopulo.Qucmlocumexponcns  Chry- 

s  o  s  T .  in  imperfecto:  Nos,^it,quiJum(ts  vnittsregionis  Pafores,etJiregiones 
circttmire  optts  non  habemus,tamenfingttLts  /peciespajponttmpopuli  circumirc^ 
(^  conftderare  dehemits,  idefi,diligenterattendere,quifunt  inpoptilo ,  quiatiari- 
ti&  morbo  lahorent,  vt  alitjttem fermonem  de  auaritia  malofaciamus  ad  medtca- 
mentumfanitatis  illius,qui  auariti£fiimulis  agitatur^d^c-Ttem  dehemtts  illis  pro- 
uidere,  qui  inpoptdo  ardentibiis  libidinisfebrtbus  'valde  laborant.  ^uemadmo- 
iumentmpaterfamiliasfiudioftt^fcitindomoftia,  qttid  'vntifqtds^  necejfarium 
habeat,  ita  ^facerdosfingulorum  mores  (^  afftti  dr  conuerfationem  debet  difce- 
re,  vt  qttale quibtK^medtcamenttim  necejfariitm fuerit , fttbminifiret.  Lege 
Gregorivm  Nazianzenum  copioseprobantemEpifcopumdebe-  c.Apoi.r. 
re  efle  pcritiflimum  Medicum animarum.  Paftorum  enim  eft  non  fo- 
lumpafcereouesfanas,fedetiammederi  a;gris,vt  Deus  ipfe  tradidit 
apudEzechielem.  Ezech^^. 

VIII.  Idoneos  tantum  &:  dignos  ad  Ordines  facros  aliasq;  dignita- 
tes  Ecclefiafticaspromouere.  Perfpicuumenimmandatum  eftApo- 

ft  oli  ad  Epifcopum  Timotheum:  CMantiscito  nemini  impofiteris,  nec  com-  '•Tim.j.  n 
municaturis peccatisalienis.  £>uidfibivtiltcito?\nc\\xiz  in ea verba Chrvfo-  ^,  , 

n  ■       n     ■    ^^1      ■  r         I  ■     r  1     1  r  1     Ch.hom.iA 

Itomus, non exprtmajtattmprobattone,  nec Jectmda,nec tertia,Jeavbt conjide- 
ratio  diuturnaprAceJiit,exacliJfima^  difcuffto,tunc  imponito  manus.  Ne^  enim 
ea  respericttlo  caret.  Eortim  enim  quA  ille  peccatierit ,  tu  qtioque  panam  dabis, 
qui  initium  dedifii  etiamprAcedentium  dehcforum.  ^ui  enim  improbeprima  re- 
mififli,  etiamfuturis  eris  obnoxitti,quodipfe  quafiauElor  extiterisprxtcritortim, 
qui  eafiere  nonfciueris^vt  pojfent per  compunBtonis  gratiam  relaxari.  ^uemad- 
modumenimre£lefacHs,itafeccatisquo^  communicits.  Et  S.  HiERONYM.H.lib.itf.co.r. 
in  cap.y  8.  Ifiix:  Paulusfertbit  adTimotheum.C^fanus  cito  nemtni  impofiieris. 
Nonefienim peccatumkuemitteremargaritas anteporcos,(^ darefan&iim  ca- 
nibus,(^ordinationemckricatuinequaquamfan£iis,drin  kgeDei  doBifihnis^ 
fed  affeclisfuis tribttere ,  dfvilium  ojfciorum  minifiris ,  quod^  hU dedecorofi.us 
efi,muliercularumprecihus.  In  quoconfiderandaloqiientisinfe  Chrifii  K^pofioli 
fapientia,  quivt  ordinationis periculum  demonfiraret ,  ittnxit  tormenta  peccan- 
tium.  Ne^commHmcatt^rispeccatifaUenii,  Sicutergoin  ordinationib.  mdorum 

L  efi 


«2,  E  P  I  S  C  O  P  O  R  V  M 

efiparfkepspeccatorum,  qnitales  conflmit:ficin  OrdinmoneJknEtorum  ,parti- 
ceps  efi  eorum  mjlitiA,  cfui  honos  elegit. 

IX.  Leftionijorationijprxdicationi&elecmozynis  vacare,iuxta 
Tit.i.  8.  illud  Apoftoli:  Attende  lecltoni,  exhortationi.c^docirime.  Et:  Oportet  Epi- 
S)rn.c.2o.       fiopumejjc ho(hit&lem.  Vndc  Sy nodus  ^.Carthaginenfis:  Epifiopm nullam 

reifamitiarcs  cur.-madfie  reuocetfiedUifionicforatiomy^uerbiDei  pradicationi 
D.ft.5e.c.cpi  c.  tantiimmodovacct.  EtS.GREG  oRivs  Sccundmo. Non tihi credat  Mar- 
G.I  j.ep.iz?.  tinus  EpiCcopiisfilamlecfionemd^orationemfitffjcerejVt  remotmfiudeatfie- 
Djft.86.c  fratie.  (iere^(^  J[c manumtnintc  fiuBtficare  ,fied  largam  mantim  habeat ,  necefittatem 

patientihm  conctirrat,dienam  inopiamfiuam  credat :  quiafi  hdc  non  habet ,  va' 

cuttm  Epificopi  nomen  tenct. 

X.  Sc  vltimum  oflicium  eft  ab  E cclefia vel  dioecefi  fua,non  nifi  gra- 
ui.&:  legitima  de  caufa  abefTe.  Nam  Epifcoporum  proprium  eft  regerc 

^^■'*'  Ecclefiam De  ijiuxta di6tum  Apofloli in  Adis :  Attendite "vobls  d^vni- 

uerfio  qregt^in  quo  vos  Spiritmfian6ttispofiuit  Epificopos  regere  Ecclefiiam  Dei.  At- 

Ioan.io.  qui  fi  ablInt,non  rette  regunt,namapud  B.Ioannem  grauiter  Chriflus 
arguit  paflorem,qui  tanquam  wfrff/74r/^gregem  fuum  deferit.Et  Za- 

Zich.ii.  charias  Propheta  cxclamat:  0  pafior & idolum  dcrelinquens gregem fiuum. 
In  Apoflolorum  quoq;  canonibus ,  in  tradatu  de  Rcfidentia  Epif co- 
norum  aFrancifcoTurriano  citatis,Chrifli  communione  priuantur, 
qui  agrege  fuo  abfunt.  Q_uod  idem  docet  faciendum  S.  Athanafius  in 
cpiflolaad  Epilcopos  fuas  dioecefes  repetetes.  Et S.  Damafus  epifl.4. 
ConciUumquoqjTridcntinum  fefs.  23.  cap.  i.deReformationeduo 
de  hac  re  fanxi t.  Vi\mb,ditunoprAcepto mandatum cfieonmibus ,  quibnsani- 
martim  cura  commifia  efi,ottesfuas  cognoficere,pro  its fiacrificittyn  offerre ,  verhij^ 
diuimpr£dfcattone,Jacramentort<mg^adminifirationc,di-c.pafierc.  Sccundo, 
hxcomnia  nequaquam  ah  htsprdfiari  drim^leripoffe,qtti  gregifitio  non  tnuigi- 
Lint,ne^  ajfifluntfiedmercenariorum  more  defierunt. 

Cavsj€  autcmlegitimjE^obquasaHquandoabefTepoflint  Epifco- 

piafuisEcclefiisabcodemConciho  numerantur  fere  quatuor.  I.  cfl 

Charitas  ChiiftianajVtfipoflitneccfritatialteriusdiceccfisoccur- 

r.cre,cumparuodifpcndio  pioprix.  II.  cfl  Vrg  e  ns  Neceffitas,  vt 

propter  peflem,velperfecutionem,quando  populo  profpeftum  eiTet 

perVicarioSjVtdocuitlvLivs  PapainepifloIaadOrientales,  &r  P  e- 

LAGivs  II. epiflolaadBenignum.  III. efl  OBEDiENTiAdebira,vtfi 

T^izh^  euocetur ob aliquod negotium a fummo Pontifice, quod negorium in 

ytilitatemEcclefi? cedat.  I V.  efl Ecclefi^cuidens  vtilitas,vt quando 

CMm  facultate  Romani  Prxfulis  vni  duo  Epi. 

fcopatus  committuntur. 

Cap. 


q; 


.19. 


S    T  A    T   r   s.  % 

C    A    P    V    T        V. 

^am  ardmm  i;^  ferHulofim  ft  Spifcoporum  muanf. 

kVAM  vcr6arduum&difficile,atq;ctiampericuliplenum  fit  mu^ 
>nus  Epi(coporum,etfi  ex  ditlis  fatis  liqueat,  clarius  tame  demon> 
ftrari  poteft  ex  quibufdam  tum  Spiritusranfti,tum  randtorum  Patrum 
diclis.  Nam  in  libro  Sapientia:  fcriptum:  ludicinf»  durijfmum  his,quiprt(-  ^^r-**  *"' 
funt,fiet.  Exiguo  entm  concedititrmifericordia-.potentcsautemfotenter  tormen- 
tapatientur.  7^n  enimfubtrahetperfinam  cuiutqttam  DEFS,quoniam  fufillum 
^mairnum  ipfifecit.  Eortiorihm autemfortior inflat cruciatio.  Cui  conucnit 
illudCbriftiapudB.Lucam:  Cuimultum datum efttmultmn quxretur ah eo, ,     ^^   g 
^cuicommendai(eruntmultum,flttspetentah  eo.   Rationem  quo(^  huius 
duriflimiiudicij  Spiritusfanftusnonreticuit.nempequiain  extremo 
illo  iudicij  die  Epircopi,&  alij  Praspofiti  rationem  Deo  rcddituri  fi.mt, 
non  pro  fiiis  tantum^led  etiam  omnium  fiibditorum  animabus.  Nam 
Devs  apudEzechieiemfic  alloquitur  paftorcs  ignauos :  Ecce  ego  ipfi  zzecb.i^.v 
Juperpajlores  requiram  gregem  meum  de  manu  eorum,  S'  cejjarefacram,vt  'vltra, 
nonpafcantgregem  meum.  E t  B. Paul.ad  Hebr.  obedite  Prapojitis vefiris ,  g^  Hebr.1j.17. 
ftbiacete  eis,ipftenimperuigi[ant,quafirationempro  animabtis  ■veJlrU  reddituri. 
Vnde  Ch  R  y  s  o  s  t  .in  fine  lib.3  .de  Sacerdotio:^/^»/)»  horremus,dtim  it^ 
dicium  idnohisfubeundum  eH,in  quopeccatorumpropriorum  rationem  reddituri 
fumi*s,vtquife^tiamHsnosignemillHmgternumeffugerenequaqtLrmpoffe,quid 
illi  expe£fandum  eff,qui  tam  multorum  nomine  caujitsjit  di£furtis?  ,^upd  autem 
hoeverumfit,audi  B.Pauhtm,autpotiusnonPaulHm,fedChriJlum  Pauli  ere  lo- 
qttentem.  Pareteeisquiprjfimtvobis,drconcedite:nam  illivigilautpro  animis 
veflris  tanqtiam  rattonem  reddititri.Hiccine  exigutts  tibi  videtur  comminatienis 
terror;equidem  il!umyquantttsjit,verbis  exprimere  non  poffum.  Itaq;  alibi  non 
dubitat  ita  icribere^iVi?;?  arhitrorinterjacerdotes  multos  ejfe  qttifaluifiantfid  ^^'^  *""'  ^'  '* 
mtiltoplures,  qtiipere.tnt.  In  catift  esi,quoniAres  e.xcel(iim  reqtiirit  animtim:mul- 
tas  enim  habet  caufas,qtu  depellant  ipfum  aftis  moribus,  cjf  innumeris  oculis  illi 
opusvndig^.  Nonvides,quammultasresoporteat  adeffeEpifcopo,vtfit  appofitus 
addocenduyvt  tokrans  malorii,  vt  tenaxfit  acfidelis  in  docirinafermonis.^uan- 
tA  hoc  dijficultatis?e^  qtiodaUjpeccant,illi  imptitatttr.Nihtldicopr^tereafivelv- 
nustantumdecedatnoninit'iatus,nonnetotamipfiimfubuertitftltitem?Vnit44  e~ 
nimanimaperditio  tantam  hahetiacluram,vti  nulla  ratione pojftt  ^fiimari.Ete- 
nimfivnius  animafalus tanti  esi,vt  ob  hanc filius  Deifieret  homo ,  tantaripate- 
retur:perditio cogita,quantam conciliahit penam.  £luodfiquis  oh  hommem  in 
hac  vitapcrditum  morte  dignus  e[t,quanto  magis  ille. 

Deinde  Apoftolusab  Epifcopo  exigitnonmodovt  fit  iuftus,&:Tit.j. 
fan€tus,verumetiamirreprehenfibilis.HiERON.hbroprimoaduerfiisi.Tini,j.' 

L.    2.  Pelagia, 


84  E  P  I  S  C  p  P  O  R  V  M 

Pelagianos:  ^mddixit  Pauli^,irreprehenJil?ilM,inquit,auf  m//M  ,auf  rarus. 
^uk  efl  enim,  qtti  non  quafiinpulchro  corpore,aut  nAuum,aut%)errucam  h&beat? 

G  al-  i.  fienim  ipfe  Jpoflolia  dtcit  de  Petro,  tjuodno  reQopede  incejferit  m  Euangelij  ve- 

ritate, drintantum  reprehenfihillsfuerit^vt  drBarnaha^s  adduitusfit  in  ean- 
demfmulationem,  quis  indignahitur  idfihidenegari,quod  PrincepSK^poftob- 
rum non hahuit?  E c paulo poft:  Atit nu//us,inqii2im,aHt rarus efi, qui  omnia 
habeat,qutehaheredebetEptfiopits.  Et  inepiftola  ad  Oceanum  eundem 

^•*P'*''  locum  Apoftoli  cra6tans:  Oportet,inq\xit,Epifiopumirreprehenfibtlem  efie. 
idipfiim  qttoque adTitum.  Siqtiis  efifinecrimine.  Omnes  virttites invnofir- 
mone  comprehendit,  drpene  rem  contra  naturam  extgit.  St  enim  omne  pecca- 
tum  etiam  in  otiofo  verbo  reprehenfione  dignttm  efl :  quis  efl  t//e,  qut  a  bfquepec  • 
cato,idefl,finereprehenfione  verfietttrinmttndo?  Sedfuturus  PjifiorEcclefia  ta- 
lis  e/igtttir,adcuitiscomparationemre6fegrexceterinominentur.  Neq.ve  fo- 
lum  ab  omni  vicio  alienus  efle  debet  Epifcopusj  fed  cmni  virtute  con- 
fpicuus.  Quadereagens  Nazianzenvs  in  Apologetico.  Deinde, 
zit,  vtetiamfi  a/iquis{Epifioptis  )  nb  omnipeccatt  /abe  purum  tueatur,autad 
id  certe  qttamproxtm^e  accedat,haftd  tamen  ficio,tdne  ei  fufiiciat,qui  a/ios  advir- 
tutem  erudire  parat.  ?{eque  enim  ab  eo,  ctii  h,ic  ctira  commiffafit  hocfi/um  re- 
qttiritur,vt  a  vitiis  a/ientts  fit  (quod  ftibditorum  quoque  p/erisque  turptfii-' 
mtm  efie  cenfetur  )  verum  etiam  vt  virtute  pr£ce//at  ittxta  i//ud  ScripturA 
pr£ceptiim,  qtio  dec/inare  ama/o,  (jr  bonttmfacere  itibemur.  Nec  fatts  ha- 
bcre  dcbetvitiofcts  amm&formas  ob/iterare,  nifi  me/iores  quoque  notas  ipfis 
fubftituat,  vitAque  integritate  magis ,  quam  digmtate  atque  au6lorttate  prd- 
fiet;  nec  modumfibiv//um honefie vmendi ,atque in  virtute progredtendi  cen- 
fiituat. 

Tertio  ChriftusapudB.Ioannemaquouis  PaftoreEcclefise,ac 
proindeimprimis  ab  EpiI'copo,tantamexigit  charitatem ,  vt  paratus 
lit  animam  ponere  pro  ouibus  fuis.   Cuius  exemplum  iUuftre  prsbuit 

I  a  j«  II        Princeps  paftorum  dicens:  Egofumpafior  bontts-  Bonuspafior animamfiuam 
datproouibusfitiis.  Et  iterum:  Sictit nouit me  Pater,df  ego agnofico  Patrem,df 

loaD.i.c.j.i^.    animam  meam ponopro euibnimeU.  De  quo  &:  in  priori  epiftola  S.  loan- 
nes:  In  hoc  cognouimtis  charitatem  Dei,  quoniam  i//e  animamfuampro  nobispo- 

t.Cot.ii.ij.     y2r/>.  Prxbuit&B.PAVLvs  fcribensadCorinthios:£^<?^«^m/;^m//^ 

fimeimpendam,drfuperimpendartpfipro  antmabm  vefiris.  E t ad  Romanos: 

OptabamegoipfianathemaefieaChrifioprofiatrtbttsmeis.HqccxemplsifmC- 

{efumms  charitatis,  quanta  fuit  in  MartyribuSj  qui  fanguinem  fuum 

loan.1j.13.       P^^o  Chrifto  profuderunt,  teftatur  Chriftus  ipfe,dum  ait:  (JHainrem  hac 
di/effionem  nemo  habet,vt animamfitam ponat qitis pro  amicisfuts.    Quanta 

c.hom.KS.ad  autemfueritcaritas Apoftoiiegregicdefcribit  Chrysost.  in  com- 

Rom.  mentano  loci  citati :  Re/i^iSjZitjfabu/is  o-nugis  ad  ipfum  Patt/ifermonem 

regredta- 


1  S    T    A    T>   V'    S.    .  8f 

re^yedfimurt»  ifjiui  dile£}ionis  velutipelago  delitimteSi  d^cumjecuritatevhi- 
hhet  inmtugantes  ineff<thilem  illamjlammam  conjideremuf.  Immb  qdcquiddi- 
xeris,nihiltamenhacdileBionedignumfuerit.  Tuit  enim  illaquouis  pelagofu- 
fior,omnia,fiammavehementior.  Vnde efl ,quodnullo  queatfermene  declarari. 
Solus  quippe  illam  nottit,  qui  dilgenter  illam  foffedit  ac  tenuit.  Reducamtu  ergo 
•nunc denuo in medium iffa verba.  Optaham ego ipje anathema ejfe.  .^uid efi, eg9  •  ~ 
ipfe?  Ego  ipfe  qui  doBor  omnium  confiitutttsfum,qui  innumeris  re^efaSiii  eom- 
mendor,quicoronas expeBoplurimas ,  qui  Chrijlumvfque  adeo dtligo,vt  illins 
dile£lionemomnihtupr&feram,qtiipropter  ipfum  quotidie  veluti  flammis  ,irai 
molefliis&affliBionihuspropeconfumor^&infummain  vniuerfum  omniaS- 
Uitioni  illi,quam  erga  ipfum  haheo,po(lpono. 

Qy  AR  T  o ,  Sedfit fme  aUquit  Epifcopus,-3xt  G  RE  G .  Theologus,  non  mo- 
do  a  vitiorum contagionepttrtts,  verum etiam  adfummum  virtutis ,  ( &  chari-  G. Apol  r. 
t2iX\s)fafiigium  eueclus:  haud  equidemvideo ,quanam  fcientia  infiru6tus,aut 
quihus  virihus  fietus  huiufmodi  FrxfeBuram  fufcipere  intrepide  qtieat.  Nam 
profe5io arsqu&dam artitim,&fcientiajcientiarummthi  effevidetur  hominem  ,1'™^ "fiC™! 
regere,mimalomniummaxim\varium&multiplex.   Id porrohac demumra- Cotinth. 
tione  quijpiam  perjpexerit,fi  animarum  curandarum  rationem ,  cum  corporum 
medictna  conttderit,  quanto^  h<ec  nofira  lahoriofior,  quam  illafit ,  expenderit ,  ac 
tum  matertA  natura,  tum  artisfacuitate,  tum  aUusfine  pr&fiantior.  Illius  enim 
lahojcircacorpora  verfatur ,omnino  tandem  interitura; at  huiusfitidium  circa 
animam  impenditur,qtt&exT>EO  efi,atque  diuina ,fupernA^  nohilitatis parti- 
ceps.lllius  medicus  regiones  &  tempora,^'  £tates  &annipartes  c<etera^huius  ge- 
neris  explorahit,  medicamenta  negrotanti  propinahit ,  vittus^  rationem  prsifiri- 
het,noxta^ohfertiahit,ne prAfidiis artis  xgroticupiditates obfifiant.Ignem etiam 
interdum,  &ferrum,  ajperiora^  medtcamenta  nonnullis  adhthehit :  qu^e  tametfi 
perquam  lahoriofa  &  molefia  ejfe  videanttir,nihiltamen  eortimperinde  arduum 
atque  diflicile  eji  vt  mores,  (jr  affectus,drvitam,  vit£^  infiituta,  atque  aitas  hu- 
iufmodt  res  intefiinasperjpicereacmeditari,  atque  agrefiihtis  omnihus  helliiinis^ 
vitiisaconiunftioneno[iraexpuifis,idomne  quodmanfuetumefi,ac  DEO  gra- 
tum,in  eorum  ioctimfubrogare  ac  confirmare.  ^uin  illudetiam  mectim  confidero, 
quodomniaea,quAmodoenumeraui,veiut  medico ferttata ,confianter  in  naiura 
fiia  manent,  nec  verfute  quicquam  contra  moiiuntur:  atnohis  ingenij foiertia,  &■ 
coecus  nofiri  amor,  drquodfaciie  cuiquam  cedere,  necfiimus,  necfufiinemus  ,plu- 
rimum  advirttttem  impedimenti  affert,acveiutinfiructa  aciefefe  iislqtd  nohk 
opemferunt,opponit:  qttantum^fiuditim  a  nohis  adhtheri  contieniehat ,  vt  mor- 
hum  medicis  detegaYr/iiis,tantum  admedicinamfugiendam  adhihemus,atqtte  in 
nofi;\tmperniciemfortesfumus.  Veientm  turpiter  S-abiectepcccatumfitpprimi- 
mtis,nonfecusacmalignttmqttendammorhum&fuhputridtiminintimisammji 
recefiihusocctdtantcs,velexcufationesinpeccatis  profertmtts  verhorum  patroci- 

L     5  nittm 


U  E     P    I    S    C     O    P    O    R    V    M 

mum  vitiis  mfiris  exquirentes^veietiam  obflru^is  ajpid/^  furdx  ritu  aurikm  na~ 

firis  obfiimtojludio  in  hocincmnhimus,vt  ne  incantantium  vocem  audiamits. 

«.I.cit.  QjriNTO Hiccc^uquodficutnon  eadem,  pergit  idem  Naz  i  anze- 

N  V.  s ,  medicamenta,nec  eadem  alimenta  corpsribiis  o^nnibw  ojferuntur,[ed  alin 

*Uis:eodem  qua^  modo  anim£  Suerja  rattone,  difiiflinag^  ctirantur.  Alies  enim 

mouet  oratio:  atij  mtifiitU  exemflo  com^onuntur:  aUjcalcAribus  ofmhabent,al^ 

Jrdno:  Aliis  laiisprodefi,a[iisreprehenfio,modo  vtra^  tempcfiiue  adhibeatur.  A- 

lios  cohortatio  adofiicium  ducit,alios  obiurgatio.   Atque  hiec  rnrfits  alios,fipakm 

*rguanttar:  atiosfiremetis  arbitrisincrepentur.  ^Mdamitafiudiofi  ohferuandi 

fiint,vt  ne  minima  quidem  d"  teuifiima  eorum  errata  dijfimttlentur :  contra  in  a- 

iiisadnonnulla  conniuerefatiusfuerit,ita  vt  videntesnon  videamtis,(Jr  audien- 

tesnonaudiamfis,ficutdicifitet.^^netiam  cumnonnullis  ita  agendum  eH,vt 

fratihominis,ac defalute eorum dejperantis Jpeciem prxteferas ,  cum  tamen  rfi- 

uera,necipfis irafiaris,nec pro perditk ac deptoratis habeas. at^ritrfus  lenitate  ^ 

humHitatecurandi,conitmcia^animialacritateadmelioremJpemreuocandi.A~ 

iios  vincere,  aliis  cederepterunque  vtitiusfuerit.  K^tiorum  item  opes  ^poten- 

tiam,aliorum  egefiatem,  catamitatemg^  vettaudare,  vet  execrari,drc.  §ltiAqm- 

dem  omniarationedifiinguere,atqueitaexaBeperfpicere,vttotamedendi  ratio 

infummam  coltigatur,  impofjtbile  eH,  quantacunque  cura  d>-  ingenijfagacitate^ 

fotlea  t.  ^uocirca  viaproctdduhio  regia  Epifiopis  magna  cum  circumJpe£tionc^ 

incedendum  efi,  nec,  velad  dexteram ,  vet adfini(tram,vt  efi  in  Prouerbiis ,  de- 

ctinandum.  Hucufque  GREeoR.Nazian2enus,cuius  Apologerieum' 

quift  legerat  prudentiflimus  Romanorum  Pontificum  S.  Gregor. 

*      Romanus  itain prologo  tertixpartis  fui P.iftoralis  fcribit :  Vttongean- 

te  nos  reuerendd  memoria  Gregorivs  NaTjanT^nm  edocttit,non  vna  e&- 

dem^  exhortatio cunSiis congruit,quiiinon cunBos par mortim  qualitas  afirin- 

git.  Sape namque  aliis  ofiicitint,  qtiJiaiiisprofunt.   ^tiia  drplerumqueherbx^quA 

htec  animalia  enutriut,atia  occidtmt:^'  tenisfibitus  eqttos  mttigat,catutos  inftigat. 

Et  medicamentum  quodhuncmorbum  imminuit,alteriviresiungit:  c^panii  qui  • 

vitamfortium  roborat,parttulorum  necat.  Pro  qualitate  igitnr  audientittmfor- 

mari  dehetfermo  T>o£li)rum,vtdfuafinguti5  congruant ,  dr  tamen  a  commuttU  ■- 

Adificationis arte nunqmmrecedat .  Subiicitdeinde^fi'.  forrpiulas  admoni- 

tionumjquomodoaliterhi,alirerilli,virialiterac  foeininaJ;viri  alitcr, 

'quam  lenesjdominiquam  ferui,&c.  fintadmonendi. 

s.Th.ii.q.iS5      Sexto,  S. Patrcs,  &pleriqueomnesfcholiB  Theologi  obdiftas,- 

*"•'•  aliasq;caufasiudicant  tcmerefacerceos,quilicet  idonei  fibi  videan- 

tur,appetuntvelambiuntEpifcopatusmunus.  De  quibus  imprimis 

.Bc3e>.  Gonqueritur  S.BASiLivs,dum  in  cxitulibridc  Spiritu  fanfto  Ec- 

clefiarum  a:ui  [\i\Sk'Xt\xmcy.^or\\x:£^:^T\c^\zx\^,feipfosfttiselegerefitffra- 

giis,quique  ajfeiiantprincipatum,  ijEcclefiarum  Pr/efeilurasfertittntur  reputfa 


S    T    A    T     V    S.  87 

fmfti  Spirhtts  Adminijirattone,  iamqueprorfm  Euangelicis  ritihM  ohfuhlAtum 
rertmordinem  confufis,inejfahilis  eHad^Prxfccfur/tsirrupti^  eorum,quoruiH 
qufquefi  pakm  ingerit  ad  dignttates  vi  depulfis  ceteris.  S.  G  R  e  g  .  Nazi  - 
-anzenus  cum in  Apologetico  multas  rationes  attulifTet,  cur  refugilTct 
honoreEpircopatus,  quemtamentande  oblatumacccpit,ita  fermo- 
T\cm conclwdlit:  Fidete quamreBe dr  itifle^vtriiu^metus  caufam  difceptem, 
ntmirumvtnecminimeohUta  Prafefturacupide appetatur ,nec  ohLtta  repudie- 
tur.llludenim  temerariorum  est  hominum-,hoc  pr&fra£torum  c^  cotumacium,v- 
truma,veroineptortm.Atg^ipfiinternimiiiaudaces,drnimium  ignauos  c?-  ti- 
midos  quodammido  interiectn-sfum :  nempe  dr  hls,^ui  adprtefcSturas  omnes  te- 
merc  profdiunt,  timidior:  &  iis  rurfus,  qui  s  b  oinmhits  ahhorrent,pr<£jidc)itior. 
Hxc  dehisrehmmeaeUfentcntia. 

S.Chrysostomvs  libro  tcrtio  de  facerdotio,  cum  explicaflet 
quam  formidabile&pcriculofum  Ht  munus  Epifcoporum  &;Saccr- 
dotum.  Equidcm,  inqu i r,  cx iis,qux a me diclafunt,  aaditorum  mentes tantx 
puto  religione  occupatas,vt  non  iam  eos,quifugiunt,fedeos ,  qui  perfi  accedunt, 
honorema.  iflum  vitrofihi  am  hiunt,  contumacix ,  temeritatis  atque  audacix  accu- 
fent.  Et  poft: Sacerdotis ammumhonorisilliws defideriovndig^vacare oportet. 
Namfiadeumprincipatumadipifcendum  vehementi  animi  affeEtu  rapietur,eo 
gdepto  impotentioremfine  amhitionisfu.tflammam  incendet ,  ac  vi  tandem  ca- 
ptus,  vtjihi  adeptum  honoremftabiliaty  nullt  nonpeccatofiruiet. 

S.  Av  GVSTINVS  15.de  ciuitate  Dei:  Tn  acttone  non  amandtis  est  honor  A.ciy. 
tn  hac  vit.i,fiuepotentia,  quoniam  omnia  vanafiuhfole,fed  opus  ipfium ,  qucdper 
etmdem  honorem  velpotentiamft,fireife  atqtte  vtiliterfit,ideH ,  vt  valeat  ad 
^amfi.lutemftihdttortm,  qu.efictindum  Deurn  eU.  Propter  quodait  K^poftoUis: 
^ui  Epifiopatum  defiderat,honum  optis  defiderat.  Et  paulo  poft:  Locusvera 
fu^eriorfine  quo  regipopulus  nonpoteH,etfiita  teneatur  atque  adminifiretur  vt 
decet,  tamen  indecenter  appetitur.  0 

S.Bernardvs  fcrmonei.de  zCcenfwnc:  0 peruerfitas,oahufiof[io- 
rum  Adam,  qtda  ctm  afiendere  difficillimtimfiit,  defiendcre  aiitemfacillimum^l- 
U  dr  leuiter  afiendttnt,  dr  dtfiicilxus  defiendnnt  parati  ad  honores  ^  celfitudin(i 
gradfium  Ecclefiafiicorum  ipfis  etiam  angelicis  httmerisformidatidos.  E  t  S  errno- 
nc  10.  in  Cantica  agens  de  inidonea  ad  Epifcopatum.  Talis  qttidem, 
inc^mtjfiforteadregimen  animarum,fiu  ad  officium prxdicationis  ajjumitur, 
g.Uis  quidem  nonprodeli  ,fibi  vero  ohefi plurimum: porro  fi ingerere,quant£  im- 
ftidentis  efi?  Av  c  t  OR  operis  imperfcdi  in  Mitth.^icun^dcfideroiterit  A.hom.jj. 
prim/ttum  m  terra,  Uiueniet  conjiifionem  in  calo,  nec  interfieruos  Chrijli  compu-  ^{^^'  ^' 
tahitur,quideprimatu  traBmerit.  Vide  Gr E g .a  Valentia iii  i i.S.Thom. 
difput.io.q.j.dcStatu  Epifc. 

S E  p  T I M  o  multi  Sanfti laudanturjqui,Iicct  digniffimi cffent.tamcn 

oblatum 


88  EPISCOPORVM 

oblatumEpircopatumrepudiarunt;  atqueimprimis  Mo  Y  s  Es  &Ierc- 

leLisV'      mias,quipoftobIatametiam  a  Deo  pra^fefturam,  imbecillitatis.fux 

lon.i./.  memoresfepurgarunt.  Ionas  vero  etiamaufugit.  i.   S.Grego- 

Rivs  Thaumaturgus,quetefteGregorioNyfleno  iam  fuga  elapfum 

NyCinTita      Phidanus  Amafi^Epifcopus,Hcetcorporeabfentem,in  Antiftitem 

Ci.ineius  vit».  Neoca:farienfem  confecrauit.  5.  GREG.Nazianzenus,qui  in  Pon- 

tumfugit,neaparenteadEpifcopatumNa2ianz.eueheretur:proqua 

fugaApologeticumdoftifTimumfcripfit,  quiexftat.    4. S.  Ambro- 

sivs,quiapopuloMediolancnfisEpifcopus  poftulatus  no£tu  exvr- 

Paul.  in  vita.     be  fe  proripuit  tefte  Pauhno.  j .  S  .M  a  RTiNvs,quem  inuitum  ad  thro- 

numEpifcopalemTuronicum  protraftura  teftatur  Seucrus  Svlpi- 

Sulp.mvita.      xivs.  6.  S. Chrys o s T OMvs,qui,vtipfefatetur libroprimodc Sa- 

...   cerdotio,cumrumorincrebuiflet,defeadEpifcopatumrapiendo,  fe- 

Metaphr.invit.  ^  ,.  „.  ...J^^,  f  ■     n^  i. 

le occultauit.  7.   S.AvGVSTiNvs,qui  idemiibicontigilie  tradit  e- 
piftoIai^S.  8.  S.Gregorivs  Romanus, quipoftfugam,tefteIoan- 

loan.invita.     neDiacono,mdicio columnx  ignex  proditus  eft  &:  ad  gubernacula 
protraftus.  9.  S. AMMONivsEremita,quiteftePalIadioinhiftoria 

t.e.12.  Laufiaca,aurefibipr5Ecidit,nefieretEpifcopus.  10.  S.Malachias, 

quiaudore  S.Bernardo  nonanteEpifcopatuminHiberniafufce- 
pit,quamEpifcopianathemaei  comminarentur:  Omnem  enim  locum 
juhlimem  dr  exceljumy^it ille,  'veltitprtecipitium  reformidithiit.  I p fe  quoque 
S.Bernardus,&  poft  eum  S.Thomas  Aquinas,S.  Bernardinus ,  aliique 
multi  honorem  Epifcopalem  delatum,non  fcmel  rep  udiarunt.  Qjv;  o  d 
autemEpifcopatus  femel  fufceptus  poflltaliquando  cum  laude  defe- 

p.lib.i.ep.?.    ri,multisexemplisoftendit  B.Pe  TRvs  DamianiCardinalis,  qui  & 

"^  '**'  f  uum  deferui  t,ac  ad  monafticen  rediit. 

OcTAvo  &poftremo,plurimi,quodEpifcopatuexcidiflent,que 
cupideanA)ierant,fadilunthsretici  &  ha:refiarch<E.  Inter'pros  pri- 
muscenferipoteft  Simon  MAGVs,quinonfolum  ambiuit  Apofto- 
licumprimatum,fedvtliquetex  c.8.Adorumpretiocoemerevoluit. 
.  ,  2,.  fuitTHEOBVTES,dequoEufebiuslib.4.hiftoria:Ecclefiaftica:.  3. 
'  '■  VALENTiNVS,dequoTertullianuslibro  contraValentinianos.  4. 
MARCioN^tefteEpiphaniohcErefi^i.  5.  Mont  ANVs,tefteTheo- 
doretolib.^.dehxreticorumtabulis.  <?.NovATiANvs,vthabetEu- 
febiuslibro  z.hiftoriSjC.j^.  7.  SABELLivs^dequoEpiphaniushsre- 
{157.  8.  ARivs,dequoTheodoretusIib.  4,hjereticarum  fabularum. 
«).  AERivs,dequoEpiphaniushxrefi  75-.  10.  NESTORivs,quem  E- 
pifcopatum ambiifl^etradit  Theodoretiis  hb.4.  hxret.  fabularum.  lo- 
anncm  Wi  c  l  e  f  F  fadum  harrefiarcham  cum  Epifcopus  eflt  non  pof- 
fet,tcftaturThomasWaldcnfislibro  z.do6lrin.fidei,cap.(?o. 

C  A  p. 


S     T     A     T     V     S.  8^ 

C   A   P  V  T     VI. 

"DeEle^ioneEpifcopomm.  -^ 

ELectionis  nomine  hoc  lococomprehendimiis,&Ordinatio* 
nem,&  VocationemieuMiflionem. £Z.£CT/0  quidemnihileft 
aliud  ,  quam  certie  perfonse  defignatio  ad  Ecclefiafticam  prasfedlu- 
ram.  0/-<j'/«4/weftra{^rritus,quofuturusEpifcopusinungitur&con- 
fecratur.  r^vrf^/tffeuMiffioeftlurifdidiojquareipfaEpifcopus  &Pa- 
ilor  fit. 

QvpD  ad  Ordifjaticnem ntzinet >  ea a  folis  Epifcopis  fieri  poteft ,  fiuc 
Epifcopicofecrandi  fint,fiuealiiEcclefixminiftri.  Naminveterite- 
ftamentOjVtliquetcxLeuiticojfolus  Moyfes  Aaronem,&filioseius  Leu.8, 
priraosfaceidotesordinauit.  MoYrenautemfacerdotemfuifleindi- 
catillud  Pfaltis.  Myfes^^/JaroK  in  ficerdotibui  e:us.  &docente  veteri-  P&1-9». 
bus  facerdotem  &:  Pontificem  fuifle,  Phi  lo  lib.5.  dc  vita  Moyfis.Hie- 
ronymusinlouinianum.  Auguil.mPfalmumpS.Nazianz.oratione  f*''^'- 
adNyfl^enum.  S.  Leoepift.  8b'.lNnouo  vero  teftamento  Ordinatio 
femper  Apoftolistribuitur&Epifcopis.  Nam  in  Adis  foli  ApoftoU  Afl.*^. 
permanusimpofitionem  Diaconosoidinarunt.EtApoftolusadTi- 
mot\\QVim.T{oli,^\X.,f]egftgcre gratiam {jH^sinteeH ^atix ddta  (Fi  tibiperimpo-  i'Tim.+. 
fitionemmanuHrnpresbyterij.  In  qua:  vei  ba  Q^w^io^omws.Nondcpresbyte- 
ris  bic  loquitur.,fed  de  Efiftpis-,  mque  enim  prof  Bopnsl  yteri  ipfu  m  ordinarant. 
Deindcibidem  ^^\(co^oA\c'\t.ManuscitonemmitmpoftHris.  ^tRtfufcttx  «.Tim.f. 
^atiam yC^iiAdatatfi tihiper inopvfitioneni  manutimmeariim.  Vx  R  i  Q^Jiefta- 
mentoconfentiunt  &Concilia.   Intercanoncs  ccite  Apoftolorum 
primus,&  Synodi  N'cena:  prima;  quartus  eft ,  Epifcopttm ordinandum ef- 
fektribttiEpffcopis.  Patres  vcroconftanterroliEpifcopotribuuntordi- 
nationem  tum  Epifcoporum,rum  prefbyterorumaliorumq;  Eccle-  ?^p'p ''*'-7f- 
fisminiftrorum.vtEpiphaniusinPanario.  Chryfoft.ini.  epiftolam  h  ep.        ^ 
adTimoth.HieronymusadEuagrium.Auguftinusin  breuiculocol-  A.cap.;. 
lationetertia. 

QvoDadFo(atiorem,vel(J[f/JJtonew4ttiffet,  eaquoqueadEpifcopos, 
&  pr^ecipuead  SummumPontificempertinet.  Nam  apud  S.  Mat-    "'  '^^' 
thasum  D.Petro  omnis  poteftas  iurifditlionis  promifl^a  eft,  cum  dice- 
retChriftus.T;'^/<5^4^(jr/<j«f;.&apudB.Ioannemtradita,eumdixit.  Pi«-^°*"-^'- 
Jceouesmeas.Endcm  &  Apoftolis ,  quorum  fucceflbres  diximus  efle  E- 
pifcopoSjdata  eft  apud  eundem ,  cum  diceret,  Ego mitto vos,  dre^norum  'oan  io- 
remiferitisptccata,remittunturiis.  1  in  Adis  ApoftolicislegimusPaulum  A<a.i-f. 
&  Barnabam  Apoftolos»  &  Epifcopos  conftituiiTe  per  ciuitates  pres- 
byteros.Et  ad  Titum  idem  Vz\x\ns.Huinireigrati»,  ait,  reliquite  Cretx,vt  Tit.  i. 

M         (onjii- 


?»  '  E  P  I  S  C  O  P  O  R  V  M 

tenftituas per ciuitates  Preshytem ,ficut ego conjiituitlbi.  Hincfequiturpcist- 
peramarcdariisvocationem,&  ordinationemtribuiLaicis. 

Veniamvs  adELECTioNEM.Hancetfipopulus  aliquando  vfur- 

Meb.j.  parit,iurctamendiuin«einoncoucnit.  Nam  ApoftolusadHebrasos 

TtXt.NtmiriemfihiaffiimerehonoremmfivocelurkDeo.  at  Aaronafolo  Moy- 
fe  eledtus  eft  in  Pontificem,fine  vllo  confenfu  populi.i.quiaChriftus 

Spap.a».  apudloannemait. Sicutmifitme Pater ,dfegomitio^os.  Atipfeprimum 
Apoftolos ,  deinde  difcipulos  72.  elegit  nulloadhjbito  popuU  fuffra- 
gio.j.PopuIifuntoues.EpifcopiveropaftoreSjfecundumfcripturas. 
loan.ii. Ad.io.&  i.Petri  f.at ouium  non  eft paftores  erigere,&  rege- 
rcjfedpaftorum.   Deinde  Apoftoli  paflim  ehgebantEpifcoposfme 

ls«)d.i.c»n.»3.muItitudinisfuft'ragio, &adexterasnationesmittebant.  4.  Laodice- 
nx  Syn  odi  cano  n.  e  ft.  ISl^n  eftpermittendum  turbii  eleSlioncm  eorumfacerey 
^uijuftt  ad/acerdotium  promouendi.^.cle£iio  popularis  obnoxiaeft  tumul- 

A.ep.i»o.&ii;.  cibus  tefteS.AvGvsTiNo.ScribitS.  HiERON.in  Chron!co,&  Am- 

afetc,lib.i7.  tnianusMarcellinusineleftioneS.DamafiPapxin  quodamremplo- 
i37.horninesnucidacostumultupopulari.  QvAERES.cuiergocon- 
ueniatiurediuino  Refpondeo,necclcroconuenire,quiatunceiret- 
totiusclerieligere  tp!i'copum,&eadem  incommodaobmultitudi- 
neclericorum  acciicre  poircnr,quiE  inpopuIo.Vndefa£tum  eft,vt 
prscipuicancumcclcrowmamultisfeculisEpifcopumeligat.  Qu.a- 
re  ftatuendum  cft  iurc  diuino  tantum  conucnireSummoPontificij 

lwn.«.  cui foli didum  tii.Pnficottesmc.is  Lege  Cardin.Bellarminumlib.i.dc 
Clericis.  Qvae  autemronditioncs  Antiftitiseligendi  eftedebeant 
fatis  liquerc  poteftcxfuperioricap.j.&^.EcexGracianojinMarga,- 
tita  Decretiverbo  Ei,£ct.io, 


DE    EREMITARVM 

S  T  A  T  V. 

C    A    P    V    T       I 

1)e  /igntficationeyocis  Erewitarum* 

EPHM02  Gra;ee,  Latine  dicitur  defcrtum  ,  vcl  Locus  folitarfu^,. 
VndeErcmicsdidiinGoljBloci  folitarii.  Vfus  vcroiaminEccIc- 
fia  obtinuic,  vc  ea  nomcnclatura  indigitemus  monachos  folitarios». 
quiinlocis  defertis,  monribus  &  cauernis  abomni  mortaliumcon- 
ruetudinelegrcgatidegunt,Deoqueferuiuntinprecibus,ieinniis,vi- 
giliis  omniqj  vits feucricatcu  Dixi efTcLMDnachos^nam  S.  Pat re s 


S    T    A    T    V    S.  5^? 

«iuo  fer«gen>cra  faciunt  Monachorutn ,  quorum  alios  vocant  Cccno- 
titas  quaii  communem  vitam  in  vno  Monafterio  agentes ,  alios  vero 
Eremitas,vclAnachoretas,ideft  reparatos.ItadocetS.HiEB.oNYMVsH.ep.it,. 

cpiftolaadEaftochium,deVirginitate.  S.  AvGvsTiNvs  lib.i.demo-  ^.«.51. 
ribus EccleiijE,  &  Io.Ca s  s  i anvs  collatione iS.Itaq; hallucinatus eft  ^•'^•+- 
IsiDORVshb.  2„dediuinisofficiis  diftingues  EremitasabAnachore-i.cii. 
tis.NumeratquidemCaflianusIococitatotria.generaMonachorum 
in  i£gypto  degentium ,  vt tcrtium  fit  Sarabaitarum.  Sed  mox addit. 
^uorumduofiint optima,tfrtium  tepidum arg^omnmodis eiiitandim.  Primum 
t'Jl  cenobitarum ,  quifcilicet  in  congregatione  pariter  confiflentcs ,  •vniut  fenioris 
iudicioguhernnntur,  cuitis generis  maxtmui  numertti  monachorutnper  'vniuer^ 
fim  cemmoratur  Acgyptum .  Secundum  Anachoretarum,  quipritn  ia  ({enohiis  in- 
jlituti,  iamq^  in  aiiuaU  conuerfitione  perfc6lifolitudinis  elegerefecrets ,  cuimpro- 
feffonisnosc^HO^eptantiieffparticipe  Idem  habct  B. Hieron.  ep.cirata. 
EtadditdeSarabaitis.quosvocatRemoboth.  Hil^ini.inquittwltenu, 
■necmultopluresfimtdhahitant  fuoarbiiritti^ acdttioneviuc?  ie  ..{i  d'e^qH»dlM- 
horarintmmediumpgrtescoYfrunt.vthuhCixntdimer46'.c>hry.>..i,i.   Hibitant 
atfem quan>plttrimiim  tn  vt v,bm S"  cifellis , (^-  qunf  ,;r; .ficf-cia , mn  vita^ 
aiticquid vendi^erint maioris eH prettf .  /ntcr htis  fpffiir,tiur£ii:quiafuovtue»- 
tes ctho  nenpAtitt nturfe  alicui  efi  (uhicilfS .  rcHerafiltnt  certare  ietuniis ,  ^  rem 
fecreti  viSlorigfaciunt.   Apud  hos  affcciatafnt  omni^Jarx  manicA ,  calig^fiUi- 
.Ciintes,veftis  crafjior.,crehra  fnfpirta ,  vifttaiio  vtrginum,detra£iioclericorum.i^ 
jfiqttandodiesfejiusvenerittfaturantur  advomitum.  Hxcille. 

C    A    P    V    T      I  L 

De  <iAncichoretamm  origtne  O*  yita. 

ERemitarvmvcI  ANACHORETARVMorigopoftcriorfuiT,quam 
Coenobitarum,vtcoIlationecitatafufeexplicatCASsiANvs,qui  c.eol.rt.e.j. 
fe  anachorecam  profeffus  eft.  Caembit&rum  d>/ciplina,7i\x..iitemporepriedica- 
tionis  Apoftc^licafumpfit  exerdtiim.  Nam  talis extittt omnis iRit credtntium  mul- 
titudcyquAtn  Ailthm  Apojlelorum itadefcrihitur.Multitudinkcredentiument  AA.+.J*. 
corvnudr*r>imavna:necqHisquameoriiquxpolfidebittaliquid/itumef[edicebat.t 
fedcrant  illis  omnia  comu?)ia,(f-c.  Sedcupojl  Apeflolorum  exceffum  tepejfcere  ccepif 
fetcredentiummultitudOi&c.nenfoliihi,qmadfideCbri(iiconfluxerantiVerum 
ttinm,  qui  erant  Ecclefiteprincipes  ab  illa  diJiriSlione  laxati  funt.  Hi  autem  qui- 
ht{iadhucApo(lolictisferuor,memoresiliittspriflin£p(rfe£lionis,difcedentesabtl- 
.lerumconfiirtio ,  quiecclefx  remijfioris  vit*  negligentia,  licitam  ejje  credebant,  in 
Jecisfuburhanis  acjecretioribus  cemmtinere,^'  e*  qu<t  ahApoJiolis  meminijfent  iry- 
^itHU>frtumm  ocercm  coeperuntidt^  itn  mluit  iJia,quadiximtts,difipulorum, 


G.e.  e. 


pi  EREMITARVM 

qMfeabillorumconltigtofeqite(lrmerant ,  difiplina.  Iflud  ergofolum  fuitanti- 
quijjimum  monachorumgenui.quodnon  modo  tempore  fedeuam  gratiaprimum 
eH  quoda^per anrtosplurimosfoluminuioUbik  zf^  ad^^bhans  PaulivelA^to- 
nijdurauit  tetatem,  Cuins  etiam  nunc  adhuc  in  djiriciisioe .  ob.is  cernimui  rcfide- 
rcvejltgia. 

De  hoc  CMhncitCAssiA^avSjperfecforam numfro.drvt itadixerifTfyfce. 
CHndifpma  radice/anSlorum  etiam  Anachoretarittn  poft  hacflirts  ,fru£iufnpro- 
lattfunt.  Cuitu prrfelftonls principes  hos.quos paulo  ante memoranmui,  fan&um 
videttcet  Pauliivel<fAtttomum  nouimtn  extiuffe ,  drc  Ita  ergoproccffn  exilla, 
quam  diximui,dtfciplina  aliudperfetlionU  genm,  cuimfSlatores  Anuhoretitjd 
eUificrffores  mertto  nuncupa  ntur ,  eo  quodnequaquam  tontenti  hac  viCloris ,  qua. 
interhemines  occuttas  dtabolt  infidias  c&lcautrum  ,apertoc(rt,imineac  mamfe- 
fio  confltiiu  ddmombui  congredt  cupientcs ,  vafios  eremi  rectffus  penetrare  non 
timeant ,  ad  tmitattonem fsilicet  loannis  Baptffia,quiincremo  tsta permanfit 
Atate. 
H.tom.^  S.HiERON  YMvsdeOrigincanachoretica:  Vitx  initio  Vitx  B. 

pAVLiEremitajitadifputac.  Inter mulios,z\z,  f^pe dubitatU efi ,a quo potif 
fimumMonachorumeremuihabttari  ceptafit.  ^idam  cn^m  altiusrepetentesk 
luc.  /.«.  Ijg^fQ  Heiiaidr  loannefumpfereprincipium :  quorum  ^  H-  liasplus  nobis  videtur 
fuiffe,quam  monachus ,  ef  loannesanteprophi  tare  ieprfft,quam  natus  (H.  Al^au- 
tem,ia  quam  opinionem  vu  'gm  omne  confentit-,afftrunt  Antonium  huimprcpofi- 
tfuiffe  caputy  quodex  parte  verum  efi.  Uon  entm  tam  ipfc  ante  omncsfutt.quam 
abeo omniumimitatafunt fliidia>  Amatha^  vero  df  CMacariut difcipuHi^nto- 
Ti^ ,  quorumfuperior  magifiri  rorpusfpeliuityeliam  nt  nc  affrmant,  ?  AF  LVM 
quendam  Thebrtumprivcipi m  ijiius  reiftiiffe ,  quod  non  tam  nsmtne ,  quam  opi- 
nionenosquo^  comprohamus. 
fi.ep.?^.  ViT  AMeorumricdcfcribit  fuorecuIoS.  Basilivs  in  epiftolaad 

EuftathiumSebaftixEpifcopum.  y»«f»//«;i*  muttosapudK^lexandriamy 
necpaucos  apudreiiquam  Mgyptum ,  deinde  d>'  alios  in  Palrtjiina ,  ^  in  Crtlefyria 
fjr  ^.Mefopotamia,quortim  admiratusfitm.tum  inferuanda  dixta  temperantiam^ 
tum  in  obeundis laboribus  tolerantiam:ad  quorum  obfiuptd  precandi  vtgorem  (^ 
tonfiantiam,cumobferuarem,quopable  necfomno  vicii,nec  aliaatiqua  natur^  ne- 
cefjitate defiexi ifubiimemfemper  (jr  inuiclum  animifenfum  infamefjf  fiti,in 
jrigore  dr  nuditateferuarent ,  nec  corporis  rationem  habentes  ipfi,  nec  ab  aiiis  ali- 
qutdtitt  currt  impendijitfiinentesfed  quafiin  aitena  carne  degeret,jpfo  opere  ofien- 
dentes:quid(it  in  rehtts  hmus  vitaperegrinum  effe ,  (jr  conuerfatiootm  inccelo 
habere. 
^ *F'  S.  AvGvsT  iNVS libro  demoribus  Ecclefia:  Catholicar  eoru mores 

it-x^xxotcm^^ox^  Ac^cx\\i\t^^cceadicam,quA-vos(yAz.mc\\x\)igt}eratU,fecL 
tpu&nohis ocitiltaiis. ^^enimnefcitfummAcentinentinthommum  Chrijitano- 

rum 


S     T     A    T     V     S.  5J 

rtm  muUmiinemfer  totumorhcm  indiesmagismagis^^  difundi,&m  Oriente 
niAximeata  £oypto,quodvosnuUomodopoteit latire.  Tithtldtiis dicam,qHifi- 
cretijjimipeaitw  ab  cmni  hgminum  conjpeciu,  panefiiloy  qui  eisptrcerta  interttal- 
la  temporum affertur.dr aquaco»tentideferti(ftmasterra4  incolunt ,perfrHerites 
coUcquio  DEI,  cmpnm  mentibui  inha/ertmt,  &  eitt4  contemplatione  heatifflmi, 
qtumfi  San^orum  intellecluptrcipi  nonpoieft.  2iihil,inquam,de  his  loquAr,vi. 
di  ntur  enim  nonnullis  res  httmanasplus  quim  nportet  de/eruiffe,  non  intelltgenti- 
hiu ,  quantum  nobis  eortim  antmm  in  oratiomhusproftt ,  (^r  "vita  ad  extmplum, 
qtforum  corpora  vidt/e  nonfrmmur.  Sed  hinc  di/putare  longum  ^ fuperuacantum 
puto.  Namhoc tam excellens/a/itgittmfan&itatisjcuinonfuajpontemirandurtf, 
dr  hcnorandum  videtur ,  orxiicne  no/iraqui  videripoteft? 

C    A    P    V    T    III. 

De  Erenjttic£  yita  excellentia. 

IJ  REMiTiCit  vit^excellentiampoflramusdifcereprimumexracris 
■•-'literis.CASSiANvs  libroi8,Collationumadducitj^/W£)tf»>«»f;f-  ^  ''^ 
guraitterad  lob  dixtt,  .^uis  eii,  qut  dimtftt enagrtim  Itherum  &  vincula eim  re-  °  '^^' 
/oluii ?pofuit ta bernaculum  titisdefertum ,  ^ tabernacula  eiutfalfugmem.   Irri- 
densmultitudiriem  cittttatist&quereUm  (xa£ioris  no  audicni-.con/ideratitt  mon- 
tts p.ifcuafu£ ,  ^posi  orr,ne viride  qtfxrit,   ^os cttam  Hicremtas  ita  de/ct ibit. 
Beatfts  qui  tellit  luoum  ab  adoh/ientiafna.  ,/edibitfelttAritis  (jr  tacebit, quia le-  ^.^  ^ 
utttitfefuptrfe.   Slui^iHudP/almtJlci  affccJu  Cropere  concinur.t.  Similis/aBsts 
/umpelica»oftitudinis,l^igilatii(^ftatisfttm  ficut pa//er foittaritisin  teSio.  Alii 
adducuntteftimonia  Scripturx,  quibusrummislaudibuseuehuntur 
HELiAS&IoAN.Bapt;ll:a.Nam  deloannedicitur. /«/frwrf/tf^TWft/^-r*/»^^"^"'"' 
ncnfurrexitmaior  loanne.  &:  ;-\ngelus  inlaudibus  eiufdem  poruit,  quod 
pracedet  Clorifium  in/piyitu  Cf  virtute  Elii .<H e L  i a s,vt  p  1  u rim um  verfaba-    ""'■ ''" 
tur  in  monte  Carmelo,  &: pilis  induebatur,zona  pellicea  prascindus. 
loanncsquoqjabinfantia  vlqiad  finem  vitxvixit  in  defertOj&pilis  luc.i«o.' 
cameIoruindi!ebatur,prqcinduszonapeIIicea.Eliamautem8i:Ioan-Matth.j.4x 
nemPrincipesEremitarum  faciuntpliriqueomnesPatres,  vtBafi- 
liusepift.  adChilonem.  Nazianz.inapologiapoftreditum  ex  fuga. 
Chryfoft.hom.^tj.inMatthsum.Sozomenuslib.  ■.hiftor,  c.ii.Cat 
fianuslococit.vbi  adduntetiam  illud  ApoftoliadHcbrxos.  circumi-  Heb.1j.37. 
trunt  in  mehtisftnpelltbus  caprinis,eg'>/tes,angHfliati,affli&i,  quthus  dignus  ao» 
erat  mundtis^to/olitudinibiu  errantes,<^  in  montibtts  (jr  f^eluncis,  (^  i»  cauernis. 
terr£. 

Il.PTobaturexrcntentiisPatrumvitxeremiticiE-pr^ftantia.S.BA-Bep'- 
siLivsadGREG.Theologumagensdeanachoretis,£fd'«z^r^//«y.in- 
f{\xit,heatins  quam  homtnem  tn  terra  concentuangelornm  imitari  iaeumefiatim 

M    }         die 


B.initia. 


N.  initio. 


Id.  Jipol.  I. 


Matc.  6. 46. 
Luc.11.57. 

H.<$.i. 


C^iiom.t. 


94  EUEMITARVM 

dieontienesmrefin  hjmnU  ^cmticis  creatorem  venernrif  Exhde  Sole  iam 
dilucefcente  cmuerti  ad  opera  nufcjuafineoratione^deniquectnticis  tanquar»fi- 
lecondireorationes,jiquidem  htlaremy  aUcvemque  anmi  tquabUitatem  hymni- 
CA cehortamentaconferunt.  Et in libro de laude (o\it^nx\'\xX'.Solitaria vi- 
ta  caeleftii duilrinafchola  e^,ac diuinarum  artium  diftplina.  lUtc  DE  VS  eff  to- 
tttmc[ttcddijcitttr,viaquAtenditurytotum,perquodadjummxveritatifnotitiim 
peruenitur.  Eremuinempe eSiparadifits  deliciarum ,  vbi tanquam  redolentium 
JJ>eciespigmentorum,veiruti/antesJiores  aromatum.  Sicjragrantiafpirant  odo- 
ramentavirtutum.  ibirofacharitatifigneoruborefiammefcunt.  ibi  [ilia  caftita- 
tis  ntueo  candore  cahdefcunt.cumquibtts  etiamfimilitatis  vioU,  dum  imis  con- 
tent*fitnt,nullisfiatikw  impetiuntur.   Omnia  illic  diuerfarum  virtutumgermi- 
nadiuerfis  venttjiacoloribus  rutilantur ,  c^perpetH<t  viriditatis  gratia incompa- 
rabUiter  vernant,  O eremusfan&arum  mentiumdeleSiatio ,  dr  tntimi'geftus in- 
exhattftddulcedo-i  &Cc.  prcHixe.  £t G  r e g. Nazian^en.  inapologiapoft 
reditum  a  fuga.   Heli£,inquit,Carme/umagitabam,  loannisque dejertumydc 
cve'eftem  eorum,  qui  hocphilofiphintgentti  profterentttr ,  viuendi  rattonem ,  pra- 
fintiaque  omnta  tempejtatis  injlar  exiflimabam  ,  ac  ntpcm  aliqittm  ,  aut  pr£- 
ruptum  aliquem  locum  ,  aut  exiguum  murum  qu.ireham^qtdhtu  ohfgtfoffcm. 
Et  in  Apologetico  lamentatur  fe  ab  arceftta  cxtra£ium,  idcH,falitudi- 
fie,quam  ex  omntbus ,inc[\iLt,rebus  maxime  comp/exf^seram,ac vefut fociamy 
^  adminifiram  ,  diuinaque  Jiibneiilionts  parentem  ,  atque  adeo  dtuinitatem 
afferentem  fifpexeram ,  totiufque vii£  moderatricem  mihi  fiatueram.  Et  ora- 
tionead  Lulianum.  lUud  quidem  imprimis  optabo,  mihi  vt  /iceret  toto  hoc 
^ilACurrlcuie  mundo  emori ,vitamque  in  Chrifto  abfconditam^ducere,  ac  ma- 
gni  cuiufdam  negotiatoris  inflar  ,  facultatibus  omnibus  meis  pretiofam  i/lam 
rnargaritam  emere ,  ac  fluxas  ^  fiagdes  opes  cumjirmis  (jr  cee/efttbus  corfima- 
tare :  qui  quidet»  quxftus  /onge  maximus  efi  ac  certiffimus,  vtique  qni  mentt 
va/ent^  Etdepauperum  amore.  Pr£clarareseBJoiitudo ,drvita abhemi- 
mm  ccetu  commerciequefimota  ,idque  nunc  docetElite  Carme/us,  Toannis  de- 
fertum,  ac  mons  iiie  ,ad  quemfkpenumero  lefhs ficefftjfe  ficumque  per  otium 
verfatusejfe perjpicitur.  S.  Hieron  Y  M.ad  Hclio^orum.  Odefiertitm  Chri- 
fti  fioribus  vernans.  0  fe/itudo  ,  in  qua  lUt  n.fiuntur  lapides  ,  de  quibtts  tn 
/Ipoca/ypft  dttiias  magni  rcgis  extruitur.  O  ercmus  familiariM  D  E  0  gau- 
Jens.   ^uid  agu  frater  in  fecu/o  ,  qui  maior  es  mundo  ?  quamdiu  te  te^orum 
vmbr£  prtmunt  ?  quamdiufumofarum  vrhium  carctr  imludit  ?  Crede  mthi, 
«efiio  auid plus  /usis  ajpicio.  Lihet ,farcina ^or^orii  abieSia , adpurum atheris 
tm^arefulgorem.  S.  C  h  R  y  s  o  s  to  m.  crcber  eft  in  ercmitarum  laudi- 
bus.  Namin  Matthajum  fic  fcribit.  StquUnuncad  Aegyptiveniatfili- 
tudines,paradtfo prorfus omnemiUamvidsbit eremum  digniertm,  (Jf  innume" 
pibt/es  ange/ortm  ccetus  in  corforibus  fulgere  mortaiibus,  ^popu/os  martyrum^ 

drchi' 


S     T    A    T    V    Sr.  9f 

^  chtfrosvirginum  y  cf  omrtem  quidem  tyramidem  diaholi  diJJolutAmt  Chri' 
^iiutemregnumcorujcttits ,  (^  illam  Magorumquondam^  Philojofhorum pa- 
re»tem,  cun6i(irum^  huitngeneris  artium  repertritem ,  vt  videhit  modopiJcatO' 
rummagijlerio glortantem ,  (jr  contemptis omnihtHiamiUu ,  repudiatif^doSio- 
rtbuaptiblicanos  "vbi^  acfut^rcspelltum  circumferentem ,  (^  hdc  omnia  bona  no» 
vrbibui  Jolum,fedetiam  defertlsjlorent  loeii.  Efi enim cernere  totaiUaregione 
dijfujitmexercitum  Cbrijli,df  admtrahilemillum  regiumgrege .,  virtuttm^cce- 
Ujlium  conuerfationem  in  terris  micantem ,  at^  hac  non  in  viru  folum.,  verumet' 
iaminfeminiij^lendereconjpicias.  Similianabct^p.  &  ^o.homiliaj&ali- 
bi.  AvcToRadfratresineremo, intomoio.Auguftini.  ofaniJavita^-^*^-'-^- 
eremitica,  vitajolitaria,  vitaperjeolorum ,  vita  angelica ,  non  humana ,  vitapce' 
nitentium ,vita  contra  mundum pugaantium ,  vita  ad  Deumfugientium,vi- 
tadeifcAyftonhumana.loA  i^.CAssiAKVscollztiontxi.A RC HEBIFS'^'^'^ 
Epijcopmcumin  Then»eJo,cjUt)etim  eligenditUic  Epijcopi  cauja perduxerat ,pie 
»osat^humaniQimefufcepiJfct,agmto  dejiierio  t3opro,quo SaniJos  Patresetiar» 
invlterioribtts  Aegjpti partibus inquirere defderabamm.   Femte,inquit,(jr vi- 
dete  interimjenes  haud  longe  a  monafterio  nojlroconftjlentes,  quorum  tta  (jr  anti- 
quitai in corporibmiam curuatk,^  firiBitas in ipfa  etiamjulget  afpeSiu ,  vt vel 
fitacontemplatio  eorttm  magnamintuemibmpolpt  conferre  doiirtnam  a,  quibu^ 
id  quodego  amijjitm  doleo,/}fiod^^  tradcre  iam  perdiium  nequeo,  non  tam  verbii, 
quamipfo fin£iAvit£ dfc&tis exernplo.  Credo autem  incpiam  meam  hoc (ludto 
atiquatenmjubleuandam ,  Jiinqttirentibm  vebu  illam  euangelicam  margaritdm,  Matth.  13.  ^j. 
^am:  ipfs  nsn  haheofaltemprouide.ro  >  vbi  eam  cam  madim  cemparetis^ 

C   A    P   V  T     IV. 

De  Eremiianm  MannchorHm  froprietatibtts.. 

"C  R  E  M  r  T  ^,  aHas  habentproprietates  vel  virtutescommunes  cum- 
-■-'aliisMonachiscoenobiticam  vitam  agentibus,aHashabentq'ua(i 
proprias.  NosdepropriismaximehicagemuSjCCterasreferuaturiin. 
Tltulumde  Statv  Monachorum. 

I.  Propriet  as  EremitaeeftjVtconfideretquofinepetatere' 
mum.Vnum  prxfcribit  S.  H  i  e  r  o  n  y  m.  aduerfus  Vigilantium.  C«r. Hfubfinem:. 
mquies,pergisaderemum  ?Ne  me  capiat  ecultu  meretricis,  neformorpulcherrimii 
ad illicitos ducat complexm. ReJpondehis,hoc  nonefi-pugnire,fedJugere,Jha  in  ade, 
aduerfartisarmatm  ohftjie,  vtpofquam  viceris,coroneris.  Fateor  imbecillitatem 
meam ,  notejpe  pugnare  viSioria ,  ne  perdam  aliquando  vicioriam.  Sifuqerot . 
j^adium  deuitaui:Jiftetero,aut  vincendummihi  eH ,aut  cadtndum:  quidau- 
tem  netejfp  eB.  certa  dimittere  yX^r  incertafe&ari  l  aut  pedibm,  autfcuto  mors 

vitanj- 


5>^  E  R  E  M  I  T  A  R  V  M 

wtattda  esi.  Tu  qui  pugnas ,  d^fuperaripr,fes,  ^  vinrere :  ego  xum  fugrrOi  non 

-vincoineoquodfugio^fed idco fugto^neinncar.  Nullxfecuritas Ciivuinoferpen- 

te  dermire^Tjt  me  non  mcrdeai :  tamen  poteH  feriyvt  a  'tq:iand:  me  ?f;ordi  at.  M  e- 
C.C.8.  lioremcaufamdatlo.  Cassianvs  ,nam  coll.it lonex  ;x.  proponens 

difcrimcninterfine-mccenobitx&ciemica;.  Fitm qu:dcm,-i\t ^ccen-jbiid 

Matth.  6, 34-  efiivmnesfuai  mortificare  dr  crucifigere  voluptates ,  acfccuKdum  Eua  f.gclicxper- 

feSiionufalutare  mundanum  nihil  de  cra/ltno  cogitire.  Eremits.  feropnfdi^o 

eH,exutam  mentem  haberea cunElis terrenis  eamciue quantum  humant  if. bectl- 
Thren.j.t?.     litaffinit,vnirecuChrifio.^uemvirum  Hieremiasprophetadc/cnbciS.Bcatuf, 

inquit,virqui  tulit  iugum  ab  adolefcentiafua,fedchttfolit(iritti  cf  taa  b;t,cjuia  le- 

uauit  p  fupcr  fe. 

I I.  Propr  iet  as,  vt  non  prius  ad  vitam  Eremiticam  afpiret,quam 
H.ep.4.         bcneexercitatus  fit  inperfe«5tionc  virarcoenobiticx.ItaHjERON.ad 

'R.n^ixcvimmonichnm. De  lttdo,z\t,monajieriorum  huiufmodt  volurf.fu  egre- 

dimtlites ,  quos eremi dura  rudimentanon  tcrreant ,  qti^ fpedmin  cohuetfa.tionis 

fuimutotempore dederint ,  qui  omnium fuerint  mimmi ,vt primt ortmiumfie- 

rent :  qtm  r.ec  efuries  aliquando,necfaturtta}fuperauit ,  qitipittipertdie Utantur, 

C.  c.  10.  quorum  hxhittu,fermo.  vttltui^inccfflu do^rina  virtutum  cH.  Et  C  A  s  s  i  A  n. 
coliat.  citata.  Solent ,z\t,n$nnulltita  diutttrnofilenttofo!itudt>?uefferari,vt 
prorfiu  hominum  confortiaperhorrefcant,  dr  cum  velpaululum  ajccretifitfe  itu  - 
dineintcruentente  ^atrum  vifitatione , dfcffcrint ,  notabtlt  mentit  nr.gore ,  d' 
tuidentibu^pufillanimitatis  indicitstefuare.  jQuodvelmaxime  hiieuenirecon- 
fueuit,qut nonperfeHe in ccenobtii  injliititi , nec cxcoiiiipriorihtts vitiis adfo'.ita- 

c. c.  17.  riamfe  vitam immaturo defderio tranflulerant .  Etrurfus libro  oftauo  infti- 

xm\o\\\.\m. Porroeremumperfeiies,  omnig^  vitio ptrgatos oportet  expctere,([^ 
excociis adpurum  in  congregationefiatrum  vittif ,  >:cn  puftllanimitati.^  profngio, 
feddiuinii  contemplatienis  obtentu ,  e^  defiderio  intuitut  fubltmioris tnt rare ,  qui 
■  nonnifitnfolitudineaperfcBisfolummodopotcritajfrthendt.  .^acunqneentm 
litiaincuratain  cremum  detulerimtis ,  apcria  i'i  nchii  non  ahohtafer.ttcnttir.  Si- 
Ittudo namqtteficut neuit emendatis  mor.hiu  conti mphticnem puriffirfiam refe- 
rare,€^  intuiiu/inceriffimojftiritalttimfcramcntorumfientiam  rcue \:re,  ila  eo- 
rumquiminits  emendatifunt,vitianonf~ounjfruare,vcrtimet!ani  txa^gerare 
confueuit :  tamdiuqucfthiquispatiens  videtur  &humilis,donecnuli!t{ihominis 
commifeaitir  confortio. 

III.  Propr  lET  Asefl:,vtnonin  vrbibus&rcafteliis,  fedinmon- 
tibus  &r  locis  dcfertishabitet.vtliquctex  nomine  eremi.vel  folitvl- 

C.hom.ro,  dinis.  SicCHR  Y  so  st  ovi.\x\yi-Mt\\x^m.Tanquaminccelof\x\(\y\\t,tU' 
guria  fahricari ,  fic  longe  afculi  perturhatior.il tu  hahitant  aduerftts  dt&bolttm 
rnititantes :  idcirco  mfolitttdine  domictlium  conflituerunt ,  ciuitatibtu  &  celelri 
habitationc  hminum  omnino  reli^a,  c^ucnie.m  qui  hellttmgerit ,  nentoteH  dumi 

f^  -e; 


« 


S    T    A    T    V    S.  97 

!edere;fict»eteJJieHqUAfiJhbitomigra(urw^xratow  diemdomictlio  hahitet.  Ec 
paulo  poft.  CAudifii  vn^uim  Scyiharum ,  quiabfque  serto  vagantur  domicilia 
viue»diconJuetudinem?ita  Chrifiianos  circumeuntes  erbem  aduerfm  diabolum 
fugnanteSiCaptiuos  a  manibui  eitu  rapientes ,  omnibm  tempralibm  negle£iU  vi' 
uere  oportet .  Tuguriajibi  confiruunt  eremit^,  qu£firelinc[uere  oportebit  Jtafa- 
ciU^idfaciuntjficutmilites  cafira.drabfquevllodoiore  derelinquunt.  Etinfra. 
Exfenofibifediliafaciuntijicut  Chri/ius  in  eremofecit^  quum  qttinquemilliA 
hominumpaucffpajceretpanibt^.  Multiautem  ne  cafam  quidem  vl/amhabent,  MattlM+.if, 
Jedceelopro  te£io  vtuntur,  e^  Luna  loco  lucermt ,  nec  oleo,necminifiro  indigentes. 
EtS.HiERONYM.ad Paulinum , de inftitutione monachi.  Sin, ait, H. ep, ij, 
cupis  ejfe  quod  diceris  monachtts ,  ideH ,  filtti ,  quidfacU  in  vrbibtfs ,  qutz  vtique         ' 
non funtfolorum  habitacula, fed multorttm?  Habet  vnumquodque propofitum 
trincipesfttos.  Nos  auttm  habeamtn  popsfiti  nofiri  principes ,  Paulos  ,K^ntO' 
nios ,  lulianos.  Hilariones,  OHacarios ,  dfvt  ad  Scripturarum  auHoritatem 
redeam  ,nofier  princeps  Helias,  nofier  Helijifu,  nojlri  duces  filij  prophetarum,  4Reg* 
qui  habitabant  in  agris  & Jolitudinibui ,  (^  facitbant  fibi  tabernaculapro- 
pefiuenta  Icrdam.  De  his  funtillifilij  Rechab,  qui  vinum  drficeramnonbi-  ^«eo>-«- 
bebant ,  qui  morabantur  in  tentoriU  ,  quiD  EJ  per  Bieremiam  voce  laU' 
dantur ,  &promitutur  eiiyquodnon  defciet  de  flirpe  eorum  virfians  coram  Do- 
mino. 

ly.  Proprieta s'eft,vt meminerint folitudinem non  efte lo- 
cumgaudiijfedludus.  vndeS. Chr  y  s  os  t  oM.inprimamadTi-eij.i,£,m  i^, 
motheum.  Veredomttslu^m  monafieriajunt,  vbicinis atquefolitudo,  vbici- 
licium,vbi  riftu  nuUus ,  nullui  negotierumfecularium  ftrepituf ,  vbi  ieiunia ,  vbi 
terrenorum  duritia  leBulorum ,  vbi  mundafunt  omnia  :  nullus  ibinidoribus 
loctis  ,  abfunt  procul  fanguinis  riui ,  perturbationes  ,  curtt ,  tumulltts ,  tran- 
quilli  inportu  nauigant ,  ac  veluti  luminaria  funt  ,fublimi  de  loco  nauigantibus 
fulgorefuo  iteraperientes.  Perge  ita^  adillos,qu£re,holpitiofuJcipe,acc€de,  tange 
facrospedes.  Longe  enim  eU  honorabiliui  illorumpedes ,  qttam  aliorum  caput  tan- 
gere.  S.  Hieronymvs  aduerfus  Vigilantium.  C^fonachus autemnonDo •  H.mRae. 
iioris,fidplangentis  habetoffjcium,quivelfe,velmundumlugeat,(^  Dominipa- 
ttidmprdfioktur  aducnttim :  quifciens  imbecilUtatemfuam ,  ^-  vasfiigtle,  quod 
pertet,timet  offendere,neimpingat,corruat  atg^fiangattir  ^f^^  Heliodorum,  liep,  t. 
de  laude  vits  folitarix.  ^uidagufiaterinjeculo,  qui  maior  es mundo?quam- 
diufumofarum  vrbium  carcer  includi/?paupertatetimes  ?fidbeatus  ChrifiuspaU' 
feres  apprllat.Lahore  terreru?ainem9  athktafinefudere  ceronatur.  De  cibo  cogi- 
ttufedfidesfamemnontimet.  SupernudamTnetUfS  humum  exefaieiuniismem' 
hra  collidere?fed  Domintts  tetum  iacet.  Squalidi  capitis  horret  inculta  safa  ries  ijed 
taput  tuum  Chrijlus  eli.  Infnita  ermi  vafiitas  te  terret  ?fed  tuparadtjum  mente 
dembfik.  ^otiefiun^  iUuccogitatioite  confcendtrisitmts  ii»  ereme  non  eris,  Et 

N       vtbrt" 


.5>8  ^  EREMITARVM 

Ror.s.rg.  ,i)t brduter adcuncia audias^poftolum rcfpsndentm.  Ncn  funt^  Inquit , ton" 
dign&pafiiones  hmmfcculi  ad  fuperuenturum gloriatn quxreneUhitur  in  nohis. 
Veltcatus  cs  jrater ,  [i  &  hic  vis  gaudere  cum  Jeculo  ,  &pjlea  rcgnare  cum 
Chrijio. 

Vr   PRoPRiETAsiugis  commoratioincella.  Hftnc aflignat  To. 

c.cap.fj.  CASsrANvs  eremitacollationcrexca.  lugis ,inc\uit,  ce/Ucomn/oratiore- 
-tenta nda  eH.  Toties  enim  etiam  reuerjm quis  vetut nouut in ea^(^imifiens  hi- 
bitator  tiiubab.tat^  turhahitur ,  quotiesab  eademfuerit euagatui.  lllam  nam- 
que  qumi  i»  cella  refidens  acquifterat  anim  i  intentionem  ,fifuerit  relaxata ,  recu- 
perarerurftsnon/inelaborepoteritacdolorcc^perhoeredu^mretro  nodeamif- 
•  fi  cogtta  bit  profeBtt ,  queryifupcradiicere  potuit  ,fi  e  cella  non  fuijjet  excujfm,fed 

gaudMt pottm,(iilltim (lattirn,  de quo reciditfemetipfurnftnferit recepijfe.  Nam 
ficut ami(ptm  ac pr£teritum  tert>piuvlteritt6rcuocartncnpoteii,ita  ne  lUaqm- 
dem,  qu£peritrunt  pojfuni  emolumenti  nftitui. 

VI.PROPRiETAsefl^quo  perfeftiusvirsE  genusampIe£bitur,eo 

Mitth.4-$.  magisd;Emonistentationibusobnoxium.Exemplumhabesin  Chri- 
ftodomino,qui  {imulatqueinderertumvenit.tentatus  eftadiabo- 

Ecd.t.i.  loj&rquidemtent.-^tionibusgrauiffimis.  EtmonitumSalomoniseft. 
Tili accedens adfirtiitutem  DEI ,fia in timore,  ^ pnpira animam tuam adten- 

C.horo.is.  tationcm.  S.  Ch  R  y  s  os  tom.  in  Mattha:um  itadeeis  loquitur.  I.H 
enimccrneretota  illa  regtone  Mg-jpti  difjufiim  exercittm  Chrifiiy  ^  admirahi- 
lem  illmn regium grcgeni  .^virtutumque cceiefliuin  conuerfationem  in  tcrris  mi- 
cantem.  '^iqueh&cnonin  virisfilum > verum etiam in  Jeminis Jplendereccn- 
JJiciiis.  Nam  ilU  qu^que  nen  nnnori ,  quam  viri  virtute  decorantur ,  non  cly- 
peo  arrepto  m  eqtttim  tnfiltre  callentes ,  vtfipientijfimi  gentiliinn  iuhent  magi- 
firi,fidnmlte  certe  vchementius  bc/Ium  gerentes.  Commtmts enim  il/is  acvi- 
ris  ccntra  diaholum  piigna  efi  ,  contraqtte  htiius  mundipoteftates  ,  nec  vfpiam 
tenerittido  fexus  his  congreffihus  imparesfacit.  Non  cnim  natura  corporis  ,fid 
vcinntate  animi  ifta  txercentur  certamina.  Propterca  in  huiufinodi  acief%. 
pius  foeminA  viris  fortitts  decertarunt ,  ac  trophAis  inftgnibus  claruerunt.  Et 

C.coll.18.  ctf.  Cassianvs  fuperius  dixit.  x^nachoretd ,  id  efi  ,feccJfores  merito  ntm- 
cupanttir  ,  (o  quod  ncquaquam  contenti  hac  viSioria,  qiia  inter  homines  oc- 
cultas  diaboli  infidias  cdiauerttnt  ,  aperto  ccrtamine  ac  manffio  confiiSJu 
ddmontbui  congredi  cupientes  ,  vafii  eremi  recijft^s  penetrare  non  timeant 
ad  imit&tionem  fiilicet  loannis  Baptifls  ,  qtti  it;  eremo  tota  permanfit  Ata- 
G.l.ivmoi-  te.  Et  S.  G  RE  G  OR  I  vs  in  morahbus  generatim.  Hifiis  nof/er  ad- 
huc  in  vita  nos  pofitos ,  quanto  magis  nosfithi  rehf//are  confjicit ,  tanto  am- 
plifts  expurgare  contendit.  Eos  enim  pttljare  negligit  ,  qucs  quicte  iure  pof 
fidere  fe  fentit.  Contra  nes  vero  eo  vchementius  tmitaftr,  qiio  ex  ccrde  no- 
Jiroquafiexiureproprii£habitaticniie.xpe/litur.  Excmplu  habes  S.  Antonij 

quafi 


e.ij. 


s"  T  A  r  V  s;  99 

qTiafiprimi  An^choret£c,quiquot  Dxmonis  exagitatus  fittentationi- 
bushabesinvitaabS.Athanafiofcripta.  Quomodo  autem  monacho 
peritepugnandumiitcumdxmone  docet  S.Ephrxm  in  doftrina  de  Ep.»,i- 
Perfedione  monacho  neceflaria. 

VII.  Proprietas  eftSeueritasincibo&potUjdequoita  S.Ba- 
siLivs  adChilonem  Anachoretamprscipit:  Vtinveflecomparandara- 
tionem  imtrimis  oportet  conjfarevtilitatis  ,ita  in  cibo  pamsvfMexpleueritiei, 
qm  opm  efi  ad alimentim :  aqnAfotus  fedauerit  fitim  homini  integrx  valetudi- 
nls:  quibu-s  accedenteapulmenta,  qux  ex  kguminihus  advfustantum  necejfarios 
facla  tuendstfuntintegrxcorporisfrmitati.  Et  paulo  poft :  Demque  cibifu- 
mendihorafit  vnicAy  d^  conjiituta,  eademg^femferferabitum  reuertens,vix  vf 
hxc curando corpori definata;  vnafthtscequatuor^  viginti,  quam  temporis 
intercapedinem comple£iiturdieino£lis^ vicijfttudo.  S.Hieronymvs  ad H.cp.iii 
Euftochium  de  cuftodia  Virginitatis:  C/id tertiumgenm  ( monachorum) 
veniam,quos  i^nachoretas  vocant,qui  c^  de  cainobiis  exeuntes,excepto  pane  df 
fale  addeferta  nihil perferunt  amplim.  Huirn  vitJi  auBor  Paalm  ,illufrator 
K_yintonim,df  vt adfuperioraconfiendam princeps loannes BaptiJfafHit.  Et  in 
vitaPauUEremitx:  lESVMteJlor&fanciosAngeloseimtnea  eremiparte,  Id.tom.ii 
qutiiuxtaSyriamS.iracenisiungituri  vidtjfeme  monachos,  de  quibm  vnm  per 
trigtntaannosckufttSihordeaceopaned-lHtulentaaqua  vixit:  alter\in  cijlerna 
veteri  quinqtte  caricis perfnguks  diesfujlentabattir.  Hac  igitnr  incredibilix  ef- 
fevidebunttiriis,quinoncrediderint,quiaomniapofftbiliafunt  credentihm.  S. 
AvGVSTiNvs  demoribusEccleiiieagensdeiirdem:  Nihildeiisdicam,  '^•^•'J' 
\Xia^\x.,qtiifecretiJftmipenitmab  omnihominum  conjpeciupanefolo ,  qtii  eis  per 
certa  temperttm  intertialla  ojferttir  c^aqu.t  cotenti  defertijftmas  terras  mcolunt,- 
Plura  vide  de  Monachorum  proprietatibus.- 

C    A    P    V    T       V. 

De  '-vita  AnathorettC£  commodtf^ 

T>Ri  MvM  commodumeft,  quod  aptifTimum  hominem  reddat  ad 
-"-  conteraplandumDEVM  &coeleftia,quocitatB. Hieronymvs  Thten.}.!?. 
ad  Euftochm  illud  Hieremis :  Bonum  eji  vtro^cumportanerittugum  abado- 
lefcentiafua: fedebit folitarim  dr  tacebit,  quoniamjuftulit  Jiiper  fe  iugum  ^&da- 
bitpercutientife  maxtllam,faturabitur  opprobriis,quia  non  infempiternum  abti- 
cietBominm.  Vnde  Saluatorquoties  orarevolebat,inm6tes  &locade- 
ferta  i^e.cci^\t:Ipfe  autem,7nt  Lucas,fec€debatindefertumc^orabat.EtS.BA-  I.nc.j.i«s 
siLivs  dclaudefolitarixvit^:  O  cellajpiritualisexercitij mirahilis tjjicinay^ 
in  qua  certe  httmana  anima  creatorisfui  imaginem  infe  reftattrat ,  c^adfu  re- 
(Ht  originis  puritatem :  vbifenfm  obtufi  adfubtilitatemfui  acuminis^  redeunti  > 

W    2.  (jrpro' 


10»  EREMITARVM 

cjrpro  vhiati  mtUYAfimentati  azyma  reperitttr.  Tu  das  vt  homo  mu^do  cor- 
de  DeumconJpidat,quifuisohuolutustenebrls  Deum  (^  teipjum  ■pritts  ignora' 
bat.  Tu  hominem  adfuumfacis  redireprincipium,  S"  de  exilij  deieBione  adan- 
tiqu£  dignitatisreuocats  celfitudinem.  Tufacis,vthomo  in  mentis  arce  conjii- 
tutu6,cun£fafuhfevideatterrenadefluere,femettpfumquoquein  ipfa  rertm  la- 
hentiumprojptciat decurfione tranfire.  S cribit B.HiERONYMVsnonfb- 
H.lib.*.  Itt  ltimfolitudinem,redetiam  ieiunium  &reliquamvitaz  feueritatem  ad 
louin.  contemplationem  ita prodelTej  vtmulti  etiam  Philofophi  in  defertis 

habitare  voluerint.  Plato  etiam  locum  pcftilentem  egit ,  &  difcipuli 
eius  nifi  fapientiam  amarent.  Py  thagorasi  vero  non  modo  vrbes,fed  & 
hortos  omniaq;  loca  quaz  voluptatem  afferrent,eodem  tefte,vitarunr, 
neanimieorummollefcerent,&avirtutumftudio  retardaretur.  Scri- 
bit  etiam  GALENVsin  exercitatione  medicinae  animas  hominum  dc- 
litiis  deditorum  in  multo  fanguine  taquam  in  luto  demerfas  nihil  fub- 
tile  &  ccelefte  contemplari  pofTe. 

I I.  Commodum  eft,quod  vitailla  fua  non  careat  voluptate.  Ana- 
Chom.  69.     choretx  enim,tefte  Chryfoft.in  M.ztthxiim,vrhesd^tttmultusplatearum 

ftigtentes  in  montihus  viuere  maluerunt,  vhi  nihilfthi  cum  his  rehusfecularibus 
commune  ejt,  vbi  nihil  humanarttm  rerumperturhat,  non  moeJlitia,no  dolor,non 
acerhierctira,nonferictila,nonliuor,  non  turpis amor,non  alittd htiiuJmodi,fed 
qusfimtfuturi  regni  iam  meditantur.  Valles  d^  montes  apttdfontes ,  infolitti- 
dine  ac  tranqutllttate  habitantes,&cum  DEO  tpfcolloquentes,omni  tumultu  do- 
mitsfua  omnis  vacat,  df  anima  omnipajfone  cj^  xgritttdine  Ithera,  lenis,fuhtilist 
C^ipjo  tenuifftmo  aerepurior.quortimcorpHS  idfiilicetef  ,qtioetiam  illeAdam 
antepeccatum  exercitus  ttm  gloriam  indutits  ef  DEFM  libere  alloquehatttr.  df 
B. ityixiColh. p^yadifiregionemmagnabeatittidineplenamhahitahat.  Et  S.Basilivs,  0 
vitaEremitica,  0  vitafan£ia,  0  vita  Angelica,vtta  benedtBa,  viuarium  anima- 
rum,exedragemmarum  co^lefiium ,  curia  coslefiium  Senatorum ,  odor  cunciorum 
tiromatum  fiagrantium  fuperat  ,fapor  ttmcfuper  difiillantesfauos,fitper  omniA 
mella  cordis  gttttur  illinit  (^obdtdcat,  d^ideo  qtticquidesi  ,^  de  te  dicittir  digni- 
tatis  tUA  meritis  nen  adisquatur,quia  nulla  carnislingtia  exprimerefiifiicit ,  qttod 
de  te  nofier (piritits  inuifibiliterfentit.  Et  quodtufapis  interiorigttfiu  atque  me- 
du//acordis,nt(nquam  explicat  organum  vocis.  Illi  te  notterttnt  ,qtii  te  diligunt. 
JlliprdComA  tudaudis  Agnofcunt,qm  in  tui  amoris  amplexibwjideliterrequie- 
fcunt. 

III.  Commodumeft,quodvalcat  ad  vitia  expugnanda,  maxime 
autemadexcidendamfornicationem:  0  f^//<t,aitBAS  iliv s,loco cita- 
to, J^iritaleprorfiis  hahitaculum:  namqtie  defiiperbisfacis  humiles],  degtdofisfi- 
hrio5,decriidelthuipios,deiractindismites,  deodioftsj-eddisin  dittina  charitatc-j 
fimntes,  Ttt  kximofis  rembtti  mtida  cafiitatii  adhibes  cingukm,  ttifacis  vt  k- 

uesad 


■i$  \TrA    T    V    S.\  loi 

uisadgritmUtm  redeant,  vt  iocofisfcumBMibus.parcanfyVt  vmiloifui  &fra- 
ciuespfubdiJlriBafilentijcenfftra  citftigent.  Ttifaciivtvagos  e^uos^  Chrijitca- 
tena  coerceat,vt  indifiiplinati  rrtorihm  afuafepauitate  compefiant.  'Tit  homines 
Afeipfis  extraneosreddis,  drpritu  vafa  vitiorum  reflorerevirtutihwfacis^t  ad 
Chilonem:  SolitudagrandeoperxpretitmadfertadferfeStionem,  vtpote  qua 
perturbationes  animiconfopire  folitaflt  ijpacium^^  indtilgere  vi  ratiocinationis 
fiirpitus  illas  ex  anima  elidendi.  Vt  autemferx  hejh<e  blanda  manupermuljk  leni 
certaminefuperantur,itA  libidines,  irie  ,pauores  ,maerores  animaijvenefica  maU 
confiuetudine  confiopita,  necperpetuo  irritamento  ejfierata  eluBabiliora  deinde  vi 
rationiifiunt.  Et  Cassianvs  libroinftitudonumfexto://irrx'fr«'/»<?r-c.e.j.' 
btisfiornicationis,ait  cum  corporisafifiiSiione  &  cotritionecordis,fioUtudinequo^ 
ac  remotione  indiget,vtpofiet  AdintegrumfianitatUfitatumperniciofia  ixfiuumfe-  . 
bri  depofitaperumire.  Sicutplerung^  certa  Agritudine  hborantibus  vtiU  efi,vt  ci  • 
binoxij  ne  oculorum  (juidem  ipfiortmi  obtuttbm  oJfierantur,ne  quod ajjetltis  occa,- 
ftone  defideritim  eis  lethalegignatttr:  itaplttrimum  confiert  ad  depellendum  hunc 
Jpecialtter  morbum  quies  acfiolitttdo,  vt  mes  agra  minime  diuerfisfguris  interpeU 
lata  adptmoremperuenienscQntempktionii  intuitumfacilim  pefiiferuw  concti' 
pifientiiifiomitem  radicitttspojfitt  ertiere. 

I V.  Commodum  eft,quod  folitudo  maxime  valeat  ad  expugnan- 
das  omnes  dsmonis  machinationes.  Vnde  didus  B  a  s  i  l  i  v  s  de  foHta- 
ria  vita  exclamat :  0  erenm  terribik  malignisjpiritibm  habitactilttm,vbi  cel- 
U  Monachorum  veliit  tentoria  ordinata  caflrortim  (jttaflttirres  Sion,^qttaftpro- 
pugnacuUHieruJalemjerigunturaduerJitst^fiyrioSidrcontrafiaciem  Bamafici, 
quodtuncfit cumvno  eod£mg^JpiritudiuerfiagertmturoJJicia,dum  videlicet  hic 
pfiallitur,illic  oratttr:  inaliaficribitur,  inaliisveromamtum  operibus  infitidatur. 
^uisnon  verba  ditiin.i  httic  congrtiere  videat,quibmdicitur:  ^uamjpeciofia  tua  Pfalm.*^.»," 
tahernacula  lacoh,^;^  tetoria  tua  o  lfiael,vt  valles  nemorofixyC^horti  iuxtafiuuios 
irrigtti,  vt  tabernactila  qttxfixit  T>ominm,qttafit  Cedriprope  aquoi. 

V.  CoMMODVM  eft,quodAnachoretsipfiucadfru£tus  dignos 
pcenitentisfaciendoSjVel  ad  fatisfaciendum  pro  peccatis  in  templo 
commilTis  tempus  &locumhabuerunt,vtiinultis  acciditjCtiam  iis  qui 
ante  fceleratilUmi  latrones  fuerant.  Accedit  quod  fandi  etiam  leues 
&:veniales  culpas  grauibus  pcenis  expiare  foliti  funt.  Ha:c  enim  cft 
exprcecipuis  caufis,cur  S.IoanncsBaptiftatamfeueramvitam  duxe- 
rlt;  Ucet  enim  ipie  forte  nulla  peccata  aftualia  habujt,  tamen  quia 
mifllxs a  Deo  fuerat,vt  poenitentiam  pri^dicaret,  voluit  exemplo  & 
verbo  eam  pr2dicare,&  ideo  tcfteloanc  Chryfoftomo  in  Mattha^um,  c.ftom.io, 
ctiam.vcftemgeftauitpcenitenU«Eaccommodatam.Etalibidicit,mo-  *°  '  '' 
nachos  habituimitari  Heliam  &Ioannem.  Sed  iit  fatis  de  commo- 

dis  Anachorctica:  Vice,  quxvix  hoctemporeeft  vfitataj  cui  U.  veteres 

N    5  pra^tule- 


SUpift.4- 


&0IB.143J 


lot  EREMrTARVM 

practulerunt  coenobiticam  &  communem  jnosq;  prjeferemus  in  titufo' 

deMoNACHORYM  Statu>taturahicfubiiciamYerbaHiERONYMr, 

S.//1EK0NTMFS  <>AD  KFSTICFM  MONACHFMr 
cm  yiuendi  fmnampriefcribit. 

NVn  c  Monachi  incHmhHla,  morestj^  difcatimm,  ^  eim  monachi,qm  Bhe- 
rdthmfludiii  eruditm  m  adolefeentia,  tngum  Chrijii  collo  fno  imfofmt. 
Trtmum^trs.5imdtim  eftyZitrum  folm ,an  ctim  alils  in  monafeerio  vitteredg- 
heas.  CMthiquidemptacet,  vt  habeasfancforum  conttthernium :  nec  iffi  te  do- 
ceasyd^  ahfej[tie  doBore  ingrediarls  'uiam,  tjuam  nunqttam  ingrejfm  es,Jiatimg^  ti' 
hiinpartem  alteram  decltnandtimjlt,^^  erroripateas:plm^  aut  minm  amhu- 
les,  qttam  necejfe  ejl,ne  aut  currens  lajferis,atit  moramfaciens,ohdormias.  Infoli- 
titdine  citoftrrepitfiperhia,d^fipart(mper  ieittnarit,hominem^  non  'viderit,ptt- 
tatfe  alictumejfemomenti:  oblitm^fui  'unde  ^  qtio  'vencrit,  intm  corde ,  lingua, 
foris  vagattir.  Indicat  contra  ^^poftoli  'volttntatem  alienosfiruos :  qiio  gula  'vo- 
luerit,porrigitmantim:dormitquantum%!oltierit:nullumveretur:facttqmdvo- 
luerit:  omnes  inferioresfe  ptttat :  crehrim^  in  vrbihm,  qtiam  in  cella  efi:  ejr  mter 
fratres fimtdat  verecttndtam,  qtiipUtemim  ttirbis  collidittir.  ^uid  igittir,foli- 
tariam  vitam  reprehendimm?  UHinifne  ,quamfdpe  laudauimm  :fi'd  de  luda 
monafieriortim  huivfcemodi  volttmt-ts  egredi  milites,  quos  eremi  dura  inftrttmen- 
ta  non  terreant,quifiecimen  conuerfationis  multo  tempore  dcderint,qiti  omnittm 
ftterint  minimi,  vt  Primi  omnitimfierent:  qtios  nec  efuries  aliquando,necfiaturi- 
tasfiperauit,  qtii  patipertate  Utantttr,  qiiorum  hahitmfermo,vtdtm,incefim  do- 
Brina  virtuttim  eft,  qtii  nefcitintfecttndttm  quofidani  ineptos  homines  dxfnonttm 
pugnantittm  contrafie portenta  confingere  ,vt  apudimperitos  Crvulgi  homines 
miraculumfiitifiaciant ,  ^  exinde  lucrafie£ienttir-  E  t  i  n  fra :  Et  ne  plttra  repli- 
candofiaftidtum  legentifiaciam,per  h.i:c  omnia  ad  illud  tendit  oratio ,  vt  doceam 
te,  non  tuo  arbitrio  dimittendum,fied  viuere  dehere  in  monajierio  fiub  vmm  di- 
fciplina  Patris,  confortio.%  multorum :  vt  ab  alio  dificas  humilitatem ,  ab  alio  pa  - 
tientiam:  illejilentitmh  i!'e  doceat  manfiietttdincm :  nonfacias,  qtiodvis ,  come- 
das  quodiuhcris:  vefliare  qitod  acceperis:  operis  ttii  penftrm  ferjoltias  :fiuhiictaris. 
ctii  rton  vis:  lafifmadftratttm  venias ,  ambulans^  dormites ,  dr  necdttm  expleto 
iCor.?4.J5.     femnofitrgerecompellaris.  Dicas TfialmttminordinetHOyinquonGn dttlcedo  vo- 
Eph.j.ip.        cis,fidaffeclm  qtt&ritur,dicente<fApoftolo: ifiallam fiJintUjpfiallam  ^ment^. . 
Et ;  Cantantes  in  cordthm  vefiris  Domino.  Legerat  enim  ejfe  prMeptum^  PfiaL 
lite  fiapienter.  Seruias  fratrihtn.  Hojpitum  lattes  pedes :  palpi'^  iniuriam  taceas: 
prxpcfitum  monafterij  timcas  vt  Dominttm,  diligas  vtparentem.  Credas  tihija- 
iutare,  quic^uid  ilk  pr&ceperit:  nec.de  maiortmfententia  iftdices^  cuim  ofiictj  eft 

obedirei. 


Vi3.\.a,6.t. 


S    T    A    T    V    S.  '  105 

ohedire,  d"  tntplere  qtu  iujfajimt,  dtcente  UMoyfi :  K^adt  Tfrad  df  tacz^.  Deut.17, 
Hucufqueille. 

ViDE  de  StatuMonachorum,  &voluntarixPaupertacis. 

DE    GLORI^    iETERNiE 

S     T     A     T     V. 

C    A    t»    V    T       I. 

.^id  nomins  «eterna  gtoricc  inteUigatur ,  ^  in  quo  — 

conJiflAt. 

Om  I NE  iCternxglori^  non  aliud  intelligimus,  quam 
Vitam  AternAtn  ,Rignum  calorum,  heatitudinem ,  vel  felicita.- 
tem  homintim,\ti  ii  quo  alio  modo  in  diuinis  litterisap- 

pellatur,  qua  non  in  hac  vita  mortali,  fed  in  altera  futura 

pnmo  iecundum  animam,deinde  etiam  fecundum  corpus  in  omnem 
a:ternitatemperfruemur.  Potest  autemha:cBeatitudoaccipidu- 
pliciter,veIpro  reipfa,quaobtentareddimur  beati,  velpro  vfu  &  con- 
lecutione  rei,quo  vfu  formaliter  &  intrinfece  beati  reddimur.  Prima  a. 
Theologis  Schol^edicifolet  Beatittiddobie&'ifta,'3\x.e,t^\&toformalts.  De 
priorc  agemus  hoc  capite,depofteriorefequenti. 

QyoD  ad  prioremigiturattinet,Philofophigentiles  omnes  ave- 
ritate  aberrantes,  cum  deextremo  hominis  finedifceptant,coIloca- 
runtillam  beatitudineminre  aliquacreata,  vthonoribus,opibus,vo- 
luptatibus.  Lactantivs  libro  tertiodiuinarum  inftitutionum,ScL.c.7. 
Ambrosivs  libroi.Officiorumomnes  opiniones  eorum  reuocant  aci. 
addenas.  D.Avgvstinvs  ver6innonodeciuitatcDei>exfententia  Augcr. 
Varronisadduodenas.  Immo  Aristoteles  primo  Ethicorum:  Aic.4' 
Omnes,  inquit,  'velle  opiniones  eorum  exquirere  ,fiperuacaiieii/n  fortaffe  eji. 
At  jturpiter  omnes  ifti  cum  Ariftotele  hallucinati  funt,cum  fummum 
&rperfe£I:iflimumbonumnoftrum,rcgnumcceIorum,vita2tcrna,fa- 
lus  noftra,felicitas &:2ternagloriainfoloDjEo infinito&fummobo- 
nocoUocandafit. 

ScRiPTVR^  facrsoraculaclareidoftendunt.  Idn.DEvs  ftacim 
patctecit  amico  fuo  fingulari  Abrahamo  Patriarcha: ,  cum  ait  ad  eum  Gen.iy.». 
ia  Gen.  Egoprote^ortuuifum,&mercesmagnanimii.^t  Rex  Dauid:.^^/*^ 

mibi 


104  G  L  O  R  I  iE    yE  T  E  R  N  ^      _ 

mihiejliftcashidr^^te  quidvohifuperterram?V.v.ParsmeaDetnt4  Atermtm. 

PfaUoi  f7  ^^'  E^=  Mihiadharere  Deo  bomm  eJl,ponere in  Domino  Deojpem  meam.  E t  alibi : 

rfal.i4).ij.      ^mrefktin  bonis  defideriumtmm.  Et  iterum:  BeatHipopulfti,cuiuseJiDomi~ 

Ioan.17.1.  nf(iDeffi.&cB.lo3innesinEuzngclio:Hace/lvita<eterna,vfcognofiantfeJo- 
htm  verum  DEFM,dr auem  mififti  lESVM  Chriflum.  Et in  epift .1.  Vtfimtu 
m  verojiUo  ettti,  Htc  ejt  vertis  Deu4&  vtta  aterna. 

Ir.ext.  S.PATREsidemtradunt.lREN^vslibrotertioaduerfushjErefes: 

C.ctf.  Cloria,inc^it,homints  eji  Devs.   B.  Cypri  anv s  libro  altero  contra 

Iud2oS;,inde probat Chriftum  efle De v m, quiaipfe in  Apocalypfi  di- 

Apoe.ir.ij.  j,jf .  £gQjlffff  ^^  ^  a,principium  &fnis.  Egofitienti  dabo  defonte  aqiu  viux. 
Devs  enimfoluseftfonsaqua;  viuse,  &  tanquam  vltimus  hnis  fatiat 

g  mentemnoftram.  GREG.Nyfrenuslibrodebeatitudin.  .B^-iir/Wiijait, 

eji  illa  immortalts  ^  incorrupta  vita  ineffabilepariter,drinanimaduerfbik,at£ 

N.inoMt,  inexcogitabikbonum.  Gre g.Na z ian z .  delaudib.  S. AthanafJj: De vs 
intelltgibiliumomniumfummfiseJivertex,inquo  defideriitm  omne  confijlit  ac 
defigitur,necjupra  eum  vfquamfertur.  Nec  enim  quicquam  fublimitts  habety 
mt  omninohabebit  mensvlla  quantumtm  phibfophica  dr  altifiim\  tendens,ac 
fumm^curiofa.  Hoc  etenim  rerum  omnitim  expetendartm  extremum  efi,  quo 
cumperuenerimtis,conquiefcit  omntsJpeculatio.,^uicunque  igitur  corporls  crajjt- 
tieperrupta,  ctim  Deo  commercium  hahere,  acpurijftmt&  luci ,  quantum  humanx 
tiaturA  datum  e(i,commifcerilicuerit,  isduplici  nomine  heatns  efi  cenfendns:  tum 
qmdhinc feipfum  exttikrtt,titm  qtiod  illitu  vitA  diuinitatemfit  confecutfts.  S. 

A.c.ij.&itf.  AvcvSTiNVS  Ubroip.deCiuitateDEi.  Sicut,in(imt,nonefiacarne,fed 
fitper  carnem,qttodcarnemfacit  viuerefic  non  efiab  homine,fedfuper  hominem, 
qmdhominem  facit  beate  vitiere :  nec  folum  hominem,fedetiam  quamlibet  po- 
teftatem  virttitema^  ccekfiem.  ^iwcirca  vt  vita  carnls  anima  efi\,  ita  beata  vita 
hominis  DEVS  efi.  De  quo  dicuntfacrx.  literA  Hebrxorum.  Beatttspoputtts,  cmm 

Plal.  14;  jj.      efi  Domintis  Detts  ipfius. 

Ratio  demumipfamanifeftehuicdodringadftipulaturjquia ni- 
hil  eft  quod  humanum,  vel  creatur^  cuiufuis  appetitum,nifiperfe6tiC- 

A.C.I.  fimum  &  immenfum  bonum,vt  S.  Av  g  v  s  t  in  .eodem  libro  tradit,ex- 

faturare queat;  nulla  autemresprazterDEVMaut  talebonumeft,auc 

Pfal  101.«        plei^^  fatiare  homincm  poteft,vt  merito  Pfalmographus  dixerit:  ^^m 

repletinbonis defideriumtuum.  Quarehoccumomnibus  ver^E  fapientiar 

ftudiofts  ftatuendum  eft,ficut  in  hac  vita,  ita  in  altera  fummam 

felicitatem,tamhominum,quamangeIorumiQ 

coconfiftere,vtDeoadha:- 

reamus. 

Cap. 


S    T    A    T    V     S.  icj 

CapvtII. 

£uodbeatitHdofermalus  in  vtraque  aSiione  inteJIeSius  O*  volmtatis 

nojirm  conftfiat^ 

HAcTENvs  demonftrauimusexScripturis&S.Patribusbeatitu- 
dinem,  ftatumve  gloria:  in  folo  De  o  cSc  quserendum.  nunc  vero 
deinceps  inquirendum  eft,  an  fola  intellgentia,  &  non  etiam  volunta- 
tePEo  inipfabeatudinenoftrafruamur,&itabeatitudonoftrainvfu 
ytriufque  facultatis  animse  confiftat  necne?Scio  variis  Dodorum  opi- 
nationibus  remhanc exagitari, fediis relidtis  tuebimur  iuxta Scriptu- 
ras  facras  di£taq;  veterum  Patrum  illam  beatitudinem  maxime  verti- 
induabus  nobiliifimis  animi  noftri  facultatibus,  intelledtu  &  volun- 
tate. 

ScRiPTVRA  etenimtamcolIocatina6tionevtriusq;.  In cognitio- loan'?»- 
ne  quidem  &  vifione  apud  loannem.  Hacejl,inc^it  Chriftus,  vitamter- 
na,  vt  cognofcmt  te.^Hommc  autem  Vxtx  xtern^  femper  folere  fignificari 
beatitudinem,docet A V G v s x . lib.9 .de Ciuitatcvt apud Mattha^um:    ''"* 
^Hidfac!£»svita}n<eter>7ampojJidebo.Y.tdid Romanos:  GratiaDeivita&ter-  Matth.isiff- 
na.  Deindeinprima  fuacpiftcIaB.Ioannesait:  Videhimmetimficutiefl.  Rom.s.ij- 
In  adu  vcro  voluntatisjquiaapud  Matthseum  Chriftus  ait:  Etigeferuc^  Mat^h.ij'ij- 
boneo^JidelisyiKtraingaudiumDomimtui.  Et  apndLuc. Egodi(l>ono 'vohis,  mctz.ij- 
/ictit  dijpufuit  mihi  Pater  meta  regnum,vt  edatis  (^  bibatisfuper  menfam  meam. 
Etapudloannem:  Gaudiumveflrumnemotolletavohis.      .  loan.ifi.ti. 

Qy  o  D  ad  Patres  attinet,primum  in  Extrauaganti  quadam  Confti-       .  f  fti 
tutionejBE N edicti  XII. Pontificis definitum eft  animam effe beatam ^J^haitcf  V. 
vifione  acfruitionediuinx  effentix,  &  eam  viftonem  acjrtdtionemfttturam  Ater-  Beatitudo. 
nam ahfquevllainterruptione.  Conftat  autem  viiionem  ad  intelledum, 
fruitionem  vero  ad  voluntatem  pertinere.  Et  Catechifinus  Romanus 
circa  Symboli  verba:  Credo  vitam ^ternam,itahabet :  Solida  beatittido^ 
qna-rn  cfjentialem  comttni  nomine  licct  vocare,  in  eojita  eft,vt  ettm  videamtts ,  e- 
itisg^pt{lchritudinefruamur,qui  eft  omni^s  honilati^  acperfSfionisfons  drprinci- 
pum.  S.Ambro s  I V s  librofecundo dc Officiis,poftquam varios Phi-  ^•"' 
lofophorum  de  beatitudine  fententias  recenfuit,ita  fubiicit :  Scriptiira. 
atitem  dittina  heatam  vitampofitit  in  cognitione  dittinitatis ,  drfruBu  bonx  ofe- 
r/jr/£?»Ar.S.GREGORlvs  Nazianzen.de plawagrandinis:  Illos Utx omni  ^,  ■  „,,, 
oratwne  mator  exceptura  ejt,  &Janct£  regtstg^  Trtmtatis  pmtas  tam[  clanusque 
colltiftrantisjtotam^^fectm  tota  mente  mifcentis  contemplatio^c^uAm  quidem  cgo 
velfolm  rsgnm  cxlorumfotifpmm  effearbiinr^   Solam  vocat,  vt  tam en 

^      O  fruicio- 


lotS"  GLORI^   ^TERN^ 

fruitionem  Deiannexam  cotemplationinon  excludat.  S.  Avg  vstim.' 

nunc  in  vifione  intellectus,  nunc  in  fiuitione  voluntatis  beatitudi- 

nemponit.  In  Vifione  libroprimodeTrinitatecap.8  P.10.&15.//4 

A.e.8,  quiffe  ait  (  Chrillusj  HxceBituiem viUAternA ^vt c6gno^cmtte,(jrc.  Hocfet 

cum  vemrit  Domtnm,&  illuniinabit  occulta  tenehrarum ,  cum  tencbra  mcrtali- 

tatii hnim  corru^tionisg^  tn  Jierint.  Tunc erit  mane  noftrum,de  cjuo  in  Vfalmo  5. 

Mci^ie aftabo ttbi idr vidiboySiic.  Infruitione vero,(iuegaudioponiclibro 

A. c 31.  primo dedoftrina Chnftiana  SHmma,m(Ys\z,merces h^c esiyVt Deofiua- 

id.e^.  /««r.Ethbro  odauo  de  CimiAtt.Ner/^iobeatwefi.quieoc^uodamatnonfrui- 

tur.    Et  ic.  con^efCionum,  cmnes ipfum gaudium  vitdmbeatamvocant.  Et 

Ii.c.ii.&>5-     rurfus.  Beatavitaefigaudiumdeveritate.Ytx\in\ciuczvitctnidemzii&ot  / 

Id.c.iy.  coniungitjinlibroprimode  MoribusEcclefisjvbiait.  Vitamxternar» 

ejje  totu}fi frAmium ,cuim prcm ijfione gaudcmus  Promittiturautemin  prx- 

loan.ii.iJ"      miumjnonmodocognitoDeijiedetiamgaudium.G^Wif^/VjaitChri- 

^nSfCorveJlrum. 

Rat  10  quoquc  ipfa  confirmat  fententiam  iftam  efie  veritati  ma- 

xime  confentaneam.Tunc  enim  mens  noftra  fibi  fatiata  videturjcuni 

fummumbonum,quodeftDEvs,itaadcptaviuetur,vtnihilampHus 

pfal.irf-tf-        requirat.namPfalmiftadicit,5'4/;4Zwf«W(?/y).?rwfmg^;'^4/»i«.  EtPhilo- 

A.i.Bth.c/.     fophusinprimodeMoribusagnouit,  Fif//f/>4fma?f^frf  (;(7e^tf««wy«^-    ■ 

«>»/.Cum  ergo  vterque  a6tus  inteliigentix  &:  voluntatis  fit  valde  per- 

feftus,  vt  vix  alter  altero  fit  perfcdtior,  fi  non  vtroquemensnoftra 

Deum complederetur,  hoc ipfo certe efi"et inquieta.  Nemo  enim  bca- 

^•''-  mf//f,inquitS.AvGvsTiNvs  8.deCiuitateDei,quieoquodijw<j/,(ad- 

de  etiam  &  cognofcitj  nonjruitur. 

QvANQVAMnon  defunt  ex  iifdem  S.  Patribus,  qui  latius  eandcnt 
A.cy.  formalembeatitudincmporrigantjnamipfeS.AvGVSTiNVsHbroij. 

dcTvinitiLteiLfCcuctztbeatumilIumejfey^uihabetquicquidvult,(jrnihi/ma- 
B.Profat.       if^ulf,  BoET>vs quoquc Hbro  j.  de  Confolatione  definit.beatitudi- 
A.C.47.  * 48.    jjg j^^  c^c ftatum  bonorum  omnium  aggregationeferfe^um.    E  t  B .  A  n  s  E  l- 
MvshbrodefimiUtudinibus,vbiponit  14  partes  beatitudinis,definic 
cdc ftjjcientiam  omnium  commodorum.    Qux  defcriptio  eo  procUuius 
eompIe£tendaeft,quo  facihus  ad  fehcitatem  animi  non 
modohumani ,  fed  etiam  corporis 
futuram  protendi 
potcft. 

Cap. 


S     T     A    T    V    S;  107 

C    A    P    V    T      ITI. 

JEtern^e  alorU  yel  beatitudmij  StAtum^  non  ejfe  i»  hac  yita,, 

fed  in  altera. 


H 


Ic  BeatitudiniSjvel  xternaj  gloiix  Status  liaftenus  defcriptus, 
^  etiamfi  elfe  polliit,vbicunque  quis  Deo  fruitur ,  anobis  tamen  no 
eft  in  hac  vita/ed  in  altera  quxrendus.  Etiamfi  enim  S.Patres  confue- 
tudinem diuina:  Scripturs  fecuti,aIiquando beatos  quoq;  indigetent 
mortalesjquihicitavitaminflituantfuamjVtbeatitudmealteriusvit^ 
digniiint,(dequibus  fuse  in  Viridari  o  noftro,in  titulo  Cha- 
RiTATis,&hicin  tituloGRATi^  agemus )  nos  tamen  liic  propric 
tantumloquimurdefanttishominibus  inaliam  vitamiuxta  animam 
translatis,&:  fruitione  Dei  &:  Chrifti  fempiterna  fruentibus,quos  dici- 
mus non  Tohim  in  Statu  verfari fpirituaU  beatiflimo  &  omnibus  bonis 
affluenti,(quem  paulo  poft  ex  diuinis  Iitteris,Pacribusq;defcribcmus) 
fcdetiam in loco  corporeo, nempe Co e l  cficut nos  hic  verfamur  in 
terra.  Ad  quod  coeluniprimus  viam  aperuit  Chriftus  Saluator  nofter, 
vt  docet  Apoftolusinepiftolaad  Hebrseos,  &  in  die  afcenfionis  (\xx  ^f^'^'^'^' 
gloriofusconfcenditjVthabetinepiftolaadEphefios  citans  illud  Pfal-  Eph.+.s, 
mide  Chrifto:  Afcendcnsin  altum captiuam  duxit  captiuitatem,dedit  dona 
heminibws.  ac  etiam  exponens:  ^updautem  afcendit,  inquit,  cjuid  e[i,  nifi 
quia  c^  defcenditpimum  in  inferiores  partes  terr^?  ^i  dcfcendit,ipfe  efl  ^  qui 
afeendit,Ji<j>raomnescwlos,vtimplereto}nma-  Vbi diferte  Apoftolus afceiir- 
rioniincoelum,delcenftonem  in  inferiorespartes  terra;opponit:  Et 
pailim in diuinis litteris  calum a  terra diftinguitur,  vt  in  Plalmis ,  Cce-  Ui.66.1. 
lumcoeli  Domincterratn autcm dedit fiiiis.hominum^    Et  apud  Matthsum:  „^  V''*'' 
Ftatvo/unta'fti(a,jtcutincieu>cyt»ferra.Mct3.phQro.mqmacn).t;icmtquh-  vbiquifi*. 
dam  in  coelo,vc  co?Ium  corporeum  toIlant,fed  cur  no  faciunc  in  terra? 
Vnde  Chriftus  predicens Apoftolis  profeftionem  fuain  ca;Ium,dixit:  ioaB./4.3- 
Fadoparare  'vohis  locum,vt  vhi  egefn.m,^'  'vos  fitis. 

Vbi  autemlocusilleiic,quoChriftus  confcendit,&  Apoftoli  fe- 
cuti  funt,an fu^er omnes  coelos, hoc eft.extrahanc  corpoream  mun- 
dimoleminipioorbium.conuexo,  anvero  intracoelum  aliquod  cor- 
porcum,B.  Auguftinus  putauit  non  efleanxie  inquiredum:i/^/,inquit, 
inlib.de  Symbolo  &  /ide,(^  quomodofitin  coslo corpu4 dominicumcuriofifft-  a  c.tf. 
wum  ^fuperuacaneum  efi  qu^rere-.tantummodo  in  coelo  effe  credendum  efi-  'Hon 
enini  efifiagilitatts  nofirit  ccebrumfecreta  difiutercfedejl  nofirx.  fidei  de  Domi- 
nicicorporis dignit.ite fubltmia  d^honefiafapere.  Quanquamillanuncpo- 
fteriorum  Docloru  diiputatione  vero  iimilior  fada  eft  fentetia,fede  &. 

O     i  domiei- 


10«  GLORI^tETERNtE 

domicilium,Chnfti,randorumq;omniumcfrecoelumfupremumini- 
Jhilo m opi  -6.  J.-Q  ^j.j^ -^  ^^j^ angelis  creacum,immobile,  «Vas-por, lucidiilimum ,  quod 

ciem.?.  (ttom.  vcceres  a  fummo  fplendore  appellarunc  Empyreum ,  Dauid  Rex  a  no- 

Bifii.liom.i.    bilicaceccelumcoelorum,Apofloluscerciumccelum,vcannocauit  Au- 

^["jj"  en.    guftinus.NamcriaprcEcipuageneraccelorumScripcuraprodidic.Pri- 

adlit.  mum  aereum,de quo illud Pfalmi :  Volucrescceli  drpifcesm.zris.  Alcerum 

pfal.8.9.         fydereum  compleftcs  orbium  cceleftiummachinam,  quam  videmus, 

de  Q\xo[vitc\\iQitm\\\u<i:Operamanuumtuarumfimtca'!i,ip(iperibimt-,tit 

autempermanes.  1  erciumvero,aequoloquimur,£,mpyreum,abnomi- 

num  confpedu  remocii.  Ex  qua  annocacione  facile  liquec,cur  diffimili 

Eplief.4.".      loquendiforma Sacri  Scripcores  dixerinc, Chriftumnunc  afcendifle 

Hcb.4.7  p-      fuper  omnes  ccelos^penecraffe  ccelum,fuperiorem  ccelis  fa£lum;nunc 

Aift.}  "•         afcediffe  vel  inrroiffe  in  coeIum,&:  a  coelo  fufcepcu.  Subueftus  eft  enim 

fuper  omnes  ccelos  afpe6tabiles,ftellarum  ornacu,6srcontinua  conuer- 

fione  nobis  nocos:  ac  in  ccelo  Empyreo,  quod  eft  fuper  omnes  ccelos, 

cum  angelis  omnibus  &:  fanftis  hominum  animis  verfacur,  non  cauea? 

.  aliisveanguftiisinclufus,cummoremorcaIiumcorporum  aloco  non 

uu.lvit^        cotineacur^fedtaore  immorcaliu,  &:glorioforumlocumpocius  ipfum 

centineacS: quo cumq-,  loco  velit  fe  fiftere poffir,  ficut  vere fiftit in  in- 

numerisChriftianorumEcclefiis,vbicunq;Sacerdotumorefacrofan- 

ctum  Chrifti  corpus  benedicitur  &:  confecratur. 

I AM  vero  facri Scriptores,vt fpledorem eius  loci,& amplitudinem 

ftatus  cceli  declarenr,variis  fimihtudinibus  vtuntur.  Apoflolus  in  epi- 

ftclaadHebr^osconfcrtcumtemploHierofolymitano,quodduabus 

Heb.j.i.         partibuseratdiftin6tum,prima,qu2Edicebatur54??«?^,alceraver6,qua: 

vocabatur  San6ta  Sanciorum,in  quod  Summo  Pontifici  no  patebat  adi- 

tus,nifiquotannis  femel:  Quarumhaecpoftrema  regnum  ccelorum  a 

Chrifto  fummo  Pontiftce  femel  patefaftum  reprsfentabat,  de  quo  fic 

loquitur :  Poji  velamentum  autemfecundum  T abernaculnm^quod  dicitur  San- 

BaSanciorum^aureumhabensthuribulum,  ^arcam  tejlamenti  circumteclam 

ex  omniparteauro,  in  qua  urna  aurea  habens  manna,&  wrga  i_Aaron  quAJron- 

dtieratidrtahuU  tefiamentiyfufer^^  eam  erant  Cherubim  gloru  obumbrantia 

trofittatorium.  Hiiveroita  compojitiiinpriore quidem  t abernaculo femfer  in- 

trcihant  Sacerdotes,facriJicioru  officia  confummantes:  infectmdo  autemfemelin 

annofolm  Pontifexjoocfignifcate  Spritufancio  nondumfrofaktaejfe  Sancioru 

'uiarn.  Et  infra :  Non  enim  in  manti,fa6iafan5ia  lESVS  introiuit  exemplaria 

njerorum^fedinivfum  ccelum^-vt nnnc appareat  'vultiii  Deipronobis.Svh  finem. 

veroeiuidemcpiftoIxitadefcribitStatumbeatorum:  ISlon  enim  accef- 

Hcbr.n.is.     fji^sad  traBabtlem  montem,(^ turhinem,  &  caliginem,  d^c.fid  acceffifJis  ad 

montem  Sionj  &cimtatem  Deiviuentti,  lerttfalem  coeleJiem,&mtdtortm  mil- 

Imm 


S    T    A    T    V    S:  lo^ 

Hum  iingebrmfrequottiam ,  dr  Ecclejiam  prmimorum ,  ejui  confcritti funt 
inccelis,driudicem  ommumI)eum,drJpirit(isiuJlorumferfe6forum,  dr  teflof 
mentinoui  mediatorem  lESFM,  &  fanguinis  afperfionem  meliiis  loquentem 
quam  Abel. 

S.IoANNES  veroApoftolus&EuangeliftalongefplendidiusinjE- 

nigmate  eundem  Beatorum  Statum,eorumq;habitationem  cosleftem 

in  Apocalypfi  fua  depingit:  Etego  loannes,  inquit,  vidifanBam  ciuitatem  Apoc.a  i.' 

Hieruf  ian  nouam  defcendentem  de  ccelo  a  Deo,faratam,ficutJponfam ,  ornatam 

virofiio.  Etinfra:  Etfufiulitmeinfpirituinmontem  magnum  &altum,dr  o- 

fiendit  mihifan^am  ciuitatem  Hierufalem  defcendentem  de  coelo  a  DEO,haben- 

tem claritatem  DEUd-lumen eiuifimile lapidipretiofo,tanquam kpidiiafpidif, 

ficut  cryflallum.  Et  habebat  murum  magnum  dr  altum  habens  portas  duodecim, 

^  inportis  angelos  duodecim^dfc.  Et  fundamenta  muri  lapidis  omni  lapidepre- 

tiofo  ornata.  Et  duodecimportx,  duodecim  margarit&funtperfingulas.  Et  tem  - 

plum  non  vidi  in  ea.  Bominm  enim  DEFS  omnipotens  templum  illius  efi,  dr 

Agnus.  Etciuitas)ionegetfolenequehma,vt  luceantin  ea:  Etportaeit^  non 

claudentur per diem,noxemm  non erit  illic. nonintrabit  in  eam  aliquidcoin- 

quinatum.  Hsecille.  MeritoergocumBARVCHProphetaexcIamare Baruch}  ^4, 

poffumus :  0  ifraeUquam  magnaefidomus  DEI^dringens  locidspoffefftonts  eittt. 

Magnus  efiidrnon  habetfnem,  e.xcelfus  d'  immenfUs. 

C    A    P    V     T       IV. 

1)e  ClorU  AternA  W  Beatitudmi^  proprietattbus 
generatitn. 

pRiM  A  Proprietasfit,quodomneshomines  naturahter  eam  appc- 

tant.  Hanc  crebro  inculcat  S.  Avg  v  s  t  in  v  s  vt  in  primum  verfum  Aconci. 
Pfalmi  1 1 8.  Beati  immaculati  in  via:  E.Khortaturnos,mqyiix,  vtquAramus 
beatttudmem,qHamnemoefi,quinonexpetat.  ^ser.imvnquamvelpotefl, 
velpottM,velpoterit  tnueniri,qui efenolitbeatmFEtlihro  contralulianum  ^'''^' 
Mamch3£nm, ^it,omneshomtnesnatt(raliinfiin^ubeatosefeve//e.  Inlibroid  c  • 
veroi^;  dcTrmit^tc: l//a,ait,MtmtfacettJj7maprxdicatttrvrbanitas,qtti    '  '" 
cttmpromtfijjetin  theatro,  quid  in  animo  haberent,  dr  qutd  ve//ent  omnes  a/iis 
ludiseJle  diciurtim,atqtteaddtemconfiittitum  ingentt  expectationemaior  mu/- 
tttudo  confiueret  fiijpenfis  d^fi/enttbm  omntbusdtxijfeperhibetur.  Ni  l  i  vh/- 
tts  emere ,  &  caro  vendere.  ctii  improuija  dtcenti  admirabi/tfauorep/atiferunt. 
Verum  cum hoc  rehitaffet  Auguftinus :  Largitionisenimgratia^moMit, 
notitmmqtiofdamemtfiifrtimenta  carius,&viUusvendtdi(Jefiiis  cititbtis.  fub- 
^"^"^Z^^^-Atfidixtfiint^omnesbeatiefikvH/tis^miferiefenonvu/tis^dixiJfenta/i- 

0     5  qitid 


iio  G  L  O  Kl  JE     ^  T  E  R  N  JE 

qmdquod^  MHllitsm  Jtia  non  agnofceret  voluntate.   ^ujccjnid  enlm  alind  quif 
qmm  htenter  folet ,  ab  hac  'volmtate ,  qu£  omnibui  honinibtis fatis  nota  eB, 
Jd' £j.  non recedit.  Et paulo inferiu s : ^mniam verurn efi,quod  omnes  homines ejfe 

beati  •velintyidqne  vnum  ardenfifftmo  amore  apfetant,^wopter  hoc  cetera  quA- 
cunqueaffetmt,  nec  qmfqtiam  potef  amare,  qtiodomninoquidvelqtialefitne- 
fcit:  necfotefl  nefcire,  qtiidfit  qtiodvellefefcit,feqmtur  vt  omnes  beatam  vitam 
fciant. 

II.  Proprietas  eft,  quod  beatirudo  ^terna  prjeparata  lit  iuftis 
&  eleftis  a  Conftitutione  mundi,  imo  ab  omni  sternitate.  Ita  enim  a- 

Matthtj 5+.     pud Matth2;um,loquetur  Rex Chriftus iis, qui a dextris erunt : Fenite 

benediEii  Patris  tnei, pojftdete paratum  vobis  regnttm  a  confiitittione  mitndi.  E  t 

*  ''■''  Apoftolus ad Ephefios :  Benedi^ius DEFS,  dr Pater  Domini  nofri  lESF 

Chrifii,c[tiibenedixitnosinomni  henedi£Hone Jpirituali  in  cceleflibu,s,in  Chn- 

fio  ,ficut  elegit  nostn  ipfo  ante  mundi  confiittitionem ,  vt  effemus finifi ,  c^c. 

^uiprxdefinauitnosin  adoptionem  filiorum_  in  latidcm  glorit!igratix.fu£.  De- 

A  c  37  »  y^^^  B.  loannes  in  fua  Apocalypii  dicit :  ^uprum  nenfuntfcripta nomina 
in  librovit&aconftitutione  mundi.  vnde  coLligitur  a  conftitutionemun- 
dialiorumfcriptafuifle.  AtinUbrovitse  fcriptum  efteiiomen,  noa 
eftahudquaminnumerumbeatorum  cfTe  a  Deo  relatum.  Nam  an^ 

Apocj.j.        geloEcciefi^  Sardis  dicitur :  ,^uivicerit,fc  vefiietur  veftimentis albls ,c^ 

Apoc.i3.ij.  nondelchonomenemsd.elibrovitA.  Et ^lihi: ^^i n-on mttentfts esi inlibrovitA 
fcripttts,mi(fptseftin(iagnumignis. 

III.  PxoPRiETAS  eft,  quodnumcrus  ftt  cermsiuftorum  &  cle- 
ftorumjqui  ad  beatitudinem  ab  aiterno  funt  defignati.  Nam  Apo- 

„.  ftohis  in  pofteriore  ad  Timotheum  ait :  Firmiim  fnndamentum  Dei  fiaty 

Tltll.i.19.  I     ;  /-^  ,         ;  ^^  r  -n       r     A 

A.C.13.  habensftgnactiuirnhoc.Not(itDonnr?HS,qt{tjtmteiits.   Lt  i. Avgvstinvs 

libro  deCorreptione  &  gratiar  Certtis  eft  pr.tdeftmatortim  numerm ,qt<.i 
neque augeri poteft,neqiie mintii.  Hxc  cerrirudo  oritur  ex  co,  quod  qui 
femel  a  Deo  pr^edeftinatus  eft,cerro  &  infalhbiUter  fit  peruenturus  ad 

Ioan.3o.}.s7.  xtemamgloriam:  Otiesme.t,m<\\x\t  Chriftus  apud  B.loannem,  vocem 
nieam  audttmt.  Non  peribttnt  in  £ternum,  non  raptet  cm  quifqnam  de  manti- 
mea.  Et  S.  Avgvstinvs  de  bono  perfeueranti^  ait :  Pr&deftinatio 
eft  pr<eftientia(^pr^paratio  beneficiorttm  Dei,  quihm  certijfirni  ltbera?itur,qui- 
cunqiteitberantur.Cuma.utcm  Devs  certo  &  infalhbiUter  fciat,  qui-^ 
nam  benevfurifuntdonis  gratixconceftis,necef]anofequitur  vt  et- 
iam  fciat,  quinam  in  particulari  fint  fahiandi,  &  quantus  eorum,. 
ac  proindeScprsedeftinatorumlirnumerus.  Siqua;ras  quantus  fiteo- 
rum  futurus  numerus,  refpondeo  eum  foh  Deo  cognitum  tefte  S.  A  v- 

A.C.1».  GVSTiNO  in  Enchiridio,  hcet  fecundum  quofdam  verofimile.  eft 

tot  homLnes  forc  prsdeftinatos ,  &  faluandos,  quot  angeh  corrue- 


18. 


S    T    A    T    V     S.  III 

runtjvel  tot,  quot  angcli  perftiterunt,  vel  tot  deniqucquot  angeli 
conditi  Tunt. 

IV.  Proprietas  /quodxtcrncTgloriaj  vel  beatitudinis  tanta  fit 
futura  magnitudojVt  nuiia  intelligcntia  humana  capi ,  nuUo  fermone 
exphcaripofritjfccundumillud  Ifaije  &  Apoftoli  di£tum:  ^Jlpd  ocultts  ^  q^^^^^ 
non uiditinecaurisaudmittnecincorhomini-scifcendit,  quxprteparauit  Dew  iis, 
quidiliguntillum, nohis mtemreueUuit Bettsfer Spritumfuum.  Spritm  enim 
0mniajcrutatur,etiam profunda  T>EI.  Qua  de  caufa  idem  Apoftolus  alias  Rom.«./g. 
fcriplit:  Exijiimo,quodnonfunt  condtgnxpaffioneshuin^stemporis id futuram 
gbnxm,qu£reHelahitur innohls .  Etrurfum : idquodinprxfintiejl nomen,ta.- ^'  °^"*'^- 
ftten  dr  leue  trihulationis  nojlr&fupra  modum  infihUmitate  xternumgbrixpon- 
Ams  operaturin  nohis.^)uA  enim  videntur  temporaliafunt,  quA  autem  no  viden^ 
/ur,  liternafunt.  Scimm  enim,  quoniamfi  terreflris  domm  noflra  huin-s  hahi- 
tationis  diffoluatur,  quod tedificatioKem  exBeohabeintis^domumnon  manufa*- 
Bam sternaincoelis .  ImoprimordiailIiusgloria:quadantenusexpertus.  t.cot.u.t.' 
Scio,\n.c!^\t,hominemin Chrifo  (fiueincorpore, fiue extracorftii,nefcio,T>etis 
fcit)quoniaraptu6  efl  inpAradifium,^audiuit  arcanaverha,qu&nonlicethomini 
/(?^«;.ideft,qua2  homo  verbis  explicare  nequit,  vt  exponit  PR0c0-P.inc.tf4.ift, 
pivs :  Non  hccthominiloquiait Paulm,non  qtiod,  \na^\x.  ,tacere  in  mandatis 
haheretjfid quodefferre prodignitatenonpojfet.  SicCHRiSTVs  Saluator,  Matth.r7,t, 
vt  eftapudMatthxum,  cum  prxludmmtantumquoddamglorise  A- 
poftolis  exhibuiftetjtransfiguratus  anteeos,  &refplenderetfacies  c- 
ius  ficut  Sol,  veftimenta  autem  eius  fierencalba  ficut  nix,&  vox  de  nu- 
belucida  audiretur,atconiticeciderunt  Apoftoh  infaciemfuam.  Ec 
Pe T  R  v  s  quidem  initio  iplendorem  cernens,  dixit :  Bonum  efl  nos  hic 
ejp,{cd Marc V s  Euangelifta  ^crhihct^nonfiiuij/equsddiceret.  "c.j.;, 

C    A    P    V     T        V, 

De  Troprietattbus  beatorum  l^eciattm, 

pRiMA  Proprietaseft,quoderuntfimiIesDEO.IcacnimIoquitur  in 
•*■  prima  fua  epiftola  S.  loannes :  Charijfiminuncfilij  DElJiimm,drnon- ijoan.t.s. 
^«7»  apparuit  quid  erimm.  Scimm,quoniamcumapparucrttftmilesei  frimm, 
quoniam  videbtmmeumficutieFL  EtB.PAVLVS  adRom^inos:  ,^((pspr<e- ^omt.x^. 
Jciuit,  ■3i\t,dr^rAdeflinauitconfiormesfieriimaginifilijfiui,  vtjit  tpje  primogeni- 
tm  in  mttltis  fiatrihm.  ^uos  autem  prxdefiinamt ,  hos  (Jr  vocauit,  ct*  quos 
^vocauit,  hos  dr  iufiificauit,  quos  atitem  iufiificattit,  illos  CTglorificautt.  Cor- 
pusquoquebeatorum.  fimileeritcorporiChrifti:  Nofiraautem,  inquic 
idem  Apoftolus,  iuepift.adPhilippenf  conuerfiatioinc(elisefi,vndeetiam  phii.^.j^. 

Saluato- 


hi  GLORI^    ^ETERN^ 

SAluitorm  expe&mm  Bontinum  mjlrum  lefum  chrlflum ,  qui  reformaUt  cor- 
fui  humilitatis  noftrx  configuratum  corpori  cUritatisJudfecundum  operatiomm, 
quA  etiamfojfitfibifubiicere  omnia.Nec  mirum  beatos  in  alcera  vita  D  e  o 
&  Chrifto  fimilesfuturos.quiaDEvsinitioconditiorbis  homincm 

€enlM7.  adimaginem  &fimihtudincmfuamcreauit.  Verum  &angehsfimi- 
les  futuri  in  Scriptura  perhiben  tur.nam  cumSadducsi  Chriftum  ro- 
gaftent.cuius  inrefurreftione  vxoreflet  futura,  quam  feptemordine 

Matth.ii.3<».  maritihabuifTentjrefpondit.  Erratis  nefcientes  Scripturas ,ne^virtutem 
DBlJnreJ(irre£lioneenintne^nubent,ne^nubentur,federuntpcutangeliDEI 
in  ccelo. 

II.  PROPRiETASjquod  omnes  eruntpoflefTorcsRegnij&quafi 
reges ,  &  ideo  beatitudo  pafllm  in  Scriptura  vocatur  Re  c  n vm  coelo- 

Matth.n.u.    x\xvciAQ(\^oQh.nii\xsz^\X(iyiixthx\xvc\.Adieh(is  loannis  Baptiftdvf^nunc 

a.Tm.i.ii.  regnumccelorumvim patitur , & violentirapiunt illud.  EtPaulusadTimo- 
theum.  Nam(icommortuifmM,&conuiuemus,JtfuJlinebimtfs&conregn*hi' 

Sap.j.»?.  j)nif_  EtCii^iens.Iufliautem  inperpetuum  viuentyf^  apud  Dominum  efi  mtrces 
eorum,dr cogttatio  eorum  apudaltijjimum.  Ideo accipient  regnum  decorisyC^  dia- 

M»tth.ij.34-    demajjeciet  de  manu  Domini.bc  Dominus  ad  faluandos.  Venite  benedi6ii 

Apoc.  ii.  j.      Fatris  mei,poJfidet€paratum  vchis  regrium  a  conftitutione  mufjdi.&LB.loan.in 
ApocslypCi.DominusDeftsi/IamiTiabiti/loSiC^regKabuntinJecu/aJecu/orum. 
llLPROPRiETAS,quodChriftuseosadfcifcatinperpetuosfocio?, 

loan.ii.i  g^ conuiuas.  Siquis mihiminijlrat, aitiipud  loannem ,  mefeCjUatur:  drvhi 
egofitmyi//ic  c^  minifler  mem  erit.  Si  quis  mihi  minifr&ncritjoonoriflcahit  eum 

loaa.i7.24.    patermeus.  Ettnvtvim.PaterquosdediJ/imihijVo/ojVtvbiJumegOydf^f/hfint 

LUC.U.J7..      mecum.vSvideantc/aritatemmeam.  DeindeapudLucam.  Beatijeruii//it 

quos  cum  venerit  Dominus,  inuenerit  vigi/antes :  Atnen  dico  vchis.,c^uodprAcin- 

■  ^"*"-*'-      getfe,&faciesi//osdifcumbere,(jrtranfiensminiJ/rabiti/Iis.  Etalibi.  Et  egodif- 

pono  vobis,Jicut  dijpofiiit  mihi  Pater  mem  regnum,vtedatis  &  hihatisjuper  men- 

fammeainregnomeo,&fedeatisf(tperthronosiudica(esduod€cim  trihus  ifrahei. 

Apoe. j.  10.  £j  -j^  Apoealypfi loannis  Chriftus.  Eccefto adojlium  e^ pu/fofi  quis audie- 
rit  vocem  meam,&  aperuerit  mih(iantiam,mtrabo  ad  i/lum ,  ^  coenabo  cum  i/to^ 
f^ipjimecum.  ,^i  vicerit,  dahoeifedere  7necum  in  thre^ne  mecficut  &  ego  vici> 
^fidi  cum  Patre  meo  in  throno  eius. 

IV.  Propriet  A s  ,  quod non omnes eadem ,  fed  alii  alia gloria  in 

Ma.;<.j.  coelispotientur.  NamdeVirginibusapudlfaiampromittitur.  Daho 

tis tndomo  mea  iocum  & nomenme/itss afiliis  e^ft/ia.bm.  Et  Chriftus  apud 

^**"' '♦•*•.    Xoznnzm.IndomopatrismeimanfionesmultAfunt.  VndeB.  Cyprianvs. 
'  ^"  Ctim  hihitationes  multas  apudPatremfuum  dieat ,  meiioris  habitacu/i  hejpitia. 

K.At  Virgin.     dcmonflrat.  EtS.AvcvsTiws.  In  mu/tis  manjionihtts  honoratura/ius  alio 

Ua3fkA\.  11.    (Imm. Deinde  apud  Matthasum  2Xt.^min»re!tin regno ccslorum,maior 

cHil- 


S    T    A    T    V    S.  iij 

ff/;7/^,ideftIoanneBaptifta.  Qu.oargumentovtensB.HiER3NY.in 

ancelos  qttoa^(it  niiiltiplex  c^  infinititAiuerfitas.  Idem  docctB.  Pavlvs  in  1-C0r.1j.4T. 
prioreadConnthiosexemploftellarurajminusplufuelucetium.^if- 
utftella,3.\tidifftrtaftellitincUritate,ficeritrefurreliiomortuorum.\t^S.GK^-  G  ^.mot.  c.41. 
G oRivs  in  verbalob.  Paruiu & magnui ibiJunt.^ohic,inc^\t,ditti alium  lob. j.ij. 
merito fitperat ,  illic  alius  alium  retributione  tranjcendit.  Rationem  autcm 
&caufamredditalibiScriptura,quiainilladier(f<:^^f/  vnicui^fecundum^'^'^-^-^' 
operaeifti, 2it  inhac  vita  non  eadem  funtiuftorum  omniumopera.  S. 
AiiiBRosii  in  epiftolaad  SiriciumPapam  verbafunt./^^r^y^/sri^/a^f»*  ^-^^*'- 
eil ,  nullam  virginitAtU gratiam.mtllum  Cixftitatiiordinem  feruare,promiJcue 0- 
mniavelh  c6nfu!tdere,diuerforum  gradus  abrogare  meritorum,^  paupertatem 
quandam  caieflium  remunerationum  inducere,  ijuafi  Chrifio  vnafitpalma,  quam 
tribuat^necplurimtabundenitnulimcrit/rum.^t  S.  Avc vsx i N I ad Darda-  Aep.jz- 
num.  D  EV  S^-iXt^totus  adifft:  rebm  $mmbm  poteii ,  dr  pr?gu!ls  totus:quamuis  in 
quibtu  habitatyhibeant  eumprofua  capmtatis  dtuerfitate,  a  ij  ampliuf,alijmintUi 
quosipfefibidikfitfftmitcmphtmgratiafux  honitatii  ^dificat.^t  12.de  ciuic.c. 
3  o.^uifiKurifintpro  meritispr^miorum  etiamgradus  honorum^at^gloriarumy 
quis  est  tdoneus  cogitare,(juanto  magis  dicere?^updtamenfuturijint,mn  efi  am- 
bigenditm. 

V.  Proprietas,  quodGloriabeatorijfuturaf]ta?terna,acproin- 
dc  amitti  nequeat.  Nam  a  fapiete  dicitur.  ^/ f/wf/is/iiw^wf  j  i/irrfwj^e/^r- ^"'•*'*- J^- 
mmpojfidebttnt.  &apud  Matth^eum.  EtibimthitnignemsterHum,iufiiau-  Matth.  15,4^. 
teminvitarnaternam  Etapud  Apoftolum,  GntiaD E  f,vita<tterna.  Etin  Rom.s.i}. 
Aipoc3i\ypCilo3.nnis.,^iviceritfaciamii/umcolumnamintemploDEImei:  Apoe.  j. «. 
^y^r/«^»^f^rf^/fWrrfw^//j«,S.PETRVsinprioriepiftolavocat^<crfii/4-''  "'•^•*' 
tem  incorruptibilem,(^incontaminatam,d;'  immarceffibilem  conjeruatam  in  cae-  '■  Pe^J-f  • 
lisiEtitemvn.immarceffibiiemglorixcoronam.Ynde. S.  A v g vstjn vs  con- A, c.io, 
traOrigenem  inlib.xii.deciuitateD  e  i. ^orum,inc[n\t,piorum aurei 
ferant  pofi  tmenftm  tot  tantis^  calamitatibus  vitam,poB  tam  magna  mala,tart%' 
que  multa  e^  horrenda ,  tandem  altquandoper  veram  religionem  ^fapientiavt 
expiataat^^finitaMaperuenireadconfpeSium  DEI,  at^^itafieribeatamcontem- 
flatione  incorporeA  tucisperparticipattonem  incommutabilis  immortditatis  eiusy 
cuiui  adipifiendiH  amoreflagramut.,vt  eam  quando^  neceffejit  deJeri,^eo$quide- 
Jerant,ab  iila  Aternitate ,  veritate  ,felicitate  deieiios,  tartarett  mcrtalitati ,  turpi 
JlultitiA,miferiis  execrabilibus  implicari,vbi  D  E  VSamittatur,vbi  odio  n/eritOf 

habeatur  ?Et  infcrmonibusdcTempore.  Vitanoneff,nifi  A.feim.w3. 

heafa.  Et  beata  vita  non  poteB  effe  nifi  xternay 
vbijitntdies  boni;nec  multi, 
Jed  vrnts. 

V  Capvt 


W4^,  GLORI^    TETERNiE 

C    A    P    V   T      VI. 

DeD&tihusBeatorummaximequoadammam. 

Pfal.irf.  ts.       T)RiMADosbeatorum  &nt, Satietai finefallidio >dc  quoprardixirre»; 
\Ci.  4910.      -*•  D2.n'\d,c\xmz\t, Satiabor cum apparucrit gloriatua.  &:iraiascumIoan- 
Apoc:7. 16.      ne  in  A  pocalYpfi.Ntfw  efurient,ne^^fitimt  amflimy»ec  cadetfnfer  illesfo},  nea^ 
iilluiAfm.  Satiati,\v\<:[n\t,^.GK-EQOK\YS,defdcrahimuSynefatietasgeneret 
fajlidium:defderantesfatiabimur,ne  cum  anxieiatejit  de/iderium.E  t  S .  A  v  g  v- 
STiNvs  devtraqjfatietateanimarjhuius  &:  alterius  vita;exponitver- 
%I.,(5'i.^, .       fum  i 1 1  um  P fal m i . Tanquam  kdipe  ^pinguedme repkatur anima  mea.  Hahet^ 
inquit^quandam  pi^iguedineanima  nojira.  Efiquxdamfituritaspinguisfapien- 
if£.Sapientia  enim ijia  anim^qud  carent,  marcefcunt ,  <^  omntno  tta  exites  fiunt, 
vt  in  bonis  omnihus  operihui  cite  dtfidant,  Pinguii  anima,  'vnde  (Jfitpinguis ,  nifi 
a  Dominojaturaretur  ?  Et  tamen  quAntumlihet  hicfitpinguii,  quidertt  in  illofu- 
turofecHlo,quo  nospaftt  D  EFS  interim  in  hacperegrinat  ione?.^id  crimtu  tuc? 
Ilec  dici  potesi.  Etfe  rtaffe  ipfamjkturitatem  optamtis  hic,  qimndo  ieuamtu  mannt 
noJlras,vhipingttedinefcfitiirahimur,vt  omf$tno  omnii  indtgentia  noftra  inter- 
eat,^mhildejiderer/im ,  quia  totumprajio  nobis  eritiquicqutd  bic  defideramus, 
quicquidhic  promagno  amamta. 
s«p.  i.i.  2.D  o  s  eritfecuritasfinemetUjpaxfmeperturbationc.  luftorum 

Sap.jir.         enim  animis  ,^[tSz^\c\\s,in  manu  D  E  Ijitnt  ,D  E  F  S  dextrafiareget  ees  ^in^ 
brachio f&nClo [tii defe  idetilios ,^  accipiet  armaturam  %elm  iilim,cr  armakit 
I&.j»  i8.        creaturam advitionem  inimicorum.  EtlsAi as.  Etfedebitpopulmmem  inpui- 
pfal. 147.14.     chritudine pacis,^ tabernacufis fduciittdr  in rcquie opuleta.  EtP.falmifta.j^j 
i[3.6o.r.        pofuitfitestuoipicem.  Wxc  fccuritas  facict,vt  perpetuo  in  Apocalypfi/ 
&  Ifaiaport£ecce'idicanturfutura:  apertjB.  y^^fm»/«rjinquit,^<?>-/;c/«- 
AAtz.cso.    giier  die ac Kocie,^ nonclaudentur.   Vnde  S- AvGvsxjNVslibrovItimode 
Ciuitate  Dei.    FfrapaxibieH,  vbimhiladuerfi,  necafeipfo ,  nec ab alio ^uif- 
ejuampatiettir.  D  E  VSfi.nis  erit  defidtrtorum  nofirorum,quifine^ne  videbitur, . 
fine fafiidio  amabitur  ,finefatigatione  laudabitur. 

5.  Dos  er'\tfcier\t\a.iLhCc^,\gaoj:ax\one,nd(muiemmnuncperff)ectilum, . 
71.C01.  i).n,  ait  A  poikolus,i»migmate,  tunc  autemfacie  adfaciem.Nunc  cognofco  exparte, 
tt^»cautemcognofamjicutc^cogniti^iJum.Etq\iidemS.A.VGVsrii<ysloco 
citato  vult  eosfcientiam  tunc  habituros,  &  miferiarum  prasterita- 
rum,atqjetiampoenarum,quasluuntdamnati.P^/<f«//4/?/>«/?^,ait,^«<e 
?nignaineiserit,nonflumJita  pratetita,fid  etiam  damnatorum  eos fimpiterm 
mferianon iatebit.  Alioquin fififuijfe miferos nefciturifitnt , qucmodofficut ait 
Pfal.  8S.I.        Pfaimus.  (Jiiifiricordias  Domini  in  Aternum  cantabunt? 

4,  Dos  eric  Liberum arbitrium  integrum  fine  peccato.  Nam  Rex 
Ffal.  /14.7.      Dauid  cum  diXii^et^Conuertere anima in requiem /«iWjfubiecit.  ^/<* eri~ 


\. 


'S    T    A    T    V    S.  nf 

fUtf  atjimam  meaffi  ie  morteiOculos  meos  a  lachrymis,j>cdes  meos  a.  Isppt.Tiec  idea, 
inquit idem S.  A vg v s x  x^wsjiberam arbitrium(ht^tiyion habebuf)t,qtm'A'lih^u«('S9\ 
peccata  eos  deleBare  nonpoterunt.  MagU  quippe  erit  liherum  a  dele&attonepeccan- 
di,v/que  addeleBationem  nonpeccandt  indecHnabilem  lihertatem.Namprimur» 
Itberum  arhttrium,q^Hodhomini dtitum  eff,quandoprimum  creatm  eH  re^uipo-^ 
mtnonfeccare,fid^otuit^peccare:hocautemnoui^tmumeopotentituerit,quo. 
peccarenonpoterif.verumhocqtioqtieDElmunereinonftnepolphthtatenaturA, 
Certe  DEFSipfi  nttnquidqtiixpeccare  nonpotcft,ideo  liberum  arhitrium  haber^ 
DCgandmeHf 

5.  Dosedtperpetuolaudare  Deum  rmefatigatione.  Seatiquiha- 
■bitantindom0tuaDomine,ViitVQ{hy\ographus,inficiifaficu!orttmlatidabuntPCal.g;:f: 
te.  Etls AtAS. L<ttitiainuettieturi»ea,gratiaruma5iio(^voxlaudii.  ^uantn ira.c.^i.j. 
■erit ilUfelicitas ,aitB.AvGvsTi ^.vhi nuUam  erit malum , ntillum Utehit bo- '^ ■  '•"'• 
f)um,vacabitur DEI laudibtts ,qtii crit  cmnit  in  omnjbt*s .  Nam  qtiid altudagelur,  '■^°'''  '*"'** 
vhi  nta^  vlla  defidia  cejfabitur ,  nc^,  vlla  indigcntia  Uhorabiturnefdo.  Admoneor 
.etiamfaniio Cantico, vhilego,veUudi6.  Beati qui habitant in domo tua Domine, 
infecuUfectdorum  laudabunt  te. 

(?.Doserit,itacontentumeflefua^!oria,vtmaioremalterinonin- 
uideat.Vndeidem  Dodor./^/^??i«m4/»,inquit,  beataciuitas  ilUmagnum 
infe  honum  videbit,quodnulhfuperiori  vUhs  inferior  inuidebitfictit  non  inuidenf 
.Archangelis  angeli  cateri,tanquam  nolit  vntisquis^  effe,quodnon  accepit ,  qttam- 
uisfit pacatifpmo  concordixvincuU  ei,qui  accepit  obJlriBffs,quianec  in  corpo^e 
vult  ecului  effe,qui  efi  digittts ,  cummemhrum  vtrum^  contineat  totitu  carnit 
•tacatacompago.  Sicitag^babebitdomtmaliuialiominus, vthooquo^  donumhn- 
heat,ne  veiit  ampHus. 

j.DoseritgaudiummaximumjfinevIlodolorejveltnftitia.u/*'»/^- 
retemm,\t  habetlfaiasj &repetitB.  loannes  in  ApoczlypCi^Dominui  Apoc.V.ir. 
Detu  Ucrjmam  abomnifacie,  ^  cpprobriumpopulifuiauferet  de  vniuerfa  terra, 
quia  DomintalocuttiieTi.  EtrurCus.  Canticum erit vrbisficut  'voxfaniiificat.i^^°^^^^''*' 
folennitatis ,  ^  Utitia  c6rdis,fi-tit  qnipergit  cutibia,  vt  intret  in  niontem  Domi-  ifa.  35. i  o. 
vi  adfontem  ifiahel.Et.  L&tttiafiTnpiternafuptr  capita  ecrtim ,  gaudium  (jr  Uii- 
.  tiam obtinebut^drfugiet doiord^ gemitfH.Et Chriftus apud loanncm,(7(j«-  loan'^-**- 
dium  vefirum  nemo  toUetavchis.Et  apud  Matthxum  feruo  fideli  dicit. J»-  Mjttfa.ii.n, 
per  multa  te  conflituam,intra  in  gauiium  Domini  tuu 

C    A   P    V   T      VII. 

"De  caufis  'T^elfontibus  gaudij  ineffahilis  beatorum. 

PRiMAcaufraveIFonsinefFabilisgaudiijbeatorueftS.TR.iNiTAS, 
in  cuius  cotemplationeconfiftit  heAtitudo.Prtmuentmvirtutiseritf 
lingt  S.  Ay  g  .in  Ii.21.de  Ciuit.  Dei,ipfi^ui  virtutededit,&  quifeipfiim,quo  A.e.  yit. 

iP    g         met.fu 


Iitf  GLORI^    ^TERN^ 

melm & ntam nihUpojpt ejfe ^fromift.  S>uiden'm eff aliud.quodperprophc' 

Iere1n.31.j5.  tam  dixit.EroillorumDBVS:,^ipficrimtmihiplehs:  nifiego  erovnde  fattentur; 
ego  troquitcun^  abomnibmhonejledefideranturi  (jf  vita ,  i^/a/tn,^  viifui,  & 
copiAi^  gloria,(ir  honor  ,^  pax  d>'  omnia  bon/t.Sic  enim&illud  reSieintelligi- 

i.Cor.iy.is.     tur,quodatt  ApofloluiiVt fitDEVSomniainomnibtti,  Adquod  refpexitiex 

PfaL  75.  »0.     Dauidjcum  in  Pfalmis  dixit.Faciemtuam  Dominerequiram.Et.o/tei^defa- 

Pfal.4/.j.        ciemtuam^faluierimui.  Et.  Sitiuit animaad Deumfonttmviuum.  &:  Apo- 

loaa.14.».  ftolus Philippus ^npudloznnetn.Dominczit.ofiendencbii  Patrem,&fufi- 
cit  nobis.  Chrifiui  entm  ei refpondit. Philippe  qtii vtdet  me, videt  ^  Patrem.Non 
creditii-,quia  ego  in  Patre,  df  Pater  in  me  eH? 

Z.  FoNsefthumanitasChrifti.  /f<eff//wV<i<e/fr»d,ait  Chriftus  ipfe 

wan.  17.  j.  apud  S.Ioannem,i// cognofcant  tefolum  Beum  verum ,  ^ quem  miffti  lefum 
Chriflum.  NuUaautemieshomini  beatomaius  gaudium  concihare 
potcft,quamconfiderare  naturam  fuamhumanam  cunftamadtan- 
tam dignitatem,  vtidem  hypoftati""?, qui  in Chrifto erat homo  effet 
DeuSjipfeq;  fratcr  vere  efleteiushommisquiDeuscft,&inquovi- 

Heb.t.ii,        tabeataconfifteret.  JS^enconfunditur,  inquit  Apoftolus  adHebrsos, 

Pial.ii.i).  Cht\^\xsJratreseosvocare,dicen5.Nunciabif  nomen  tuum firatribtti meii .inme- 
dio  Eccle/iie  latidabo  te.. 

ira,3c.ttf.  5.  FoN  s  eftlociam^nitas.  Eritemm ,  vthabet  lCaiiis, li/x Lun£,ficut 

ittx Solis , ^ lux Solis  erit  feptemplicitcr^fii ut luxfeptem  dierum .  Imonon erit 

lii.60.t9.        (impUui  Ssl  ad lucendumptr dtem  ,nec (plendor LunA ,  ait  ahbi ,  illnminabit  te, 
JiderittibiDominui  in  lucemfempiternam,(^  Dem  tuus  ingloriam  tuam,(\\xo(\ 

iltiT'^^  repetitur in  Apocalypfi, namclaritas  Dd, inquit B. loznnes,i//uminauit 
fam.dr  Ittcerna  eiiM  eB  agnui  Dei.  Addit  deindc  adc\Tp\ic2.ndam  dmullo- 

Apoj.ir.i?.  ci  puritatem.  2^nintrabitiaeamaliqutdcoinqainatum,aittabominationent 
faeiens  &  mendacium ,  nijiquifunt  fcripti  in  /iht  0  vttd  Agni. 

4.  FoN  s  eftjSocietas  aliorum  faluandorum.Primo  ex  multitudine. 

Apoc.7-  9-  yi^i  turham  magnam ,  air  in  A pocalypfi  B.loannes ,  quam dinumerare  ne- 
mopeterat  exomnibusgenttbtti.^tribubut  (^popu/is,& /tnguis. Secundo  ex 
nobilitate  focietatiSjinquaeritbcatifs.virgoMARiAmater  Dei,  o- 
mncsangcli&ArchangelijPatriarchjB  &c  Prophctx,omnes  Reges 
fanfl:i&rcgina?^ApoftoH,Martyres,Eremita2,Doftores,Confeftbres, 

CjE.infine,  paretes,amici,focii.VndeB,  CxPMANvshbro  de  mortahtateomnes 
ad  vitam  $ternam  inuitans,i'4/mw7,  inquit, nofram  Paradi/um  cemputa- 
mns ,  parentes  Patriarchof  hahere  iam  coepimus ,  quid  non  properamm ,  ^  curri- 
mtts,vtpAtriam  noftram  videre ,  vtpxrentesfa/utirepofftmm  iMagntis  illic  nos 
charorum numerusexpe6lat,pArentum,jratrum,/i/iorumJrequens  nos&copiofk 
tHrbadeJiderat,  iam  defua.  immortalitatefecura ,  &  adhucde  noftrafa/utejo/itci- 
iA.\^dh«rum  con/^e£ium  (^  comp/exHm  venire,  quanta  (/f  i/lis  &  nohis  in  cetn^ 

mun 


S    T     A    T     V    S.  nt 

munthiimeii iqtnlUilUc  icekjlvm  regnorumvoluptasfine  tmoremmendit 
^cum&urnUaten)iHendh({uimJHmrna(irpr^etU(tfelicitasUQ.ic  Afofiolorum 
gloriofMchorus  ,illtc  Prot)hetarum  exultantium  numtrtfs ,  iUic  UHartyrHm  in- 
numeraUlisfofului  oh  ccrtaminis  dr  pgjfionis  vi^oriam  coronattes :  triumphaa- 
t*s  lUic  virgtnes ,  qu£  concupifcentiam  carnii  ^  corporU ,  continentidi  robore 
fuhegerunt ;  remumrtti  mfericerdes,  qui  alimentii ,  &  largitienibut  fauftrum 
iuflitia  opera  fecerunt ,  qui  Dominica  praceptajeruantes  adtcelefies  thefauros 
terrenapatrimonia  tranftulerunt.  \^d  hos  fratres  dilf£iijjimi ,  auida  cupiditate 
properemns  ,vt  cumhis  citoeJJe,vt  cito  adChrifiumvemrecontingat,optemus. 
Hanc  cogitationem  neftram  D  EV  Svideat^hocpropofitum  mentis  (irfidtidomi' 
nui  Chriftui  ajpiciat,  daturus  eis  gloriafux  ampliora  pr^mia  ,quorumcircaJe 
fuerint  dffideria  maiora.  Lege  &Chrysostomtm  horail.  s.  ad  He- 

bl^EOS. 

y.  F  o  N  s  gaudii  rocietas  gloriofi  corporis ,  nam  poftgeneEalem 
mortuorum  in  dic  iudicii  extremi  refurre^tionem  beatorum.fatisfiet 
cxpe6tationi,de qua  Apoftolus ad Philippenfes.  Vndeetiam.Saluatorem^^^^i-^'^' 
expe^amus Dominum nofirum lESVM  Chrifium,quireformahitcorpus humi- 
litatisnofir£configuratumcorporiclaritati6fixJecundumoperatioj}em,qHaetiam 
pcJptfuhiicerefihtomnia.vndclsAiJEvlnmoelcdis  promittiturbeatitu-lfa.tfrf.14. 
doinivnxSzcovpons.  Videhitis,inqnit,(^gaudehitcorvefirum,c^oJlave- 
fira  ficut  herhagerminahunt.  Acceflioneautem  corporis&dotum  cius 
cceleftium,idcirco  maius  &  cumulatius  gaudium  beato  accedet,cum 
quodtuncvt  AvGvsTiNvsadDiofcorumfcribic.fehcitasanimxin   ''^"^ ' 
corpusredundabit,quatenusnimirumincorpusfefeexfeiet,  &quafi 
fpintuale&ccelefte,vtloquiturApoftolus,iUudreddet,tumquiaani-'-*-°''«'^"'**' 
msEgaudiumquoddamnouumaccidentateex  felicitatecorporisac- 
cedet,quocuminhacvitacommuneslabores  pro  confequendavita 
asterna fuftinuit.  De dotibus autem  corporis  bcati  futuris ,  fcquenti 
capire  dicemus. 

6.  F  o  N  s  graudii  erit,  quod  ejuaferit  poenas  gehennasxternaSjVel 
quodS.  CHRYsosT.multisgehennisdurius&acerbiusexiftimat,di- 
uina:  gloria:  fruitione  nonexeiderit.  Sic  eniminchoauithomiliam  Chbora.f;- 
quandam  ad  populum  Antiochenum.vi/«//i^ow/«»«/,f^<jr//^w;,j;f^f». 
nam  tantumformidant,  ego  atuem  illius  gloriA  amtjfione  gthenna  m  ulte  amario- 
rem  effg  dice.Si  verojermaneprohari  nonpoteTi,nihilmirandum^  T^ec  trnm  noui- 
mus  illorum  honorum  beatitudinem  ,  vt  (^  miferiam  ex  eorumpriuatione  mani- 
fefiefciamus.  ^uoniam  Baulus ,  qui  ifia  manifefie  ncHerat,fiiehat  queda  Chrifii 
gleria  decidere  omnium  efi  grauifiimum:(^  nos  quo^^  tuncfciemus,cum  in  eandem 
'vetterimus experientiam.Nunquam  autem  hocpatiamur,ovnigeniteDeifili,ftee 
vliamvnquamcapiamushuius  irreparabiiispeenA  experientiam.  Idemhabet 

P     3         fermo-. 


'irs  GLGRIiE    ^TERNJ^ 

fertnone/.  in  epiftolam  ad  Romanos.  &r  in  epift.ad  Philippcnfo Ter- 
«Ch.hom,37.    rnoneij.  Immoibidemj&inMatthxumhanchabetfentenriam.fotf 
femfer  dtcam  Acerhiui  ejfe  D  EFMpeccat/i  ojfendere ,  qunmgehennig  cruciatuve- 
AT^r^jquod  periculum  etiam  beati  euaferunt. 

C    A    P    V   T      VIII. 

n)e  Dotibtfs  Beatorum ,  qmadcorptis. 

pRiMADos  beatorum,quoadcorpusgIoriofumeritlMMORTALT- 

LCor.7j.4»-  *•  TAS.  ApeiteenimApoftolusinprioreadCorinthiosdeillodicit, 
Seminatur  in  corruptienejurget  in  incorruptione.  E t.  Oportet  enlm  corruptihile 
hec  induere  immorialitatew.cum  autemortale  hoc  induet  mmortalttnte.tunc  fiet 

■Ofeeijr^-  JermocjtiiJcriptttieff.AhfirptaeHmorsinzii^eria.kcctd.itc^nodQhu^iic- 
furre(3:ioexemplar  fuerit  noftrs  refurredionisjdequoB.  Paulusad 

:Rom.  tf.?.        F  o  ro  an  o  s ,  Chrtjl$ii  rejurgens  ex  mortuts  iam  ntn  meritur,  mors  illi  vlira  no  do^ 

A.csi-  minabttur.  DcindeitadocetS.  AvcvsTiNvsin  Enchiridio./if/ffr^^»/, 

ait,  SanSIorum  corpora^Jine  vUo  viUo ,  [ine  vlla  deformitate  ,(icutfine  vUa  corru- 
ftione,enere,diJficultate.Quxrcs,iin  ergo  Martyres,quibus  aliquamem- 

A.c.i».  .bradetruncatafunt,illisfint  carituri.Refpondetlib.ai.deCiuitate. 
Nec  fi  a/tqm  Martyrihtaamputata  ^  ablatafnt  membra  ,Ji»cipfs  memhris  in 
reJurre£iione mortuorum ,  (juibtis  diQum  eH.  CapiUu^  capitis  vejlrinonpmhit. 

iLHc.  11.  i8.  Ait  tamcn  ibidem,ficut  in  Chrifto  manferunt,  in  martyribus  fortalTe 
jCicatrices vuinerum addecorem manfuras.  lion enim,inquit,deformi' 
tits  in  eif,fiddigmtai  eritt^quitdam  cjtiamuU  in  corpore ,  non  iorporii,fcd  virtu- 
tispulchritudofulgebit. 

II.DosbeatorumiETAsiuueniIis,quem  circa  anniitrigefimuni 
beatus  vcl  habuit,  vel  habiturus  fuiflet ,  fi  eoufq;  vixiflet.  Et  ftatura  ea 
corporis,quamiuxtaproprium  temperametum  &  facultatemnatu- 

An.Ciu.cjj.  ralemadipifcipotuerat.ItacofirmatAvGVSTiN.lococitatoexverbis 

iEph.4.1^  h^o^o\i.Donecoccurramttsomntsinvirumperf(citim,inmen(uramdtatisfle- 
nitudinU  Chrijli.  qui  mortuus  eft  >  &  refurrexit  in  astate iuuenil!.7ff/?i<6 
inc^nizyvtjuim  qutj^recipiat  menfitram  ,qtiam  V(l  babuit  in  iuuentute  tetiamji 
finexeU  mortutts ,  velfuerat  habiturtttfjiant^a  eft  defunUm.  Idem  fenfit 

•H.ep  <i.  S.  HiER.oNY.ad  Pammachium,contra  errores  loan.  Hierofolymita- 
-t)ii.Mirarii,inc[mt,/id€i»fantibtts (jrfimbtainperfeSliviri  atatem  refurreBio 
fat^cum  delimnterrx  ahfg^vUii.  £tatum  incrementls  confitmmattu  homofaSitts 

A.ti.ciuitcto.y/'-''ItaetiamtraduncTheologiSchola2in4.diftin£t.  44, licet  Augu- 
ilinusnon  inficietiir  polfe  iuftos  refurgere  in  ftatura  corporis,qua 
defunftifunt.modoabfitomnisdeformitas  & corruptio , ^^^«/^4- 
diudnondecet  regnum  ^  felicitatem  xternam. 

III.  Do5 


S    T     A     T    V    S.  ii^ 

riT.Dosbeatorumeric  Svbtilitas  corporum,  Nam1.C0rinth.1C0r.1j.44. 
de eo  dicitm. Seminaiur corpta aKimal.cJhrgit /pirituale.  1.  perfefte  fubie- 
itumrpiritui.Noncnimvocaturfpirirualcquiavertecurmfpiritum, 
vthajreticiquidamoIimdocuercquosrefellitS,  AvGVSTiNVSXHi.  Ac". 
de  Ciuitate  Deijvel  quia  enr  inftar  aeris  aut  venti,  vt  finxic  Eucichius 
tefteB,  GREGORiolib.  14.  Moralium.eruntenimpalpabihajficuc^"''''' 
eorpusChrifti  refurgentis,vtibiGregoriusprobat. 

1  V.Do s  eri  Im p A s  s iB  1 L iTAS.Impaffibilia autem  eruntbeatorum 
corpora,quatenus  adeo  perfede  fubicda  erunt  fus  formse,  nempea- 
nimxrationalijvcnihilconcrarium  velalienum  pra'dominecurhuic 
fubie£tioni,quodpoirit  illaadalienamformamdifponere.  Excludit 
aucemhxcimpaftibilicas  paflione  corrupciuam,quamS.  Damasce-  ^■'^•^ 
Kvs  Iib. 2.de fide  Orchodoxa,appeIIac  mocum prxccr  naturam,quia, 
fcilicet  trahat  materiam  fubiefti  ad  formam  alienam.Non  autem  ex- 
cIuditpaffionemanimalem,fiuemtetionaIem,per  receptionemfci- 
licetfenfibiliumfpecierumintentionalium.  Nam,vtaitS.Thomas, 
erit  eciain  iHis  beatis  corpor ibus  vfus  pocentiarij  fenficiuarum ; guftu 
€xcepto,quandoquidem  non  eritibi  nucricione  opus,  ficuc  necgene- 
iacione,definecenimtunccorpusfecundu  ApoftoIum^eftTeanimale;  '•C*"J'»*' 

V.  Doserit  AGiLiTAS.vtfaciUime&celerrimemoueantur.  Certe 
vhivoletjpiritmAX  Avgvstin.  Iib.22.de  Ciuk2.tc,il>iprotirntieriteorpufy  A.c.j«. 
nec  volet aliqutdjpiritm ,  quod nec  (piritumpojfit  decere,  nec corptu .  E c  addir. 
^uimott^  talsum  corporumf^ntfuturi^temere  defintre  non  audeo,quodexcogitit- 

re  no  valeo.  Tamen  motui  ^flatut  ,ficut  (^  ipfa  fpecies  decens  erit,  quicung^  erity 
vbiquodnondeaktymnerit.  IIIidodlrinsEconueniuntillaScripcurjEtc- 
ftimonia,vt  IsAiit.  Current (^ non laborahunt, amhukbunt & non deficient.  ^'*"*''" 
&  Sapientia:.  Tanquam  fiinttll£in  arundineto  difcurrent.  Sap.^  t- 

VI.  Doserit  CLARiTAS,namiamdi(flumeftdcbearisaSapicntc.  s»p'7. 
Tu'gebunt  itifti,  drtdnquimfcintilla  in  arundineto  difiurrent.  &:aDaniele.  J^»°"'?- 
^Ht  autem  doSiifuerintfuIgebuntquafiJpkndorfirmamenti ,  (jr  qui  adiuftitiam 
erudiuntmultos,quafi(lelUtnperfetua4sternitates.  Et  Chriftus apudMat-  Matth.ij.+j.S 
thzum.   Tunciufiifu[gebunt,ficut  Salin  regnopitrueerum.  Et  Apoftolus.  i-Cor./jfi. 
^elli  enim  ajlella  di^ert  in  claritate  ,fic  (jr  refurreSiit  jnortmrum,  - 

C  A   p   v  T     I X. 

De  Jureolfd  Beatorum. 

K  VREOLjtnomineTheologiintelligunt  prxm.iiiaccidentale,q,  ■ 
-^<}uibufdabeatisc6tingetexfingulariviaoriaadcpra,«o«f»/»?w. 
r*«4^//«r,inqt,ApoftoIusin^.adTimoth.»/7?^«i/fg,'/OT<fw/jw(>w.Sunt  a.Tim.i.*.- 
aittctefteS.THoMA  infuppIemento,tresnumero.Vnavirgmu,alcera  Th.q.jrf. . 

Marcy- 


116  GLORIiE    ^,TERN^. 

Martyrum,tertiaDo£torum.  Pervirginitatemenim  integre ferua- 
tam  perfeflevinciturcaro.  PerMartyriumveroamorhuiusvitxto- 
tufqj  mundus.Per  dodtrinam  aliis  traditam,diabolus  .-quos  enim  quis 
fuado(!trinaveIaberroreliberat,velextrahit  e  fordibus  prauxvitaj, 
eos  quafi  e  faucibus  diaboli  cripit. 

I.  VmGiNVMaureola,vellaureola,vtaliivocant,indicaturverbis 

I&  jfi.y  lCsiix.Ditha  m(^virginibus)/»  doffio  mea,^  i»  murU  meis  Itcum  &  nomen  me- 

Imafihis  drfiliabui.  Quazverbatradans  S.  Avgvstinvs  librodeS^ 
Virginitate.  Ideo fortalps ,  inqvLit, nomendatum  eFi, (juodeosqntby^daiur, 

Matih  !)■  •  .^tfttnguitacitteris.  EtMatthaei  13.  Patres  quidam  fcminis  frudui  cen- 
tQdtaOyvirginitatem,  fexagcfimo  viduitatem ,tncc(imo  cajliiatem  loniu- 
^^/(fwcomparant. 

Apoe.i.ir.  2.  Martyrvm  Aureolaindicaturillisverbis  ApocaIypfis.ri»ff«^i 

dabomannaabfc6nditum,(jrdaboillicalculHm  candidum y^in  cakulonomen 
nouumfcriftum ,  quodnemofcit,nifiquiaccipit.  Et  horum quam  Virginum 

A.c.4fi*  maioreritaureoIa,quiaS.  AvGVST.libro  citiito  Axcit, neminemaufum 

futfifevirginitatcmprdferrexMArtyrio. 
,  3.D0CTORVM  indicaturc.i2.  Danieliscitato..^i^i'(!7;///m»/.&il- 

Matth.  j.ij.  Iq  Chrifti  apud  M.3itt\\x\xva.S^  autemfecerit  ,(^docuerit ,  hic  magnttsvo- 
cabiturin  rtgnocelorum.  Nomine  D  o  c  t  o  r  vm  intcliiguncurqui  a<5lu 
docendiofficiuminEcclefiaexercent,&  adiuftitiam  erudiuntraul- 

Dan.n.5.       tos,  vtloquiturDANiEL. 

V I D  E  &  dejiatugratiie,  (^  Naturx. 

DE    GRATIiE    DIVINi^ 

S    T    A    T    V. 

C    A    P    V    T      1. 

Denomenclatura;variifquepartitiomhusgrati<e. 

"^^^^  Rati A,inquitS.  AvGvsTiNvsinPfalmum^j.zwm/tf 
Aug. c,i87-       T^^^^  ficnominatur,quiagratii datur.  Et  in Enchiridio ad  Lauren- 

S^^^IM  ^^^™- ^'''*'''* 'vtro^nifigratu (it,gratia non eB.  Opponitur au- 
^*""*-*-  .4^^^^^  xcmde}oitoi^xt2ih^o{io\\xm.n2.vnz\t.Eiautemquioperatur 
Rom.ii.tf.       mercesnonimputaturfecundumgratiam,fdfeucndumdebitum.  Etiterum..?/ 

autem gratia.iam  mn  exoperibta,aHoquingrAtia  iam  non  eHgratia*  Tr  la  au- 

tem  in  S.literis  fignificat  vox  Grati^.  Primo  quo  duis  Dei  beneficium, 
Sap.i^.sj.      fiuenaturalefit,fiuefupernaturale.  VtinlibroSapientia:.  Propterhoc 

^  tune  in  omnia  transfguratd  ommum  mtricigratix  tutt  deferuiebat.  E t  apud 

S.Av- 


S     T     A     T     V     S.  lil 

S.  AvGVSTiNVM  dicenrem.  AtuudamusgratiiimDei  nonfilum  qaafecit  h.'itiVQi..n\. 
KOStVtrumetiam  quarefecit.t. dcGgnzttnntum  fupernaturaleDci  benefi- 
ciunijVt  fuitgratia  Ada: &  Angelis coUatajde qua S.  Auguftinus inli-  A.e.io.«c n. 
brodecorrcptione&grariaj&gratiahumanitatisChriftijdequa  a-ioan.f.14. 
pud S.loanncm.  Plenumgratiadrveritatis. 3. proprie defignat donum 
fiipernaturalc  ex  Chrifti  merito  etiam  indignis  coUatum,  vt  cum  A- 
portolus  ad  Romanos  dicit.  luflificatigrAtispergratiim ipfms,  perredem  Rom.3.t+. 
ptio»em,qu£eftitiChri/IolESF.^tS-  AvGvsx.Iib.  i  de  praedeftinatione  A,e.ij. 
Sandorum.  Eagratiafit  ah  initiofideifuahomoqtiicun^  Chriftianm.quagra- 
tia  homoilleahinitiofuofMns eii Chiifitn;deip(o /}>iritu(jrhicrtntttus,dequo 
tHtUenatui ;  eodemfpi}  itufit  in  nohii  rimiffiopeccatorum^quofpiritufaiium  efft 
•vt nuUumillehabtretpeccaium.  Nos  de  i.tantum  &  j.fignificationc  hic 
agimus. 

Partitiones  autem  gratiae  vari^fijnt.  I.  eft  in  gratiam  gratis 
datamj&g^^^tumfacientcm  CJj-JWii/^/jri^jquxprxcipuedaturadvti-i.Cot.ix.?, 
litatem  aliorum.cuiulmodi  S.  Paulus  enumerat  nouem,vtfapien- 
tiamjfidem.graiiam  fanitatum,  operationem  virtutum.prophetiam, 
dircretionemfpiriruum,generalinguarum,&interpretationem  fer- 
monum.G'r-<i///w/Qf/f/;/eft,quarprxcipuedaturadpropriamcuiufque 
falutem.   VndeDeusad  Paulum.  Sufftcittihigratiamea.  II.eftGrati*i.Cor.ii.tt. 
gratumfacientisinHabitualem  &  Adualem.  Habitualiscomple£ti- 
turhabitus  infufos  fidei,fpei  &  charitatis,ac  ipfiusgratixinanima 
permanentis.  Adualis,eftadio,quaDeushominemmonetadope- 
randum,vel  cum  eo  operatur  in  rebus  ad  falutem  fpeftantibus,  qu£E  a 
Theologis  vocatur  Auxilium  fpeciale,vt  diftinguatur  agratiagra- 
tum  facicnte,qu3E  eft  qualitaspermanens.  III.  eftCratiasAdualis, 
vel  Auxilii  fpeciahs  in  priucnientem  &  fubfequentem,iuxtaillud 
V(3\m\.t^ilericordiaeiuipr£nenietme.Et,MiftricvrdiatUd(ubfeqHetHTme.^t  PraLjj.n. 
tcclefiafic otzt.ASiionesKofrasalpirindoprdutfUyCJradiiiuandoprofequere^  P(al.«.<. 
Vnde AvGvsT'NVs  inEnchindio.    DaunoUntinipr&uenit ^vt^velitiVO-  A.cji. 
lcntern  fuhfequitur,i3efrnflra  velit.    Et  S.  Gregorivs  inEzechielcm.  G.hom.j. 
7{ospr£uenit vt  vciimus,cr  vokntes fitbfeqiiitur,  neinanitervelimus.   I V.  eft 
ciufdemgratixadualisinexcitantem&adiuuantem.Adexcitantem 
pertinentdiuin3cinfpirationes,quibusDeuscornoftrumpulfat,vta 
Ibmnopeccatiexurgamus.  Adadiuuantem  fpeftatDeicooperatio, 
dire6lio,ac protedio.tum  vt  eligamus ,  tum  vt faciamus, quod Deus 
prasuenicnsinfpirauic.DcquainApocalypfi.  Eccefle adofti»m,\nc[wit,  Apoc.|.i». 
drpulfofquis  audierit  votem  meam,(ft  aperutritianuam,intraho  adtllumS  n.' 
deS.AvGVSTiNvshb.2.depeccatorummeritis,^»tf<^<j</D<'«/w«^yf^»' A.e.i8. 
Mcrtimt4i,mJiipfo  excitante  dr,  adiuu&ntenon^offHmus.  EcS.BERNARDvsde 

Q^  gratia 


A.c.ir- 


121  GRATI^DIVIN^ 

gratia  &  libero  arbicrio.  Cenatusnejlri^cajfifintjinon  adiuuentur^^nul^ 
Ihjinenexcitentur.  V.  Partitioeftinoperantem&cooperantem.  Ope- 
ransfacitjVCvelimus.CooperansjVtimpleamusquod  volumus.  Vn- 
deS.  AvGvsTiNvs  degratia&liberoarbitrio.  ]pfe vt 'velirnm  ofcratur 
incipiens, qtiivolenttbiis cooperatur perficicns.^ihx  tres poftremas partitio- 
nesparumvelnihilinterfedifcrepant.VI.  l-artitioeftingratiamfuf- 
ficientem&efficacem.  Sufficienseft,  quaDeushominemitavocar, 
excicat  &  dingit,vt  poftit,fi  veIit,confcntire.  Efficax eft,qua  Deus  ita 
hominem  vocat,excitat&:dirigit,vtreipfaconfentiatefficaciter.  De 
Aa.7ji-  fufficienteintelligitur  illud  in  Adis  Apofcolicis.  Vos femper  Spiritui 
5j»5tfrf/?/>/y^i;f.idcft,Deigrati2vocantinon  confenfiftis.  Deefficaci 
veroilludChriftiapudS.  loannem.  Omnls qui  audiertt  a  Patre  cr  didi- 
citiVenitadme.  HuiuspartitionismeminitS.  AvGVSTiNvslibropri- 
moadSimplicianum.q.  i.  Etlibrodecorreptione  &gratia  cap.ii.8r 
12.  Alii  vocant hancgratiam efficacem & inefficacem,  vel congruan» 


lozn.6.4;. 


&non  congruam. 


'  '  C    A    P    V    T       II. 

De  excelkntia  qrati£ ,  maxime  gratum factent^ 
i3  hahittialts. 

EXcELLENTiAM  gtatix cognofccrc  poflumus  ex  multis Spiri- 
tusSandi  oraculis  iaVerbo  diuino  expreilis,  ac  primo  quidenj 

quodeius  audorcm  taciacDeumPatrem&:  DominumnoftrumlE- 
Tfal.S).  it.  s  v M  Chriftum.  Nam  Pfaltcs  regius canir.  Gratiam & gloriam dahil  Be- 
la*n  r  J7  f»if!ti^Et  Snlowon. ^ttiho^iuse^, haurietgratiama Domino.TE.t S.loznncs. 
Rom  1.7.  Gratiadrverittts pcrlefum  Chri^nm  fa£ia  cH.  Et  Apoftolusinitiopoene 
Eph.i  8.  Q  mnium  e.^'\{{oh.xam.Gratiavohis^paxaDe0PatrenofIro,drI>omim  lE- 

SVChriflo.  ttad Ephefios.<7r<?/;<«  eftts faluatiperfidem yCJr  hocnenexvoiis, 
i.Gor.15.10.  Deiin^mdinumeH.  Eta.dCorinthios. GraiiaDeifitmidqttedfum,  Tum 
la/4^10  Pctrus  &Iacobus.  Diu^fiperhisrefftitthumtlihttsautemdatgratiam.  De- 

joan.i  u.  I  N  D  E,quod  efficiat  nos  fi/iosDEJ,  haredes  ^  coharedes  Chrifi.  loannis 
Roni.8.17.  primojRomanc rum  odawo,ad  Galatas  fexto.  DiuinA  confortesnatmxy 
iPct  14  vthabecB.  Petrus. natosex Det>,  cuit(sfemen,newpcgtztix,inet>maneat, 
i.ioin.3.9.  vtloquitunnprioreepiftoIafuaD.  loannes.  Quodeiusbeneficioin- 
i.Coi.rf.17.     jjj^g  adha;reamusDeo,&:  vnusSpirituscumeo/iamus.  ^uienimad- 

h£retDomin0,ii\tl?a.u\us,vnmSpirttusefi.   Quod  corporano.ftrafianc 

templaSpiritusS.imomembraChnfti.  Nefiitis,Aitidem,quiatemp/um 
i.Cot.s.tj.  Deicftis,df  Sptritits  Deihahifatin  vehis  ?Et  itcrum. Nefcitii,ijuoriiamcarporA 
Eph.^.tf.         veftr4me/nhraJitntChriflt?YndcndE]phcCios  ait,  Gentes e£e cohtvedes , & 

toncor 


S    T    A    T     V     5.  ui 

tencorporales  &  compirticipes  pTsmiffionls  eimin  Chrifio  leju ,  n&mpe  poft 
ffratiam  Chiifti  in  baptifmo  receptam.  Deniquegratia h^ECjVC  multi 
Theologi  docent,non  eft aliud  quam  ipfa charitas ,  quje  inter  omnes 
virtutes  principatum  obtinuit,  &  in  Scripturis  eofdem  cum  gratia 
eft'e£tus  habet,  vt  oftendimus  in  tirulo  Charitatis  in  V  i  R  i  d  a- 

RIO. 

ScRiPTVRisDiuinis  confentiuntS. Patres.S.CYPRiANVsinepi-C.Iib.i.c.* 
ftola  ad  Donatum  ftupens  pergratiam  baptifmi  fe  in  ahum  homi- 
nem  consmutatum.  DcDEI,mc^\x\t,mimerepradicatHr,vtiamvenpecca- 
re ejje ccEperit fidei,qttedinte pciatum esi,fuerit  errorls humani.  Dei cH m^uam, 
Dei  omne  c[uod  pojjumus ,  inde  vimmu,},  vide  poUemm ,  inde  fimpto  f^vtgore 
csncepto  hic  a.dhuc  pofui  fumrorum  indicia pr&nofctmui.  S.  Bas  i  l  i  v  s  in  B-inc.». 
Ifaiam.  Hemo  Detgrattam  compofxre poteH pretio  quantolihet ,  ipfo  dicente 
Dcmino ,  gratis  acceptflis, g>atis  datc.  Pcrfjice  qiiam  acriter  Petru-s  deftoma-  ^^"fa- «o-a* 
chatusfit  aduerftts  Simonem ,  pro  compsrroida  gratia  Spirititi  Sancli pecuniam  A<S.  g.zo. 
offerentem :  ait  enim.  Pecunia  tua  tecumfit  inperditionem ,  quin  putajH  donum 
DEl accjuiri pccunia.  Scrmo  viic^ui  Euangelicm  nequaquam  venalii  cH ,  cett 
•vcrhapyihonum^ ariolorum.  ^luam  enim paffit  quis  reponcrc  comperifationem 
Euangclio  dtgnam.  ^udi  hac  dc  re  D&tiidpendemcm  mimif?nul  (jr  dicentem. 
£luid  retribuam  Dominepro  omnibus  qua  rctrihuit  mihi  f  'Nullo  igitur pa£lo  Pral.n;.fa, 
po^t quis re/pondere munus grat'£  D  E  laquiparandum.  B.  E  p  h  R  ae  M  de 
beatitudinibus.  DominelefufU DE /,\nqiiitfa^a efi tua gratia ia  cordeferui 
tui  luxatque  Utitiati»  orefamulittnfuper  mele^fatmm.  Faila  efigratia  in  ani- 
maferui  tiii  vctut  thefatirus ,  patipertatem  meam  ditatiit ,  egeftatem  ^fordes  a 
me  depidit.  Fa£la  eligratia  tuitferuo  tuo  refugitm  (^  virtus  ,prote^iodf  exal- 
ta  tiOfgloriatio  (jy  cibus  totitts  vii£,  Indigntim  os  meum  aperui,  ftdquopaSio  lin- 
gua  mea  largitorem  bonorum  quotidiepro  dtgnitate  laudve  &  glorificarepoteritf 
aut  quomodo  ego  peccator  excludere  audebo  gratit  tu&  flu6lustncordemeopullu- 
lantes,  a^fiauttate dittirjijjimoru?»  munertimplenos.  Canam  ergoglnriam  ccelo- 
rum  DcnrMi ,  qui  famulo  fto  doua  ccekftia  pcr  mu  t  form':m  ftiim gratiam  eH 
ixrgiitis.  CMaginficdbogratiatn  tutm  Chrijle  Sa'uarar,  quigioriaes vit£  me£:in 
ha: etenira  celekranda mihiipfe laudem  ^  mignificentiam  tn ea  ir)iienio.  Idem 
Encomiumfcrip(itdediuinagratia,cuiushocinitium.  Eiiterevtdi-  ^  ,  t 
uinamgratiam  iugiter in mem.e tua  habeas,nei!lttdaris.  Coleillam ,  vt cuftodem 
tu&m.ne  iniuria  affeSia  relinquat  te.  Venerare  ilUm,vt  mtgiftram  tuam  inuifibi- 
lem,vtneiUa  ahfenteverferisintenebris.SimilUnohcertameninire^neiurpiter 
intereasfine  comitatu  illius  viriutisfemitam  ne  ingrediaris ,  ntm  draco  rugiens 
inftdias  tibiftruet. 

S.  AMBROsivsin libro de iis,qui myfteriis initiantur.  Sitiehat, A.c.f. 
.ait  t^opulus  Patrum  itetigit  tJMoiifspetram,  &aqua  defetrafluxit,  nunquid 

^  2         m» 


ii4  GRATI.£     DIVINyE 

mnpy^ter  naturamoperata  eB grAti&?vt  equam  'vomerctpetn ,  qtiam  ron  hithf 
batmtura  ?  Afarathfluuuti  amarifprKmerat,  'vtfitie»sf>opu!iis  hthere  }ionp:ff..t. 
MiJitMoyfes  /ignum  m  aejuar^i,!^  amarituiinemjium  aquarum  natura  depofuit, 
tfuam  infitfafubtto  gra:u  temperauit.  Adurrtimus  igirur  maioris  vi/  tutu  fffegra  • 
/iamquamnaturam.S.CiiKYSosr'S(dpop\i\umhotv.i\.i'.Nfin/itmundt4i 
eHcUrni  oriente  radio^vt animaiUu^ratur  dr (pledtdiorfit  k  (piritugrattamfuf 
lipiens.  Et  diligtntitu  rerum naturas difce.  Nv^i-  enim  tenehris  caliga  -Jibtnfipe 
funiculum  quis  viiens ferpentem  ejje  futauit ,  (^  amicum  accedtntem  tanqtiam 
inimicumfugit,(irepitumfentiettstrepidMifaolttie[i,fa£ta(iutemdien-htltale 
feretjfidomnia  qualiafunt  apparent.  ^od  (^-  m  ani/na  noftra  cottngtt.  Poftqutm 
enim gratiaveniens tenebras  mentisexpultt ,rerumzierttatem  difctmm,  ^r« 
Jpritu  tremend^  nohu^unt  dtfpicabiles  Nec  enim  ampltM  n.ortem  timemusfcien' 
tesquodmors  none?t mcrs  'fidfomnus ^ff^^vtiadvttammtUonm.  Etin  Gc- 
nefin  homil.  ^6.  SiDeigratiamna5lifuerimu},nullmnobiipr4tuaUbit,fednos 
t9tentioresommhuierimm.,^and'>eritmamir.um  ^  heneuoltihabemm  Deum, 
etiamfiin  dtfertofuerimm ,  multofecuriorrs  viuemm ,  quam  ijqui  in  ciuitatibu* 
verfantur.^JHaxima  enimfecuritas.drinexpHgnablis  murm  eiigratia  D  EI.S. 

H.ep.8}.  HlERONYMVsadOceanum.  Tot^e  /Ipo/ioli epfoi^ Chrifli gratiamfinant. 

I.  «./.  Etnepariividereturfimptcxgratianuncupalio.  Gratiajnquit  (^ paxvohiimul- 

•  ^?-  yO'       tiplicetur.Oi^ultipltcatiopromittitur,^  a  nobispau(i'af  ofiirmatu)  .?Ec  ad  He- 

dibiam  quzftione  nona.  Reuera indumentum  virtutii  Spiritm  SinUigrati» 

ell,quam  pofiid:ntes(  k^oik.o\'\)iudicumtrtbunalia(^  Rcgumpurpttrof  Konti- 

mebant,  iic.  Poftquatn  etfim  bapti^nturin  Spiritu  Saniltt ,  cf  infundttur  ineos 

AA.  i.if.  Spiritm  Saniligratia^tunc libcre loquunturad Primifes  Juisorum.  ohedire ma- 
gis  Deo  oportetyquam  hominihm  :  interfla^eUa  Idtantur ^fundunt  (anguintm  pra 

A.tone.!.  Chrifio,drfuppltci^fitiicorena  ur.  S. AvGvsTiN vsin Pfalmum  Lxx.initio. 
In  omKihm,inc^un,Scripturts/a»Sf(  gratia  D  E  Iliberatnos ,  commendatfeno- 
his.vtcommendttoshabeat  «w.Etfermone  6^j.de  verbis  I^otniixiScriptum 

lae. 4.7.  gff^ Deusfuperhii refifiit,humiltbm autem dat^atitm.  Cratia qmppe DEI^de- 

ifum  DEIefi:donum  autem  maxtmum  ipfe  Sptritm  San&m  eH,(jr  tdeogratia  di- 
sttur.  Cumetiim omr.es pecciifferftfdregerentgleria  DEl^deogratia,quta ^aiis 
datur.  Idetgratisdatur,  quia  mnquafimerces  redditurpoH  itfiufponem  merito- 

'•'^  rum,feddonum  daturpotl  deliiiorumvfniam.B.VKOsvi.Rlily.z.devocatio- 

ncgcntium.CratiaquidemDEIintmmhmiuflt/ftationihmpriacipa/iterpnt-^ 

eminet,fitadettdoexhoriattonibm,  mouendoexemplit  yterrertdoperitu^ 

lis,  imitando  wiraculii ,  dando  intellfflumyinfpirando  confi- 

iium,(orff^  ipfiim  illuminando  >  drfidei  af- 

feS/icnihtts  tmbuende. 


Ca». 


d: 


S     T    A    T    V    S.  uy 

C  A    P  V  T      III. 

De  gratia  necefitate  f^  ytUitate. 

,Ivi Nit  gratijcfiue  gratiamhabitualem,fiucaftualcm,idcft,au- 
xiliumDeirpecialeinteIlig.imus,nccc(fitateinomnibusaftio- 
nibusadpietatem  &  falutem  pertinentibus  prxdicant  omncs  Scri- 
pturar.ClareenimDominusdixitapudS.  loannem.  Smemenihilfote-  loaa.w.f: 
jlUfitere^  nihil ,  quod  profit ad  falutem.  Et.  NemepoteH  Adme  vettire,nifi iean.t.4^ 
Patermewtraxeriteum.  vndefcquitur,quodnequidempoffit  fcdifpo. 
nerevelprajpatareadgratiamXmcauxiliodiuino.  Quicnimfedifpo- 
nit,non  debct  trahi,fcd  duci  tantu,  cum  iam  fit  paratus  venire.  Dein- 
de  Apoftolus  adCorinthios.  ^uise»imtedifiermt?quidhabes,quodnon  i.Cor..«.7* 
a(cepifii?Et.  Nonfitmus/ufficienles  coptare  aliciuidanohity  quafiexnobu,fid  i.Gor.j.j. 
fiifficientia  noftraex DeoeTi.  Et ad  Phiiippenfes. J^/ coepitin  vobisofUi bo-  Phil.i. fci. 
num.ferficietvfi^gindiem Chrifti.  Etiterum.  DeuieH enimquioperaturvelUi 
CJrperficcrepro  bom  volunfaie. 

Vnde  primi  Concilii  in  Pa!a:flina  contra  Pelagium  celebratitefte 
S.  Auguftino,feptimusarciculusfuit,nullum  adumbonumadfalu-  A.ep.io*. 
tem  pertinencem  finegratia  fieri  pofle.  Deinde  Concilij  Africani  fre- 
quentiffimicefteProfpero  in  refponfione  ad  capituIaGalloruindc-  p.adj.caf. 
cretum  fui  tygratiam  DEl  nonfolum  adccg/jnfiendam^verum  etiam  adfiacien- 
dam  iufiitiam  nospn  aSiusfimgulos  adiuusreyUa,  vt  (ine  i/ia  nihii  verafianHaque 
pie{atifhabere,cegitjirc,dicereiagcreva/eamftf.S.CYTKiAiii\ih.).zdQuivi-  Cyp.c.4." 
numdidumeft.  Itnullogloriandum.quandonofirumnihittfi.  S.  Ambro-  A.lib,a.cn. 
.^ivs in  Lucam.   yidcs,z\x.,quia vbia^  Dominivirtus ftudiis  cooperatur  huma. 
nisyVt  nemepojftt  /tdificarcfine  Dommo,  nemo  cufiodirefine  Domino,nemoquic- 
quamtncfpfrefineDomi^io.HiEKOii.contnzPehgiznos.Hoclongadtfiertio- 
neconctujumefi.d^gratiafita  Dominus,quanobU  concfjfit  liberum  arbitrium  in  "•''*• '• 
fingulisoperibusiuiietit^^fitftentet.  S.  Av  cvs  tinvs  contra  duas  cpiftolas  A.iib.i.crf. 
Pel agi an or u m .  Libtrum  arhitrium  dicimus ad benepkg^ viuendum  non  vale- 
re,nifiip(i  valuntas  hom.-nu  Dcigratitfuerit  liberata ,  c^  adomne  honum  aSiio- 
nis,fermonis icogiiationisadtuta.  S.Gregokivs  inEzechielem.  DeusnosG.hom.g. 
prauenit,vtveitmiu,^vetetesfuhfquitur,neiKanitervitimus. S.  Berk AX- 
Dvsdegratia&hberoarbitrio.  Conatusnoftri  & cafsi  fitnt.finonadiuuen^ 
tur,^ HuHhfinonexcitentur.   Deniqj  nonfinecaufaoratEccLESiA,vt 
Deus  aftiones  noftras  afpirando  pra:ueniat,  &  adiuuando  profcqua- 
tur,necfinecaufaproomni  bonooperegratias  agit,nifi  quiaagno- 
fcicnihil  falut-arisboni  finegratiaDEX  fieri  polTe. 

Vtilitates  graciardiuina:  non  conticuitquoqjdiuinaScriptura. 
llliusenimbeneficioconfequimur,  atqucetiamprolncremur  vitam 

Q^  3    ■    «tcr- 


Rom, 

.d.ih 

Rom.8.t7- 

Eph.t.S. 

Rom 

.7.14- 

animi. 


116  G  R  A  T  I  ^    D  I  V  T  N  ^ 

azternam.  SiipenJiaemmpeccatimorSyZlc  Apoftolusad  Kommos:aratia 
autem  BEIvitadtermin  Chrifio lejit  Dominonoftro.  Et  iterum.  Siaatemfilij 
(quodfit ^c\: gK2iti^m)(^'hitredesthAredes quidem  D EI,cohxredesau!eChri- 
Jii.Etzd. Ephefios.  Cratia.falmtiefiisftrfidem-,exhocnonexvobis-,Deienim 
iS?tf»»w/^/?.Valetadexpugnandastentarionescarnis./>^//>rf^tf)&5/W(jjaic 
idem ,  c[uis  me  liherahit de corfore mertis huitts.  Gratia  Dei  per  lefum  Chrijlum 

a.Cor.ji.7.  Dommum  nofirum.  Et  iterum.  Dattu  efi  mihifiimultis  carnis  me*  mgelui  Sa- 
thandi^qui me colaphi%et.  Propter  quodter  Dominum  rogaui,  vt  difiethret a  rney 
^  dixit  mihi.  Sujficit  tihigntia  mta^nam  virtus  m  infirmitate  perfiUtur.  A  dd  i  t 
&roburadmaioresIabores&perrecutionesetlamfufl:inendas.Vnde 

Aa.  5.4'-        Apoftoli  poftacceptagratiam  Spiritus  Sandi  nullos  labores  vel  affli- 

i.Coi.ij.io.     diones  fubtcrfugere,vteftineoru  Adis.EtS.Paulus  in  prioread  Co' 

rin  thios.  GratiOiZiz,  Deifum  idquodfum,  &  gratta  eim  in  me  vacua  nofuitfed 

abundantius  illis  omnib.  ( k.^o^o\\%)Uboraui,noegp  autefedgratia  Dei  rnecum. 

ExS.  Patribusm  hunc  modum  gratia:  diuinxfrudusS.  Ephrsm 

E.  dc  timore     depingit.  Grati£,inc[mz,prifintiafimuicum  cordis  compun^ione  ammidulce- 

dinem  (jrtranqHillitatem  ajfert.  Exhdarant  vndx  diuin£gratix,iubarque  SanSti 

Spiriiui  nofirapeSiora,faciuntque  vt  anima  repcnteomnium  rerum  terrenarum, 

cupiditatum^  camalium  ac  noxiarum  obliuifiatur.  Fouent  igitur  vndA  diuindt 

gratiii  intelleUumfimul&  animam.  Similis^  eUgratia  Dei  in  anima  nofira  hor- 

to  regio  pulchris  arboribtu&fiuSiihMS  bonispleno,qui  tumfapore,tum  odure,tum 

iucunditate  ^  puhritudinefua  mirifcam  cunciufinfibus  deleSiationem  afferunt. 

Ita  &  diuinAgrattAfiuBus  ac  medicamenta  nebisfi^lendorem ,  dulcedinem ,  liti. 

//dw^^r-s^fw/j&c.multa.  S.  AvGvsTiN.variosgratixtribuiteiFedus. 

I.  quod  per  eam  Chriftiani  fimus. epift.  90. ad  Innocentium  Papara. 

z.  quodfineeahomo  fimilis  fitPetro  neganti  Chriftum , ideft,nihil. 

fermone  li^detemporc.^.quodpereamomniapeccataexpientur. 

iHEnchiridioc.50.  Ji.  J2.  4. quodexeaomniamanent  in  nosbona. 

Confeflionumlib.ij.c.3.j.quodnonfoiumremiflioncmpecc<uoruiii 

efficiat.fed  ctx^mcooperantem  fibifaciat  ,\z  iple  loquitur ,  horninisjpiritnm 

in operefaciorum bonorum. in.  Pfalmum  77.<5.quodeius  virtucc  Martyrcs 

tam  atrocia  fuftinuerinx fupplicia.  lib.  1}  de  Ciuitate  Dei,  c.7.7  quod 

^ex  immaniilimo  perfecutore  Saulo  tecerit  Paulum  Chrifti  Apofto- 

Jum.H0milia14.ex50  B.PROSPERcontaCollatorem.  Virtusgratue 

non  hoc  in  veluntatibtu  operatur,  vt  nonjiritfid  v;  ex  malis  bondi,  dr  ex  infi  deii- 

busfint  fideles,&  qui  exfimetipfis  erant  tenebra.lux  efiiciantur  in  Domino,qtied 

mortuumerat,viuificetur,quodiacebiterigatur,qu0ipmeratinueniatur.Hocin 

omnibus prorfm  hominibus  qtii  eruuntur  de  potefiite  tcncbrarum  (Jr  transferm- 

turinrcgnurnfil^dikcitonisDeifine cuufquam  exceptione perjona agere crcdi^ 

mtugratixmSaluatoris.  ^jiia defendimm nonjolum a^uum,verumetiam cogi- 

tationum 


S     T    A    T    V    S.  iir 

tatiomm  bonsrum  ex  Deo  ej[eprincipium,qui  nobii  (jr  initiumfinSf^  voluntatis 
infpirAt.df  virtutem  at^  op^rtunitatem ,  qutt  reSie  cupimui ,  trihuitperagendi. 
Omne enim datum optimum , (^ omne  denum  perfe^um dejurjum eU,defcendei  lac'- ^- 
a  Patre  luminumiqui  (^  incipit  qua  bonafunt,^  txequitur,&  confummat  in  no- 
his. S.  BEKti AKDVs de aniwmciationeDoTninicz. nunquidnen cibui ani-  ^■^''^'°-i' 
megratia  I>eifui?Du}ci[fmuifane  &emnem  habens  infefuiuitatem,(^deU£la- 
fntntumfaperis.  Imo  vero  higcfibi  omniaparitcr  vendicam  ntn  modo  dekSlit,fei 
f^refiiUi&medetur. 

C    A    P    V    T      IV. 

De^atitis  dtutn£  propnetatibus.  ' 

PRiMAcft  Chrysostomi.  Deifoliuseflc  largiri  gratiam,no  C.iBP&l.iii. 
ftrumeflerHfcipere.  Dei,inc^\iit,eBdonum,nectamente  rebnquitva- 
tnum  bonis  a£iienibus.  Etfienim  eita  eff  trahere&  inducere ,  animam  tamen  re- 
quirit ^qutemorem gerat,&faciU pareat t&tuncfuum adhtbet auxilium.  ^uo- 
eirca  alibi  quo^  dtctt  Paulus,fecundumpropo/itumvocatis:nequeenimvirtui,  Rom.s.iS. 
nequefalus nojira  cogitur.  Nametfimaximapars ,  atque  adeo  fere totum eiusfit, 
extguum  quid  tamen nobis relinquit ,  vtnonfitkperfona  remetacaufkcorond. 

lI.eftS.AvGVSTiNi,gratiamgratumfacientem,omnibusaliisdo- A.rj.deTiin. 
nisgratisdatispra:ftare>eoquodS.  Paulusdecharitatc(qua:eadem  «•«»• 
reeftcumgratiagratum  faciete)dicat.  Adhuc excellentioremviamvobis i.Cox.v.-ii- 
demenfiro.  Et ratio eft ,  quia gratum  faciens,vel iuftificans  inimediatc 
hominem  cum  Deo  coniungit>amicum  ac  filium  DEifacitjquod 
non  faciunt  gratis  dztx ,  vt  miraculorum  &  linguarum ,  cum  poflinc 
efteinhoroinibus  impiis.  Quzres,quotfmtgratia:gratis  dataz?  Re- 
fpondcoinepiftolaquideadCorinthios  abApoftolonumerari  tan- ,  cor.iM* 
tumnouem.plures  tamen  addi  in  epiftoIaadRomanos,vtgratiam  Rom.i*-'' 
docendi,exhortandi,gubernandi,miniftrandi,gratiamdifpenfandi. 
itaqueincertus  earum  numeruseft. 

llI.Gratiagratumfacienseftqualitasinhajresanimscpermodum 
habitus.  Nam  A  poftolus  ad  Romanos,  cu  dixilfet.  ^emadmodumper  Rom. yty- 
inebedientiam  vnius  heminis peccaceres  conflitutifunt  multi ,  mox  adiecit,/>4 
perobeditienemvniushominisiujfico/iituentur  multi.  at  pcr  miuftitiam  no- 
bis inhxrentem fafti fumus peccatores, ergo  & lufti per iuftitiam  vel 
gratiaminhairentem.  Deindeibidem  dicitur  charitas  d'ffuJa$ncordfl>us  ib.v.j. 
noftrisperSpiritumS.  quiditmeHnobis.zt  gtitiz  eft  ipfa  charltas,  B.  loan- ,.  loan.j.^ 
ncsc^\ioc^,in^iin\zc^i^o\z.^uinatus,\nc\\iit,efiexDeo,peccatiinonftcity 
W4/?wf»«««w<i»^^^'«f<>.eccehicgratiampermanentequafihabitum. 
tS.^hSihiyslihtodcS^im^^iSznQio.Stcutcernendivisefiinoculofanoyi.c.'».^. 

fic& 


t 


128  GRATI^     DIVINiE 

ftc  e^  operatio  S^irhus  in  animapurgaia ,  (jrjicut  ars  eH  in  eo^c^ui  naSJu*  eH  i/iam, 

itagratiaSpiritusin  eoqui  recefitjfemperquidemprafinsMnonperpetuo  eperas. 

y^.j,  j,  S.  AvG  VST  lib.  I.  de peccatorum mcvith.  Iffein^uoomnes  viuificahuntury 

fr&terquam  cjHodfe  adiuflitiam  exemplum  imitantthta  pr/thet ,  dat  etiamfui 

Spiritui  occultifsimamgratiam ,  quam  etum  Utenter  infundit  n^paruula.  Pa- 

trocinacur&ratio.  Diligerealiudnoneftjnifivellebonumalicuirac 

Dei  diledio  efficax  eft :  cui  igitur  Deus  vult  bonum,continuo  ille  ve- 

re  cfficitur  bonus. 

IV.AuxiliumgratiasDeinonjEquahteromnibusofFertur.  Nam 

Sap.*.u.         SapientiaE  ^.de  quodam  dicitur.  Rapttts  <-/?,  nemalitia.  mutaretinteffcclum 

iffm yautne pSlio dcciperet animum  eitu.  quodcerte  Deusnonprxftato- 

M«th.M.«.     mnibus.  EtapudMatthsumaitChriftus.  SiinTyro  (jrSidone  h£cfa£l<t 

M«th. jj. w-    juijfmttin cinere & ciliciopoenitentiam egtffent .Etitcnum  Fohitdatumefi^ nof 

Rom.  u- }.     femy/leriumrcg»iDE[.c<eteriiautemfio»e/ldatum.EtPaulusa(i  Romanos. 

Fnicuig^  Deu-sdimilit  mejitram  fidei.  Habemus  exemplum  inlatronecum 

Chriftocrucifixojcuifinedubiomaiorgratiacotigic,  quam  aUts  fce- 

leratishominibus,&  itemSaulo  perfequenti  Ecclefiam,quamahis 

minusperuerfis&improbis.  Deindecurinfansoptimiviri  faepcfine 

baptifmo  moritur ,  adulteri  vero  &  inceftuofi  cum  illo.'* 

V.  AuxiliumtamengratitBfufficiensadfalutemnulIidenegatur, 

Sap.  ii.«4-      Nam  in  Sapientiadicitur.  Mifereris  ommum^qHiaomniapotes,^^  dt^tmulas 

peccata  hominumpropter  paenitentiam:diligis  enim  omnia  quAfunt ,  ^  nthilodi- 

Ezech. }3.n.    jfj eorut» quafecijii.Et  in  EzechieIe.ril«o  ego  dicit  Domintts.noto morteimfij, 

fed  vt  conuertatur  impitts  a  vtafua  ^  viuat,  cenuertimini ,  couertimini,  e^quare 

Manh.n.i».    ^^y^f;;;/«;.?EtChriftusapudMatthjEum.  Feniteadmeomnts ,qu:Ubora- 

tii&oneraHeftis.  &  S.  loannes  dc  Chrifto,  Hlnminat omnem  homia'  m  ve- 

ioan.t.p.       /2/V«/^«3J«/)««cw»»^«w,q,deluminegrati?exponitS.Chryroft.&:Cy- 

i.Tim.t  .f-      rillus.  EtPauIus ini.adTimotheum. Vultomncsfaluosfieri^^adagmtto- 

i.Ven.i-f'       nem veritatis venire,   Et  S. Pctrus  in  epiftola  2,.  Hon vult aliquosperirefei 

A.Serm.r.       omnes adpoenitentiamconuerti.  VndcS.  AMBRosivsinPfalmumnS.in 

vcthz  MifericordiaDominiplenaeBterra.Sol,\n(\uit,iuftitiAOmnibusoriuiej}, 

omnibm  venitjOmnibuspaJJtts  eB,dr  omnibus  rifurrexit.  Siquis  autem  non  cre- 

dit  in  Chriflum,generali  beneficio  ipfijefriudit ,  vtfi  quU  ckuftsfeneftrU  radios 

.  om.7.     joiugxcludat.EtCHKYSosT.inlonnt\cm.Siiffumifiatom^emhcminemve- 

mentemtnhuncmundHm,quonampa£loiothomi>2esfine  luminepermanent,ne- 

que  enim  emnes  Chrifium  eognofiunt:lUuminat  profe&e  quantum  in  ipfo  erifiqui 

autemjpontefita  oculis  conniuentibttt  adhuitts  Itictsradios  aciem  dirigerenolue- 

rint,non  exluminunatma  in  tenebrU  perfiiterunt  ,fed  ex  malitiajua,  quijpente 

Cye.ii.        ttntefidonoindigHosreddiderunt.  IdemhabetCyrilluslib.i.inloannem. 

**■"'■  S.  PROSPERlib.z.de  Vocationegentium.   Elaboratumcfif,ait,quantum 

Vomi- 


S    T    A    T    V    1  itf 

jDominm  viuiiiVt  nonfolum  in  mutjpmii  dtehus.feietiam  in  cu»S!ii  ritrojeculis 
proharetur,grAlitim  Dei  emmbm  hominibtts  adfui£e,ijuOKiamJiue  ms,mfejiefiue 
occulieipfeejf^  vt A^ojiolui iiittfalua.tor oinnium  maximefdetium.  Imo  eodcm  i.TIb.^w» 
lib.c.  ij.  contendit  nec  paruulis  ad  falutem  vnquam  auxilium  deeffe. 

V I.  Gratia Dei non tollitlibeiumarbitriii, fed perficit, quod pro- 
batS.  AvGvsTiNVsepiftolapo.ex  co,c\}xod.ipfumnoflr£Z'olunttitis arht- 
trium,inc[\x\X.,verefiit  liberum,dumacar»altum  concupifcentiaru  dominatione 
liheratur,d;centeDomino.  Si  vosfilius  tiherauerit,tunc  vere  liherieritis.  B .  P  r  o- 1»»"-  *•  **• 
SPER contraCollatorem.  E.clefiiJlicarfgulaeHprAdicanteApeJlolo.  Nemo^-^°''*"i' 

poteBdkereDominum Ieftm,mfiin Spiritu SanSlo.  Hac  regu/a nullihcminum 
aufertur  volnr,ttti,quit  virttss gratianonhociHVoluntatibtti  Dperatur,vt  non 
Ji/itftdvt  ex  maiis  bons,  (^  ex  infidelihus  ftntfideles,&  e}ui  exfenietipfis  erant  te- 
nebritluxefficiantur  in  Domino.  EtS.  Bernhardvs  libro  degratia  &:li- 
bero  arbitrio.  To/Ie,inqv[it,fiherumarhitrium,(^no>ieffquodJaluetur:to/le 
gratiafft ,  ncn  esi  vndefiuetur. 

VII.  Nihilominus  in  aftionibus  liberi  arbicrii  falutaribus  gratia 
fcmperprimas  partes tcncx. Sinememhi/,2.\t(^hzi{i\is,nihilpotefiisficere.  loiu.u.^ 
Et  A poftolns.  DeMesi quioperatur  in  vobu  vd/e  c^perficerepro  hena  voiun-  Ptilip.  i.iji' 
tate.  Quaeverbaitaexponit  S.  Avgvstinvs  librodc  gratia&libero  A.c.17. 
arbitiio.  Iffc vt ve/imui eperatur incipiens,quivoltntihu4 cooperatttrfcrficiens. 

E t  mox. Vt  ve/imttsjtne nohis  operaiur,cum  autem  volumus,  (^Jic  vo!umus,vt 
faciamus,nob'fcum operatur.  Quare  nec  vllameritaeam  pra?cedunt,gra-^°"*'""*- 
tiaenimnoneflecgratia,vtargumcntatur  Apoftolus.fi  efletcxopc- 
ribus.  Vnde  idem  Auguftinus  in  Pfalmum  4^.  Sigratiavocatur,grati4 
ditur,ftgratii  datur,nu//a  tua  meritaprdtcefferunt .  vt  dettir.nam  Ji  prxcejprunt 
vtertta  tua,  merces  nsn  imputatur  fcttndum  gratiam  ,fedfccundum  dehitum.  Si  er- 
go  dicis  pracefpjp  merita  tua ,  te  vii  laudm,  non  Deum ,  ideo  non  agnofcis  Chru 
Jlum,quivemtcumgratiaDEl. 

VIII.NuIlagratiafiuefufficiens,fiueefficax,cogitvo{untatcmad 
confenfum,ficutneccocgit  volunfitemPauliefficaciflimalicetgra- 
tiaadfidemvocaci.  Raciocft,quia  Deuspergratiamfuamtrahitani- 
mumhominisadconfenfumcantumimitando&alliciendoeamjdc- 
monftratis  iis  qux  congrua  funt  eiqui  trahitur.protalitemporc  5C 
loco;quod  exponit  ipfe  iimihtudine  ouis ,  qujE  allicitur  confpedo  ra- 
mo  viridi,  &  pueri,vifisnucibus.  Ramumviridem,in(imt\nloznncmy  A.uaJl.ifc 
ofiendis  oui ,  ^r  trahis  iilam ,  nucespuero  demonjlrantur  dr  trahitur.  Si  crgo  ijlx 
qus  inter  de/icias  df  vo/uptates  terrenas  reue/anttir  amantes  trahunt ,  quoniam 
'verum  eH:  irahitfua  quem^  voluptas,non  trahit  reuelatus  chrijlus  a  Patri?Yn- 
-dc libro primo ad Simplicianum  ita fcribit.  Igiturnonvotentis.ne^^cur-  W  q««ft.* 
•^ttniU.fedmifermtU  eHDEI,  quihsc  medo  vecMtt,  quomodo  aptum  erat  eis,qui 

R  fecfui 


150  G  R  A  T  I  ^     D  I  V  r  N  M' 

Jecuti/unt vocatioffem.Etiafi^i.  Cuius miferetur,(ic eum  vocat,  quomodd/cifei 

kCt.s.i-         congruereyVtvocantemnonre[J>uat.Sic\oc2i.\iit&cVdi\i\\xva.c^\xomo(ioic\^ 

bateicongruere,vtvocantem  nonrefpueretj&diceret.  ^idvUme 

facere? occurrente  vii^^  /i7A'L'//S,ait  ibidetn  A  uguft.^/zo  men$  ilU  &  voluntM 

€h.delauiibus refa6iifAuitta retorqueretur  O" corrigeretur adfidem.  Ltgc  C h ry so s  t.om. . 

homil.iJ.fufe  probantem  eum  efle  voluntarie  tradum,. 

C    A    P    V   T       V.- 

Mediaadgratiam  comparandam  ^fouendam  0*- 

adamendam  tdonea, 

Meb."<?.  DRiMVM  mediumeflFidesCatholica.  /iccedcntem  e/iimadDeum ,ait 
Roni.i.i7.  ■*■  A^oiko\\is,cportet  crederelEt.SinefideiTr^poJftbtleesiplactre  Dco.Et.Iufus 
A.C.30.  exfideviuit.  VndeS.  Avgvstinvs  libiodeSpiritu  &:litera.  Perfidcm 
G.c.jj.  impetratio grati£,^er graiiamfanitas ammm.  EtS.  GREGORivs  lib.j.  Mo- 

ralium,  Sifides non^rimaincordi nojho gigfiitur jreliqua c^uaquelena effe ncn 

fojjitnt. 
Pfai.no.^o.         IJ. McdiumeftTimorDomini.  NamvtPfaltesait.  TimorDjminU 
lfa,2<j.i»-        esiinitiumfapentix.  &:I(aiasiuxta7o.  A  timore tuo  coiccpimw ,(^peperi- 
ۥǥ59.  mttsjpirittm/alutis.  VndeCASSiANvslib.^.inftitutionum.   Principtum 

h-WS-  nojirajaliitisjfiufdemg,  cuftodta,  timor  Domtniefi.EtS.B  i  rn  A  R  D  vs  inCan- 

tica. .  Jn  veritatedidui  nthtlinquecffciXel/e adgrattam  promenndam,retintn- 

dAW, recuperandam ,  quamfiomni tempore coram  Deoinuemaris  non ahumfape^ 
Iffaa.  i8. 14-     r(,fed timcrc.Beatti-s  humo quifemper eHpauihis.   Time  trgo,  ciim amijtrisgrci- 

tiamitimectm  ahierit : timecum  dentio  nuerteiur, ^ hoc  e}i-,fr/ipcrpauidu>h' 

Pfou.is.25-         III.  Eft,  Spes&fiducia.j!^,'/^/r<i?m>»/»Z>(7«j/»i?,aitSa!omon,yflW4-- 
VCalsi.to.       yiinr.  Et  Rex D^VAd.Saluabit cos,quia fberaueruat  ineo.  Et  Apoftolus.  Spe 
A-lib.i.ci.     famfaiiifumui.  Hmc  Ambros-ivs  lioro de  vccnitentiz.Nemototcj^iverft 
agerepcenitentiam,  nifi  qutjperauerit  mdtilgentiam. 
VMe.7.47.  I.V.DiledioJalrem  inchoara.Nam  de  Mhgdalena  aitChiiftus.  Ke-^ 

i.loan.  3-/4.     mijfafunt eipiccata  m:tlta,quo>mm  dtlexit niuUum.  &  S.  loaanes  epiftola  i. . 
Trar>jlitijttmtts.de  morte  advitam,  quoniam  diltgimtufratres. . 

V.Poenitentia,  veldolordepeccatiscommillTs.  Cum aucrteritfeim' 
E?cc1h/«.2i.  pitfiahimpietiiefta,aitDe\is!ipudEzcch.ie\em.ipfeammamftamviuifica- 
a^Coi.y- id-     l,if^  Et ,A poftolus  in  altera  ad  Corinthios. .  ,^tejecundum Deumjrtjiitia 
tH-)pc£»itentiam  infahaemfiabiltm  operatttr. 

V 1.  Propofitum  percipiendiiacramenta  ad  falutem  neceftaria,  vt 

A^*-.3«-        baptifmum ,  5c  pcenitentiam,vnde  S.Petrus  A.dLOt\im  i.  F(e>3tttntiam, 

h\il\iit,.agite,^hapt{7^ti4rvnin^uis^  vejirum.  Nijienim  qttis  renatns  fuerit, 

'    ait 


^   T    A    T    V    S.  i^ 

::snx.Chti\{us,exaqM^SpiruuSanffo,KO?tpoieffintmrei»  regnutnlki.  Ec.  I<»»bjj. 
2itfifaniterttiamegeritu,omneifmulperibitis.  uct/.}.. 

VII.  Propofitumnou^vitXj&obferuationis  diuinorummanda- 
torum.Secundum  illud  Apoftoli.  Remuami»iSpiritumttitisve(lrtsi,z^in-  ^i^-*'^' 
duite  nouuTK  hominem,quificudum  Deum  creatus  esi  in  iuftitia  {jr  fanSHtate  ve-^ 
ritatif.  A x  qve  ha;c  media  7.  vfurpant fere  Theologi  pro  difpofitioni- 
busprjeuiisadluftificacionem  cnmCon.c.Tridencinofe/Tione^j.c.^', 
cardemq-,  valent  ad  foitendam  augendamue.gratiam  vel  iuftificatio- 
Kem ,  ficut  & omnia  bona opera  in gi atia ta^ta ,  vti  diximus in  titula, 
-Gp-ERAbona.in  ViRiD  ARio. 

VI il.  Liberi  arbicrijcum  gratia.cooperatio.  quod  medium  quijj. 
generalius  eft,&  lacius  fe  extendit,  capitibus  quibufdam  peculiaribus 
feparatim  explanabimus. 


D£   LIBERI   ARBITRII  C  O^ 

GP-ERATIONE  CVM  GRATIA  D£J. 

V 

"C    A    P     V    T       I. 

DeNomme  O*  defintnoneLiberi  Arbitrlj. 
■  ^^^^^  Vo  Dad  nomcn  attinct, Audor  Hypognoftici  in  S. Au-  A.nb;». 
^^^3l--&'^^''^°^^'''  nihilaliudeftequamelc^flionem  cuiudicio: 
'^^  iy^'  'taqi  liberum  appellari  ratione  eleclionisjarbitrium  vero 
■W^^'^^^  rationeiudicij.S.BERNAKDvsinlibrodegratia  &libero 
arbitrioarbitraxurdicide  afturationis.nempeiudiciojeoquodarbi- 
trariidemfirquodiudicare,quiiibetautem  libereiudicat  de^^nCax 
•voluntdtis.  Alijredbiusvoluntatisadionem  hacvoceintelligunt.  Sic 
enim  loquiturS.AM^Rosivslib.  2,  deFide.  Operaturpreutvutt^idtfiipr^  Amb.c;». 
V/^^r(?x/i7»/4//if<ir^i/m.S.AvGVSTiNvslibrodegratia&liberoai;bitrio.  A". 

Reuelauit  n-bii  Deuiper  Sciipturasfan£fai,eJJeir!^homimtibcrumvoluntatisar- 
hurmm.S.  PRosPERlib.  i.  de  V ocationegentium. ludieiawvoluntatis,  ^■'•'' 
mquit.deprauatum efi.tjotj &i>/at:im.\dem docetS.THOMAS  i.part.quxft. nl^'^',^?*' 
555.  iN cq-,  mirum  viden  debet  arbitnum  tribui voluntati ,  quiaelectio  de gratia.c*. 
•eft  quafi  vltimum  iudicium  voliitatis.  Vnde  Sc  vulgo  dicimus,  in  meo 
•atbitrio,ideft,poteftateefthocvelilludfacere.Potiusveroarbitrium 
dicitur  quam  iudiciij,quia  hoc  intereft  inter  iudices  &  arbitros^quod 
arbitrimultofint  liberioresquamiudices.  ludicesenim  tenenturfe- 
qui  leges.  Arbitri  vcro  fententiam  teruntjprout  volunt. 
I    QvoDveroaddefinitionemattinet.  Liberumarbirrium,iuxtado- 
=.£l:rinamS.THoMiE,eft;liberaporeftashominisvnupr^alio  eligendi> 

R     2        -aur 


1^2  LIB.   ARB.  COOPERATIO 

autvnum  &idemacceptandi,velproarbitrioicrpuendi.  Qu;tdefi- 
nitioconrentit&diuinxScriptura:,&S.  Patrumdiclis.  NamEcclc- 
■ij.i-»-  fiafticus  ficJoquitur  Defureliqmthminem  inmanucor,filjj fm,adiccit rr.an- 
data  drpritcepta.Si  vohuris  mandataferuare^con/trfiahut  te.  /Jpfc/uit  tibiignem 
firaquam :  adquodvolueruporrigesmanum  tuam.Antehommem  vita^mors, 

Oiig.c.i.  honumdrmaium,quodj>/acueritei,dal>iiuri//i.EtOKiG^Nts  lib.j.  deprin- 
cipiis ,  dicit  liberum  arbitnum  eSc/acultatem  dfcer?iendt  boKiia  malo,  dr 
tligendiquodfrobauerit.  S.Gregorivs  Nazianzenus  in  Apologetico. 
Arbitrij  iihertas,  ai  t,  parem  in  vtram^fartem  motum  habet.  S.HiLARivsin 
Pfalmum  %.  Vnicui^nofirum libertatem  vttnfinfum^^  pcrmifit.fwn  neccjfita- 
tcminaiterutrumaffigens.  S._Opt at vs  lib.j.in  Paiinenianum.//iiw/f/^i« 
fcelu^poteHfacere,potefietiam  nonfacerei&  cttera huiufm  di,in  quihti6  hbi rum 

A.  ci.  habeturarbitrium.S.  A  vr.  vsx  invs  Iib.a.contra  T&u{ium.7{£sfi{hfatofiei- 

Urum  nuilam  hominis  genefinponimHt,vt  liberum  arbitrium  voltmtatisyqHo  vel 
benevelmaleviuitur  propter  iujium  tudicium  Dei  ab  omni  neceffitatisvinctilo 
vindicemtts. S.BzKV AKnvs libroantecitato.  Efi ratio datavoluntati, vt 
infiruat  tliam,non  vt  dejlruat.  Dcflrueret autemfineujfitatem  ci  vliam  irnpone' 
ret ,  quo  minuiliberepro  arbitrio/fi  voiueret  ,fiue  in  malum  conftntiens  appeti  - 
tHifm  in  bonum  ,gratiamfcquens. 

C  A    P  V  T     II. 
A  qua  ttbertate  arbttrium  yolmtatis  appelietnr 


Itb 


erum. 


l.dift.ij.        Q  BEkNARi>VslibroalIegat0,&PETRVsLombarduslibro  2.  Sen- 
^-''^tetiarumtriplicemdiftinguuntlibertatem.  Primaeftnatura:, de 


i.CoT.7.37.     qua Apoftolusin i.adCorinthios.  Nonhabensnectffitattm,fedpotcfiatem 

Rom.  «.j^       haber,sfHAVoluntatis.\\.t^^r2.xX-x,^t  qua  ad  Romanos.  Liberatiapeccato, 

Rom.j.ii.      Jeruifa^iefiisiufiitia.\l\.e{i:g\onx,deqna.ihiderr.Tuncdripfacreatrtrali- 

herabitur  afiruitute  corrupionUin HbirtAtemgioridtfiUorum  DEI.  Prima li- 

beratur  homo  a  ncceflitatejaltera  a  peccato.tertia  a  mifena.Liberum 

ergodiciturarbitriumnoftrum  tantuma  primalibertate. 

H^  c  vero  Libertas  naturaz  bifariam  diuidi  poteft  iuxta  dodlrinam 
Ai.t.f.fc;.  Philofophilib.5.  deMoribuSjVtaliaiitlibertasafimpIici  coadione, 
aliaaneceflitate.  A  fimplici  coadione  illa  libera  funt, qux  licetne- 
cefl'ariofiant,tamcnvoluntarie&lubenterfiunt,vtcumvoIumusef- 
fefelicesmemoenim  vult  efl^emifer.  A  neccflitatcvero  libera  funr, 
qua^poffumuspro  arbitrio  velle  veInoIle,vtloqui  &  ambulare,vcl 
iionIoqui&  non  ambulare.  Hajretici  ergo  quidaro  hoc  suodocue. 

cunc 


C  V  M    G  R  A  T  I  A.  133 

runtliberumaibitiiiim  cfCc  liberumtantumafimplici  coad^ionenos 
autem  docemus,cum  Scriptura  &  S.  Patribus  efle  etiamliberuma 
neceflitate,alioquin  enim  fcqueretur  etiain  infantibus,  furiofis  &  fo- 
mniantibus ,  immo  &  in  beftiis  efle  liberum arbitriumj  illa: cnim fine* 
vlla  coaftione  fponte  fcruntur  in  pabulum. 

RvRsvsha:ciibertasancceflit.iteetiamfihominiciiDeo&:angeIis 
fltcommunis,aIiter  tamen  eft  inDeojangehs&  hominibusbeatis, 
qiiamfitinhomineadhucmortali.  Nam,vtdocet  S.THoMAsqux-'^'**'"'''' 
ftione  i4.de  Veritate,noncfl:deeiTentiahberiarbitriipofl!enollebo- 
num  &malum:autpoflenuncvelIevnum,porceanolle:autnonpof- 
feehgerenifi  confultatioprxcedat,fcdfatiscft,fi  quis  habeatdiuer- 
farum  rerum  optionem ,  &:  eled:io  fiat  cum  perfe£bo  iudicio rationis. 
Nam  primo  pofle  velle  bonum  aut  malum  pertinet  ad  liberum  arbi- 
trium  non fimplicirer,  fcd  vt cft  in  natura creata:quJE  quoniam  ex ni- 
hilo  fa£ta  eft,deficere  &  peccare  poteft,  vti  &  vtraque,nempe  angeli- 
ca in dxmonibus ,  & humana  in  primo  parente,peccauit.  HiEc ergo 
libertas,nec  Deo,necangelis&hominibusbeatis,qui  peccaream- 
plius  nequeuntjconuenit.  Secundo  ,  pofle  nunc  velle  aliquodbo- 
num  &poftcanolle,non  eftliberiarbitrij  fimpliciter,fed  hberiarbi- 
triinaturscreata;.  qua:vtiexnihilofa(5taeft,ita  &  mutationiobno- 
xia  eft.  Tertio  nec  pertinetad  hberum  arbitrium  fimpliciter ,  quod 
confulratio  pritcedateledionem.  Namangeli,qui  fimul  caufam  & 
effedum  cognofcunt.non  egent  pr^uia  confultatione,fed  fimul  con- 
filiumcapiunr,iudicant&eligunt.  Multominusautem  confultatio* 
neindigetDEVs.peromniaimmutabilis. 

C    A    P    V   T      III. 

De  Liberiarhitrijproprietatihuj. 

pRiMAProprietas.Libcrumarbitriumnoneftadtiorationisvelvo 
luntatis ,  fed  ipfa  voluntatis  potentia  vel  facultas.  Nam  tefte  S. 
BERNARDolibrodcgracia&liberoarbitrio.eftahquidanaturaho- 
mini  infitum.quod  nuila  ratione  toUi  poteft :  non  igitur  eft  aftio^quae 
modo  adeft ,  modo abeft ,  &:  non a natura ineft ,  fed  a  nobis  produci- 
tur.  Deinde  S.Patres  Opcatus  libro  7. contra Parmenianum ,  &  Au- 
guftinus  lib. 5. de Libero arbitrio cap.r.  2.& 5.  appeflant voluntatem. 
EcGregorivs  Nyflenus  lib.7.  de  Philofophia,&  Damafcenusli- 
bro  i.defidecap.  2;.docentliberum  arbitrium  efl^e  poteftatcmcli- 
gcndi,ateieaioefta6T:iovoIuntatis,vcApoftolusquoqueindicatin 

R    I        prio- 


154  XIB.   AXB.  COOPERATIO 

71. Cor. 7. }7.     priore ad  Corinthios ,  cum ak.  Non habem nec(^tatem,fedpotefiatemhi^ 
be»sv0lunta.tisfa£j\6.c^\\h&mvi\ZTh\xt'mm. 

1 1.  Proprietas.  Voluntatis  tamen  eleftiopendct  necefTario  a  ra- 
tione.//(«^f/enim,vtIibrocitatoaffirmatS.  BERNARDvsjWaw/^z/.^wtf- 
cm^fe  volueriijemper  comttem  rAtionem ,  non  quodfemper  ex  ratione  ,/ed  quoi 

-A.ci^.  mnquam ahf^ratione moueatur.   DeindeS.AvGVsriNVsIib.S.deTrini- 

"tate  rcribit,neminero  poflTe  vclle  vel atnarc  rem  incognitam.igitur 
.neq;eligere.VndeAriftotelesmtertiodeMoribusc.2.traditeledio- 
nem  elTe  appetitum  intcllediuum.Deinde  experientia  docet.ii  roges 
aliquemcurhocvelilludagat.eumrefpondere^quia  iudicetitaefTe 
faciendum.lmo&iUcquirefpondit./Jr/^rtfmwwfx/ip/wwr/^fjnonexclu- 
fitiudiciumabelcdioncfediudicauit  bonum  ilbi  efle  contra  ratio- 
nemagerc. 

III.  Propriecas.  Quamuis  voluntas  rolafit  formaliter  libera ,  radis 
'  tamen  libertatis  eius  efl:  in  ratione.  Volunras  fiquidem  ideo  efl;  liberaj 

quia  eftappetitusrationis,ficutcontraappetitus  in  beftiisideonon 
eftliber,quianoneftrationaIis;cauraigiturlibertatis  eftipfaratio. 

I V.  Proprietas.  Liberumarbitrium  ,  non  eft  potentia  pafliuajfed 
Hmpliciter^&abfoluteaftiaa.  Nam  S.Patres,  maximcautem  Nyfle- 
nus, Auguftinus , & Damafi:errus locis  proxime allegatis  aiunt inpo- 
teftate  voluntatis  efTe  velle  bL  noUe.agere  8t  non agere.  Deinde aftio 
voluntatis  eft aftio immanens  &:  vitalis ,  produci  igitur  debet  ab  eo- 
dcm  principio,in  quo  ranquam  fubiedo  recipitiir  r.xecipitur  autem  a 
voluntatc.igitur  &  ab  ea  producitur. 

■V.  Proprietas.  Per liberuin ^rbitrium  expecimus tatum bona, non 

autemmala.nifiper  accidens,quatenuslcilicetmalanolumus:nola- 

musenimea,quiabono,quodper  fevolumus,  fi.intcontraria.  Itado- 

D.e.4.  centPATRES,  vt  Dionyfiuslibro  deDiuinis  nominibus.  C.lemens 

A.c.rf.  AlexandrinusprimoStromaton.  Auguftinusiib.  2.  Confeflionum. 

D.cw.  Damafcenuslib.2.  deFide.  Atq;etiamPhilofophiEthnici;Vt  Arifto- 

Ac«.  telcsin  primo,demoribus,&SenccalibrodeBeneficiisquarto.   £t 

S.C.7.  ratioeftquiaobiedumappetitus  noapotcftefle,nifi  id  quod  eftex- 

petibiIc,atbonumeft  quodomnia  appetunttefte  Ariftotelelococi- 

tatOjbonum  igitar eft proprie  obieftum  voluntatis.  Diccs  di^um  ef- 

fe  fapientis.  ^nte  hominem  vita  ^  mor- ,  honum  ^  malum :  quodplacuerit  ei 

EecUj.i*.      ^^di/?«r/y?/.RefpondeoEcclefiafbicumibitantumdoccre,Bonumpof- 

fe  repudiari,quia  potcft  appreliendi  fub  ratione  mali,&:  malum  pofte 

eligi,quia potcft apprehedi  fub ratione  boni.  Obicftum  enim volun- 

tatis  eft  bonum  verum  vel  apparens.Eodem  modo  exponendum  eft, 

A.>c.#-  iquod  S.  A  v  G-VSTjn  lib.2,  Gonteflionum  att,fe  infurto  non  amaflTe  nifi 

pecca- 


C  V  M    G  R  A  T  I  A,  ijf 

peccatum;nam  vtcapitenonoeiufdemlibri  declaratjamabat  ineo 
peccatumrubrationebonideleftabilis  :gaudebat  enim  fe  fallerevi- 
cinum. 

•  V  J .  Liberum  arbitrium  non  eft  finis ,  fed  mediorum ad finemjma- 
xime  fi  prscipuum  eius  ad:um,Eleclionem,fpedemus.Nam  Philofo  - 
phusinrertio Hthicorumnoniemelrepetitjeledlionem  &confuIta-  "*■*■  *" 
tioneinnonefl'efinis,(edmediorum  tanrumad  Rncm. NemoenimjZiti 
confultatyan  debent  eJJcfelix,»eceligitfeliittatem,fedconJiiltat  de  mediU  &  ex  iis 
illt  eligit,qif&cptmia  •vtd.^ntur  adfebcitatem  ijfrquendam.  Si  aute  fpedemus, 
qujealiquomodopertinent  ad  liberumarbitriumj  etiamfiniseore- 
ferripoteft.  NamDAMASCENVslib.  2.  deFide  fcribit  hominisefle 
nonfoIumeligcrehbeiejfedetiamlibereveIle&  expetere,  nempefi- 
nem.  Deindefinis,maximecum  eitfabordmatus.induitfxperatioi 
nemmedij.yitimusquoqjfinislicetratione  medijfubirenon  poflxr, 
poteft  tamen  appetirus  eius  efle  medium  adeundem  finem  ailequen- 
dum.  CerteipllidileflioDei  mediumeftadaflTequendambeatitudi- 
nemaptiflamum.- 

,G    A    P    V  T      IV.'- 

De  Liberi  arbitrlj  aBiombHS  theoremata: 

QVorediusintelligaturquemadmodumLiberumarbitriumcdi- 
operetur  diuinas gratise.  Notandum  eft  varias  poffe  eius  efle  a-- 
^dliones.  Namalix  funtnaturales,vtvelle,eligere,ambulare,federe, 
fcribercjcolere  agros.    AlisfuntmoraleSjquibusadionesomnium 
■virtutum&vitiorum  continentur,vt  elcemofynasdare,ieiunarc  & 
fimiIia.&contafurari,fornicari&rca;teraeiufdemgeneris.  Alijede- 
niq;  diuin^  &  fupeinaturaleSjqux  propriead  falutem  a:ternami  obti- 
nendampertinent,vtcrederc,fperarCjdiIigere,orarejfacrificarc,&C. 
DeindcnomineGratid;  polfumus  intelliccre  vel  generaleauxilium 
-L>ei,quo  Deus  operatur  cum  omnibus  creaturisjvel  Ipeeiale  auxilium 
Dei,quo  homo  iuuarur  in  adionibus  moralibus  vel  fupcrnaturahbus. 
Ponam  ergo ,  vt  res  clarior  lit.aliquot  theorcmara. 

PRiMVMTiaeorema.Liberumarbitriumjquoadaftionesnatura- 
Ics,  politicas  &  mechanicas  indigetauxilio  Deigenerali.  Id  enim 
teftaturprimoSpiritusSan^tusinfacris  litcris.  Aitenim  Apofliolus.  Aft.iy.a». 
Inipfb  'uiuimui,  mouer/iur  (J;-fumut.  In  Deo  fumus ,  quia  ipfe  fecit  nos, 
&:  non  ipfi  nos.  In  Deo  viuimus ,  quia  ipfe  nos  porrat  verbo  virtu- 
tis  fus.  In  Deo  mouemur ,  quia  fine  ipfo  nihil  poflumus  facere. 
Vox  enim  In  idem  valet  hic  quod  P  e  k.  ,  vtalibi.  In  D  E  O  meovCiU?.io. 
ttanf^ediarmurum.  Omrm  pojfm  m  ehqifi  fnt  confmat.  Deinde  idem  phiiip  4-'j-. 

Appfto^ 


13^  LIB.  AR  B.  COOPERATI  O 

i.Ct.i2.t.      ApoftoIusinprioreadCorinchiosaic  Deum oj/snriomnkh ommbm.  iic 

l&.*<.ir        anceeutnlfaias.   OmnU  o^era  nojlra  operatus  es  Ddmine.  5c  Chi  (lus  ipfe 

lMn.j.17.        apudloannem.  PAcermsu4vf^m6dioperntur,ijr  (gooperor.  Quibuscefti- 

moniisrefelleruncS.  Pacresl*eIagianosnegauces  generale  illudDci 

H.  adctcfiph.  auxiliuLn.  Id  enimeos  renfiiredocccHieronymus  epiflola  ad  Ctefi- 

phoncem ,  &libro  i.concra Pelagianos ,  eaqs  de  caula  vocat  impios  5r 

ucrilegos.  Audite,inquiz/acrilegum yfivoluero  curunredjgitum,  rnotieretni- 

7tum,federe,Jlarei*mbttUreyfempermihiauxiliur>t  D  E  Inecejjirium  erit?(^iidi 

I.  Cot.ro  }T.     f„grate, imoficrilege  Ap»fiolumpr£dicantem.  Siue manduiatis  ,ftue  bibitlsfue 

C.hojB.y.         -^,^ aliudfacitisy omnia in nomine Dominifacite.  S.CHKYsosTOM.inGG- 

nefin.  Etfihominesterram eperentur, & iuynentcrum auxilto fruamur^^ma- 

gnnfit  ceH  trmperiss.^omnia  alia  ccmmrant ,  mfi  nutiu  Dornini accedAtyOnynix 

aliafi-ujlrafierent,  ^  nihilprojiceret  emnU  Ubor  cr  defudatio,^.ifi  manut  Dcmi- 

Aq.i-  nifuperne tdiuuaret y  ^perfe6iionemhis qu£  fiunttribueret.  S.  Avgvstjnvs 

epiftoIai4^.  .^omodo ,in<\\xit ynegarepoterimtM Deum  etiamopcrarit^nnc 

Ioani.T7-        iun^aqU£fiunt,cumDomint*sdtcat.  Patermetss  vf]fie  mcdooperatur.  Idcm 

S.Tiic.8^.       probatroIidisracionibusS.Thomashbrotertio  concragentiles.Dr- 

CES  illo  auxilio  generali  tolli ,  vel  certc  imminui  libertatcm  aibi- 

■  trij,  RefpondeominimecoIIi,redpociusperfici&:iuuari,ideoenim 

Deushominicooperacur,vc  iuuec  illum  in  fuis  adtionjbusjvnde  & 

yocacureius cooperatioauxiiium generale.   Deindc Deus concurrit 

eumfinguliscreacuris  fuauicer  &  accommodatead  naturas  earum, 

Vt  cum  libcris  Uberccum  necefTario  agentibus  quafi  neccflario.Sicut 

cnim  Deus  hominem  condidit,itahoc  fuo  concurfu  voluit  hominem 

infuanacuraaftionibufq;fuis,liueliberisfiueneceirariis,cucri&con- 

fcruare.  Namfi,vt!oquuncurTheoIogi,velad  pundlum  temporis 

Dcus  fca concurfu  cum  creacuris  fubtrahcret ,  in  njhilum  omnes  rc- 

cidercnr. 

1 1.  Liberum  arbitrium ,  quoad  acliones  morales ,  qua;  confiftunt 
inobferuatione  prxceptorum  diuinorum,  aliquado  non  indiget  Dei 
gratiavelauxiliofpeciaIi,vtfecundum  fubftatiamoperisferuentur. 
Acprimoquidem.fivnumvelalcerumrantumferuandum  occurrac. 
Nam  pra;ceptaDecalogipIeraqueomn:afunt  nacuraIia,acproindc 
naturac humana; confentanca. Vndc  A poftolus  in  cpiftola ad  Roma- 
Bfom,t.it.  j^^j  jg  gcncibus.fecundum  legem  naturie  viuencibus  (cripfic.  Gen- 
m  qu£  legem  non  habent  naturaltter  ea  ejifJt  legis  fnt  faciuat.  Deinde  vi- 
decur,quod  eciam  omnia  falccm  ad  breue  tcmpus  pollmt  fine  illo 
peculiari  auxilio  leruari.  Poteft  fiquidcm  fieri ,  vc  aliquando  nul- 
lum  occurrat  praeccptum  affirmatiuum ,  &  nulla  adfit  tentatio  pro- 
uocaas  ad  yiolaiida  prxccpta  acgaciua.   Dixi  (Jecundum fubfiantiam 

operU) 


C.V  ,M    G  R  A  T  I  A.  137 

eperu)  &  non  /ecundum  modum ,  quia  vt  obferuatio  prasceptorum 
faat  ex  charitate,  &  fit  apud  D  e  v  M  meritoria ,  opus  habet  gratia 

fpeciali. 

III.  A  folo  hbero  arbitrio  non  poflunt  omnia  pra:cepta  moralia 
fecundum  fubftantiam  operis  preftari,quia  Scriptura  palTim  obferua- 
tioncm  legis  attribuit  gratix  Dei  :  ^updimfojjibile ,  ait  Apoftolus  adg^^jj^  ^ 
Kom2inos,eratleghmqiMinJirmaba.turpercarnem,DeusfiiumJiiHmmiJittn 
fmilitudinemcarnispeccatiid/^depeccatodamnauit  peccatum,  vt  iuflificatiole- 
gisimplereturinnobfi.-Qmhuswevhis  S.Paulus 6<:caufam patefacit,  cur 
lex{inepra;fidiogratixnunc  praeftari  nonpoflit,  nempe  quiaper  la- 
pfum  AdaE  liberum  arbitrium  eft  dcbilitatum  &c  infirmius  fadum.  Ea- 
dem  de  caufaidem  vocatprsecepta  Dei  moralia  legem  peccati  ^mortis,  Rom.s.i. 
ac  //>rfr4«z<?f«</<f»/fw,quiademonftrando  quid  fit  faciendumj&non^''*"^*- 
pr^bendovires  voluntatiinfirma;,prxuaricatorem  hominem  confti- 
tuit,reumq;peccati&mortis.  Deindeincegraobferuatiolegis,eft  fi- 
gnumperfecta^caritatis  Dei.  Namloannisi^.aicChriftus :  ^ui  habetioia.14.it. 
mandatamea.drferuatea.,illeeFi;ejuidiligitme.  Et  S.Ioannesin  primaepi-''^°*"'*^ 
ftola:  ^luiferuat  verba  eim,  vere  in  hoc  charitas  Dei  perfecia  eH.  at  charitas 
nonpoteftobtinerifolisliberiarbitrij  viribus,  fed  infunditur  a  De  o 
pcr  Spiritum  fanif  um,  vt  dicitur  in  Epiftola  ad  Romanos.  Vnde  S.  j^^^  j , 
AvGVSTiNvs  libro  2.  de  peccatorum  meritis  &  remiflione.  /«- 
Jfiti.eyitvc^mi,pr<eceptaomni  ex parte  implere non pojfumfn ,  nifi adiuuemur  a  Ac-J- 
DEO: 

IV.  Nec  folum  liberum  arbitrium  fufficit  ad  quafuis  tentationes 
vincendas.-Nam  Sapiensait:  Nemopote/icjJecontinensni/iDettsdet, 3.1(3.- . 
cileeft  conrinere,quandonuIIa  tentatioadpeccandum  inuitat.    Et 
verbailla  B.  Pauli:  Ftdel^  DEFS,quinonpatictur  vos  tentartfupra  idquodpo-  i.cot.io.i}. 
teftis,  aperte  indicant  tentationes  pofle  erefcere  fupra vires  noftras  j  fl 
Devs  permittat.  DeindeinorationeDominicaprecamur,non  in- 
dvici  in  tentationem.  Chriftus  quoquc  fuos  ipeciatim  monuit :  Orate, 
neintretisin  /^/z/^/www.  Pfalmiitemviftoriamin  tentatione  Deo  tri- Matth.s.ij. 
hm.\xit.i lyiteeripiaratentattone.  Et:  Adiutor  mem  efto,ne  derelinquasme^.  ^^,'^  ly^l] 
VndeS.CypRiANVs  deorationeDominica:  ^^uando  regamfts , ne inmim.^o $■ 
tentationem  incidanrM,admonemur  tnjirmttatis,ne  quisfe  mfolenter  extollat.  S.  Cyp.feim.7. 
Ambrosivs  inPfalmum  43.^uisef  tam fortis^vt nequaquamin  tenta- 
t'ionemmoueatttr,nifDominu.s  eiadiutoraffiJiatF^tWi-EKO-H. Mhxoz.inVe- 
lagianos,  citans  verba  Chrifti,  orate neintretis  tn  tentationem.   Debuijfet,  ^ 
inquit,i!//£-d'rf  iuxta  vos  furgite,refjiite.  Ltberum  enim  habetis  arbitrium,^Je- 
melvobisconcejfa  aDomino poteJlate,nt(llius alterius  indtgetis  auxtlto.  S.  Av- 
6V  S  T IN Y  s  libro  deperfectioneiuftiris:  ^tsqHis,zit,ncgatnfisorare  de-  A.iofine. 

S  bere, 


138  L  I  B.     A  R  'B.     C  O  O  P  E  R  A  T  I  O 

hercneintremm  in  tent'ationem;(negaiautem  hoe,qui  contendit  adnonpeccan- 
dum gratt&T>ei adiutormmnon effehomininecejfarium.fedfok  lege  accepta  hu- 
manamfufficere  voluntatem)ah  aurtbns  emnium  remouendum ,  ef  ere  omnium 
iinathematiz,andumeffenondubito.- 

V,  5inullarentaciovigecit,potefthoraoedamrmefideaIiquodbo- 
nuramoralcpra:fl-are,idquevifoliusliberiai-bitrii,falrem  aliquando. 
■Vbinotamaiusquiddamenebonum  morale  prxflarcquam  feruarc 
pra:ceptum  fccundum  fubrtantiam  operis:  hoc  enim  feruari  poteft 
ctiam  cum  peccato,  vt  (i  amico  quis  reftituat  depofitum ,  quo  fpolie- 
tur eo  a ture,  illud vero  non poteft cum  peccato prsftari  Didtum au- 
temThcorcma inde  probatur ,  quod  Scripturie doceant  Deum  refliu- 

E  i  i-:7.  i^ici^^^i"  bonaquirdamoperagentiHum, vt  in  Exodo  ^gyptiarum  ob- 
ftetricum,quxferuarantfiUosHebrseorum,quos  rcx  Pharao  iuflerat 

Dan  4.i4-  necari.  Deinde  Daniel  horratus  eft  Nabuchodonozorem  rcgem,  vt 
eclemofynis  peccata,hoc  eft,pcenam'  rcmporalem ,  redimeret;  quod 
cerreeleemofyna^nonpoterantjfibonioperis  rationem  non  habuif- 

Ac.ij.  fcnt.  Et  S.AvGvST  invs  libroquintodeciuitateDeifcribit,Deum 

Romanis  tamamplumdedineimpcrium,vtinhac  vita  remuneraret 

Hincap.i.  corumvirtutes.  Et  S.  H  i  e  ron  y  mv  s  inepiftolamadGalatas:  £>: 
■quo,  \nc[\xiz,perjpicnumftnatura  ommhtuinefe Beinotttiam , nec quemquam 
fine  Chnfionajciy&nonhabere femtna  infefpenti^&iufiitidi^reliquartim- 
que  virtutum.  Vnde  multi  abfque  fide  &  Euangelto  Chrtffi ,  vel fapienter  fa- 
ciimtaliqua,velfanBe,vtparentibm  obfequantur  ,vt  inopi  manum  porrigant, 
non  opprimant vicinos,  non aliena diripiant.  At  quod  fit  fande ,  certe  non 
cum  peccato  fit,ac  proinde  bona  aliqua  moralia  ab  Ethnicis  fiunt 

G.hom.17-  immunia  a  peccato-  Et  S.  Greg  orivs  in  Euangelia:  Stmt  nonnulli 
qui  diligunt  proximos  ,fedper  affeBum  cognationis  &  carnls :  quibt^s  tamen  in 
hac  dtleclione  facra  eloquia  non  contradicunt,fed  altudeH,  quodjponte  impendi- 
tur  natiiriR,aliud  qiiodpr&ceptis  DominicM  ex  charitate  debetur  obedienttx. 

V I.  Liberum  arbitrium  in  adionibus  piis  &  falutaribus  exercendis 
femperegctauxiliogratiarDei.  Hoc  theorcma  probatum  eft  in  ver- 
bo:  BegrattA dittinitStatu, cwKVi  de  necelTitategratia;  aftum  eft.  Vndd  fe- 

*^'''  quitur,quodnecpoflitilneauxiliofpeciali,  fe  ad  gratiam  prxparare. 

Nam  difpofitio ad gratiam aliquid eft  ad  falutem cEternam  pertinens, 
fedfoIisnaturasvJribusinftru£ti  non  pofVumus  ralealiquid  prxftare, 
vt  ibiprobatumeft.  DcindeScriptura  facradocetconucrfionemad 
Pf3j-.«4  f.  Deum efle opus  Dei:  Conuerte nos,mQ^\x  VQL\te%,Detisfalutarisno(fer.  Ec 
Tkten.f  u.  inThrenis:  ConuertenosDomine, &'conuertemur.  At  conuerfiocft  di/po- 
fitio.  Vtenimquiauerfuseft  afole,non  incipitconuerti  ad  afpicien- 
dum folem, ficauerfus a Deonon  incipit difponi  adgratiam  Dei,  nifi 

CUITI 


C  V  M    G  R  A  T  I  A.  139 

cum  ad  eum  incipit  reuerti.  Adhxc  homo  peccator  i  n  Scriptaris  con- 
ferturterraehumoredefticutx^iuxtaillud:  Amma.meaficutterrafme aqua  pfji  ,41. «. 
X'/^/.Tumlutofi?uliapud  Ifaiam  &  Apoftolum.   Ethomini  mortuo:  IM??- 
Cut»ej[eti5mortHiiiifeccatii,z\zVzums.3X  nec  lutum  ad  vas,  nec  mortuus  cqI  ^ ,,. 
ad vitam  fe difponit.Et S. Av g v s t .;!iA^on\i2t.ci\xm:SiJineDeigratia,\n-  A.lib,z.c.«. 
mi\t,per  nos  incmt  cupiditoi  bom,ipJum  ccepum  ertt  meritum^cultanqua  ex  de- 
hito  veniat  adiutoriu,  acfic  erratia  Dei  nongratls  donabttur,fedmerito  nofiro  da- 
bitur.Et  in  Concjl.  Araufican.can.j.dicitur,  neminem  fine  gratia  pofle 
inuocaregratia.Etcan.4.pergratiamfierinonfolum,vtpurgemur,fed 
etiamvt  purgari  velimus.  Et  canone  i4.nullummiferumde  quanta- 
cunque  miferialiberari,nifigratiaprxueiuum.  Etcanone  vltim.  Hoc, 
inquityfiilubriter  frofitemur, quod  in  omni bono opere nos non incipimtn.  Di- 
ces,  communc  didum  cft,facienti  quod  in  fe  cft,  Deum  non  denegare 
gratiam.  Refpondeocum  S.Thomatuncnondenegarigratiam^cum  Th,;i.q.ioj. 
homo  facit,quodinfecft,cooperando  grati^Dei,  aquamouetur,cu- 
iufinodi  fliit  Cornelius  tefte  S.  Auguftino  hb.de praedeftinatione  San-  ^  ^  ^. 
ftorum:  quanquam  ille  ante  baptifmumvideturfuiflefidelis,  quiav- 
num  Deum  agnoicebat & religiose  colebat, vt hquet  ex Aftis  Apo-  Aa.jo»; 
ftolicis. 

C    A    P    V    T       T. 

^od/iecejSttasgratiteincooperationeltberiarbitrijmhddimmuat' 

de  eiujdem  Itbertate. 

"CTsi  vero  homonullas  adtianes  pias  &  falutares  cdere  poflit  fine 
-*--'auxiIioipeciaIidiuinajgratis,iIliustamen  acceftio  non  labefadat 
ciusinoperandohbertatem,fedpotiusperficit.  Quod  luculenter  e- 
uincunt,primo  diuinx  Scripturx  teftimonia,deinde  &  prifcorum  Pa- 
trum.  Scriptur^ quidem.  Nam illx  in  operibus  pietatis  homines  vo- 
cant  (ruu^p>.«c,ici  eft,cooperatores  &coadiutores  Dei,operarios,rigato- 
rcs,plantatores.  Sic  Chriftus  apud  Matthxum:  VocayinqMityOperarios &  Matth.io.S;. 
reddeillts mercedem.  Et  Paulus  ad  Cov\nt]\.Egoplantaui,Apollo  rigauit,Detti  i.  Cm.^<.  ' 
autemtncrementum  dedtt.  Et-.Vnufquifique  mercedemaccipietfiecundumfuum 
kborem.  Dei  enim fiumm  adiutores.   Si  adiutores  vel  cooperatores  fu- 
mus,ergo  cum  Deo  ahquid  agimus :  &  {\  nofter  laboreft,  ergo  non 
tantum  Dei.   z.  Devs  imperat&  fuadetnobisopera  pietatis,  vt  in 
Ifaia :  Laudmini,  mtmdt  efiote.  In  loele  :  Comiertimini  adme  in  toto  corde^  irai./.i*. 
'vefiro.   In  loanne  :   Operamini  non  cibum  ,  qui  perit ,  fied  qut  perma- 

S     z  vetif^ 


Ioan.tf.i7- 


140         L  I  B.     A  R  B.     COOPERATIO 

netinnjitnmAtermm.  In  Apoftolo :  Cammetudr  tremorefalutemvefiram 
phil.t.ii.  oferamini.  'Deusenim  eHqm  operatur  invobis.  Quid enim  hoc eft  aliud, 
quamcooperaminiDeoraluceminvobisoperanti?  5.  Scriptur^edo- 
centnosiuuari  aDeoinopenbuspietatis:  Adiutormeut  efto,  ait  pius 
pfalis-p.  Rex,  nederelinquasme.  Et:  I>eminadiutoriummeumintende,Domineadad- 
Romiis.  ii*»andm7i mefejlina.  Et  Apoftolus  ad  Romanos:  Spntm  admuat  infirmi- 
Matth.y.j7-    t^tem  nofram.Deniquc  docent  vocationem  Dei  ab  homine  pofle  reci- 

pi  vel  refpui^quod  certe  fine  arbitrij  Ubertatefieri  nequit.  Nam  Chri- 

ftus  apud Matth^um:  Folui,in(]uit,congregare/lios  tuos,&noluiJ}i.  Et  a- 
A<a.7- 51-  pudloannem:  Fultis  dr vos abtrc?'Et Srephanus in  Adis: Fosfemper  Spi- 
Apoc.3 10-      rituifaneio  reftftitis.  Et  Deus  in  Apocalypfi:£cff/?tf  adoftium  drpulfo,ftqms 

aperuerit  mihi,intrabo  adeum. 

Havd  fecusdocentvetuftiPatres.  S.Ignativs  adMagnefianos: 

Si  quis,inc^\xit,fietatiftudet,pei  homo  eHfiimpicagat,  diaboli  eH,non  idfaBits 
Ir  lib.4.e72.    pernatura7fi,fedanimi  arbitrium.  S.Ir e n^  v  s  aduerftis  haerefes:  Non tan- 

tumin opcribm,fedetiam injide  hberum ^ fuA poteflatis  arbitrium  homimfer- 
Matth.s.ij.      muit Dominm, dicens-.fecundumfidem tuamfiat tibi.   S.Cyprianvs  libro 

5.  ad  Quirinum  caput  5 2.  fic  infcripfit:  Credendi  c^non  credendi  liberta- 

teminarbitriop(fttam.H.iLAKi\s  Hbro  i. dcTnnit^tc: EffeftliosDei,non 
A.lib.a.c.12.  neceffttateme(fevoluit,fedpoteftatem.  S.  Ambros  rvs  in  Lucani:  'vides, 
^.  ,  ciuiavbiq^Dominfuirtmiludiis cooperaturhumanis.  S.Chrysostomvs 

Ch.hom./^.      i     r-'       '^r       ^T      o-  ■  ■   -r.  r  i  ■  i  ■  ^   ■ 

m  Geneim:  NecefttatemnonimpomtDem,jedcongruis  rcmedusappofttis  to- 

A.q.i.  tuminxgrotifententiaiacerepermittit.  S. Av e v s t .epift. S^.Liberumarbi- 

trium  non  ideo  tollitur,quia  iuuatur,fedideo  iuuatur,quia  non  tollitur.  Ethb.de 

Spiritu  &  hterajC.5 4.  Confentire  vocationi aut  non  confentire propriA  'uolun- 

^^•5'*'  tatiseH.  Ethbro i.ad  Simphcianum:  Ft 'velimm drjuum ejje  'voluitd!'  nc- 

ftrum,fuum 'vocando,noftrumfequendo.   S.Prosper  accrriraus  Augu fti- 

nidefenforhb.z.devocationegentium:cJ^«/if/>,ait,^«/«w/W/(r/tfr<«//'tf- 

nis  vtuntur,  ideo  liberum  eHdifcedere,  vt  non  difcejfijfeftt  prxmium,  d^  vt  quod 

nonpoteft,nift cooperanteJpirituDci  fier(,eorum  meritis  deputetur,  quorum  id 

potuitvoluntatenonferi.   DeniqueS.BERNARDVs  de  gratia  &  hbero 

arbitrio^^/f^mw, inquit,f«^  libero  arbitrio coopcratur,vt  tantumilludin 

primoprmeniat,  in  ceteris  comitetur:  adhoc  vtique  prAueniens  vt  iamftbi  dein- 

ceps  cooperetur.  Ita  tamen,  quodafolagratia  ceptum  eH,pariterab  vtroqueperf- 

citur.  nonpartim gratia,partim  liberum  arbitrium,fedtotumftingula  operemdi- 

uiduoperagunt. 

Rat  I  on  e  m  quoque  ipfam  fi  confulas,  non  ahud  extorquebis, 
quam  nuUa  ratione  in  adicnibus  pietatis  pofre  excludi  arbitrij  hbcrta- 
tem.  I.  Quiaindefequeretarnullaneque]aude,nequeremuneratio- 
nedignos,quipietatioperam  darent,  orarent,  eleemozynas  largiren. 

tur. 


P.  CIl. 


CVM    DIVINA    GRATIA.  i^t 

turatrociflimaquarqueproChriilifidetolerarent.  2.  nnllumforelo- 
cum  prsEceptis,  confiliis,monitis,correptionibus,  exemplis,quoniam 
quodhominesaguntjneceflefiteosagere.  Pofl:remo,nequedereiin- 
q  uere  eos  qui  imperiis  non  parent,non  volun  t  fe  ad  meliorem  frugem 
poft:multa  monita  recipere ,  nihil  deniqueboni  agunt,  quas  on\nia 
liint  abfurda. 

C    A    P    V    T       VI. 

De  cooperationis  nojlraneceptate^vtilitate. 

IAm  vero  etfi  ex  didis,&  aliis  multis  tituhs  colligi  pofl[it,quam  necef- 
faria  atque  vtilis  fit  noflira  cum  diuina  gratia  aliisque  coelefl:ibus  do- 
niscooperatio,tamenbreuitervtrumquehic  perfliringemus.  Necef- 
fitatemeiusdemonfl:rarepofliimusexeo,quod  Devs  in  facrofando 
Verbofuojtamveteriquamnouoeam  paflim  pr^cipiat,  nempe  vbi- 
cunque  praecipitvtconuertamur,vtpcenitentiam  agamus , mandata 
Dei  praeftcmus,  credamus,fperemus,diligamus,iufl:e,  pie  &  fobrie  vi- 
uamus,  facramenta  fufcipiamus,Dco  &:  Magiftratibus  pareamus.  Vbi  i.cot  6.1. 
mandat  ApoftoIus,neinvacuumgratiamDeirecipiamus,  vt  cum  ti- 1  hii.112. 
more  &:  tremore  falutem,quam  Deus  operatur  in  nobis,  operemur.  vt  ^"'•'^^*'' 
netalentuma  Deo  acceptumvel  fudario  inuoluamus,vel  in  terram 
defodiamus.  Conftat  enim  ad  h^c  omnia  &  fingula  exequenda  nos  o- 
pus  habere  diuinx  gratise  auxilio.  Deinde  liquet  eadem  neceflitas  ex 
co,quodVerbum  Deigrauiterreprehenditeosquidiuinxvocationi, 
infpirationi,  mandatis,  confihis,monitis,  increpationibus,  &  caftiga- 
tionibus  non  funt  cooperati.  Vnde  in  Prouerbiis  apud.  Salomonem 
ita  Deus  loquitur :  Conuertimini  ad  cerrcfttonem  meam,  cn  proferam  i'obis  pjQ„ , 
Jpiritummeum.  ^uiafocaui (j^-renuiJHs ycxtendi  manum  meam,c!rnonfuit 
qui  ajpiceret,  Dejpexijlis omneconfliummeum,&increpationesmeas neglexi- 
Jlis\egoquo(jueininterituveflrortdebo.  Et  \crcmizs^it:Dicit  Dominus,  ^let./.ij. 
iocntttsjitm  advos  mane  conjiirgens  d^  loquens,^non  audijlls:  ^  uocaui  'vos,  (^ 
nonrejpondijiis.  Etproiiciam 'vosafaciemea,fcutproieci omnes Jratres 'ueftros. 
Chriftus  quoque  apud  Matthxum:  Va  tthi  Corojain,  inquit,  'vx  tihi  Beth-  M^"''"-  "• 
faida,quiaji  in  Tyre  d^  Sidonefacls  ejfent  ziirtutes^quxfacfafrnt  in  'vohis ,  olim 
in  cilicio  &  cinerepoenitentiam  egiffent.  Et  tu  Capharnaum,fin  SodomUfa&a. 
fuifent  •virtutes,quxfaB<efunt in  te,fortemanfffent  vfquetn  hanc  diem.  hoc 
eft,SiTyrij  &:  SodomitactantamgratiamaDeoaccepiflTent,  quantam 
CorofaitJE  &:  CapharnaitcE,  ei  cooperati  fiiiflent  &  falute  non  excidif- 
fent.    Perierunt  itaque  Corofaitae  &  Capharnaitx,  quia  tantx  gra- 
tia:miraculorumapudipfos  fadorum  non  funt  cooperati.  Certe  S. 

S     5  Chry- 


iix        L  I  F.     A  R  B.     C  O  O  P  E  R  A  T  I  O 

chr.hom.8j.  C  H  K. Y s  o  s T  OMv s  in  Matthxiim  agens  de  negatione Perri  &  pro- 
ditione  ludx,  lapfum  Petri  tribuit  fuperbi.-E,  luda;  vero  torpori ,  quod 
non fit iTiagnitudini grati^  a Deo acceptx  cooperatus :  Magnum profer- 
/}o,inquit, iio^mi hmc  difdm(ti,cjma  'videlket  nnllo  modo  hommis  'volmtas 
fuficit,nifiaiiXiliofufenoriroheretur.  Et  quia.  nihil  Iticran  fotenmns  fuferiori 
fatrocimcffvoluntasnoftrnrepttgMt-.quorum  dterum  Fetrm^dterum  ludai 
(onfirmat,  Htcenimetfifrxftdium  Chriftilargumhabuerit,tamenquontam  no- 
luit attendere,  nullam inde vtilitatem  confecutta  efi.  Ille  'vero,  etfthene  anima- 
tiiifuerat,diuino  tamenfuhtra£to  auxilioftare  nonpotutt.  ^uas  ob  res  njehemen- 
ter  rogo  atqu^  ohfecr0,ne  'velitk  ita  cunBa  D€oattnhHere,rct  ofcitandum  ,dor~ 
miendumg^  'vohk  futetis:  nec  rurftisftvigtlxtis,  laboribtts  rem  v,eftris  aliquam 
fftjci  arbitremini^  Nam  nec  deftdes  atque  refupinos  lacerenos  Deu4  vtdt,  ac  tde^ 
nonmhila  nobisfetitinec  arrogantia  ct>rrump,ae-ideo  totum  nsbismn  commiftt. 
^uibvi4  rattonibm  vorticem  quo^  Apoftokriim  labifermiftt ,  humiliorem  i^fum 
faciendo,^admaioremfrofeBocar.itateminducendo. 

DENiqvE  &:alijPatreseandemneceilitatera  confirmant.  C  l  e- 
MENS  Alexandrinus  quidem,  quia  fublata  libcra  cooperatione  nor 
ftra,omnis  virtus,  vitiumquenomen  fuum,  laudem  vel  vituperatio^ 
nemamittant.  In  primo  Stromatum  verba  eius  funt:  Sednec  laudesj 
nec.  vituperationes,  nec  honores,  nec ftipflicia  iiftafHnt,fi  anima  non  habeat  li-r 
beram  foteftatem  ^  appetendi  c^  aggrediendi.  E  odem  vergit,  quod  S.  A  v  - 

iui.H,  GvsTiNvs  perhibctnemmcmpeccaturum,fiea  tollatur. Neminem 

enimpeccare  ineo,  quodneceflitatefacit,affirmatin  librodeverare^ 
ligione  tam  e(l'e  certum  omnibus, vtntdU  dc^orum  paucttas ,  nulla.  indo- 

j,  £lorum turhadiffentiat.  Et  in libro dc duabus animabus,  fcribit : a pafto- 

nbtts  cantari.inmontibits,a?detii  in  theatris,ab  indo£lisincircuhs,adoi,Hs  in 
Bibliothecis,aMagtftr'is  tn  (chohs,a  Fontificibitsintemflis,agenerchumano  in 

f  .fi  i.  orbe  terrarnm.  Et  quod  B.  Pr o  s per  Hbro  primo  de  vocatione  gen- 

tium :  Si  tollitur  voluntas,  vbt  ipft  eff  vermtm  ongo  virtutum?fi tollitttr gra- 
tia,vbiiffaeft  bonorum caufa meritorim?  Et  in cpiftola ad Demetriademr. 
^^amanifeftiffime  d^  Prophetica  (jrEuangelica  d^  Apojiolica  doUrinanecftt- 
perbos  nos  vuk  ejfe,  nec  defides :  cooperatores  nos  effe  oportet  graiiii  DEI,  vt  illam^ 
excitantem,  iuitantem,  locufktantem ,  o^quotidte  prouehentem ,  vigilanter  S" 
fobrieftibftqtiamur,ntmquamceffmtesab  aiiione  gratiitrumcqtna  interfecunda, 
vita  tftins  dr  aduerfa,  quibpts  gemmafemper  tentaticne  pulfamur  ,ftproficimftSr 
indealimur:ft.flamm,indefubftftemtif:ftrecidtmus,tnde  reparamttr.  Ad  eunde. 
icopumtendicilludB.GREGORiiNazianzeni  inprimo  Apologetic. 
.Stngularis,  in<:^cns,^eximiieDeihonitatis.irgt(mentumeft,facere  vt  noftra 
^mqtte  aliqua  expar.teftt  virtits ,  nec  natura  nobis  mferatur,Jed  voluntate ,  a- 
ftimi^  propofito  excolattir,  arbttrti^  libertateparem  in  vtram^partem  motum 
<{'ii^f»/<'.SedfitfatisdeNecefIitate.  Venia- 


C  V  M    D  IV  I  N  A    G  R  A  T  I  A.  hj 

Ve  n  I  amvs  ad  vtilitatem  huius  liberx  cooperationis.   i.  Vrili- 
xaseft,quodvaleatadteftificandaiti  fidei  in  homine  veritatem,diui- 


nsquegratiae  pra^rentiam.  VndeS.  lacobus  Apoftolus :  T«,inquit,;f- 
demhabes&evoopera,habed,oflendemihifilem tua.mfineoferibm,(^ego o(ten- 1«-^  '^- 
damfibiexoperibttsfdemmeam.  Et  mtrz:  ,^isfiipieas  S' difiiplinatus  in- 


tervos?ofiendat  ex  bona  contierfitione  operationemfitam  in  martfiuetudine [a- 
pientiA.  Et  B.Ioannes  in  i.  epiftola:  Inhoc ,2St^cognotiimm  charitatem^x^^^y^^^ 
DEI,qttoniafn  ille  animamfiuam  pro  noblspofiuit,df  nos  debemtfs  pro fiatnbtts 
animas  ponere.  §luihabuerit  fiubftantiam  huiu^s  mundi ,  d^  vidcnt  fiatrem 
fiitum necefifiitatem habere, & claufierit  vificerafiux  ab eo, quomodo  charitas  DEI 
manetin  eo?  Filioli  mei,non  dUigamti-s  verbo,neqtie  linguafiedopcre  d"  verttate. 
I»  hoccognoficimtn ,  qttoniam  ex  veritatefiumtts.  Opera  ergo  valent  ad  te- 
ftandam  pra^fentiam  ver^  caritatis,quam  diximus  eandem  re  efle  cum 
gratia.ImmoChnftusapudloanuemdocuitexobferuationemanda- 
torum  velut  Symbolo  cognofci,quis  diligat  ipfum,&  a  fe  diligatur :  Si 
dilizitis  me^  mandata  mea  feruate.   E  t :  Vos  amici  mei  efiis  ,fifieceritis  quA  ego  loan.  14.  ly / 
prdcipio-vobis. Ddndc  ex  operib.fuis  :Eftimari,num  ipfe  fit  in  Patre.  Non  loan  ^"  ^*; 
credttis,m(]\iitns,qttiaegoinPatred^Paterinmeejiialtoquinpropteroperaipfii 
credite. 

2.  VTiLiTASjquodvaleatadperficiendamvel  augendam  iuftifi- 
cationem,  vt  oftendit  exemplum  Abrahx  a  S.  lacobo  propofitum  in 
hjcc  verba:  i^braham  Pater  nofter,nonne ex  operibtts  iuftificatiu  eft,  ofife-Uc.z.iu 
rens  filittm  fiitum  fitper  altare?  Vides,  quoniamjides  cooperabatur  operibtu  ii~ 
Uti^s,  (jrex  operibftsftdes  confiummita  ejl.    Videtii,  quoniam  ex  operibta  iufti- 
ficatitr  homo,  crnon  exftde  tantum.  Deinde  exemplum  Rahab,  de  qua 
mox  lubiicit:  Similiter dr Rahab  meretrix,  nonne  ex  operibtts  iitflijicata  eft, 
fiuftipiens  nunctos  dr  dia  via  emittens?   Loquitur  aurem  S.  Iacobvs 
de  iuftificatione  fecunda ,  qua  Abrah.im  auxit,  vel  confumma- 
uit&:  perfecit  iuftitiam  fuam.  Nam  muito  ante  immolationemfiHi, 
per  fidem  nadus  erat  primam  iuftificationcm,  iam  enim  exierat  de 
terra  Sc  cognatione  faa,  iam  credidcrat  Saram  nonagenariam  paritu- 
ram,iamcolIoquiacumDeo  habuerat.  D.Pavlvs  quoque  non  fe- 
mel  docuit  coopcratione noftra  acccflum  fieri  ad iuftitiam,nam  in  al- 
teraepiftolaadCorinthios  agens  de  fruttu  eleemofynx.  (J^tultiptica-t.Cat.gAa. 
hit,  inquit  Dominus  ,femen  vefirum ,  dr  augebrt  increnunta  fiugnm  utfti- 
tut  veftrd.  Et  ad  Romanos.    Sicut,  ait,  exhibuiftis  memhra  vejhafiertti-^^^'"'^'^' 
re  immiinditia  dr  iniqtiitati  ad  imqttitatem  ,fic  exhihete  membra  vcflra, 
^fieruire  iuftitia  in  f&ntHfcationem.  hoc  eft,  maiorem  iuftitiam  vel  fan- 
ftitatem. 

j.  Vtilitas 


144        L  I  B.    A  R  B.     C  O  O  P  E  R  A  T  I  O 

3.  Vtilit AS,quodproprievaleat  ad  promcrendam  vitam  aeter- 
namjnam  vt  docet Theologi,opera noftra  non  funt  meritoria nifi fint 
voluntaria  &;libera,quod  &  Scripturadiuinaindicauit.  Nam  Apofto- 

i.Cor.j.17.  lus  in  i.epift.ad  Corinth.ages  defundione  prxdicationis:  Sivolens,2Xt, 
hoc  ago,mercedem  haheo,Ji  autem  imitHS,dtJpenfatio  mihi  credita  eH.Yxva.  po- 

»•  oi.5'7-  fteriore:  VnuiquU^froutdefiimuitincorde[uo,nonextrifiitiA,aut  exnecejfi- 
tate.  hilarem  enim  datorem  diligitDetu.  Confentiunt  &  Patres.  S .  I  v  s  t  i- 
N  V  s  apologia  i.  ls[ajueenim,mc[\x\z,quid<jHamhorumlaudedignumeJfet,nifi 
illi  {homines)vtram^infartemconuertered^quafifieBereJe pojjent.  S.  I re- 

Irc7i  NAVslib.4.  ,^ut  operantur  bonum,gloriam  dr  honorempercipient,  quoniam 

T.hbi.  operatifiunt bonHm,cumpoJfent non operariillud.  Tertvllianvs  inMar- 

cioncm:NecboninecmalimercesiurepenJareturei,quiautbonu6,aHtmalufne- 

H.I. ».  ceJJttatefiuiJfitinuentu^,nonvoluntate.  S.H i eron. inlouinianum: Liberi 

arbitrij  nos  condidit  DEVS,nec  advirtutes,nec  advitianecejjitate  trahimur.  A' 
lioquivbinecefittas,neccorona,necdamnatioe(i.  S.BERNARD.inCantica: 
Vbinon  efi  ltbertas,nec  meritum.proptercaquxfiint  caretiarattone  animaliani- 
htlmerentur,  quiafiicut  deliberatione,ita  Ubertate  carent. 

4.  Vtilitas  eft,quodvaleatada:dificationemaliorum,&glori£e 
Matth.j.ifi.      diuin^amplificationem.VndeChriftusadApoftolos:.S'/f/«ff(?/,inquit, 

lux  vefira  coram  hominibus,vt  vtdeant  opera  vefira  honajC^ glorijicent  Patrem 
i.Tinj.4.ii,  vefirtim quitn cosliseH. EtS.PAVLvsad Timoth.  Exemphm efiofidelium 
in  verbo,c^  conuerJatione,in  charitate,fafide,in  caftttate,  vtproficctns  tutis  ma- 
i.Pet.2..ii.  nifiefiusfiit omnibus.  Et  S.  Petrus  priori  epift.  Conuerfiattonem  vefiram inter 
genteshabentes  bonam,vtin  eo,quoddetraciant  de  vobis,tanquam  de  malefacto- 
ribtis,ex  bonis  operibm  vos  confiderantes  glorificentDeum  in  dte  vifitationis.. 

y.  VTiLiTAS,quodha;ccooperatio,pra;uiaduceqjdiuina  gratia, 
qux  femper  prxfto  eft,  fit  fons  &  radix  perueniendi  admaximam  vitae 
randitatem,modoabfitignauia,vti  S.Chrysostomvs  crebro  co- 
natur  oftender  e;nec  enim  affirmare  dubitat  nos  ad  faftigium  vircutum 
Patriarchae  Abrahamiinveteri,&  ApoftoHPauliin  nouo  teftamento 
poffeconfcendere,fiparicumillisftudio&conatu  gratix  diuinx  co- 
operemur.  DeAbrahamohabesinitiohomilije^p.inGenefin.  DeS. 
Paulo,  inhomiliis  de  laudibus  S.  Pauli,  maxime  homil.2.  6.y.6c 
nona. 

M  E  D I A  pro  hac  virtute  fumi  poftimt  ex  titulo  Operum  bonorum,vir- 
Hftis,c^fingif/arum virtutum  /»  Vi R i D A r  10. 

ViDE  deStatuNaturiE&Gloria:,Innocentia£. 

DE 


C  V  M    DIVINA    GRATIA. 


'45 


DE   INFANTI^    STATV. 

C    A     t    V    T        I. 

^uidnomine  JnfantU  intelligamtu? 

NpANTiiE  nomineintelligiraus  primum  xtatis  liu-- 
5  mana'  gradum,  quales  alibi  ex  fententia  S.Patrum  afli-  Tit.de  Adolc- 
\  gnauimus  leptem.Gentiles  quidam  Scriptores ab a:ta-  ''«""»• 
\  tis  humancE  gradibus  Infantiam  quidem ,  tanquam  ra- 
tionisimpotemexcIuferiat,fedimmerito,vt  liquidum 
faciemusexfequentib.   Suntautemduplices  Infan- 
TES,alij  vtero  materno  adhuc  incluli,  alij  extra  vterum  maternum 
iam in lucem editi.   t, t/i  vero  m lucem  edititantumin  numero homi- 
num  cenfendi  videantur,de  vtrifque  tamen  neceflario  Chriftiano  ho- 
mini  agendum  eft,quia  vtrique  funt  communis  hominum  falutis ,  vel 
condemnationis  capaccs.  In  Sacris  etenim  litteris  varia  de  infantibus 
invteroadhucexiftentibuslegimus.  Et  primo  quidemde  Efau_&Ia-^^°'J"' 
cobjnam  cum  aDeo  exauditus  Ifaac  pater  ex  fterili  Rebecca  diuinitus 
eos  genuillet,  collidebantur,zit  S  criptura,  in  vtero  eiiis^mitiU^qux  ait:  Sijic 
mihifutftrum  erat,quid  neccjfefuit  concipere,perrexit^  vt  confuleret  B  ominum. 
^lui  rejpondens  ait :  Duxgentesfunt  in  -vtero  tuo ,  ^  duopopuli  ex  ventre  tuo  di- 
uidentur,d^maior feruiet mtnori.   Quodingens myfteriumpoftea expo- 
fuit in epiftola ad Romanos Paulus.  Deinde ipfe Paulus in epiftola ad  ''■°"'^"- 
Galaras  fatetur  fe a Domino fegregatum  exz/teromatrisftJijO^vocatum  Gai.1.15. 
per gratiamfuam-iVtreuelaret fliumfuum.  ^' euangeli%aret  illum  in gentihus.  Hicr.ep.ij. 
Imo  Dominus  ipfe  ad  leremiam  Prophctam  dixit :  Vriufquam  teforma-  ''^"'"•^' J' 
rem  in  Tjtero  noui  te,(jrantequam  exires  de  %>ulua,/anc7ifcaui  te,  (^  in  Pro  iJje- 
tamgentibusdcdite.  Idem  Angeius  annuntiauitZacharixdefilio  loan-  luc.i.ii. 
ne Baptifta nafcituro  apud  Lucam,&r  de  Chrifto  '\^(o:PoUquam,inc]vnt  Luc.i^/. 
hiica.s,conJummati dics  ocio  ft  circtmicidereturpuervocatumesi  nomen  eitts 
JESVS,  quodvocatum  eji  ab  Angelo  priusquam  in  'vtero  conciperetur.   Vnde 
intelligimus  D  E  V  M    O.   M.    etiam  infantummaximam  rationem 
habuiire,ante  quam  vcl  in  vtero  formarentur  vel  cociperentur.  Nullo 

modo  ergo  negligcnda  eorum  ratio  abhominibus  fidelibus,  ve-       Gen.17.4, 
rum  Deum  agnofcentibus,  &:  cum  Patre  fidelium 
Abraham,  fequencibus. 


C  AP. 


H6  I    N    F    A    N    T    I    y£ 

C    A     P     V     T       II. 

De  Trizfiantia  Statii-s  h^fantu. 

Tp  R.€.STANT  I A  infantilis  Status  ex  nonnallis  capitibus  in  diuina 

Scriptura  coniprelieniis  facile  colligi poteft.   Primocxgeminofa- 

do  Domini  De  i,vel  diuina;  prouidenti^E.  Primum  fitium  eil  de  Moy- 

_re,quem  cum  eletfurus  eOetin  rummij  iiii  populi  Ducem ,  eius  infan- 

tiam  mirabditer  illuftrari  voluit;  vt  njmirum  deftinatus  cum  aliis  in- 

Exod.i.i.  fantibus  ad  necem,a  filia  Pharaonis  regis^gypti  ad  crepidinem  fluuij 
inpapyrioneinf:antulusmuenirefur,aproprian-iatrealeretur,  &aRe- 
ginainfllij  tandem  lociUTiadoptaretur,vtnarraturmitioExodi.  Alte- 

Exod.t.j.  rumfadumde Samfgne Thamnath^o,quem cum Deus  ftaruiflet eli- 
gereinpopuli  Ifraeiitici  liberatorem  &  vindicem,eius  infantiamfic 

lud  u  1.  patefecitjVt  coftimemoratur  m  lit»i>e-Xudicujixi...Matri  eius  ftgrjji  ap|^- 

ruit angelus  Domini,diccns:  Concipies &pariesjiiium, cuim non tangetca- 
tut  nouaciiU,eritenim  Na%ar£tis  DEIab  infantia  fua-,  dr  ex  matris  utero,^-  tpfi 

Ib.v.  14.  incii/iet liberare ifrahel de manu vhilifiinorum. Etmultopoft:  Peperit ttaafi- 

lium,dr  vscmitnomen  eiui  Samfin,  creuitg^puer,  dr  heneclixit  ei  Dominu^s,  cee- 
ptr^^  SpmtU'S  Domini efie cum  eo in cafiris  Dan  mter Saraa  S'  EfihaoL  Dcindc 
idemDominusDeuspernobilillimumlsAiAMProphetam  publicas 
aduentumventuriM ES s i/E , infantiseius natalcs maxime  celebrarc 

Ifa.j.tf.  voluit,  decantans :  Populus  quiambulahatin  tenehris, ■viditiucetnmagnam-, 

hahitatihns  in  regione^^umbrx  mortis,lux  orta  efi  eis,  PARVFJLVS  enim  nattts  efi 
nobis,d^Jilius  datus  e(i  nohis  ,drfiaciiis  e(i principatusfiuper  humerueipts,dr  'uocct- 
bitur  nomen  etus  admtrabilis,cdJil.iarius,DEFS,fiortis,paterfiuturificuli,princeps 
pacis.  Adhxcaduentuiamimminenteper  AngeIumGabrielem,dixit 
beatifs.  Virgini  Marij^;  matriDei: Ecce concipies inutero, ^"uocabis no- 
meneiiislefium.  Quas  tandem  concepit  iniantulum,  Spiritu  fandlrofu- 
perueniente,&:  virtutealtiflimi obumbrante,vt  per  Angelum  prardi- 

U, ,.  xerat,id  efl:,tota  q.Trinitate  de  coelo  defcendentc  &:  operante  conce- 

ptionemfilijDEi.  VbiveronatusfuitChriftusinfans,primoab  Ange- 

Luct.  11.         lo  Domini  moniti  funt  paftores  his  verbis:  InuenietU  infantempannis  in- 
uolutum,(^pofiitum  inprdjepio.  Etfiubito  fiaBa  efi  cum  Angeio  mtdtitudo  milttis 
cceleftis  laudantium  Deum  d^dicentium:  Gbriain  aitijfimis  Dco,  drin  terra  pax 
'  hominibui boK£voluntatii.  Deindeveneruntfiefitnanits,drin:ienerimt(JMa- 

riam  di'  Jifiph,^'  infiantem  pofitum  in  prie/epio.Narrat  dcmdchuc!is,qua.i\- 
to  honore  &:  veneratione  infantulus  ille  in  Hierofolymitanum  tem- 
*^'    ^*"     plum  al]atus,a.Simeone  fene,&  Anna  Prophetiflafuitexccptus. 

Iam  ver6ChriftusvtinfansexempIo,ica-\'Cibis  adulrr.s  qi^r.nti  f.\- 

V  cl':::.'  : 


Luci.ji. 


.      S     T     A     T     V     S>  J47 

cienda  Cit  inifantijB  xtas  demonftrauit.Exemplo,quia,vt  narrat  Lucas, 
Elifabeth  materloannis  Baptiftx,cumamatre  Dei  B. Virgine , quac 
iaminvteroinfantulum  Iesvm  geftabat,falutaretur:£fff,inquit,x'/ 

fuSia  eJl^uoxfilHtaiionis tHxin auribm meis^exfdtauitm gaudiomfans  innjtero 
^f^,quodgaudium  proculdubio  infantis,ni(i  a  pr^Tentia  intantuli  iam 
conconceptilESvinvteroB.Virginisprofediifuit.  Verbisver6,nam 
cum ad  Chriftum  afterrentur  infantes  vt  eos  tangerer.difcipulis  etiam  Luc.i8.irf. 
grauatc  illud  ferentibus:  conttocansillos,dixit:  Siniteptteros  'vcnireadme,  &  f^{l\\'['oj!' 
mliteuetare eos:,talitimemmeft regnnm  DEI.  Amen  dicovobii ,qttict(n^  non  Mauh.xi.itf. 
Acceferit regnum  Dei,ficutptier,non intrabit.in  illud.  E t apud  Matth. cum  v i- 
derent  Principes  Sacerdotum  &  Scribar,  mirahilia^idfkJl^-pLcrosda^ 
'mantesin  templo,&dicentesHofannafilio  Dauid,  &L  indignati  dicerent  ei: 
'^ttl^tfuidiftidicuntileftisdixiteis.  Vti^nunquamlegiftis.Sluiaexorejnfarh-    *"  •'• 
titim&lactentitimperfeciftilatidemi 

Apostoli  quoqueexempIoChrifticommonefaciuntnos,  vt  in-  iv«j„},,ig;j.. 
fentcs  & paruulos imitemur:  TanqtiamparttuUsj^axt^.Vm^iyxs  in  prioree- 
piftolaad  Qonnt^iios^inChriftolacvobispotumdedi^nonefcam.nondtime-  i.Cor.3.1. 
nimpoteratis.  ^tz\xt(m:Nolitepuerifenftbi^,fedmalitiiparuulieftotc.  Et  B. 
Petrus  in  epift.  \.I>eponentes,\r\a^\t,omnemmalitiam^omnemdolttm,  e^  [''p^\]t,^ 
ftmulationes,  &  inuidias,^omnes  detraclionesficutmodogenitiinfantesratio- 
nabileffme dolo lac concupifeitcut in eo crefcatis infilutem.Et  B . loan.in  epift .  i.ioan.14. 
I.  Scriboyobis  infantes,qiioniam  cognouifhsPatrem.  re£te,  quiainfantixpro- 
prieeftprimum  agnofcere  patrem  &:  matrem.  Atift.i.phy.e.!. 

Adfcribamvnumex  S.AvGVSTiNo  infantia:encomium,aChri- 
ftiinfantislaudefumptum^cyl^fij^Vjinquit,^^»^^/^?  Firginis accepto confen-  ,^„1    ^ 
y^il^cum  illi  refpondiiTet.  Ecce  ancilla  DomiHi,fiat  mihi  fecundum  ver- 
hwmtnwm) cakftisregionis accolas repetitiit :eccefubitofecretitm  Virginis in- 
effabilis potentia penetrauit:  Intrat  artifexmundi anguftias  uentris  httmani,ef 
fcitttr grauida  materintacta,  dreccetanquamfponJttsdethalamoMariie  Chri- 
fttaprocedtt  ex  vtero.  Occultattir  in  membris  infantispotentia  maieftatis,DEVS 
pendet  aduberagenetricis.  Pannortim  'uiliumfqualorecontegittirfdurifftmiftif- 
fertprAfepijanguftias,^totum  mifericors  humiliterpatitur,'.dummodo  mundta 
quipeneratdiberaretur.    0  beata  infantia^per  quam  noftrigeneris  vita  eft  repa- 
rata.   0  gratifftmi , deleBabilesj^^uagitus ,per quosftndoresdentium-,  ttternosd, . 
florattiseuaftmiis.  OfeUcespanni,qtiibtispeccatorumfordesexterfimHi^ , 
0  prxfepe filendidum,  in  quo  nonfolum  iacuitfoenum  ani- 
mdium,fedcibusinuentt4seftangelo^ 
r/i««.  SicAuguft. 

T    2.         C  A  ».'. 


14?  I     N    F     A    N    T     I    >E 

C    A    P     V    T         III. 

De  Vroprietatibus  infantis  antejjofitjjmw^ ^ 

"pRoPRiETAsI.  OnTnesinfaDi£sinvtero/ianimati  fuerint,  ordi- 

-■-  narie,contrahunt^ec£aiiurLQj:iginalc.  Adiunximusvocem(ordi- 

nariejvtmfantulumChriftum,&B.Virgin.eiusmatremexcipiamus. 

ore.«.7.  Nam  apud  Oleam  \c2^im\\$:Ipftaiitem{kdx  p  o{\:cn) /kut  Jdam  transgref. 

Cifiiyit  pac}im,ibifnmarkati  fHntin  me,  id  eft,in  paradifo^vt  exponit  eo  lo- 

H.meom.       coHiERONYM.  qui  &  fubiicitjnon  efl  e  mirum,{i  quod  prarceflit  in  pa- 

leb,3.r.  rcntccondemneturinfiliis.  EtloB:  Pereat,mciuit,dics,tn cjua  natmfum, 

C^  nox  in  qtia  dtclum  eJl,conceptii^seJlhomo.  Etitcmm-.^utspotefifaceremun  - 

dumdeimmimdoconceptumfcmiyie?  Etibidemjiuxta  L  X  X.  Nemo  m^ndus^ 

aforde,neg^infam,CHitis efunitt-s dici  vitaftper  terram.  quodtefl:imonium 

A.inPfal.jo-    vrgetAugullinusinPialmos.EtDAViD  ait:  Ecce emm, intniqtiitatibtti 

pfalm.50.7.     concefttiifmh&tnfeccatisconcepitme  matermea.  Nam  Augufl:.loc.cit.do- 

cet  peccatum  originis  intelligi  per  iniquitates ,  plurali  numero  pro 

fingularipofito.DeniqjperrpicueaitApoftol.adRoman.Pfra^wwwA^?- 

minempeccattim  in  htinc  mtindu  intrattit,(jrperpeccatt'.m  mors,  ^ita  in  omnes 

A.c.i9-  hominesmorspertran/iit,in  qHoomnespeccatterunt.ltz  Auguftinusexponit 

lib.denatura&gratia,  &alibi{a:pe.  Sedinfansanimatusinvtero,vgre 

cft  homo,ergo  etiam  peccauit  in  Adamo. 

II.  PROPRiETAS,Chriftus  infansjlicctfilius  Adajfuerit,quiavi- 
fibilem  carnis  fubftantiam  verc  de  carne  B.  Virginis  fumpfit,non  tame 
peccauit  in  Adam,nec  peccatum  originale  ab  Adam  in  vtero  B.  Virgi- 

A.ci9.&i'-  niscontraxit. NamvtdocetS.AvGVSTiNvs  fuperCenefin  ad  litte- 
ram,nos  concipimur  in  Adam  dupliciter, primo leciidum feminalem 
rationem,& ex ea contrahimus  peccatum.  Secundo  iuxta  corpulenta 
fubftantiam.  Chriftus  autem  f uit  in  Adam  quidein  fecundum  corpu- 
lentam  fubftantiam,  non  autem  fecundum  (bminalem  rationem;  non 
enimconceptus  eft  virtute  feminis  Adxjfed  Spiritus  faniti,  &:  ideo  in 
Symbolodicitutjconceptus  deSpiritufando.  Vndeapudloanncm 
dixit:  ^uis  ex  vobis  argiiet  me  dcpeccato? 

III.  PROPRiETAS,Maria  Virgoinfans,licctinAdam  vtroq;mo- 
do  fuerit,fecundum  corpulentam  fubftatiam,&:i"eminalem  rationem, 
expriuilegio  tamen  fingularino  eft  conceprain  peccaro  origmali.  Ita 
XiSTVs  IV.Papainextrauagati,Gy£2£^?w/^,teftatur.Conc.Bafilienfe 
&  Tridentin.&  prsEcipua;  qusq-,  Academi^.  Deinde  totus  parne  orbis 
immaculat^eeiusconceptionis  feftum  cclebrat.  Clarus  quoq;  eft  Jo- 

A.c.j«.  cusS.AvGVSTiNi  iii librodc natuta&gratia:  Excepta,  inquit,  fincTa 

Virgtne  C^{aria,de  quapropter  honorem  Domini,nullaffiprsrfti-scufu  depeccatis 

'     ~        "  ttgittir. 


S     T     A     T     V     S.  14^ 

Asitur,  habere  volo  qtujlionem.  Inde  enimfamm,  quodeiplui  ^atix  collatum 
fuerit,  advincendumomni  ex  partepeccatum,  qua  comipere  ac  parere  mernit 
eum,quem  confiat  nullum  hahuijje peccatum.  Racione  quoque  probatur, 
quia  ncqueex  parte  De  i,  neq;  ex  parte  creature  repugnat  hoc  factum 
elle.  Deiquidgm^quiaeftomnipotens:  non  enim impoffibile eft  apud  Luc.i. ^7. 
Deumomneverbum.  Creatur^verp,  quia  animarationalispotefta 
Deo  eodem  momentocreari,&gratiaDeirepleri,  (icuttadumcredi- 
mus  in  creatione  angelorum,&:  primi paretis.  Dices,  repugnat  decre- 
to  Dei,quo  ftatuit  Adam  peccante  omnes  cocipi  in  peccato  originis. 
Rerpondeo,decretumitaexponendum , vt fi  Adampeccaret, oranes 
homines  vi  conceptionis  obnoxij  eflent  peccato,  non  tamen  in  eo  de- 
creto  poteftatemDeoablacam,quominus  exfingularigratia  poflet  a. 
peccato  hominem  reipla  pra:l'eruare.  Et  ratio  eft,quia  ob  decretum  il- 
lud  De  X  non  folum  c5cipiuntur,fedetiam  nalcuntur  homines  inpec- 
cato,&:  tamen  leremias  Sc  S.Ioanes  landliiicati  legu  ntur  in  vtero,nem- 
pe  ex  gratia  lingulari,vt  dicemus ,  Difterc  aute  B.  Virgo  a  Chrifto,  quia 
Chriftus  folus  ex  vi  generationis  peccacum  oviginis  eualit,&  neque  in 
fe,neque in  Adamo peccauit,quippe qui folus non cx feminc viri, fed    ^ 
Spiritus  fan61:ivircuce,vcdiximus,  a  B.  Virgineconcepcus  Scnacus  (Ic. 
"V  irgo  aucem  no  vi  generacionis  diuina;,fed  priuilegio  gracia:  exempca 
fuic  amacula  orginali,&:  licec  in  lepolluca  no  lueric,  in  parence  camen 
fuic.Obiicies,Paulumexpreiredicere:/»^//tf I.Adam,(?»z»fj-^frf4«m<»A  j^^j^   j^ 
Ecrurfum:  Erajntis naturafilij traficut c^ ceteri.  Veril non inficiamur Ma-  Eph.1.5. 
riam  virginem  in  Adamo  peccalle  eo  modo,quo  peccarepocerat,quaz 
nondum  erar,ni(i  in  potentia;  ac  ideo  obnoxiam  ruiifcvt  quando  re  i- 
pfa exifteret,reipla in  fe peccatum  originis haberet,  fed  dicimus  prs- 
fenciam  lingularipriuilegio  De  i,vc  limul  elTe  &iufta  elfe  inciperec; 
Facemur  gracia  erFeclum,  quod  nunquam  ellec  peccacrixjquod  camen 
poftulabacnacura. 

IV.  Proprietas ,quod infances in vcero,quaroprimum func ani- 
mati,id  eftjveri  homines,licec  ordinarie  cpcrahanc  ocs  peccacum  ori- 
ginis,pofruntramenexlingularigraciaDei,ancequanafcancur,vel  in 
lucem edancur ab eo  purgari  &  fandificari.  Habemus  in  Scripcurade 
ea  re  duplex  exemplum,Ieremie  &:  loannis  Baptifta:.  De  illo  n.dicicur 
apudleremiam a Deo:  Ant^c^uam exires de '■juluaJanchfcamtej^Prqpheta.  Iet.1.5. 
ingentibmdedite.Dc hoc  vero^  AiigeIoT5m apud  Y.wc^am-.Eritjnamm 
coramDoniino,(^ Spiritufxnctoreplebitur adhuc cx'Vtero'r/;iatrU fu£.  Legimus  ^""^ '  '^" 
& de aliis  Saciis  in vccro f aiictihcaciSjVC de B.  Af ella apu4 B.H  i  eron.  Hep/f 
inepift.adMarceUaiTi:r/<e/^rw/>/<ijinquic,^/w?r//»wrf/r«x'/frtf^f»fd!>m//;'. 
eiyanteqmmnafcaturftgratiiiomneqtwdante  kbore?/tfuit,licetDet*spr.ifm 

T     5  fittttrorum 


t^o  1    N    F    A    N    T    r    iE 

luf  .1.44.        juturmon  ^  Hieremiam  fanBtficet  in  •vtero  >  &  Joannem  in  aluo  matrisfaciat 

6aJ.i./j.  ^xultarei^  Paulum  anteconjlittttionemmundifeparetin  EuangeliumfltffM.'^. 
Virgine  Mariam  in  vterofandificatam  antequa  natam  etiam con- 

B.ep./74.  ceditB.BERNARD.D.Thom.Aquin.&alijquiexiftimarunteainpec- 
catoorigimsGonceptam:,^^(?^,inquit  S.Bernard.  ^'f//'^«f/if  »z(?r/<?Zf«?w 
cmfatfuijje  collatufai  certe  non  ejlfijj>icari  tantx  Virgimfutjfe  n€gatH,fer  qut 
minismortalitas  emerfit  advtta.  Futt procttldithio  S"  mater  Domini  antefandto) 
^//W»(2/jj.Etaiibiinrerm.deexcelletiaIoan.Baptiftoe,cumdeIeremia' 
&S.Ioanne  in  vtero  fandificatis  pofuiflet  exempla,boc  ftatim  adiecin- 
^uacjuam  ^defmgulari  Vir^ne  nullafit  ambiguita-s,qthi  in  ipfa  maternis  circu- 
fipta  'vifceribmfubltmiorefanSHJicationisgenere  mundatafit,  'vtfotefdniitiariw 

l3i.qi.a.i.  1.  illudiinquoBeus^Beifiliuscarnemftieratfufhepurvis.  Et S.Thom AS  inj. 
'^z.\:tcSnmmx:Ecclefia,\nc^it,celebratnatiuitdtem  B.Virginis,no»  autem  ce  ■ 
kbraturfeftum  tn  Ecclefiaproaliqtto  SanBo;  ergo  B .  Virgo  in  tpfd  natmitateftit- 
Jan^a.Fuitergoini/teroJan^ificata.Exhocargumento^ppa.tctS.Bctnat'^ 
dum  &  S^Thomamd  nunc  viuerenticofefluros  fuiffc  B.  Virginem  non 
conceptam  inpeccatoonginis,quiatota  Eccleila  Romana  celebraf 
ajqueteftumConceptionisatqueNatiuitatisMarix. 

V.  Proprietas  eft,quodaIiquandoinfantesinvteroadhuccxi- 
ftentes,(licetn6legaturillosfan£tificatos)mirabiliaflitnra2fan6l:itatis 

Semit.^.       indiciade^icrint.  PrimumexempiumfitinIacobPatriarcha,quivtefl' 
in  Genefi,in  vteroadhiicexiftens,  platam  frarris  iam  egreili  manu  te- 
nuit,&ideoIacob,id  eft,  fupplantator  fratris  ditlus^^cui  &:pofl- 
ea  benedidlionem  eripuit,&  prx  fratre  diuinam  etiam  benediftioncm 

Mal.7.i.  accepir,itavtMalachKt  i.aDominodicaiur:  D/Zf.vz  lacobjEfiuautemo- 

w.in c tj.Ezcc. '^"  ^'*^"^'   ^^^^^  S.Hi£RONYM.lib.8.inEzeciiielem:  Hoceittlliidde^. 

Rom,^.  14.  quo  ^  Apofiohisdijputatfertbens :  lacob  dilexi ,  Efau.  vero  odio  habui.-  Dilipt  au- 
tem  Iacob,quia  carnettm  atque  terrenumfupplmtat  c^jut  crat ,  c^  henedictiones^ 
illius  meretttr  accipere.  Primum  enim  iuxta  carnem,dr  pofteafecttndumJI>iritttm- 
'uiuimtis.  Antevitta^deindcvirtutes^qmhu^vitiafubruuntur.  1 1.  Exemplum 

G.lib./.c.un  fitS.BERN.deqivoin  vteroadhuc exiftete ficGviLHEL.de  Bonaval- 
ie.  Mater  ettti  Aleth  cttrfi  tn  ordtnefiliorum  tertutm  Bernardumhaverettn  vterts 
fomniumviditpr£fagit{mfuttirortm,catellttmfcil.tottimcunclidum,indorfofiih- 
rtifum,(^latrantemtnvterofe habere.  Sttper qttoterritavehcmenter, cum  reli- 
giojum  quendamvirum  confttluiffet,continttoille  Spirittmprophetixconcipienii 
quoBauidde fanSiii  prxdicatorib.Domtno  dicit-.Ltngtta  cam  tuorum  exinimicisy 

,lfia>7.i.j.  trepidanti  dr  anxixrejpondit.  lSle^ttmeas,beneresagitur.  Optimi  cattiii  matere^ 
ri(,qui  domu<s  Dei  cuftosfuturtts  magnospro  ea  contra  inimicos fidei  edittirtts  cH 
latratue.  Erit  enim  egregitts  pradicator ,  (Jrtanquam  bontts  canu gratia  lingttA 
medicinala  multos  morbos  curaturtts  eH  mmtintm,  ^o  rejponfo  mulierpia 

d^fidelis 


S    T;   A    T    V     S.  iTt 

^•fideJUquaJta  Deofnfcepto  kta  efficitur  ,uimtunc  in  Amorem  nondum  natitota 
tramfundittftiCOgtuinsfrcrUeHmliteris  erudiendum  traderejecundum  modum 
vifionis  & tnterpretationis,qua  ei  de  illo  tAntfuhlimiapromittehantur.  ^ed& 
fecit.  cMox  enim,vtfelicipartu  edtdtt ,  non  modo obtultt eum  Deo,  ficut  dealtis 
«oere  confueuerat-fedficutkgitttr  de  Anna  matre  Samuelis,  qudipeiittim  k  Domi- 1-  Rcg- '- 
fio ,  &  acceptumfilium  in  tahernacuh  eitts  defiinauitperpetuoferuiturumfic  & 
ipfa  eum  in  Ecclefia  DBUcceptahile  ohtulit  munus. 

III. Exemplumeft  S.  DoMiNiciOrdinis  Prxdicatomm  Funda- 
toris,de  quoTHEODoRvs  de  Apoldia  libro  primo  Vits  itafcribit.^''*^-'' 
Sublimicrisgratitefiiittmpariiiira  materWA  NN  A,antequamconciperetcoelefii 
vifione  doffa  efi  departu  future.  Vidtt  nam^^  (e  vterogeflare  catu!um,(irdente  ore 
faculam  ferentem,egrefiumg^ab  vtero  totu  mundttnffiimmis  abeitis  oreprortim- 
pentihtiii/luminante.  Plurafunteiusgenerisexepla  in  VitisSandorum. 

I  V.PROPRiETAS.Infantes^fun  vteromaternomoriantur,adiEter- 
nam  falutem  non  peruenient.  Caufla  perfpicua  efl;,quia  nuUi  homini 
datus  ad  falutem  aditus  eftjnifi  per  baptifmum  a  Chrifto  ipfo.  2y///?i3'</^B' ioaa.i.;. 
renatus  inquitfuerit  ex  aqua  &Spiritu  San^o,non  introibit  in  regnum  ccelorum. 
Deindeclaraeft  B.AvGVSTiNifententiaadHieronymum.  ,^isquis k.z^-ix. 
dixerit,quodin  Chrifio  viuificabttntar  etiam  parutiti,quifinefacramenti  eittspar- 
ticipstione  de  vita  excunt,  hicprofeBo  &  contra  Apoftolica  m  pr&dicationevenit, 
C^T  OT  A  Mcondemnat  Ecckftam,vbipropterea  cum  bapti%andisparuulisfifii- 
itatur  dr  curritur ,  quiafine  dubio  creditur  aHter  eos  in  Chrifio  omnino  viuifcari 
»o«^»//f.Exiftimantquidemeosadfalutemperuenirenonnullipofle, 
maxime  Lutherani,fi  piorum  parentum,honeftarumqj  matronarum  i"  Colloq." 
precibus  in  cafu  neceflitatis  Deo  commendentur ,  eo q,  verum  Chri-  An°ciTe^'^  ^*" 
ftidictumfit,  Peiite&  accipietis,pid(ate&aperieturvohis.  SedmeminifleLucu.p. 
illidebebantjverumquoq;  didumeflTe  Apoftolilacobi.  Petitis,&nonUc.  4.}. 
Mcipitis,eo quodmalepetatis.  Maleautemfinedubiopctit,quic6trama- 
nifcftiflimam  Scripturam  iam  allatam,contra  Apoftolicam  pricdica- 
tionem,contratotius  Ecclefiajconfuetudinem  petit,velfinedubio 
creditaliterquamperbaptifmumeosinChriftoviuificaripofle.NE- 
QVE  tamcninficiandumeftjDeumproimmenfa  fuamifericordiaex 
fingulari  priuilegio  eiufmodi  infantes  poflie  antebaptifmum  fandifi- 
care  &  faluare,ficut  faluauit  Hieremiam  Prophctam,&  S.  loanne  Ba- 
ptiftam&B.Afellam,&probabilcfitDeumperindeinhoc,atq;inaliis 
cafib.poflTe  pro  fua  clemetia  aliquando  fupplere  parcntu,  velaliorum 
dife6lum,vtfi  incuriaSaccrdotisbaptizantis  aquafortaflTebaptizan- 
dumnonartigiflet,autfiformafacrameriimperfe£te  &mutilejpnun- 
ciata  fuiflet,  quse  exempla  a  Theologis  afferiltur.  Ide fentiendij  eft  de 
jnf:intib.inluceeditis,vclnat!S,fiantebaprifmiipercepriimori3ntiTr. 

C.M% 


1 

iji  I  N  F  A  N  T  1  i«  11 

C    A    P   V    T       I  V. 

l^e  Vroprietatthus  mfantmm  m  lucem  editorum. 

PRiMA  Propriecas.  InfanresfimulatqjnatifuntjVeleditiinlucem, 
.„-„.,,,.  debcntbaptizari.DiuinaenimcomminatioChrifti  apudB.Ioan- 

nem  generalis  &9i.Nifiqutireaattiifueritex  aqug.c^  Spiritu  San[fo-,non  intro- 
Tdcprifcnpt.  iJoitinregnumcoelorum.  DcinderegulaTERTVLLiANiefl:aflercntis,/(^ 
quod  apud  omnes  vnum  inueniturynon  errore  receptum  ^fedfrijca  c^  ^pojlolic* 
A.cv,  traditioneacceptumiretentum^ejfenondebcredubitari.&c  Avg  vst  i n i lib.  4. 

de  h2.^ziimo. ^odvniuerja tenet  Ecclefia,nec Conctliis injlttutumjedjemper 
retentumeBjnon  nifi  auUoritate  Apojloltca  traditum  recii^tmecredi.  Atpx- 
dobaptifinum  vniuerfa  femper  tenuit  & retinuit Ecclefia ,  nec  Con- 
D.cvlt.         ciliisvllusefl:infl:itutus.vndeS.DioNYS.Areop.deEcclefiafl:icahie- 
O.Iib./.  rarchia. Diuim,in(]yiit,noJlriDucesprobaruntinfanlesrecipi  ad Baptijmum. 

Orig.  inepifl:olamadRomanos.  Ecclcjiaab Apojlolis  tradftiencmaccepit 
A.c.ii,  e/ww/)<<r««/^(i(irf^<i^///»z«/w.EtAugufl:inuslib./o.degenefiadIiteram, 

ait,hoc Ecclefiam femper  habuifle ,  & a maiorum fide  percepiflTe ,  vt 
cum  viueiftibtti  paruuiis  curratur  ^  vtuentibtisjuccurratur ,  ne  cum  mortuifue- 
•*•*'•  rint,nihilpoJptferi,quodprcJit.  Et  rurfus.  Confictudo,in(\\iit,  matris Eccief<e 
in  baptiznndis paruulii  nequacjuam (pernenda es^i ,nec  vllo modo fuperfluadcpu- 
tanda,nccommnocredmda, nifiApolloiica  cjft traditio.  O b  1  icie s , Tertul- 
lianumlibrode  Baptifmofuaderedilationem  baptifmiinadolefcen- 
tiam ,  &:  Gregorium  Nazianzenum  in  S.  Lauacrum ,  in trimulam  vel 
quadrimulam  xtatem  ,  qua  pueri  aliquo  mGdorefpondere  poffint. 
Refpondeo  vtrumqueloqui  de  infantibus,quandonon  penclitan- 
turdevita.namTertullianuseodemlibrodifcrtedocct,neminifalu- 
temfine  baptifmocompetere,6cNazianzenus  trimulum  aperte  re- 
gnoccclorumexcIudit.fianteeamsEtatem  difceflerit.  Pra:fl:at  ergo- 
quam  citiflime  illos  baptizari,quam  peiiculo  incerto  exponi. 

II.  Proprietas.  Remitritureis  peccatumoriginis  fimulatq;  ba- 

ptizati  fuerint.  Ideo  enim  baptifmus  datur ,  vt  remittantur  peccata. 

Aft.  1. 5».        Vnde  B.  Pet rus  i n  A  dis.  BnptiZctur  vnusquisg^  vejlrum in  rerr.ijjtoftempec- 

Aa.ii.\6.        catorum.   Et Ananias Paulo. Bapti%are,&abluepeccatatia.  EtPaulusad 

Epb.j.zs.  -     Ephefios.  Chrilitu dilextt Ecclejiam,mtmdans esimlmacro aquAinvtrbo vitx. 

i.Pett.5.11.      EtB.Petrusprimaepiftola.  Vosjaluosjaci^bmifma.  ConciliumCon- 

flantinopolitanuml.inSymbolo.  Crcdimusvnii  baptifma  inremijjtonem 

'^'^'  feccatorum.  &  Conc.  Mileuitanum.  Parauli,  qut nwilpeccatorttm infemet- 

ipfis  adhuc  comm'ttterepotuerunt,ideo  in  remijfionempeccatorum  veraciter  bapti  - 

O.hora.  14.     z,mtur,vtineisregenerat'ionemundettir,qu^dgcncrat'tonetraxerunt.  Orige- 

e.  hom.  39.     j^  j  j  ^j^  cii^.z.Lncx.Paruulibaptj^^antttrinremiJficnempeccatorjiiiLCHKxs, 

inGe_ 


S    T    A     T     V     S.  1J5 

in  G  e  ne  fin .  ideiuodillic  operatur  iircumcifio  in  depofitione  carnuy  idagit  hic  ba- 
ptifmuiindepofitionepeccatorum.hACT AtiT Aih.j.  CumhomocoeleftiUuacro  L.e.y. 
purificatuiexponiiinfantiam  eumomniUbevit£  prioris,dr  incremento  diuini 
viqprisacceptOTfithomoperfe^uiacplenus.k.VGV&x  iN.tra£batu  8o.in  loan- 
nem.Fndetantavirtuiaqute,vtcorpustaKgat,^eorahluatiLio  I.  infermo-  Lfetm.^. 
ne de natali Domim.Omnt hominirenajcenti aijua  haptifmatisinjlar  eHvte- 
ri  virgina  Us  eodcm  Spiritu  repkntefontem ,  qui  repUuit  ^  Virgmem ,  vt  pecca- 
tumyquodihi  vacuauitfacra  conceptw.,  hic  myftica  toUat  abtutio. 

III. PROPRiETASjCum  remiflione  peccati  originalisinfunditur 
eisgratia,&cumillahabicus  fidei,  fpei&caritatis.  Degratiadocet 
D.AvGVSTiNvslib.i.dePeccatorummeritis&remiffionejdehabiti- A.c.y. 

bus  iUis  definiuit  oiimSynodus  Generalis  Viennenfis,vt  habemus 

Clementinal.  deSummaTrinitate.  &  etiam  Tridentinafeflione^. 

cap.7.  De  Fide  aucem  probacur  ex  Scripturis ,  nam,  vcdicit  Apoilo- 

liis  in  epiftola ad  Hebrios ,  (ine  fide  impojfihile  efi placere Deo ,  &  ad  Ro-  Heb.ii.e-. 

m3.nos. <^rhitriimurh9mi»em!u/lifcariperfidem.3.tx:oni}:ztin£2mc$izm    °"'*'^*- 

bapcizacospIacereDeo,&:  elTeiuftos.  Simihcerprobacurdecharita- 

tc.  nam B.  loannes  in  priore  epiftola.    ^ui  manct  in charitate,  inDeo '•I<'»n4'*. 

manet,c^Deusineo.  AtininfancibusbapcizacisUquecDeumhabicare, 

vc facecur  etiam in epiftol. ad  Dardanum  Avc  vst in vs:habenc igitur  A.cp.;/. 

charicarem. 

1 V.  Propriet  as  ,  Infances  baptizaci,  nullum  aftum  fidci,fpei ,  vel 
caritacis,habent.  quiaS.Scripcuradocec&experienciaquotidiana  ^^^'■lf* 
oftenditjnullam  cognitione  ininfantibus  effediftancisboni  &mali. 
Deinde  Paulus  ad  Romanos  docet,fdeefieexauditu,at  videmus  paruQ-**"""'®'^^ 
lum  non audire, fed pocius  obftrepere & reludari.  Nec verifimile efl: 
Dcum  cunc facere in menreparuuli  miraculum ,  fi  enim in mcnce fa- 
cic,vccordecredacadiuftitiam,curnon&inlingua,vttfrffo»/f/f<j/«r 
adfilutem  ?  Quod  aucem  motucorporis  &  eiulatupotms  obftrepant 
praEdicantifidemdocctB.  AvcvsTiNvscpiftolay/.  Etidemepifto- 
la  ^3.& rra£l. 80. in loannem .  Ec libro primo  de peccatorum  meritis, 
cap.  io. diferte ait ,  paruulos  non habere  fidem ,  quse  eft  in cogitatio- 
ne,nonhaberefenfumfidei,&nonhaberequod  Paulusdicit.  Corde 
erediiur adiuftttiam.  Neqve  patrocinatur  contrariumdocentibus  ex-  Rom.^o.ia, 
emplumS.IoannisBaptiftaj,quinouosiIlosfideimc')tusinvterovide- 
tur  habuifle  materno,quando  B,  Virgo  falutauit  S.  Elifabeth  eius  ma-  Luc.1.44. 
trem.namncqjtumB.Ioannesbaptizatuseftjneqjf/^^w^tefteAugu- 
ftinoadDardanum,'r^<«(/(pt?f/'/;»  illopuero  acceleratus  vfuirationis^vo-f^-^i-V' 
luniatis,vt  intra  vifcera  materna  iampoffet  agnofcere,credereyConfentire,quodin 
mUiiparuulis  £tas  expeSiatur^vtpofftntetiam  hoc  inmiraculU  habendum  dtuinx, 

V         j>ote»' 


iH  r  N  F  A  rr  T  r  iE     , 

V«n  ur.  jo,   fotentU,non(tdyumdn£trAhendumeJ{exemplttm  natura.  NamqugndoTiEV^ 
voluttyetumiumentum  mutum  rAtionabiliter efi locutum:  necideojunt  Admoni- 
ti  homineiindeliheratiombutjfiu  etiam  afinina  exfeSiare  confilia  ^uocircann 
Hu»dfa£ium  eff  in  Idanne  contemm ,  nec  inde  regulam  quidfentiendumfit  de 
faruulisfigo.imoidin  illo  propierea:mirabiliterprttdtce,quia  in  aliis  non  inuenio. 

V.PROPRiETAs.Exiamfiparuulia6hiproprionGncredanc,funtta- 
menfideles&reredenresappdlandi.  Primoquia,  vtdidum  eftexSy- 

T.ref«.cT.  nodoTridentina.cum  remifllonepeccatorummentieorumhabitus- 
fidei,  rpei  &:  charitatis  in  baptifmo  infunditur,  de  qua  fide  iilud  Chri- 

Miic.t<.i<f.  fti  diftum.  .^icredtderit  qt  bajxi^^ttiifueritjtxponitltiti  ocen  r  ivs  1 1 1.. 
eapite.Maiores, de  baprifmo  & eius efFeftu. 2.  quia cum  baptifmus  (it: 
iidei  profeflio.eorum  baptizarieftquoddam  credere.  ^unefciat,\n~ 

KrCi»         c^\iitAvGysT.lib.i.depeccatotammeiitis,cred(rei»fantitusfJpbaptiza- 
ri,»im.cr£dereautemijottla/>tt:^ri?EtepiiXolA  Li.Paruuit/m  efinondttmfideS' 
illa,qutein  eredtntium  voluntateconfifiitytAm  tamen  ipfiui  fidcifncramintum  fi- 
delemfaeit.  Namficut  credcre  refponditurtita  etkmpdelis  vocatur,  non  rem  ipfam 
mtnteannuendo ,fedtf(ifti rei (acramentum percipttndo.  i.  quia  creduntfide: 
aliena,nempe  parentum  fuorum,aliorumq5  fidelium,  a  quibus  bapti- 
zandioftciuntur.Crf(^««/,inquitidcm  AvGvsT.feui4,deVcrbis  Apo- 
ftoli ,  (j^^tnfavtes.Vnde  credniii  fquomodocredtiat  ?fiJepar£nttir?ififidefarentH- 
furgantttr,pcccatoparentiipGllutifunt  Et lib,: .  de peccatorum  meritis c.^jf.- 
'     ybi  ergopontnnuparuulos  baptizatos  nifiinterfidetis?(ictit  vniuerfk-vbi^  Ecclefi^ 
cjamat au£ioritai,ergo intrreos  quicrediderunt.  Hoc  enim  eis  acquirunrper  vir— 
tutem SiirAmenti,(^offerentiumre(pvnfionem.   Idem docet luftinus q. '^S.. 
BEDAinc.i6".Marci,&Bernardusep.77.aIiiq;Patres.  Ratioquoque" 
inanifeftehuicdodfcrinsfuftVagatur,quiaparuuIia!ienavolutatepec- 
carunc,nccfuo,fedtanrumalicno,nGmpeparentuarbitrioreguntur5> 
non  eft  ergo  mirum.q,  alienafide  eredan  t,&  ad  falute  promoueantur. . 
VI.Proprietas.  Etiamfi  ex  hac  doftrina  fequatur  innumcros'- 
paruulos,quifinebaptifmoexcedunr,perire,adDeioptimi  &iufti(Ti-- 

A'X4w..  inijVCrefpondcntB.  A..vGvsTiNvslibrode  bcno  peifeuerantiar,  &.S. 

%K,^  pRospERlib.2,deVocacionegentium^occultaquidem,fcd4iiftiirima- 

iudicia  referendum  eft  j  cum- enim  paruuH  ifti  peccato  originis  obno-- 
xij  recedant,nonnneculpaexceduntoC«»«f».7wf<)«/?i!^fr<i»i/*j/3/fr^j^^- 
nos,  ai  t  Pro fp e r,  inter Iiidjios,inter  h*retu  of ,  intcr ipfis  Catholuos  chrifttanos, 
quammuhiplexpereat  nuwerusparuulorum ,  qttos  quantumadpropriasfcrtinet' 
velu>itates,vcqJ>ormm  iliquid,n(^^  malumconft  i egi ((e,difci»ius fuper  ilL  1  :(Um 
ma»eyefent<nti.T.m,qii-i.m  hu  rnantimgenuipr£.iartcAtione  primiparenjis.  excepie, 
ittitu fe»tenti<trigor  ,d/(?n  ettam  circa  tales  non  rtfoluttur,  quam  mngnurn  iUitd 
feccat.tm  fueritidemenjirAtur.  i.multorunxinfantununceritus  culpa?pa- 

lentumi 


S    T    A    T    V    S.  m 

vnntnmmhnitar.CMmqttgrimmyinciu  rt  idcm  paulo  poTl ,  tjMmoSo^Dem 
w»»«  homints (iluos  ptri  veUt ,  qui  non  omnibtu  illudtempiu  impertit  >  i»  qut 
per  volu»tariamficlempercif>iend*grati£  ftnt  capMtes,  nonirreligio/e  ttrbitrorcre- 
ii,neci»eonuententerintelligi,quadifttpauc0r»indierumhomtitesadillamperti- 
ntntgrati*partem,quA/empervniuer(isefHmptnf»nttimibft«iqutvti^fibent 
vterentur  etrumpArentes,  etitm  ipjiper  etfdem  iuuartntur.  Omntum  nam^  ex- 
.trditi paruulorum ytotacjue  ilUprimipianecdumrationsiUirtftnlisJub  arbitria 
•iacentvolHntatkaliin*,n€cvUo  mede  eit  nifi per  diosc«nfiUpoteH,^c0nfequens 
itHillos  adeorumperttnereconfortmm  ^qmrum  velrtSl;  velprAuoaguntur  affe- 
Su.Sicut  enim  ex  altena  confejftone  eredunt^  ita  ex  aliei**  infdelttate  aut  di(pmu- 
iatione  ncneredunt.  Dcnique  non  pereunt  paruuli  ficut  adultuncc  enim 
idctruduntuc  in  ignem  setecnura  ,qui  paratus  eft  diabolo  &  atigelis 
•«ius,redtantum3Eternafelicicateexclufi,in  alioquodaminferni  lo- 
«coleuiflimam,  vtoftendemus^cxB.  Auguftino  capite  fequenti,pce- A-lil^Tnil»^' 
auroruftinebunt.  '  *^°*-*' 

<C  A   P  V  T     V. 

De  StAtu  Infantam  poB  mortem. 

^RtM  A  Proprietasinfantum  eft.quod  aetas  maximellt  idonea  ad  re* 
-•  gnumccelorum,quodillisdaturpoftmGrt«m.  NamChriftusDo-Mattli.'5A> 
mm\xiipu6.ueshAiinQc\\{izscyiP^cffcii\cixMniteparmlosvcnireadme,^^^^'^°**' 
taltumefiemm  rrgnumctelerum.  ttiamti emmDommusin  Itatura hplo- 
rum  commendauerit  nobishumilitatem&innocenriamvitjE,vtD. 
A  V  G  vsT  I  Nvs  Ub.  i.  Confeffionum  reifce  tradit  his  verbis. //«»wj://^4iftf/f- ^  j^^ 
^ntminfiaturapuerifcommcndajit  Rexnefier,cum  aifii.Taltum  enimejiregnum 
Y^^r«w,tamen6mulindicarcvoluitilIamartatem  eflevalde  idoneam 
ad  regnum  ccclorum  &  falutem.  Nam  tres  Euangcliftje  loquuntur  dc 
■verisparuulis,quos  multi  offerebant,vt  eis  Dominus benediccrct. 
2.  quia  Apoftolitalcs  prohibere  conabantur,neChriftumaccedc- 
Tcnt :  quare  &iiIaratioDomini, «//««» eff  enim  regnum cirlorum ,vcns 
•congrAjebat  paruulis.  3.  complexio  illa  &  benedidio  paruulis  data 
-aperte  fjgnificat  cos  ad  Sociecatem  Ciirifti  pertinere  ,  eiuique  rc-  eal.4A«. 
gnum.  Quarcficutlfaac&Ifmahcl  allegoriccduo  teilamcntaapud 
Apoftolum  fuerunt,&  tamen  duo  veri  homincs  fuere:  ita  ^tas  in- 
fidelis  typus  fuit  humihtatis  ,&  fimul  reipfa  idonea  ad  regnum  cce- 
4orum.  Refpondent  xjuidem  nonnuUi  Chdftum  locucufn  de  ma- 
gnis  pucris  iam  rarionc  vtentibus ,  eo  quod ,  vt  noctmit  T  e  r  t  v l- 
X I A  N  V  s  hbro  dc  BaptifmoChriftusait.  Sinite pMmulos  venire  adme. 
Venire  autcm  fit  propric  grandiorum.  Sed  opponimus  illis, quod 
B.LvcA  s  cxprcflcaiat,cospottatos  fuiflead  Chriftum,&nonfuis  iw  «ij. 

V     X        pcdi- 


i^S  I  N  F  A  N  T  r  ^^ 

pedibusvcnifle.&vocecW/jfEff^.quxgrscavoxproprie  defignat  in- 
fantes.  Matthsus  autem  &  Marcus  appellant  w<'«,id  eft ,  paruulos 
nutrice  egentes. 

II. pR o p RiET As, Ci in  infantia poft baptifmum die fiium obeant, 

ftatim  ad  regnum  coelorum  perueaiunt.  Ratio  eft,quia infantes  poft- 

Rom.s.ifi.      quambaptizatifunt,reddunturfilij  T^ ^i.Si autemfilij DEI^mc^mt.  Apo- 

A.ep57-         iko\\xSydrh£redes,hxredesqui(iemDeiyCohteredesautemlefuChrifii.    Deindc 

B.feim.s».      itadocet  D.  A  v  g  vs  x  iNvsepiftolaadOptatum,&B.B  e  rn  ar- 

pv  s  inCantica.Auguftiniverbafunt.   ^od maxime apparct in partiulisy 

deefuibtfi  cumper  Chnfligratiamrenafcuntur.cr  tfiam  'vitam  in  ill/i  tenera  ata- 

tefinientesyin  xternam  tranjeunt ,  ^  beatam ,  dict  aon  poteH ,  quedl.  b,ro  dtfcer- 

nttnturArbitrio  ab  aliii  infantibut ,  quifine  hac  gratia  in  ipfus  maffix.  damnntio- 

nemeriuntur.  Etratioipfaperfpicue  fuffragatur.   Infantes  cnim  illi, 

poftquamobicruntpoftbaptifmumreceptum,funtpeccatioriginis 

cxpertes,necvllumpeccatuma£lualccontraxerunt:funtergoingra- 

tia,,ergopoftmortemilicotranfeuntadvitamarternam.  O-^/wenim, 

Rom.<.i3»      tefte  Apoftolo,eftw/«<«/fr«4/«  Chrtflo lefii  Domtnonoftro. 

IIl.PROPRiETAS,Infantesinnocentes,quiabHerodeorimoc- 

cififunt,baptifmononaqua;,fedfanguinis  elutis  ,n6folumftatim  ad 

falutem pcrueneruntjfed etiam martyrij  coronam acceperuut.  Et  ra- 

tioeft,quiacorumtanquam  Sandorum  Martyrum  memoriamEc- 

cle.fiatotaanniuerfariacelebricateS.Innoeentumrccolit.-cuiusfefti 

mcminitORiGENES  homil.j.in  diuerfosEuangelijlocos.  Cypria- 

Kvs  hb.4.ep.(J.adThibaritanos,&:  infermone  de Stella  & Magis.vbi 

s.it  eosinordtneSan^lam^^  martyresprimumhabere  locum,dr  Secrc- 

torum ionfcios  diuinorumpropinqukatefamtliarijftma  clementtam DEI pro no- 

hMOi.iQ^     flrisexorarelaboribt*s.I}t\tide  S.  AvGvsxiNvshb. j.deLibero  arbitrio c. 

25.&epift.28.adHieronymum:cuius&fermones4.exftatin  eorum 

feftohabiti.Meminit&B-Bernardusfcrmonedelnnocentib.QvoD 

autemeiFuiiofanguinisproChrifto  vicembaptifmifuftineatdocent: 

iidcml?atres.JMamTERTVL.librodeBeptifmo,deMartyrioloqucns.. 

Hic,,incimti.eBbaptiJmtts,qHilauacrtmrege!?erasionisno»acceptumrffert,vel. 

j{ierdl///e!w  rfiiW/if.  C  Y  p  B-i  A  N.  vs  prasfationelibri  de  Exhortationc  Marty- 

rij,dicitMartyrium  eflcbaptilmum,  &  baptifmoaquajpra^ftatiorem. 

Ambrosiv sinPfaLiiS. feimone/.triabaptifmatanuiiieratj,  Aqu^^ 

Sanguinis,&PurgatorijinalterofecuIo.HiERONY.incap.4.adEphe- 

fios.  Greg  o.R.  Nazianz.oEarione  in  S.  Lumina.  Auguft..libi  i3.d&Cij- 

uicatc Dc.i:.  cap. 7.  & ep.  10 8.  ad  Scleucianam;,  & ahbi.,  Cyriltus. cate- 

cheftj.  Damafccnus lib.4,cap.jo.B.ernard.ep.77.  Adlijcc raartyrium. 

«Qnuemteum  baptifmo  iii  crtbus  cffcdibusaiain  primo  remitcicpec-^ 

catumi 


S    T     A    T    V    S,  ifr 

catumoriginaleininfancibus.  z.  quiamartyrio  magisconfigurantur 
Domino^quambaptifmoaqiiaJ. /.quiaremittitomnempoenampec- 
cato debitam.  Vnde Eccleda nunquam  pro  martyribus orzz. Iniuriam 
enimfacftMa}  fjri,c[i4ieratpr6  martyre,  ait  Auguftinus  ferm.  17.  dc  vcrbis 

Apoftoli. 

I V.  Proprietas  ,  Infantcs  (Tne  baptifmodccedentesjfiueintra 
/iueextravterummaternummoriantur,  poftmortemnonverfantur 
iBmcdioaliquolocornievi!amoIeftiaautdolore,vbi  vita  temporali 
fruantur.vtdocuereoIimPelagianiteftcB.  AuguftinolibrodcH^e- A.c.»8. 
refibus,&  nuncvidentnr  docere  Ambrofius  Cathatinus  in  librode 
Statupuerorum,&:  AlbertusPighiuscontrouerfiaprima.Namloan-^*'^*"**' 
nis  j.abfolute dicitur.  ^tti credtt infiUum hahet vttam Aterttam-,qut autem 
incredaltts efi ^t o,nsn videhit vitam^fedira Dei mttnetJufereHm.  De qua di- 
ftumeftab  ApoftoloadEphelios.   Eramta  (jr ms natura filij irg , {icut(^^?^ ^i- 
C£teri.  Deinde  Paulus  in  epiftolaad  Komanos.Perv»iHide/ic7u  inomnes  Ro™- $•''• 
hominesincondemnatioricm.y nd.cS.  Avgvstin  lib  i.deOrigineanima:.  '^"^' 
Non  haptiz4tts,mqnit,paruMlis  nemopromittatinterdamnatiene  regnum^  cae- 
lorum,quietis  velfeticitatis  cuiuflibet,  at^  vhilihet  quajimedium  locum\hoc  enim 
ets  h£rejjs  PelagianapromiJit.E  t  i  te  r  um.  Nouellas  h^reticos  Pelagiartos  iu^i^me  WJib.  z.t.  iw 
Conciliorum  Catholicorum ,  &  Sedis  ApofioHcA  damnauit  auSioritas,  eo  quodauji 
fuerintnon  b^ptiT^tisparuulis dare qutetis  ^ftlulii lacumetiam ^rater regnum 
fff/or««>.S.FvLGENTivslibrodeFideadPetrum  cz^-S-Pttruulos^quihiu^-^i- 
nuUa  poffurt  vel  hona ,  vel  mala  inrjje propria  merita  voluntatis  infoluhtti  nextt 
dternd  damnatioretinet.  Chrc  etiamS.  Bernardus  docet,  Ififantesp(rire,fz.  ep-  i^i* 
«on  baptizentur^ 

V.PRoPRiETASjInfantcs  finebaptifmo  decedentes,non  tamcn 
punjemur  posna  fenfas,vel  ign  is  fenfibilis.Ita  docet  Gre  c.Nazianz.  ^  antem«d. 
orationeinS.  Lavacr-VM.  Ambrofinc.j.adRomanos&S.  Augufti-*'"'" 
nus lib.  j.in lulianum.  Ego autem nondico,z\t,paruutosjitu Chrijlihaptijmi-^ 
te  morientes,tantapaenaejjepte8endos,vteisnonnaf(ipotinsexpediret. Etmfxz. 
S^iidubitaueritparuulesnonbaptizatof  indamnatione  omnium  leuijjtmafutu- 
ros:quie,efuatis  ^  quanta  erii^quamuis  defintrenonpoJ[}m,  non  tamenaudeo  dice- 
t!e,quodeu,  vtnutlteffent,quam  vtihieffentypotitHexpediret.  Quibus  verbis 
fatisaperteindicatdeipfa.fpeciepcenaE  Auguft.fuiffeirKiertum.Cer- 
tePetrusLombajduscum  Gmnifchola.Theologotumin4..fentent. 
diftin.jj.docet  paruulosapudinferos  poenadamni  tantum ,  non  fen- 
£uspuniri.i..carentia:viGonisrfiuJna?,  noninffiftionefcnfibilisignis; 

VI.PROPRiETAy.Valdeprobabilcefteofdeminfantesnonbapti- 
zaros,^etiam/iexterno:dolorecarcat,fenfurosaliqueminternumdo- 
k>rem> quodintelligantfe  a. confbrciopiorum  fratrum  &:  parentum 

V     j,        alienos,, 


;  alienos ,  &  intenebris  perpctuis  in  carccre  inferorum  vifturos  ,licct 
cum  Auguftinodicendumfitlcniflimummitiflimumque  illumfutu- 
rum.NamCyprianusinfermonedcrationecir.cumcifionisagens  de 
ipcenapeccatioriginalispofbmortem.^w^^^^^riiijinquit.^c^wftfr/fwfir- 
uit  snim£lahDr(^gfflf{iioJpiritus.&c kvGvsTi^avs  ep.  28. &ferm.  r^. dc 
Verbis  Apoftoliait  infantes  in  inferno  pQenam,vel  fuppliciumefle 
paflurosj  at  fupplicium  finedolore  non  eft.  S.  Thomas  tamen,  Bona- 
ucntura&Richardusputaucrut  eosnullum  dolorem  internumpaf- 
furos,pro.quibuspotesitaargumentari.  AuguftinuscotraluUanum, 
&  in  Enchiridio  cap.^3.docet,infantum  pcenam  poft  hanc  vitam  mi- 
;tiflimamfore,atdoIorinternusde  amiflabcatitudincgrauifrimuseft. 
Rcfpondeo  Auguftinum,noncom.parare  panam  animi  cum  pcena 
xorporisjfedpoenamparuulorumcum  pcenamaiorum.  Dicitautcm 
mitifllmamtribusdecaufis,  i.quiamaiores  veladultipunienturpoe- 
;nadamni&fenfus,infantespcEna  damni  tantum.  j.quia  adultipoc- 
.ngdamnianncxumhabebuntv^rmemcofcientix.^.quiaadulciacer- 
.biflimumdoIoremfentiuntdeamiflabeatitudinc,vtfa:pecontendit 
Chryfoft.  infantesautem  Ieuiflimum,quianihil  vnquam  cognoue- 
runtdebeatitudine.LEGECardinaIemBellarminumtomo3.contro- 
iUcrfiaEfecundshb.^.fufe&cruditcdchoctotocapite  difputantera. 
yXI.PB-OPRiETAS  InfanteSffiueinttavterum  mortui,(modofue- 
rintanimati)fiu£extravterum  refurganteacorponsftaturaadquana 
perueniJrent,fefuperuixifrenc,quod  indicauit  Apoftolus,  curo  ad  E- 
■*ph.4.ij-       pJhefios fcripfit nos  tcmporciu<licij.extremi  occurfuros;»  virum per- 
feiIumtinmen/ur^mdtatujknitudinisChrfflt.yndtHiv.KOti.lih.  6. inlc- 
;l«ejne.|i-      tcmi^rtijflaeffjj/es  nmfjtma^qudndo  iuftifulgebuHtficut  Sol,  &infantes  quo»' 
dtmfaruuUat^jABantesabf^^^atum  mcremento  (^inmriis,  ac lahiire corporto 
refurgentin-vtritmferfeSlum^nmenfuram ^Unitudittis Chrifli.  Et  S.  Avgv- 
ji.x.Vt.  *TiNvslib.  12.  deCiuitatc  Dci.^^^idergode  i/tfantthusdi^uriftmuSini/i 

qaid  nin  refurreBuri  in  ei  corporif  exiguitate,qua  mortuifSedquodeis  tardtm  ac- 
(effurum  erat  temport ,  hocfunt  illoDEl  optre  miro  at^  celerrimo  recepturi.  Infen' 
iXue.«"<-        S^ntiaquippe Dominivbiait.  .CapiUuicafitisvc(lfinon  peribit ^diSum  cJi,ne» 
.defuturumeff€quedfuit:noHautemnegttum^it,ajfuturumeJfe,quoddefuit,dt- 
fuitautem  infanti  mortuoperfeSla  qttantitds  fui  corporis :  perfeSlo  quippe  infanti 
detfi vttOjperfedio  magnitudtnis  corpora!is,qu£(fmiamacc(jferit,tamflatura 
hngiorejjenanpofftt  Huncperfe^ionismodum  (ichabentomnes,  vtcumiUocon- 
tipiantur  at^  nafiantur »  fedhabent  inratione,non  i»  mole :  Sicut  ipfa  iammem' 
hra omniajunt tatenter  infemtne,cum  etiamnatii r.tnnuUa  adh»cdefint,ficut 
«.fj.  dentes^acjiqu^deiufmodi.^Etini^c^-.Rellat  ergo,vtfuamquis^menfuram,  quam 

^W  hshuit  tn  iuucM/ute  etiamfifenex  eU  mortuus,  velfutrat  habiturm,fi  anteeii 

defun^ 


S    T    A    T    V    S:  ri^^ 

SfinCtiU.  At^  iftniy  quodcommemerauit  Apoflolm  de  menfHU  dtatuptemtudi^    • 
ftitChri/li,vt propKr aliudintelligAmui dicfum  ejfe,idtfi ,  vt  iUi  caftti inpopulif''-f^4*'i' 
Chri/iianitaccedenteomttiumperfc^iofie  membrerum  atatiteiut  menfuracom- 
pfleatur :  autjihoc  de  refurreSltone  corperum  di£lum  eH,Jic  accipiamtu  di^lum,  vt 
nec  vttra ,  nec  infra  iuttenilemformam  rtfurgant  corptra  mortuorum.  Sedin  e» 
dtate  df  roborCy  vf^adquamChriftum  hic  perueniffe  cegnouimu*.  Circa  triginti 
quippe  annos dtffmtrunt  etiamfeculi  huitii  do&i(Jimi  homines  iuuentutem.  ^uf 
(umfuerit proprio [patio  ternnnata.inde  iam  hominem  in  detrimenta^ergerc' 
^auiorisacjentlis  AtatU^^  idto  nocffe  iiEium  in  menfuram  corpfrist  veli»t»en'^ 
ftramftaturtftdinmenfuramAtatis  plenitudtnU  Chrifti. 

ViDEdftScatu  ^tatum,A<lolerccntix,  PueritijE,Scnefturis,Inno^ 
cencijc. 

D  E    i^  N  N  O  e  E  N  T  I  & 
s  T   A  T  v; 

C    A    P    V   T      I*    - 

^rditomme  Innoetintia  inteUigaturf 

Basilivs  explanans  princip.ium Prouerbiorui*i,/»»tf-B.hbm.ii^ 
centiamjinc^wxt,  duplicemeffenouimtts.  PrimaeBapeccatis-alie- 
rnatio^mente  a( propojitoper  Ungam  benortm  exenitationem  ac- 
ejuifita  ,  malitid  radifepenittts  exjlirpata  :f(c  innocentitdemum 
afpeUationem  recipimttt.Aliera  ven>  innocemia  efl,ignoratiomaU  quxdam  (jr  i»' 
experientiaiJeuobataremf/tpenumeroc^iuueiaiem,Jeuetiam,quodalicuiuiartU 
(ir  vitaratimem  quaade^ probe  non  tenentis Jraudesineare£iecauere  mn! fitnt 
ih£ii,aut  aftniiam^aut fuperbiam  mtnime  nouit.  Rurffts  nonnulti  in  agris  tantum 
ck^in  rebfts  agendis  mimme  verjati^mercatdrufaliacias,  iudiciorum  acforicoteH' 
tiones,viriascautioms,captio?>ff^ignorant.HuitfcemoditnnocemesapptfUref9- 
Umtts.,non  (p  propofiio  aliq'.io,optioneue  am.tlo  nbfttneara  ,Jed  quodmaitexperien- 
tiam  (jr  habttum  nondiicontraxtrtnt  .In'-  oces  autemproprieeH,  auatiserat  Dauid' 
■  duens.Ege in innocentta mea ambdaui. OmnemexAHimo inic^mtate fefein vir-  pral. looe. 
tuie  exercendo  Jitgiens,vt  hxrcditaiis  bonvrudignushaberetur.^oniam  Domt-  pCilsi.ii. 
mts nopriua bit  bonU  eos.  qvi ambntant in innecetit.  U tta^  canfidens dioft-  ludica  Plil.  j^.  i, 
me Domine^ejuontaintnnoientiameap^-ofiSiMfum.  Et  iteru.ludic/imeDomine  Pfal.?  ?» 
jicwiduinnocentiammcam.^fetmdutuflittam mia  Innocent^m ergo teo(t<det 
moriixir fimplicitM  dr  cador.cfualU erat  facoh minime fiiu*,hahitai  domum-h.e.  Gco.i«  17. 
naturjtvteKsfimpltcitaie^ntfniexarteJiii^t.ilaiii^figuratuntue retfiens  h .e.nuUam 
i»  verbUadumbraradecipientemtief^ciepraJefires.  Hiicufq;  Ba rtli us.qui  tm 
IjTrinaam  acceptianeinnoGenEt^^robaCj&ccx  P-iakiiis  exeplo  Dauidis, 


Uo  INNOCENTI^ 

.    quialiquoties  fuaminnocetiam  profitetur,  illuftrat.  Eandem  probat 
pCjI.ioo.x.       6i:S.AvGVSTiNvs,exponens  verfumPral.ioo.  Deambulabamminnocen- 
tia cordis mei.in medie domus me£.  .^td,  inqnit,qUiem mutta verba . /unocens 
tjlo, ^perfecifti iuftitiam.  SedquideB  ejfe innocentem.  Duohui  entm  modis  nocet 
homo,quantHm  in  ipfi  eB,autfaciendo  miferum ,  aut  deftrendo  ntiferumiquia  df 
tu  non  vUab  aliofieri  mifer,  Srnonvis  deferi  ab  alio^ftmiferfueris.  ^is  eB  itley 
qutfacit  miferosf^ui  infcrt  violetias  velinfidias,  rapit  res  alienas,opprimttpau  • 
feres,furatur,  ^  c.  .^uis  eU  qui  deferit  miferosfqui  videt  inopem  aliquo  auxilifft- 
gentem,(^cumhabeat,qu9modoprajlet,c0ntemnit,delpi(it,alienatcorf(t;im.,(jrc. 
Sedquis eFi  innoces?^ut cum  alij  mn nocet,nec  (ihi  nocet.^ui enimfiht nocet,nst*  ' 
eU  innoces.Si  templum  Dei  infe  €Uertit,quid  expeSlas.  vt  tn  aliofaciat  mifcricor- 
dia,  ^parcat  miferis?§M  injeipfum  crudelU  eH,eJfein  alio  mifericors  poteH?To- 
ta ergoittftitiojidvnumverbuminnocentia redigttur.  Idem  expones  verfum 
Pfalmi  7.  ludica  me  Dominefecundumiujlitiammeam.f^fecundum  innocetiam 
tneimfuper  me.  lfla,ii\z,elivera  innocentia,qu/gnecinimtc0nocet:itaa  heneiudi- 
xarifepofubt  fecunduminnocetiam  fttam,quivere  dicerepotuit.  Sireddidtretri- 
p&U).tj.       .■^«(r«?/^«rf/w»^/wa/'«.EtinPralm.S/.exponeTisillud.Nonpriuabitbonis 
.^mhu\zmesininnocenti^.Efi,inc]uit,aliquidpretio/iftsinn0cen/ia?Jedfiin' 
mcentiam  retineho ,  inquis,pauper  ero.  ?artune  ditiittA  ipfa  innocentia  ?Si  ar- 
tam  plenam  auro  habueris,diues  erts  ?  Si  cor  habueris  pknum  innocentia  ,paufer 
eris? 

Etsi  verofecundumS.BAsiLivM&AvGvsTiNVMhx  laudes  in 
Innocentiam  veram^de  qua Scripturx ficra:  agut,  &  nos  in  Virid a- 
Kiotitulo^<?5/w;^/f'«>4/ffuriusegimus,aptilIimec6petunt:nostamen 
hoclocodecolnnocentixftatutatumagimusjquiin  primosparen- 
tes  ADAM&EvAM,antequamdeliquiflcnt,conuenit,&inpoft:eros 
liomines  omnes  coueniret.fi  in  protoplafto  non  peccauifl!ent :  f/?;  g-w^; 
Rom,.f.it.  'gmnespeccauerunt ) inqnit  ApoftolusadRomanos.  STATVMhunchis 
A.c.Kf.  verbisdefcribitlib.i4.dcCiuitateDeinofter  AvKELivs.  Viuebat  ita- 

que  homo  in  paradifo  (icut  volehat ,  quarndn*  volehat ,  quodPeuiiufferai:  viuehtL^ 
fruens  Deo^x  quo  bono  e_ratisitui;vmBat]me  vlla  cge(late,ita  femper  viuerf  ha- 
bens inpofeftate.  Cibus aderat,ne ejuriret : potus,nefitiret:ltgnHm yittt, ne illum 
feneEladiffolueret :  nihilcorruptionisineorpore,  velexcorporeillas molejlias vHis 
eii4sjenfih.  ingerehat.  NuUus intritifetutjMrbus,mlIui  iiiusmetuehatur extrin- 
Jecut. Smnma in carnefamtM,in anima tota traquiUitas.  Sicut inparadAfonuUtu 
ajitts,iutjrigu(,fic  innus  habiratore  nuUa  ex  cttpidttate ,  veltimore  accedehat  ho- 
Tttvoiiitatis  ()ffenfio.^ihitomninotri(}e,mhiUrat  inar,iter  Utum,giiudtuverum 
r  i.Tim.».  terpetuiihatur,ex  DeoMqutmflagrahat  rharttas  ex  corde  puro ,  c^  confientia  h- 

na ,  dffide  nonfiiia,atqueinier  feconiugHmfidaexhoneftoamoreJocietas,con- 
fors  metJtis  cerporisque  vigilia ,  (^  mandatifme  tahore  cufiodia.  Non  lajfttudo^ 


S    T    A    T    V    S.  i^i 

fitigAbatotioJkm,ttonfimnu«pyemcbatinmtumJntamafmliUterer:!m,&fe' 
licitate  hominum  ab/it,  vtfulpicemur  frolem  nonfotutffeferi  fine  libidinis  mor- 
beJedeo  voluntatU  nutu  mouerentur  tlla  membra,  quo  cetera,  (frfine  ardorii  ille- 
cebrofoftimulo  cum  tranquiSitate  animi  di'  corpris  nulla  corruptione  integritatis 
infunderetur gremio  maritm  vxoris. 

C    A    P    V  T      II. 

Deproprietatibus  corporis  humani  injlatu  innocentix. 

QNp-^iKU  -Auguftinus  in loco  iam citato geminarum proprieta- 
tuta  focit  mentionem,  corporis  &  animijin  innocentia:ftatu  fu- 
turarum ,  de  vtrifque  etiam  hoc  loco  agemus,&:primo  de  corporis> 
tumanimi. 

I.  autem  Proprie  T  As  corporis  fit  immortalitas ;  in  ftatu  enimin- 
nocenti^e  Adam ,  li non  peccauifTet,  omnefq; homines  ex eo  nati im- 
mortalesEjilfent.Nam  Sapienti^e^.  capitedicitur.  Demcreauithomi-  Sap.iaj. 
ntm  inexterr^inabilem :  inuidia  autem  diabolimors  intrauit  in  erbem  terrarum. 
&S.PaulusadRomanos.  Pervnumhommem ,z\t ,peccatum  inhuncmim  Rom.j.u. 
dumintrauittdrperpeccatummors.  Etiterum.  Stipendiumpeccatimors.  EtRora.tf.i?. 
rurfus.  Siautem  Chrifttts in  vobis eB,corpu4 qnidem mortmm  eUpropterptcca  ■  Rom-*'  lo- 
/«w.EtinprioreadC^rinthios  Apofl:olusnoniemelrcpetit./«o<^^i<  i.Comj.ii. 
nioomnesmoriuntHr.Y.x.y^H^ominemmors.  Et.  StimulusmortispeccatumeB.  i\^'^g_ 
DeindeAvGVST.  velpotiusaudorinAuguftinotom.^.dequxftioni-A.qi?, 
busveteris&nouiteftamentipofitahacquxftione.  SiuArendumeHfi 
Adamfiictmcorpt*simmortalehabuityanmortak?^e(^on(itt.Deuihominem 
fecit,qui  quvndin  nonpeccaret,immortalttate  vigeret ,  vt  ipfefibi  auclor  ejfet  ad 
'vitam ,  aut  admortem,vt  cujiodiensfe  apescato,Ubo7efuo  gauderet ,  ^  effefe  im- 
mortalem.  TQghgens  verofa^us  ipfefibiimputaret ,  quia  cceperat  effe  mortalii. 
SluamdiH enimin  creatoris lege durauit,dignusfuit  edere dearbore vits,vt mori 
nonpoffet.  Necettimcorpusaderat,quoddiJfolui!mpoJfibilevideretur,fedguJius 
arboris  vitdcorruptionem  corporisinhihebat.  Sed  &:  verus  Auguftinus  inU-  A.  hatr.  st. 
brodeha:refibus,accufat  Pelagium  quafi  docuerit,  Adam  etiampnon 
peccaJJetfuiffe  corpore  moriturum ,  «f^  mortuiim  merito  culp&,fedconditione  na- 
turA.  Etfi obiicianturverbaillaGenefios.  ^uacung^diecomederis,morie Gcn.x.ij. 
morieris,  vtprobeturmortem  poenameIIepcccati,refpondent  Pela- 
gianijtefteS.Auguftinohb.i.depeccatorummeritis&remiffioncde  A.c.i, 
mortcaaimxverbaillaintelhgenda.  SedhocrefellitS.  Auguftinus 
ex verbis ilUsDei.  ?ultiises,&inpulueremreuerteris.  Dominu«; enim da- Gen.3./^. 
mnatiUis  verbis  Adamadillampcenam,  quam  illiantea  fueratcom- 
minatus.  Certumautem  eftcorpus,nonanimam  expukierefadana 

X  cfte 


i<<2,  I  N  N  O  C  E  N  T  I  ^ 

G,Iib.y.ep.i+.'  e{re.itaq;locushicaliumexplicat.DicES,S.Gr?gouumh'inc'ocuni' 

demorteaniraxexponere.Refpondeo,  plenumforec5mentariunij 

fidemorteetiamammxlocusincelligitur.  Imo  AvGvsTiNvslib.13. 

Ambo.       -deCiuicate  Dei,detriplicimorteexponit,  &anteeumS.  Ambro- 

s ivs  Ubro  dc  Paradifo  de vtraq;  morte,corporis  & animi. 

c.Mil-can.r.         Co N ciL !  A  idcm  ftatuerunt.vt Mileuitanum.  Placuit,\n(\mt,vt qui- 

cunitdicit^  Ahmprirautnhomimmmortakmfa^umiitAVtfiue  feccaret,fiue 

nonpeccdret^-mercretur  in  corpsre.hoc  £sJ,<iecorpore  exiret,fio»peccati  merito,fed 

Aur,e.t.         „ecclJlt!ttenaiUr£,im(hema/it.EtC.  Aurailcanum.  Sic^uisfoUAddprausrt- 

cationemfmm,no?}ettarnpropagtni  eiusajfsritnocu:ffe,Autcertetantummortem 

corporU ,  qtt£  pcsnxpccatt  eH,  non  autem  {jrpeccatum ,  qitod  morsefi  anim<e,per 

■vriumhQmhiern  in  omnegeum  hnmar.umtrAr.fitffitcfiatur,  iniuftitiamDeoda' 

Rom.  j.  yif  contradiceris  Apoftolo  di:enti.  Per  vnum  homtKem  ptccatum  mtrauit  i»  mun~ 

dum ,  &  perpeccatum  mors  in  omnes  homines  pcrtranitit ,  tn  quo  omnes  peccaue- 

r;^»/.'lnC.Tridentino  icS.  ^.fimilialeguntur. 

II.  PRoPRifcTAS,Hi'C!mmorcalicas,  nonnaturalis,  redfuperna- 
turalis  fuit  primohomini,non  deb:ta,led  gratu!ta,non  debitanatur^ 
condicio ,  fed  gratix  bcnahcio  deputanda.  Liquec  hxc  proprietas 
primoexScripturisaUegatis,quibusclaiedeclamum  eftmortemin 
Adamoefl^epccnampeccati.i  duoIummiPontiiices.Pivs  V.&Gre- 
GOR  Xlil.  noftroxuoclaredamnauerehancpropofitionem./wwflr- 
talitasprimihominifnoneralgratiAbenefcium.fednaiurdiseiftsconditio.^.^n- 
CX.IJ.  fci  Pdties idem dt cuere.   S.  CYRiLLilibro i. in loannem veibafunc. 

Rationateanimal  homoX  DeoproducJui,qttict  tiaturafuair<corruptibi'ls  etg^per- 
•petU!ucffinonpoterat.(pirttHvit&(ignatmimmortalitatishommfup(rnaturam 
'   A.C.1J-  fuamcorfecutmeH.S.  AvGvsTiNilibro^.deGenefiad  literant/f//Wf7? 

mnpojfe  mort.ciUudpcffenon  mori\fecundum  quendammodumprimuicreatus 
eU  homo  immortaiU,  quodeipr<eflabatur  de  ligno  vit& ,  non  de  conlHtutione  natu- 
rd.Et paulo  po ft.  (J^orfalis ergo erat coaditione corporUdnimaUs,  immortalis 
id.c.io.  autembeneficiocondttorU.Et\\hxoiyAcCi\.\\tztQDci\o(\ncmdcimmor. 
talitatepnmorumhominum.  £luifiatui,ii.\t,(Udeignovitx,quodinme. 
diopiradtffCumarborevetitaftmtderat,mirabiligraiia  Deipraffabatttr,  Et  li- 
bro  i.dePeccatorummeritis  &remiirione.  Si  Df«*,  inquic,  ifrahelita- 
rumvejlimentU  &  caUeamentUpy^littit,  quodpertot  anms  r.onfunt  ohtrtta^ 
quid  mirumfiobedicntt  homini  eiufdempotcntfapr£ff.mtur,vt  anima/eS-  mor- 
talehabenscorpm  ,haberetineoquerJamfla'um,quo  fine  drfeclu  ejfit  annofm, 
temporequoDemvellet^amortalttateadimmortalitatemfinemedtamortevett- 
turusfSicut  enim  hxc  ipfacaro  ,qttam  nunc  habemm,  non  ideo  non  (H  vul»!-- 
rahilU,  quia  non  e/J  neceffe ,  vt  vulneretur.  Sic  ifla  nun  ideonon  fuitmortalu, 
auia  nOH  erat  nectffe ,  vt  moferetur.  Talem  puto  adhuc  incorporeanimah^t- 
que  mortali  etiam  tllis,  qui  fme  morte  hinc  mnsiatt  funt ,  futjfe  concepm. 


I 


Idem  docucre Doaores  ■■^^^hol^  cum Magdt  o m      ^  ^    ^ 

S.Thomas  m  i.parce  rummx  ^J^^^  ,^|^^^^^;' ,'/c6trarus  (it el4en- 
,adone  confirmant:  nam  cum  ^^^J^l^^^'^^^;^^ J^^Xioxia  eft ,  ac  pro-- 
tis  conflata,  neceflano  mtentm  &  ^«^^P^^j^^^^^^^^I,^    Demcie\  vt 

lixus  cibus  detrahatur.  eft  ergomortale.  .         ccnfifte- 

III    Proprietas  corponseftmipacibilitas,quarmcoc 

nonpotuentperp.ua  H    <;:_  iyGVST  fupradixit,i;m#pnmu  ho-^ 

id  copetere  debuit,qui  tum  rempons  &  luftus  erat  &  fngulans  Uei  a 
mic^r    fmt  flnguiar.  diumapromdenna,qu.x  ^ct^.b.tnrhomnen^^  ^,  ,.,.^. 

en-iiiDeuseimultosarborisfruaus^exquibusflvercrnolk^^^^^ 

r;?ardrm,planepeccaret.namdixerateiDeus.— 
«V.  Deinde  ne  ienio  exdebUitate  virtutis  uutrientis  tabekerer  acdch 

ceret  Deus  aut  per  vfum ligm  vit?  ftatuerat  corroboratevim  nutnen- 
eSutSetr?nsferrehcimem\d^ 
ckret.  4.  caufa  fuic  luftita  onginaUs , qux n^n  modo  appen^n. 


itf4  INNOCENTI^ 

inferiorem  rationi/ed  etiam  corpus  anime  perfede  fubiiciebat,vt  ho- 
mo  in  eo  ftatu  felicitatis  incredibili  pace  intus  &  extra  frueretur,  nec 
timeretexhumorumintemperiemorbos  aliquos  orituros.  IUaautem 
impatibilitas,  ficut  &  immortalitas  fuit  hoinini  primo  fupernatu- 
ralis. 

IV.   Fropr  lET  AS  Corporiseft,  quod  indiguerit  cibo  &potu. 

Gen.Mj.        Nam  Gene(is  primo,mafculo  &  fccmina  creatis  dicitur:  Ecce,vobiidedi 

omnemhcrbamafferentemfemenfuferterrmh&^vnmerfiiligniiiquAhahentm 

^  femetipfii fementem generis  fui^^vtfint 'vobis in efcam.  Et  cap.  2.  cum  homi- 

6cn.i  9.         Yitm  Deus pofuifletin paradifo.  ProdHxit,mquit,Dominti-sDemdehumo 

omne  lignumpidchriim  njifu-i^  ad^vefcendumfuaue:  Ugnum  ctiam  ■vitx  in  medio 

v.jtf.  faradift,lig}^Hmg^fcientiizboni<drmali.  Et  mh^:  Pr£cej)it^^ei dicens: Exomni 

ligno  faradif  comede,De  ligno  aut fcientiix.  boni  c^'  mdi  ne  cemedas.  In  quacung, 

n.  dtecomedcrisdeeo ,  morte  morieris.  Et  S.  Av  g  v  s  x  iN.fupra  in  hb.xiv.de 

cimtztcDci dixit:Ctbusaderatneef(riret,potfts,neftiret.  Ratio  quoque 

naturaHsjideftjlexdiuinaincordefcriptadictabatilhnecelTarium  vti 

Th.q.py.r.p.     cibis ,  quos  Deus  creaucrat.  Deinde,vt  argumentatur  D.Thomas: 

ait.5-  corpus  Ad^dicebaturanimalcperindeatque  noftrum,  nec  immortali- 

i.Cor.15.44.     fntemhahebatnififecundumquandainvimfupernaturalem.xi  in  z.Proprie- 

t\tcAidi\.\mc9i,nonautemficundutndiJpoftionemcorporiinhctrentem.  Vnde 

fer  actionecaloris  aliquid  de  humore  illius  corporis  poterat  deperdi,  c?-  neprorfits 

confu?nerctur,neceffe  eratper  affumptionem  cibi  hominifiihucniri. 

Dvbit  ARE  ahquispoteft,anprimushomo  hgnoquoque  vitarin- 

diguerit  ad  cibum  &  potuni;  nam  folo  ligno  fcientia:  boni  &:  mah  pro- 

A.l.i4<3ecm.e,  hibitus eft,ne eo vefccretur.  S.  Avgvstinvs  hbro citato tantum di- 

i(5.&l.6  dcgen.  c\t, adfuific lignumojitM  ne fienecta  eum  diffolueret.  dc  Audor  quxftionum 

C.15.&I1.8.C.15.  y£j.£fJ5  g^  nouiTeftamenti,ait  arborem  vit^medicinxmodocorru- 

Ta.4.q.i7.      ptioiiem  hominumprohibuiirc.  Idemfentitloco  citato  D.Thom  AS, 

Siadditvirtutemillamlignifinitam;  itaque  prxferuaftecorpusa  cor- 

ruptionevfqucad  determinatum  tcm^us,  quo fimtcvcl  homo  tranflatm 

fuijfet  adjpiritualem  njitam ,  'uel  indiguiffet  iterum  fiumere  de  ligno  vitx.    S  ed 

probabilior  eft  vetuftibrum  Patrum  fententia aflercntium  hgnum  vi- 

tx  vcl  femel  deguftatum  eam  vim  habuifle ,  vt  perfedam  adterrct  im- 

mortahtatem,qualemhabebimus  poft  refurreflionem.Etideo  Deum 

antc  eieftionem  Ad^  ex  paradifo,cum  iam  peccairet,dixiffe:iV«;?f  fr^^, 

G  en.5.11.        nefiorte  mittat  ( Adam  )manumfiuam,  d^fiumat  etiam  dc  ligno  'vitA,  c^  comedat 

(j;'%iiuatin£ternum.YA(ubiicitm:Eiecit^Ad.'tm,c^coli'jcauitantepiradifium 

'voluptatis  Cherubin,&flammeum  ghdtum  atg^  njerfiatikm  adcuflodienda-viat» 

it.e.37.  lignivit.e.  Vnde  S.IrenjE v  s  libro tertio aduerfus  h^refes :  Eiecit, m- 

c^itieum  deparadifiojdf  ^  ligno  vita  longe  tranflnlit,  non  inuidens  ei  lignum  vi- 

t£,fie^ 


S    T     A    T    V     S.  I6-J 

U,  fed  mifeuns  eit^yVt  noperfeueraretfemper  trmsgrepr,  nei}Jmmortde  effet 
auode(ptcircaeum,c^malr(intermimi>ile.EtH.iLAKi\smPiiL\.6§.vci:h:i. 
Q  uem  cu  peiculTifti,  peifecuti  funt:  Nonpepercerat,^it,primoillt  de  terra 
limo  Adxyqnem  deparadifopoft  culpam,ne  lignum  vit.i  attingens  in  Aternitatz^ 
pcememaneret,eiccit.  Idcm breuiter  fignificat  Gre g . Nazianzenus  ora- 
tionei.cleParcha,dumait:7Wf,(Adamdeparadifoeie6tus,&:aligno 
vi  ts  fep  a  r  at  us  j  lucratur  cjuippiam,  mortem  nempe,acpeccati  ahfcijfwnem,ne^ 
malumejfet  immortalcftcj^pcena  mifric^rdia.^  ide  in  eandem  fententiam 
Hieron.in  c.  6 5.  Ifai^.  S.Cyrill. lib.  j.  contra lulianii  circa med.  &: Eu- 
cheriumlib.i.inGenefS.Ioan.veroChryfoft.inGenefnoratduasar-ch.hom.is. 
bores  fuiilc  iu  paradifoprxcer  cxteras  admirabiles,  vnamortis,  altera 
vitx,priorem  in  ftipendium  inobedientix ,  pofteriore  in  prxmium  o- 
bedietix.IdemfcnbitTheodoret.inGenefVndefequitur,ficutarborT.q.itf,* 
fcientix  femeJ  guftara  attulit  neceflitatem  moriendi,fic  arborcm  vitx 
femel  guftata  a.'teru2tatem  allaturam  viuendi.  E t  Rv  p  E  R  x  i  Tuitien-  ^■'■'>''* 
fis lib.j.in  Genefin  verba (\xn.t:Necjuaqnam,'vtnonulliarbitrantur,Jrequen- 
tandum erat necejfariolignumtanquam perpetHandxvitA  tranfitiuum  medica- 
mentum,fedfemel  hocfumpto  viueretin  £ternum.  Plura  vide  apud  Illuftrifs. 
Cardinalem  Bellarminum,  5  .tom.  controuerfia  prima,c.i8.&  ip. 

V.  Proprietas  eft,quodrationecorporis  propagandaquoque 
fueritin Statu innocentix,  fpccies humanaper  naturalem  generatio- 
nem.  Primo,quia  Scriptua  aperte  dicit:  CMafculum  c^fceminamfecit  eos.  Gen.1.17. 
E  t  mox  fubiecit ,  henedixitg^  eis  (^  ait :  Crefcite  cf  multiplicamini,dr  replete 
/fyr^w^.quomodoautemuiciplicarenturnifiper  propagationem,iicut 
perceptabenedi£tione  propagatafunt  &:aliaanimalia?  Eodem  fpe- 
dacquod  Genefis  z.  Adamdixit:  Propterhocrelinquethomopatremdrma-    '" ''  ''' 
trem,c^adhxrehit vxorifi£,ck' erunt duo in carnevna,(ci\\cet^et co^xxX^xax  j^  QQ^^_.^y_ 
carnalem,vt  Apoftolusinterpretatur,quod  certe  Ad^oraculum  fuit 
propheticum,&impleridebuit,etfinunquampeccaflet. 

DeindeInnocent.III.  Papa in Concilio Lateranenfi,vt patet 
cx  cap.D4W/'/7.j/»«j.extrade  fummaTrinitate  &  fide  CathoIica,damna- 
uitomnes  errorcs  Armacani  hxretici,inter  quos  fuit:  ^gclfhomonon 
peccaffet,in  duplicemfexum  nonpartitus  fuiffet,nec g€nerafet,fed  eodem  modo, 
quo  angelifanBi  multtflicati  fuijfent  homines. 

Tertio  S.AvGvsTiNvsfemperafreueratforeibigenerationem, 
fedfinevitio,vtinlibro  i^.deciuitate  Dei^cap.iz.i^.i^.&i^.  Etlib. 
5).fuperGencfiadhtteramc.io.  Etlibroi.Retradat.  cap.io.  i^.&ip, 
vbiretra£tat,quodlibroi.  dcGeneficontra  Manichxos  c.  19.  dixerat, 
non fuifl^e  futuras hominumaffinitates  & cognationes  per  generatio- 
nem  fiHorum,nifi  homo  peccaffet.  Ponam  verba  ex  s>-  fuper  Genefi:  a.c.i». 

X     j  Curi 


U6.  I    N    N    O     C    E    N    T    I    iE 

€ur^nciuit,non  credamiu  illos  homines  antefeccatu  itagenitalihu^  memhrk  tuC 
frocreandos flm imperare potitiffe  yficut  ceteris,e}H£  inqnoHhet  opere  animafi- 
nevIla,moleJiia, (^ siuafi prHrituvobt-ptatis  mouet?  Si  cnim  creator  ommpotensr 
weffahditer  laudandia,  qui  & '«  mimmisfuis  operihui  magnm  efi,  apib:M  dona- 
uit-,  njtfic  operentur generationem filiorum,  qucmadmodum  cerafpeciem ,  liquo-r 
remque  mellis,curincredthile  •videaturfrimishominihmtalia  feciffe  corpora^^vf 
finonpeccafjent,  (jr  morhum  quendarn ,  quo  ?norerentur  contmuo  concepijfenr, 
eo  nutu  imperarent  memhris,  quihuifoetm  exoritur,quo  pedthm ,  cum  afnhuLi- 
tur^^vtnequecumardorefimmaretur^nequecumdobrepareretur?  Et  in.14. 
hs<?£'  de  Ciuitate  Dei:  Intanta,  2iX.,facilitate  rerum  (^felicitatehominum,ahfit  vt 

fufpicemur  nonpotuifje  prolem  fierifime  libidinii  morho :  fied  co  -voluntatis  nutu 
mouerentur  illa  memhra,  qao  cetera:  d^  fine  ardoris  tllecehrofo fiimulo  cunt 
tranquillttate  animi  (jr  corporis,nulla  corruptione  tntegritatis  infunderetur  gre- 
vnio maritm njxoris.  Meque enim quia expertenttaproharinon  poteft ,  ideo  cre- 
dcndum  non  eft,  quande  illas  corporispartesnon ageret  turhidm  calor  ,fidfpon- 
tAneapoteftas,ficut  apui  efiet,,adhiheret.  Ita  tuncpotuiffe  vtero  coniugisfalua  in- 
tegritate  feminei  genitalis  virile fimen  immitti  :fiicut  nunc potefi  eadem  inte- 
gritatefialua  ex  vtero  Firginis fiuxns  menfirm  cruoris  emitti.  H«ec  A  v  c  y - 

c  A  p  V  T    rri. 

De  Frowietatibns  antmie  humams  cum  fitus  potentits^  intelleSitt- 
0*  yolnntateyi^  primo.de  InteUecia.. 

"pRiMA  Proprietas^quoadTntellcilumeft, Quod  Adaminftatu  Inr- 
■*■  nocentie  multo  pertediorem  cognitionem  de  Deo  habuerit,qnam' 
nos  modo  habemus,  vt  omnes  Theologi  rcntiunc.  Nam  fme  diftrar- 
<^ione  fenfuum  totammentemhomo  intenderepotcrat  in  notitiam-' 
eftl:£tuum  Deiimmaterialiii  &  intelligibilium ,  qui  De  vm  perfedius, 
quam  ali j  eifcdus  r eprxfentant:  Erant  enim  runc  inferiores  aninii  vi- 
res  omnino  rationi  iubie(5ts,qu£  in  ftatu  natur^corruptjeiamnon' 
.  funt  iuxtailludSapiencis:  Corpm quad corrumpitur  aggraitat  animam,  df- 

terrena  inhahitatio  impeditfienfum.mtdta  cogitatem.  Quo  circaS.AvGVSTi- 

A.c.io.  Nvs  libro  i4.deciuirateDei,cenfetprimumhominemm  ftatu  inno- 

eenti£E,antequampeccaret,fuifle  beatum,  nondeperfefta  bearitudi- 
ne,qua;inclaraDEivifionecon{iftir,&:equa  nemo  poteft  cxcidere, 
ieddcmiperfedaquadamhomini$fehcitateIocutuseft,quod«rfw^rj^ 
tii/n  mettiifbatur,^t  loquitur  ibi  Auguftinus,OT^,  'vlla  corporis  mala  •valetudc. 

A.c.ia,  Vndeip(elib.ii.deGenef  adlitcerafaceturAdaintuncfuiflebeacumi 

modo 


S    T    A    T    V    S.  i<^7 

'7r'plTRrEtAseft,quodmuItoperfcaioremnotitiamdeange- 
1kvelfubftatiisimmaterialibushabuei-mquamnos.Quamperfea»o- 
nen^asnouHrevicleturB.GREGORivs  cumlibrodialogorum  4.fcn-G.c.r. 

^, cCnolcendo  mdiguent vfu  phantafmatum  ( &c  ideo  c  are  &: quid- 
clLatmTtefte D.Thomacognofcere  angelos non  potmt )  agnouit  ta-  Th.:.p  <,..,. 

menillosquamnosexcellentius.  

III  PRoPRiETASeft,quodabinitiodimnitusmditamnotiKam 
habueritomniumearumrerum  qu?.xlexprimi.principiis  perkno- 
nsfciripoftunt,  vel  ad  alios  gubernandos  fcm  debent.  Namvttm. 
ab  initio  prarditus  tacultate  generandi  propterea  quod  vt  prmcipmm 
feneris  humani  condcbatur,ita  etiamoportuitillum  ab  m.no  polle- 
fe  fcientiaeiufmodirerum,cuminftituereturquoquemagifter  Sica- 

putceterorum.  ,  ■  •  ^  ^ 

IV.  Pr  o  P  R  I E  T  A  s  eft,quod  ab  initio  habuent  et lam  nonnani  a- 
liquotmyfteriorumfidei fupernaturalium  Cognouitfiquidcmmyfte^ 

rrum coniunttionis  Chnfti  6c  Eccleii^,  vt  docet  S. A v  g  v  s  t  in  v  s  Im.  a.c. vlf. 
nono  fuper  Gcnefin ad  litteram,&  probat  ex  verbis  Adx d icentis: Hoc  Gcn...... 

j2H»cosexomu^f»eis,drcarodecar»emea.  Inquibus  dixit  Apoftolus  con-  ^ 
tmcnfacramentummagmmChrtftt^-Ealefis.  Qnx  kdx  verba  expen- 
densB.PROSPER  librodepromiirionibus  8£pra;didion.£.v/<i/frf  O^r^  p.c.r. 
fitMq^xit/mcrHceverjdcntisforfmndam^^vtfamtmeshfrxiadnFxclefiam. 
\    Videtur  Adam etiam cognouiHe  per fidem  Deum vt au£torem do- 
norum  fupernaturalium,&remuneratorem  per  lupernaturale  munus 
c\onx,mxi^\\\^id^iih.u.^ccederttemadDet,moportetcredere,quiaeJt,& 
Ittodtnqmrentthti^firemurteratoreH.  QiiodintelHgidchet  de  audoreSi 
remuneratore  fupernaturali:  loquitur  cnim  ibi  Apoftolus  de acT:u  cre^ 
dendi.qui  fit adus  eius  hdei,quam  definierat in  eadem  epiftol.  ad  He- 
^rxos^fuhftanttamlherandarum  rerum,arqumentum non  affaremttim.    Res 
autemnonapparentesfuntfupernaturales.  5-  S.Epiphanivs  initio 
Panarij  airent  ab  eo  initio  creditum  mvftenum  S.Tnnitatis:y^^/^;^»,ait, 
protopUftu^formattisesi.  Non  autemeratidoblatra.  Etnouit  Patrcm  Deum,cr 
mum,&  Sttritumfan£itim:  Propheta  enim  erat.  Et  notiit  qttsd  Pater  dtxtt  Ft- 
Uo:Factamu4 hominemadtmagtnem.   S.Thom a$  in 2.1.  quxft.  t. putat,  Tl..q.2.».7^ 
Adamum  etiam  cognouifte  myfterium  incarnatioms,  quatenus  m- 
ftitucum  fuit  ad  perficiendos  homines  per  gloriam   clara:   vido- 
nis,  nou  autem  quatenus  inftitutum  eft  ad  Uberandum  humimum 

genus 


i<?8  INNOCENTIiE 

genusapeccato:non  enimpra^rciiiitAdam  fe  peccaturumjVtgenus 
A.e.i».  humanumegeretredemptionej vtetiamtradit  S.  Avgvstinvs  lib. 

ii.fupcr  Genefin. 

V.  Proprietas  eft,quod Adam, dum  in  ftatu  Innocentix  fuit, 

non potuit decipi,  ne  in  illis  quidem,qua:  naturaliter  cognofcere  non 

poterat,vt  funt  cogitationes  &  aftcdiones  interna:  mentis  altenus,  &c 

qiix  nihil  ad  eius  gubernationem  pertinebant.Nam  S.Avgvstinvs 

■''  ■  hbro5.deUberoarbitrio,fcripfit,approbareveraprofalfis,nonefrena- 

turaminftituti  hominis,  fed  pcenam  damnati.  Itaque  in  illo  ftatu,  li 

quis  ctiam  circares  fingulares  aperte  falfinarraflet,  non  potuiflet  de- 

T.a.Aadf.       cipi,teftcD.Thoma,fedcohibuiflretabfokitumaflenfum:Namvtcum 

"■A.C.50.  eo ait  Av gvstinvs  Hbro ii. adhtteram de Gene{i,nec Eua crcditu- 

Gcn  j.ij.        rafuifl'etdiabolo,velferpenti.  (namait:  Serpens  decepitmc )  nifi  iam 

fuifl^et  in  eius  mente  amorproprix^otefiatlSfd^-citi^dam  defejit^crkiprdifum- 

ftio.  Itaque  iamperhoc-fuperbijE  peccatuin  excideratex  ftatuhino- 

centiaz,  cum  eft  deccpta. 

QvA  E  R  E  s .  An  Ada:  fcientia  &:  fapietia  in  illo  ftatu  fuerit  perfedior, 

j.  quam  poftea  fuerit  Salomonis,de  quo  libro  3  .Regum  fcriptum  c9i:De- 

di  tibi  corfapiens  dr  intelltgens,  in  tantum  vt  nullm  ante  tefmilk  tuiftierit ,  nec 

Ib.c+.jo.       fost tefurre£iurtisfit.  Et rurfus  dicitur:  Sapientiam  Salomonis  pr^cejfffe fapi- 

entiamommtim  Orientalium^  JEgjpiorttm.  Rcfpondco  tuifle  pcrtcdiio- 

rem,  nec  mirum:  quia  Adam  ibi  erat  tanquamMagifter  &:gubernator 

omnium  pofterorum  inftitutus.  Hiftoriaautem  Regum  comparauit 

Salomonemtantum  cumeiufdemgcnerishominibus  in  ftatu  naturx 

corrupta;  conftitutis. 

C    A    P    V    T        IV. 

De  Vroprietatihus  animx  m  eo  flatu  qiioadvolun- 

tatem. 

IN  ftatu  Innocentixprimushomoquoadvoluntatem  duas  genera- 
tim  habuit in  anima  proprietatcs.  Primo,  quod  eflet  coditus  ingra- 
tia.  Secundo,quodconditusiniuftitiaoriginali.Priusdicemasdegra- 
tia,que  tres  quafi  eftcdtus  formales  ratione  inter  f'e  diftindlos  habebat. 
PRiMoenimitahominemi"eddebatgratum8racceptumDEo,vtta- 
quamfiliusadoptiuus  ius  haberct  ad  iupernaturalem  beatitudinem, 
velutadha;reditatempaternam.  z.Pra;flabathominifacuIratemprg- 
ftandiomnia  diuina  prxceptaetiam  fupernaturalia,  licet  aliquando 
potuerita6tualiDeiegereauxilio.  j.Reddebatmeritoria  cpera  bea- 
Th.q-p4.a.i.    titudinis.  Communis  ergo  fententiaTheologorum ,  S.  Thomx  con- 

fentien- 


\ 


S     T    A'  T     V    S.  169 

fentientium  eft  hominem  primum  conditum  in  gratia  gratum  facien- 
te.  Quodprobaturprimoeo,quodDeus  Geneiis  i.difertedixerit:F^-(^^^  ^^^ 
chmmhominem adimaginem  ^ fimilitudinemnollram.  Omnes  autem  Pa- 
tres  fere  docuerunt  imagmem  ad  naturam ,  nempe  libcrum  arbitrium, 
fimilitudinem  vero  ad  'virtutes  pertinere,&  Adamum  peccando non  1- 
mao-inemDei,vt  fabulanturhxretici  noftri  temporis ,  fcd  fimihtudi- 
nemtantumperdidilfe.ItalrenxusUb.j.cap.^^.Cyprian.dcpatientia. 
Chryfoftomus hom.p.  in  Genefin.  Auguftinus  contra  Adimantum,c.  e""^';,. 
j,  Bernardus  ferm.i.de  annunciat.  citati  a  Bellarmino  hbro  de  gratia  Ecci.i?.!- 
primi hominis,cap. 2.   Deinde  Sapiens  dicit :  Creauit  Bem  initio homi- 
nem  rc£lum.  &  vt  aUbi  Mtfecundum  fe  'veftiuitillum  virtute.  Ap  oft  olus  qu  o-  ^i^-^^M- 
quedicit  nosper  Chriftum  renouari  ad  eam  iuftitiam,in  quainido 
conditi  funius:  RenoHamini,mc\aix.,  Spiritu  mentis  'veftrd-,&  induite  nouum 
hominem,  quifecundum  Deum  creatt^s  esi  in  iuflitia  crfan^itate  veritatis.   S  i- 
milislocuseftin  epift. adCoIolTvuItautemfpiritumentisnoftnEnos    °  ''^' 
renouari,  vt  intelligamus  in  Adamo  non  folum  carnem,  fed  etiam 
mentem  noftram  fuilfe  vitiatam,&:  quia  nunc  non  renouamur  ad  eam 
innocentiam,  qux  in  carne  primi  hominis  fuit,  fed  eam  (\\xx  in  mente 
efttantum. 

IdemdocetConc.  Ara.uCicznumll. Natura,mquitjmmanaetia!7/ft in  f^^^^^^  j^_ 
iHa  tntegritate,in  qua  condita  efl,prmaneret,nullo  modofeiffam  creatorefuo  non 
adiuuanteferuaret:  'unde  cufne  gratiaBeifilute  non  popt  cufodire,qua  acceptt, 
quomodyfnegratiaDctpoteritrepararequodpcrdtdit^Attep3.i:amusgraua.m 
gratumficientem,hancigiturin  Adamoperdidimus.  EtConc.TRi-  T.fcfs.j. 
1)  E  N  T .  in  dccreco  de  Peccato  originali,ait:  Siquis non  coiifitetur  pri:num 
hominem  Adam,cum  mandatu  Deiin  paradfofuiffet  transgrefftii,fiAtimfncli- 
tatem  df  iuftitiam,  in  qua  confituttufuernt  amifffc ,  anathemafit.  F ui t  e rgo 
Adam  lanftus,at  fanclos  non  Cdicxt  niii  Spiricus  landus  per  gratiam  in- 
habitans  corda  hominum,vt  S.Baiilius  docet  de  Spiritu  fmcto.  b  cap  i^ 

NoNaliuddocuereS.Patres.  lREN^vsIib..5.contralT^refes:,^^tf-ii.c.57.  _ 
niarneamquamh.ibui  (ego  Adarn)  a  SpiritufancfitatiS  (tolam  amif  pcr  inohe- 
dicntiam.  S.CypRiAN.de bonopatienticX:  Adamcontra.pr£ceptHmccElefe 
eibi  lethaUs impatiens in mortem cccidit,  nec acceptam dtuinitii^s gratiat:ipatien-  ^•^^^"^■i-- 
tiacufedeferuauit.S.Ax g  v  s  x in  v  s  libro de  correptione  & gratia: ^md 
ergo? Adamnonh.ihuit Dcigratiam^immo^uero  habuit  magnamfed dijparem. . 
Ecinfra:  Nec  ipfim  DEVS  effcvoluitfnefta  gratia,  qucmreltquit  in  eins  li- 
heroarhttrio.S.CYKiLiLy  s  lih.i.inlo^Ln.Futt Adam in paradifo,quottsa,gra-  ^^^' 
tiamcreatoris SpiritufanHo inhahitanteferuauit.S.L e  o  I.de  ieiunio dccimi  ^  [^xm  1 
m  en  iis :  Adquam  quotidie  nos  vtig^  reparat  gratia  Sduatorls ,  dum  quod  cecidit 
%n  Adamprimo,  erigittinnfecttndo.  Hadlenus  degratia. 

Y  II.  Pro- 


Ecd.7-«- 


179  I    N    N     O     C    E    N    T    I    iE 

il.  Proprtet  AS  animasquoadvoluntatemeft^quodhomoinco 
ftatu etiam  conditus  fit in  iuftitia originali.  Ha^c aute  iuftitiaproprios 
quofdamhabuiteflrciilus.  Primo  enimruperiorcm  pai-tcmanim,T,id 
eil^ration  em  ac  metcm  ica  Deo  (ubiiciebat ,  vt  poflet  homo  eiufde  be- 
neficioicruareomnianaturaliaprxcepta  fineculpa  etiam  veniali.  2. 
inferiorem  animi  partem,puta  fenfitiuam  penitus  fubiiciebat  parti  fu- 
periori,ita  vt  nunquam  nili  ex  pra:fcripto  rationis  moueretur.  3.  fubii- 
ciebat etiam  corpus  anrma:,lic  vt  ncq;  animam  vllo  modo aggrauaret, 
neq;  aliquo  modo  immutan  poflct  contra voluntatem ,  ac  naturalem 
anima;  propenfionem,vt  immutatur  iam  per  morbos  &mortem,&  res 
alias  noxias.  Vocatur  autcm  donum  illud  Originalis  iufl:itia,quia illud 
homoftatimacccpitinfuiorigine,  &:  pofteri,fi  Adam  non  peccaflet, 
cum  fui  origuaeaccepifl'cut,velutfupernaturale  Donum. 

Probatvr  autem  hxcproprietas  primocx  Scripturis,quiaEcclc-. 
fiaftis  j.abfolute  dicttur:  DefisabimiiofectJJehominemre^tim.K^cikns  au- 
temfuit,quando  mens  Deo,fenlus  rationi,,corpus  anim^e  fujt  obfecu- 

Plil  8.6.  tum.Et  Pfal.8.,lic  defcribitur  primahominis  ctcztio-.^deji  homo?(]tm 
mcmor  es  ehi-s^.iutfilin^  hominn-,  quia  vtfJtas  ettm?  mtmiifri  eupaulo  minm  aban- 
qells,Tlori(t  &honore  coronafti  eumy&  cojhtuifi  eumfupcr  opera  mammtmrfim. 
Cafus autem eius defcribitur  in Pial. 4-8. Homocum tn hemrecffet^nonin- 
'*'"  tcilcxit.,  comparatta esi  ittmentis  infiftentth-tis ,  ckftmilt^sfacim est  illu.  Mira- 
tur  Vates,hominem  natura  mortalem  ad  eam  gloriam  eued:um,vt  pa- 
rumabeflet  ab  angelis,  gloria  autem  &  honorflnedubiodonumex- 
trinlecum  &;  fuperadditum  defignat. 

A.C.13.  DeindeexPatribus.Nam  S.Avgvstinvs  iibr013.deciuitat.Dei, 

Pofeaijt(am,in(:[\.nUtrarifgrejfto-priUCptifa^aeJ},graliadefi.rentedifiina,dc^ 

Id  cp.  corborumfwrumnticlitate  conffiftnt. Et libro  11.  de  Geneli :  Af^.v, inquit, 

'vt  pYAceVtum  tranfgreffunt,  intrifjfecti-sgratia  deferente,  omnmo  ntidatitnftix 

Id c  vlt '  memhra octtlos  iniecerunt.  Et  libro  4.  in  lulianuni:  J^tdejigtifatocibopro- 
bibito  nuditM  indtcata-,nifi peccato  nudatum,  qtiod gratia  contegebat? gratia 
quippe  magnaDeiibicrat,  vbi  terrenum  cr  animale  corpt-is  heftialem  Itbtdinem 
non  habebat.  ^iiergoveftttf-i€ gratiam  nonhahebat  in  ftio corporc,quodpude- 
ret,  fboliatus  gratta,fenfit,  quod  opertre deberet.  Vides  hic  iuftitiam  origi- 
nalcm  primi  hon>inis  fcmpcr  gratiam  nominari,  VxA^s  indumento, 
quodextrinfecushumanocorporifuperadditur,comparari.  Videsa- 
nimalemlibidinem  £X  magna  gratia  coipus  Adami  tcrrenum  in  illo 
ftatucaruifle.  Chrys o s t om v s  quoquehom.i^in Genef  de  Ada- 
mo  &Eua,quicumnudiefrent,tamenobiuftiti.Tiii  originalem  rione- 
rubefcebant,ita  loquitur:  G/m^^inquit, qtuftiperne venadt.veftitt erant. 
Vbi  vides  mftitiani  originalem.  coinparari  mdumeto  liipcrnc  venien- 

ti,non 


S     T    A     T    Y    S^  171- 

tl,iTOncxnatiira;pnncipiis,vth2rcticidi(a-itant.  EtCYRiLLVs  lib.i,  Cr^'- 
in  loannem,  de  Adamo  ioquens:  Participntione  iMfmnis,  ait,Jplendet  fufcr 
naturamfuam  irloripcantii  Beigratia,  &  'va.riis  donorum  ornamentis  afcendent. 
Ec  inflra:  U\itfericors  enim  'vere  Bominus  ejijcptt  creaturamfarttam  atqtie  ahie- 
Oam-fcundum  naturanhmagnam  atquemirabileme-fficitfua  bonttate.  Eccap. 
ij.  Creaturacumferuafit,  nKtufolHmd^uoluntate  Vatris adfufernaturdix  vo- 
catur.   S. Ku.^&YLOSiy 5.  lihrodcKzTiC &izn\vm:  Nec^lAdamnudti^s erat, 
quandoeuminnocentiaveftiebat.  Et  libro  i.delacob:  Sic  deipoliatns  A-  y^  ,_j. 
dam,m(duiint4entftseH.\nnocemix\c^cmor:^t\x\x.^mimi^c-,&c(n^zxz<i- 
ditumquidindicar,  tumvefl:isappellatio,tum  idem  Auftor  fcribens 
in  Lucam ,  vbi  explicans  parabolam  eius  qui  incidit  in  latrones :  ^ut  Luc.io.j*, 
funt,^\t,latrones,nif  angeli  no£lis  &  tenebrarttmi  Htante  defJoliant,qiu  accepi- 
mtts indtmenta grati&f^iritualis, d^ ficvulnerainferre confuettertmt?  Deniq> 
S.BERNA.RDVS  deannunciatione,dicitAdamuraami{ifleindumen-^       ■'■ 
tavirtutum,&:fimiIinidinemadDeum,noautemimaginemdiuinamr^ 
^uia  ilU,yt  ipfe  lo quitur,»^»  erat affuta,fedinfita ,  ntque ipf  impreffa  natttris^. 
Itaque  fecundum  Bernardum  iuftitia  originalis  non  erat  ipli  imprefla 
naturaj,vtdonumnaturale,red  extrinfecus  addita,vt  dona  fuperna- 
turalia.  Quemadmodumautemgratiagratumfaciens,a  iuftitia  ori- 
ginaIidiftinguatur,reipfaaiiratione,diiputandum.reIinquimusScho- 
UeTheologis. 

III.  Propr  I  ETAS  eft,  quodhomo  primusin  ftatu  innocentiac 
multo  excellentius  habuit  in  animantia  bruta  dominiu,  quam  iam  ha- 
bcat.Tuncemmadnutumhominiferuiebant,  iiquidem,vt  aitS.Av- 
GYsn^yslihto^.^.dcciviit.D-Ei^nulltim  bonuminilloflatudeerat,qHod 
bonavoluntas adipfceretur.  Itaautcm feruicbantad nunim,vthoino  ali- 
quam  fignificationem  imperij  illis  dare  debuerit ,  quod  abfentibus  no 
potuit;.vndec6gregatioiIIaanimalium;CumaddutVaIegunturGen.  5. 
adAdam,vtimponeretureisnomina,fadafuitminifterioangelorum, 
teftcD.AvGVST  iNo  librop.fuperGenelin.  Nec  excipiendsE  funt  a.c.t^t 
vll3ebefti£e,vtfecit  B.Theodoretvs  quarft. zo.inGenefin,vt  ca:te 
aut  magn^  balens  in  mari,quafi  illx  non  fifbieda:  fiierint  hominis  im- 
perio:  nam  aperte  S.Scriptura  in  omniaanimalia  dat  homini  imperiii. 
Nam  Gdief  r.  dicitur:  Bominamini  'vniuerfis animantibiM ,qtumouentur  Gcn.i.ifc 
fufer  ierram:  Et  prxft  pifcibm  maris  ($-  volatilibtts  ca;li  tdr  befttis  terrd.    C  x  re 
autem  qujcdam  beftia:  funt.  Deinde  B  a  s  i  l  i  v  s  in  Hexxmeron,  &; 
GREG.NYSSENvsin  \'erba  illa:  Faciamtu  hominem,nominat\m  often:- 
dunt,hominem  obtinuifle  dominium  in  cxtc  &  balenas.  Immo  etiam 
poftpeccaturnScripturanuIIambeftiarriexcepitadominiohominis. 
Nam  Genef^.eliatur:  Terrorvepr&ctimorfitftt^ercun6iaanimaliaterrAy 


Genp.t. 
Iac.3.7. 


171  I    V    D     I    C    V    M 

(jr  fufer  omnes  volucrescceli  ctim  'vnitierfis  qui&mouenturfufer  terram.  Omnes 
fifccs7narlsmmui'ue(ir&tra.ditiftmt.  Et  lacobi  j.  Omnisnatura.  befttarum ef 
volticrum  &ferpentum,  drcxterorum  domitafttntanatttra  humana. 

RESTABAT,vtdelocoScatusInnocenti^,liocell:,dcPARADiso 
aliquid  doceiemus.Sed  quia  variXj  etiam  inter  Patres,  de  eo  funt  opi- 
niones,dirputationcm  ilJamomittemus. 

V I D  E  V.  De  Statu  Gratia'  &:  Natur^e. 


Match.j.i^. 


Luc.iS.i. 


i.Par.  15.;. 


DE    IVDICVM    STATV. 

C    A    P    V    T       I. 

.^id  ludicnm  nomine,  Judicij  C^  lujiitiie,  intelli- 

gatur. 

Vdicis  nomineintelIigimustalem,qualem  defcribit 
I  Chriftus  apud  S.yi2.x.th.x\\m,c\im^\t:Efoconfentiensad- 
uerftrio  ttio  cito ,  dtim  es  in  via  ctjm  eo ,  neforte  tradat  te  ad- 
'}  tierfarit!^itidici,c^  ittdex  tradat  te  minifroyd^in  carcerem  mit- 
''^^L^^^^^taris.  EtapudLucam:  ludex quidam erat in  qtiadam  ciuita- 
te, qui Deiim  non  ti',nchat ,  cr  hotninem  non  reuerehatur.  Vi- 
dtia  atitem  qtudam  erat  in  citiitate  illa,  (y-  'veniehat  adcum  dicens:  Vindica  me  de 
aduerfmo.  Et  nolebatpcr  mtdtttm  tcmfti^s.  Tofi  h,u  atitem  dixit  intrafe.EtfiDeu 
non  timeo,nec  hominem  reuereor,  tamen  quia  molefla  mihi  ejl  htcc  vidua ,  vindi- 
caho  ill::}n,nein  ncuiffmo  veniensftgtlletme. 

D V p Lic E s  autempoirunt efle huiufmodi ludicesjfeculares  vel  po- 
licici',  6:SpiritualesvelEcclefiaftici,quales  fuoaruobonus  rex  Iosa- 
PHAT  conftiruit; DeprimisaitREG VM  h.iikonx.ConflituitgJudicester- 
rA  in  cunctis  ciuitatihm  luda  mtmitis  perfingiila  loca,  d^prxcipiens  iudicihu-s,  Vi- 
dete,ait,quidfaciatis,no enim hominis exercetis iiidiciiira.  Etpaulo poftae fe- 
cun  d  is :  /« lerifale  confituit  lofaphat  Leuitas,  (jr  Sacerdotes  c?"  Principesfami- 
liarum  ex  ifraheUvt  itidiciu  dr  catifam  Domini  itidicarent  habitatorib .  'eiiti,pra- 
cepita  eisdicens.  Sicagetis  in  timore  Dominifdeliter  (jr  corde perfe^o:  Omnem 
caufam  qtu  venerit  advosfiatrum  vefirorum,qtii  habitant  in  vrhihi:sfiiis,inter 
cognationem  S"  cognationem,vbicung^  quafiio  efi  de  lege,de  7nandato,de  c.zremc- 
niis,de  iufificationibns,ofiedite  eis  vt  nonpeccent  in  Dominum,  dr  ne  veniat  ira 
fuper  vos,  dffiperfratres  vefiros. 

A  IvDiciBVS  voxIud!cijrumitur:licetenimindiuinislittcriscre- 
hro,facere  iudicium & itfiitiam,pr:Q  eodemvfurpentur,propric  tamen 

&  ftride 


S    T    A    T    V     S.  175 

&  flri£te  hoc  loco  pro  fententia  iuris  voce  prolata  accipimus ,  qua  in 

controuerfiis  ciuilibus  vel  Ecclefiafticis  ludex  decernit,quid  cui  fit 

debitum.  Hoc  enim  proprie  vocatur ludiciitm,  quafi  lurisdi&io.  Et  qua- 

uisJiac  ratione  fit  actio  a  lcientia  iuris  dimanans,eft  tamen  etiam  adus 

iuftitiSjtumvtcaufcedifponentis,  quiaiuftitiieafteclus  inclinat  iudi- 

cem,  vt  velit  fententiam  iuftam  deferre,ac  proinde  incitat  eum,vt  cau- 

famdiligenterexaminet.  Deindeocculta  quadamconfenfionefacit, 

vt  ea  qua;  iufta  funt,illi  etiam  iufta  videantur.   Quifque  enim  iudicat 

fecundumfuosaife6tus,ideoquodaftedus  facit,vt  res  intelligentias 

conueniens  videatur,&  ampledendum.Qu^  eo  veriora  funt,quod,vt 

notauit in Pfalmum 1 1 S.  S. A v gvstinvs  conftet vocem ludicij fjepe A.con.nf. 

in  Scripturis  ita  accipi,vt  fi  re£lum  non  fuerit,&:iuftitix,nomenclatu- 

ram  iudicij  non  mereatu r.  Non mirum efi ,  inquit ,  eumfeci[fe  iudicium  dr 

iHfiitiam,quifi(periu-s popofierat  a  timore  -vtig^  cafio  confgi  ckuis  carnesfuM,hoc 

ejl,  carnales  concupfcentiM,qUiifolent,  quo  minm  re£lumfit,nofirum  impedire 

iudicium.^}mmuis  autfiue  reclum,fiueprauum  in  quotidiano  nofirifermonlsvfu 

iudicium  nuncupetur^vnde  hominibm  in  Euangelio  dicimtis.  Nolite  iudicareper-  loan  7.24. 

fonaliter,fedrectumiudiciumiudicate : tamen  hoc  locoitapoftumeB  iudtcittm, 

tanquamfthoc  recttim  nofuerit,non  debeat  itidicitim  nominari,aUoqttin  nonfif- 

ficeret  dtcere,feci  itidtcium,feddic€retur  ,feci  recltim  ittdicittm .  Hoc  genere  lo- 

cuttts  e(l  Domintts  lESFS  'vhi  ait:  relinqttitls grattiora  legis,itidicium,  7nifericor- 

diam  crfidem.  Et  hic  enim  iudiciumftcpoftttim  efi,tanqitam  nonfit  ittdicitimfi  ^atth.ij  .«j. 

peruerfim  efi.  Et  multis  ditiinarum  Scripturarum  locis  itaponitur.  lufiitia  vero 

nonfokt  bona  dici  iufiitiai  velmala  iufiitia,  ficui  aliquando  dicitur ,  bonum  ma,- 

lumveiudicium. 

C    A    P    V     T       II. 

Dediznitate  Statits  ludicum. 

DIgnitas  StatusIudicumexfolaficrsE  Scripturse  phraficogno- 
fcipoteft.  NamolimoninespopuUPrincipeSjqui  fummuniMa- 
giftratumapudfideles  geilerunt,  fiue  Politicum  fiue  Ecclefiafticum, 
Iudiccsappellati,&iudicandimunusprarcipueeisattributum.  Ita  e- 
nim-loquiturIethroadMoyfeninExodo:Pm//i5?'<?(^f  (?;»«/ ^/f^f^vV^//,^. 
tentes,&timentes  Dettm, in  quibu-sfit  veritas,^ qtiioderint auaritiam,^ con-  ^°  '^'"' 
fiitue  ex  eis  tribunos-,&  centuridnes,&  quinqii.i.gcnarios,  &  decanos,qtii  iudicent 
poptilo  omni  tempore,qtiicquidautem  mait^sfiierit,referant  adte ,  dripfi  minora 
tantum iudicet.  Et Moy fes in Deuteronomio:  Non valeo,2.\t adpopulum,  oeut  i  u 
folttsnegotiavefirafifiinere,&pondnsac  ittrgia.  Date  ex  vobis  virosfapientes 
&gnaros,&quorHmconuerfatiofitprobata  in  tribtibHsvefiris ,  vt ponam  eos 

T    5  vobif 


174  r    V    D    I    C     V    M 

"jebii  P-Amdpes.  Tttnc  rej^ondtjlis  mihi.  Bona  res  efl,qucm  'vhfacere:  tuhque  de 
trihtihui  njejins  virosjkpientes  &  nohiies-,  dr  conjiitui  eos  Pnncipes,  trihtmos ,  ^ 
centuriones ,  c^  quinqudgennrio  s,  ac  decanos ,  qui  docerent  "oosfingulA :  prxce- 
■pique  eis dicens :<^udite illos,  &.quodiufium  eji tudtcate,fiiue ciuii{ittUe,fiiue_j 

$ap.<?.r>.  ■feregriniis.  Et  Sapiens :  <^udite  ergo  Reges  &  intclligitc ,  dfiite  ludices  fi- 

niumterrx..  Pr^bete aures-uosyquicontinetis  midtitudines,fy' piacetis  'vohis  in 
tftrbisnattonum.  Certeludices  rexeruntpopulum  Ifraheliticumcirca 
treccntosquinquagintaannos,vt  aitS.SxEPHANVS  in  Adorum  A- 
poltolicorum  hiftona. 

i.  Di G  NiT  A  s  ludicum ex eo oftenditur, quod  Scriptura  non  du^- 
bitat  eorum  iudicium,quantumuis  humanum ,  Dei  iudicium  nuncu- 

Sap.  6.4.  pare:  Nam  Sapies  cum  didos  ludices  dixilTec  placere  fibi  in  mrbis  na- 
t\Qn\i\T\,\T\o\2Ldi(iit:  ^^niamdataefia.  Bomino potefiasvohis ,drvtrtnsab 
altiJpmo,qttiinterrogahit  opera  vefira,dr  cogitationesfirutabitur ,  quoniam  cum 

Dsut.i.iy.  minifirieJJetisregniilli(n,nonre£teiudicafiis.  Etin  Deuteron.  adeofdem! 
Nuila  erit  dtfiatiaperfinarum^aparuum  audietis  vt  magnum,  nec  accipetis  cu^ 
iuJqttamperfionam,quiaDEIiudiciumefi.\osKVHKr  Rexquoquedixitad 

i.Paral.jp.<r.  J,^!  Jfces  (\xos:Videte,quidfiaciatis:non  enimioominis  exercetis  iudiciumfiedBo-' 
mini,csrquodcung^iudtcaueritis,in  vos  redmdahit.  Vnde  cum  Samuelis  fili^ 
conftituti  iudices  perperam  rexiflen  t  populum,&  ideo  a  Domino  Rct 

^_  .  -  gempopulusproillisiudicibuspetiiflet,^/A'//Dtf/«/«w/i^.$'4«?«^/<?w.y^«' 
divocempopuitinomnibus,qu<&loqtmnturtihi:nonenim  te  ahiecerunt ,fiedmci 
neregnemjupereos.^t  ChriftusinEuangelioad  Apoftolos  iara  iudices 

lacio.T^.       ^cc\cCix(^\x\tw:i\ts:§luivosaudit,meaudit,drqHi  vosjperntt,  mejpernit. 

Reni./,M.       Etdenique  Apoftolus:  Nonefipotefias  mfiiaDeo.  Itaque  quirefifiit poufia-^ 
ti,  Dei  ordinattsni  refifiit.  ^ui  autem  refifiunt,  ipfifitbi damnationem  acquirunt. 
Imo  S.HiERON.in  c.4j.Ezechielis,probac  ludices  vocari  Deos,  ex: 
illo  Pfi&imi  81.  Detisfietit  injynagoga  Deorum;  in  medio  autem  Deos  diitidtcatp, 
Deosappeiians,  quidehomimbtts  habent  iudtcandipotefiatem. 

3.  DiGNiTA^  indedemonftjratur,  quod  Spiritus  fanflus  inScri- 
pturisgrauiffimamcenfuramferatinprauosludices.  Incipiam  avate 
Ieremia,  quinomineDominiiftaloquituradfuos :  ^uia  inuenti fiunt 
inpopuio  meo  impij  infidiantes  quajiaucupes,  iitqueosponentes,dr  pedtcas  adcapi- 
endos  viros.  Sicut  decipuiaplena  autbHs,fic  domtts  eorumpiena  doio,  ideo  magnifi-^ 
catifiint,drditatiincraiJatiJitnt,drimpinguati,dt-pr<iterieruntfermones  meos 
pefifim}.  CaufiamvidttAnoniudicatterunt,dr  cAufampupiiii  non  dtre  xcrunt  ,driu~ 
diciumpaiiperum  non  iudicauerunt.  lS(unquidJitper  hisnon  vifittaho,  diat  Domi- 
nm?  aut  fitper  gentem  huitfiemodi  non  vlcifietttr  anima  mea?  Stitpor  O"  mirabi- 
liafiactafunt  in  terra,  Prophet.eprophetahant  mendacinm ,  drfitcerdotes  appiati- 
debantminibusfiHiiidrpopulns  meusdilexittaiia,quidigititrfet  i&  noHififimaj 

eins? 


2«r«ni.y.2iJ. 


S     T    A    T    V    S.  175 

■eiui?  Deinde  B.Is  aias  :  Vtequicondmt leges imquM,d!-fcribentes  initi-^^'^-^'*-^- 
ftttinmfcripferuntiVt  opprirnerentin  iudiciopauperem,^  vimfxcerentcaufe  hu- 
milttimpoPtdimei: vt  ejfenfuidtiAprxdaeoru^n, drpupillosdtriperent.  ^tadfa- 
cietis  in  die  vtfitAtionis-,(^caUmtta.tis  de  longe  venientis,adctiiti^  confugtctis  au- 
xilium?&  vhi  dereiinqtietis  gloriamveftram  ,ne  incurueminifuhvtnctdo ,  dr 
cuminterfeciiscaditU.  Super  ornnihtu  hUnon  atierfus  eH  furor  eiiM  ,fd  adhuc 
mantfs eius extenta.  EcSap iens  loco citato:  Cumejfetisminiftrtregniilltu4 ^  ^ 
nonre^eitidtcaftis  ,nec  ctftodtftis  legem  iifttti.t,  neqtie  fecundtim  voluntatem 
Dei  amhitlaftis.  Horrende  dr  cito  apparehtt  vobis,qttoniam  iudicium  dunjftmttm 
hii  quiprxfuntft^et.  Eriguo  enim  conceditur  mifericordia,potentes  autempoten- 
ter  tormentapatiemur.  Non  enimfthtrahetperfonam  ctiitifquam  DEFS,nec  ve- 
rehitur  maqnitttdinem  ctnitfqtiam,quoniam  &pttfttllum  dr  magnum  ipfefecU,  & 
«qualiter  illi cura  e[i de  omntbus.  Fortiorihus autemforttor  inftatcruciatio.  Ex 
hac grauiflima  cenfura liquec,quanto  in  loco  apud  D e  v  M  (int  boni,  &: 
omnibusnumerisablblutiludicesjiiiquoscoucniiuit  omnia  piorum 
Judicum  encomia,  de  quibus iam  agendum. 

4.   Hoc  ad dignitate  Status ludicum quoq;  pertinere poteft,quod 
pofthanc vitain  Apoftolicx  perfedioni  fingularis  velut  remuneratio 
a  Chrifto attributa eft,quod  lliper  lcdes  duodecim  Ifrahel lefliin func,  Matth.r^.t». 
&:iudicaturiduodecimtribusIfrahel.   S.Pavlvs  verb  eodemrefpi- 
.ciens:y^;z;2^/r^j',inquit  in  priori  ad  Coi'mt\\ios ,  quoniam faniii  de  hoc  '  Cot<.i. 
mundo  iudicabiint?  Nefcitls,  qiioniam  Angelos  ittdicahimus  fquanto  magufecu  - 
laria?  Immb  Sx.  Sapiens de  iuftis :  ludicabnnt  n.itioneSyO' dommabuntur Sap-5«. 
populis. 

Qj   K   V   y    1      III. 

D^  Officio  '^el  proprietatihHs  htdicum. 

CPiRiTvs  fandusinVerbofuodiuinodiligenterfunftionemludi* 
^  cum,corumq;  proprietates  perfequitur,  proculdubio ,  quia  locum 
Dei in vcraq;  Republicaoccupant,5c quaii  Deorum corporeorii  mu- 
nerequodamfunguntur.  Quoniamautemhocolliciummultasvirtu- 
tes  magnasq;  rcquirit,non  omifit  commoncficcrc  mortales, iie  facile 
prouinciam alios iudicandi afFedent , vt  in Ecclcf iaft.  Nolt  qiixrcrejie-  "  ' ^*' 
ri  ludex  ,nift  valeas  virtute  irrumpcre  imqttitates  ,',7e  forte  extimefas  factem 
potentts,  & ponas fcandahm  in  itquitate  tua.  Nonpccces  in  multittidinern  citdta- 
tis,nec te immittas in popnlitm^neg^alliges duplicia pcccata,nec entm  in  vno  eris 
imf^unis.  Quod  {apientis  diftum  retcrendum  maxime  eft  ad  iniquita- 
tes  alicnas,vtindiceturadIudicisofficiumperrinere,  vt  virilitcr  rcfi- 
ftatjimpediat  6c  trangac  impiorum  conatus,vimq;eorum  concrak,vel 
innocentesilUtaraprxclaicvindicec. 

II.   Pro- 


Pfal.i.io. 


Gen.i8.li. 


i7<f  I    V    D    I    C    V    M 

II.  Proprietas eft,notitiamrei,dequaiudiciumferendum,ha- 
bere. vnde Pfaltes regius  clzmcLt, erfidmim  qui  iudicatis  terram.  Certe, 
Devs  ipfe,licetomniumconfcius,deSodomia  &Gomorrha  laturus 
iudicium,  dixit  Abrahx:  Defcendam  (^ videhoyVtriim  cLirnorem ,  qni  venit 
(idmeoperecompleuerint,an  noefiitci-,vtfciiim.  Et  Propheta  Daniel  pro  Su- 

Dan.7^.5».  fannalaturus  iudicuu-n  contraduos  fenes  Babylonios,alterum  ab  alte- 
ro  feparari  iuffit^vt  feorfim  eos  examinare  de  veritate  polTet.  Vnde  S  A- 

Pro.18.13.  L  o M o N  in  Prouerbiis:  ^ui primreJpondet,cjuam  audiAt-^fiuliumfe effe  de- 
monfrat,d^confufonedigni;m.  S.A  vgvst  invs  certcinlibro  15).  ciui- 
tatis  D E I,  non  dubitet  affirmare  ignorantiam  ludicisplermg,  e(fe calamita- 
tem  innocentii :  Et  quod  efi  intolerabilitts,  addit,  magistj^  plangendum ,  rigan- 
dumj^,fijieri  fofit  ,fontihm  lachrymarum :  cum  propterea  ludex  torquet  accu- 
Jatum,  ne  occidat  nefciens  innocentem,jitper  ignorantia  miferiam,  vt  c^  tortum 

lob  1^16.  dirinnocentem occidat, quem neinnocentem occideret,torferat.  Vnde lo  B  bo- 
num  exemplum  ludicibus  prxbens:  Caufam,d.it,quam nefcieham,dtligen- 
tijfime  inuefigaham. 

III.  Proprietas.  Timere  Deum  fupremum ludicem;  quare 
Pfal.i.ii.         David  rex,cum dixiffet:  Brudiminiquiiudicatisterram, ftatim fubiecit: 

SeruiteDominointimore,CTexultate  eicu/ntremore.  Et  Moyfi  in  Exodo 

E10d.18.11.      con(\xltu.mci\::  Prouide  de  ommpkheviros  potentes,d>^  timentes  Deum,in  qui- 

*"  '^"        husft  verita4.  lofaphat  quoque  rex  ludicibus  terra;  a  fe  coftitutis  dixit: 

Sit timor Dominivohifcum.  DeindeLeuitis  &  Sacerdotibus :  Sic agatisin 

G. lib.i.er.ij.   timore  Deifideliter,&  corde  perfeBo.  Vnde  S .  G  r  e  g  o  R .  ad  G  rcgorium 

Marmianum  Abbatemfcnbens  de  quodaminiufte  damnato :  Huit^, 

mc[mt,pr£ceptivos pagina  necejjario  duximus adhortandos,  quatenns  nullim 

perfonarnattendentesfedDEItimoremhahei^tespritoculis,ihi  cum  omni  aqui- 

tate,fiqua  vohis  de  eo  diciafuerint,memoresfuturi  tudicijfubtilt  dehcatis  tnda- 

gationeperqiurere. 

IV.  PROPRiETAS.Sapientia&prudentiafingularis.  Hoc  enim 
Eiod  18.21.     primumeftjquodlethroaMoyfeinludicumeledionepoftulauit^/^r^- 

utdede  omniplehevirosfapientes,quiiudicentpopulum  omni  tempore.  Hoc  a 
Moy fe  &  Deus  exegit:  ludices,  ait,  & Magiflros conflitues in  ommhtis portis 
tuis^quasDominn^s  Detu  tuti-s  dederit  tihi,vt  iudicentpoptdum  itijlo  iudicio ,  ncc 
in alterampartem declinent .  ludex  Sapiens,  ait  Syracidcs,  iudicahit populum 
fHUin,cJjmncipatm  fcnfxti [lahtlis erit.  Secundimtudicetn populi,fc O" miniflri 

ifa  1 17.  ^^^-f-  S.H  I  E R  o  N  YM  V  s  fcribeiis  in  vcrba  Ifaia; :  £lmyitetudicem.  Oflen- 

dit,ait,  nonomnium  effere^feittdicare  ,fcd  eorum  qtii  prtidentesfmt.  Et  Salo-- 
mon  tn  vifone  perfomnum  hoc  a  Deofofltdauit,vt  acceptafapientia  iiiflepopultim 

j.Rcg.ij.is.  iudicaret.  Hancmaximeoftendit  Salomoncumde  controueriia  me- 
retricum  c^teroqui  occukiflima,  prudentiflimum  iudiciumtulit,de 

quo 


Deut.itf.i8. 


S.ip  ro.l. 


S     T    A     T    V    S;  177 

quoS.BASiLivs  prolixeinprincipiumProuerbiorum:7\^«?^,inquit, 
diligenteriiifiitiamfacitvtremrecietitdicarepopmui.  Impojjtbilemmque  non 
'verfatum  exercitatnm^  in  lufii  cognitione  rem  duhiam ,  d"  ^«  contronerfapof- 
tambene ac ordme digerere.  Nequeipfi  Salomonnifiinhac  iufiti^feientia  dili- 
genterinflrucimfuffet,  tlludtam  'vulgatumde  pueroduarum  meretricum  iudi- 
cmmtamprob^eproferrepotuiffet. ^upniamenimfineteftibitih&c gefla  erant  ad 
naturam  cucurrtt,acper  ipfam,qu&  tncognita  erant,inuenit. 

V.  Proprietas  vtiniudicioferendoomnisablitafFeclus  &:per- 
turbatio.  Eandem profequitur Baiilius  loco  citato his ycr:his:^uemad-  B.l.cit. 
modum  is  quifagittam  tendensadmetam  diriget/nec  vltra,nec  citra,nec  vtrobi- 

qite errandoa^uiapropofita  excidat:ita  recitts  iudexfactitabitinec  in  iudicando 
perfonam  accipiet.  Nofeet  enim  quod  minime  adremfaciet.  Neque  itemproiioca- 
tione  aut  contentione  aget,  fed  recium  ac  minime  obliquum  proferet  iudicium. 
^hiidfiduo  inciderint  iudicanda,  alterum  quidemplus  tcquo  habens ,  alterum  ve- 
ro  mintts:  diligentlferit  iudicii partes  adequare^tantum^  ab  eo  quiplmhabet  de- 
met,quantumilitcuiimuriafit,deejfevtdebit.  Hincigitur  Pfalmutait.  Itaquefi 
vere  iuflitiam  loquimini,  re£ie  iudicatcfilij  hominum.  Argumentum  namque  iu- 
fii,affe£iuie(iin  iudicando  reciitudo.  Vnde  S.Hierony  mv  s  fcribens  H.inlob  j^. 
iny trhz\ohvc\^\ix.Nonteergofeperetira.  Opttmfts,in.c[uit,iudex  eFt,  qui 
hispefiimis  iracundia  dr  cupiditate  duobm  vitiis  non  tenetur ,  quibtts  loco  ab  He- 
liapn^ttsvircorreptMarguitur.EtB.lsiDOKYS  libro  5.de  Summo bo-  ^    ^*^^*' 
no:  ,^uidam,a.it,dum  iudtcare  incipiunt  irafiuntur,ipfem^iudiciffintentiam  in 
infaniamvertunt.  De  quibits  recieper  Prophetamdicitur :  ^ut  conuertunt  in 
furorem  iudicium.  £lui  enim  iratm  iiidtcat,  in  furorem  iudicium  mutat,cum  an- 
teprofertfintetiam,quam cognofiat iEth.oc eft quod in  Scripturis dicitur:  zach.y.&g, 
ludicium veruiudicare,veritatem dr iudicium iitdicare.  Nanaveritate deuiare.  Exod.ij. 
Nondeclinareiiveritateindictj.noncognofiereiniHdiciofaciem.  ■  Ptou.is.u. 

VI.  PROPRiETASjVtin  iudicio ferendo  abfit  perfonarum accc- - 
ptio,contra  quam  fuse  egimus  in  P  an  akio  ,  F.Perfinarum  acceptio. 

VII.  PROPRiETAs,vtabfitMunerumeorruptela,dequaprolixe 
ineodem  V.Mitneriim  corrnptela.  ■ 

VIII.  PROPRiETASjVt  iudicio  fempcr  milcear  mifericordiam:  fic 
enimpropiusaccedetadproprietatesfummiIudicisDei,quivtaitrex 
'DK\ii},diligitmifiricordtam  (jriudicium:mifiricordiaBominiptenaeHterra.  pfai  31.;. 
Quam merito omnes iudices miitari debent. Nam,vt aic B.I a c o b v s .  laciij- 
Iudiciitmfiinemfcricordtatllt,quinonfiecitmifiericordiam.  Exemplumhuius 
clementi2eluculentumpra:buitapudB.Ioannem  Chnftus,cuma  lu^ 

dseis  rogatu5,an mulierem in  adulterio  deprehefam  fas  ellet  lapidare, 
iudicium a lege latu mifeiicordia temperauit.  De quo pi arclare S, A v-    '^^'^''' 
CYSTiNvsin  epiftolaad  Macedonium:  Licetmufatons,\nc^\\t,aUaper- 

2  fena, 


178  i  V  D  I  C  V  M 

fomjitjAlu  defenfork ,  alia  mtercejforis ,  alid  ludicts ,  de  qucrum  o^dis  nimU  loti- 
gumeH, ^non  necejjiriuffi, hocjermonc dijfercre.  Sic  tamcti ctiam ipjos crimi- 
num  vltorei  nonfuarHr/i/edalienarum  examinatmm  iniuriarum  viT{dices,quA- 
lei  ludices  ejje debcnt.tcrrmt  cenftra  diuina ,  vt  cogitarent  fibifroptcr  tcccatafuA 
loan.K.j.  i>  E I  mtfericordiamnecejfartam.  Nam  cttm  adDominum  Chrtjltim  luddiad- 
■duxijfnt  mulierem  in  adulterio  cotrtprehenfam ,  eum^  tentantes ,  f  injfa  ejfet  lege 
lapidm,ac  detnde  quarerent.quid  de  illapr£ciperet .Rcf^ondtt  eis.  ^uifnepccca- 
to eFi  vejlrum,pri0r  in  eam  lapidem  laciat.  Ita  nec  legt  m tmprobautt ,  qu/x,  huiuf 
modi  nam  tuftt  occidi ,  (jriUosletrcndo  ad  ntifricordiam  rcttocattit ,  quorttm  it4- 
dicio  h/ncpojfet occidi.  Puto  quodhacfintentiA  Domini  audita  .fprafens  fuit ma  • 
rtttaipfe ,  qui  z iolatamfiii  thonfidem  vindicart  pefttdabat ,  exterritui animttm 
advoiimtatemparcendi  abvkifcendi  cupiditate defiexit .  N&m  quomodoesiad- 
t/tonitttsaccufator,neftaiperfqueretur  iniurias,quando  tpfifttnt  itaaiudicando 
frohibiti,  qui  in  adulterapuntenda ,  nonpriuato  dulori  coT/ipellebantur fcruire,fcA 
K,cjf.t.c.f.  /^g/?EtiiiepififolaadMarcellinum,  Se/eoemmaudire,3.it,inpotcfateIudt- 
xis  ejfe  mollirejenterjiiam ,  ^  mitim  vindicare,quam  vindicant  leges. 

IX.  Proprietas  ,vt  maxime  fibi  commendatos  habeatpupil- 

loSjorpbanos.vidiias,  peregrinos,pauperes  &  omnes  oppreflbs.  W;'- 

Pfal. li.j.        xateegefiO drpttpillo,z\.tVl^tes, humtlem (frpauperem iuftijicate.  Eripiie pau- 

perem , ^egenum  de  manu pcccatoris  itberate.  ^od iuftum  eB iudtcate,  air 

Deut.t.jfi.       Devs  mDc\iietonomio, f  nefit ciuis i/kfiue peregrintM.  NuUatrit diftantta 

Eccl.4.10-      perfinaTum,itapar»umaudtetis,vtmagnum.  EtEccletiafticus.  Iniudican- 

Ifa./.i7.  do  eflofupillis  mifericors  vtpater,&pro  viro  matri illorum.  £ t E  faias.  ^Uirite 

iudicium,Jubuenite  opprejfo ,  iudieatepupillo,  defendite viduam,&  venite  gf  ar- 

Ierom.j.18.      guiteme,dicit Domintfs.  Et  leremias.  Caufamvidu&neniudicaaerunt, caufam 

'  pupi/Iinondirexerunt,driudiciumpauperumnoniudicauerunt,EtturCum.Far 

cite  iudicium  &  iuftitiam,dr  iiberate  vi  epprejfum  de  matiucalumniatorU ,  cr  ad- 

mnam,&fupillum,&  vtduam  nolite  contriftare,  ne^  opprimatis  inique, 

C    A    P    V  T      IV. 

^ando  Judtces  delinqumt  tUegittma  ludicij 
'vfurfAtione^ 

IVDicismuncrcqui  legitime  fungitur,  (qualemha£l:cnusdc(cri- 
pfimus)au<StGritatem  debet  habere,tu  in  perfonas  iudicandas,  tum 
©tiamiiicaufasearum,quastra£tauerint,vtn5fintv.  c.  peculiarilcge 
exeptaj.  QuocircaomnesdehnquuntvfurpationeIudicij,quiveIab- 
foluceiudicant  eii>qui  iplisnon  efl;  fubdicus,vel  certe  non  in  \\s  caufis, 

dequi- 


ICC.12.5. 


S    T    A    T^V    S:  17^' 

dequibusiudicium  pronunciatur,  ac  proindetalium  iudicum  irrita 
efticnccutiajabomni  obligationeimmunis.- 

o  vnNQVE  auremmodispoteftquis  alteri  rubie£tusefTe,  vt  ab  ecr 
judicari queat.  Piimo quidem  ratione  poceftatis Ordinaria?, quo  pa- 
£to  fidelesPontificiRomano&Epircopisluis,  &  ciues  fuo  regi  Tunt 
fubiefti.  z.  Ratione  poteftatis  delegata; ,  quo  modo  Legato  Apofto- 
licolubruntProuinGia:,adquas  ipfius delegatio  Te  extendit.  &:  ciues 
pertinencadProregem  vel  Gubernatoremvrbis  vel  ditionis.  Ea  ra- 
cione  Propheta  Daniel  iudicauit  fenes  illosBabylonios :  &:  vt  pro-  D^n  15.4^. 
babiliorobtiuuitfententiaMoyres^gyptius  inExodo,  qni  tefte'.B.  i^^j^,^^' 
S T  E  P  H  A N  o  in  A£tis  :  Fecit 'vltionem ei,qut iniuriam  fufiinehat perctijfo  X,- 
gjptio :  cxifimabat  atitem  intelligere  fiatres,quomam  D  EV  Sper  manum  iffim 
daret faiutemilUs :  bi  itateftatur  S.  Avgvst  i  nvs  in  qua;ftionibus  in  A.q.i. 
Exodum.  5.  Exconfenfu  partium,  vt  quando  partes  ex  compromif- 
lo  fealicuiilibiiciunt,  fiuevciudici,  (vt  (iille  alias  audoritatem  iudi- 
candi  habtbat,  etft  non  in  illos )  flue  vt  arbitro.    4.  ratione  delidi  in 
alieno  loco  perpetrati :  ratione  enim  delid:i,(  vt  lureconfulti  loquun- 
tur)fortiturquisforum,vt  babetur  cap. Poftulafti,  &cap.  finali,de  po(i,j; 
foro  competenti.   ^.  ratione  iniurix  fubdito  alterius  Principis  illa- 
t«.   Si  enim  Superior  eius ,  qui  iniuriam  fecit,interpellatus  nolit  il- 
lam  vindicarcpotcrit  id  facere  Princeps  eius,quiiniuriam  accepit. 
Quicunque  ergo  aliquem  horum  modorum  nullo  fubied:um  iudi- 
cat,  dclinquicillegitima  vfurpatione  iudicij.  Sic  Pilatus  vfurpatio- 
neiudicij  pcccauit  i'n  Chriftum,  quia  Chriftus  neque  ei,neque  Ca?- 
fAri,cum  efiet  filius  Dei  &omnium  Dominus,vere  fubiedtus erat, 
vt  colliginir  exeiusverbis  apudMatthxum:  Ergo filij  liheri fimt.  Ne-  Matth.j7.x7. 
que  fiibiecitfePilato  dando  auctontatem,  fed  fblum  permifit  feiu- 
dicari. 

Ha  V  d   s  e  c  V  s  peccant  Tudices  feculares,quandb  iudicant  Cleri- 
CDS,  ab  eoruni  lunfditlione ,  nirnirum  exemptos,  tam  in  ciuilib.quam 
incriminalibus,vc  liquetapudGratianum,6cinDecretaIibus,de  im-  ^f""  ''•*"'•* 
nuinitate  Ecclefiarum,  &  fandionibus  Concil.Tndentini,  de  Re- x.^f^rs.u.c.i^. 
formationc.   Idem  patet  lure  CiuiH,  Auchentico,vt  Clerici   pro- Amh.coJU. 
prios  ludices  conueniant.     Verum  nec  Clerici  poffunt  huic  im- 
munitati  renunciare,  vt  non  poflint  a  ludice  feculari  etiam  in  ci- 
uilibus  valide  iudicari,  vt  liquet  ex  lure  Canonico.    Et  capit.  Bi-  c->°oIita.n.q.i. 
ligenti,  duodecimo, extra,  de  foro comperenti ,  nominatim  reddi- ''^ '""'' 
tur  huius  rei  ha:c  ratio  :  quia  non   eB  heneficium  hoc  perfenal^y 
cui   rmmciari    valeat  ,  fed   fotiti-s  toti    Collegio    Ecclefiafiico  fuhltce 

2.     i-  indid-r 


igo  I    V    D    I    G     V    M 

indidtum,culpnmtorumpacioderogari  nonfoteU.  PofTunt  tamen  in  ciuili- 
busfefubiicereludici  fecularijVt  arbitro,  qui  tamen  nolentem  fta- 
rerententiajjnonpoteft  perfe  cogere.  S  e  d  &  poteft  Clericus  vt  a- 
ftor  Laicum  pertrahere  ad  iudicem  fecularem,  non  au  tem  vt  reus  per- 
trahi.  In  cafu  tamen  reconuentionis  poteft  a feculari  iudice  mdicari: 
vt  fidumLaicumpertrahitadiudicemjlaicus  viciillm  iUum  in  caufa 
ciuili  reconueniatj  vtdocetGloflacommuniter  receptaincap.i.de 
mutuis  petitionibus.  &  colhgitur  tum  ex  illo  cap.tum  ex  5.  qua:ft.  8. 
cap.  I. 

Tribvs  quoqj  ahis  modis  contingit  vfurpari  ahenum  iudicium. 
VNOjfiquiseum,  qui  ad  Ecclefiam  confugit  tanquam  adafylum,vi 
vel  fraudeextrahat,  &:admortemvelmutilationemcondemnet.  Ta- 
lisenimeftexemptus  aiudicis  poteftate,faltemquo  adhanc  poenam 
irrogandam,  &  ludex  tenetur  eum  Eccleli^  reftituere,  vt  colligitur  cx 
i.q.7.  cap.Inter alia.de immunit.Ecclef&exmultiscanoHibus.  Secvndo, 
quando  ludex  fententiam  iudicialem  fert  in  Ecclefia :  nam  eo  loco  id 
faciendi  poteftatem  non  habet:  cum  quidquid  ibi  adum  fuerit ,  fit  ir- 
ritum,vtftatuiturcap.decet,§.ordinarij,deimmunit.Ecclef  in  6.  vbi 
dicitur:  Procejjus Iudkumjecularmm,ac  (pecialiterproktdjententuin  eisdem 
locis(Ecclefils)omnicareantroboreJirmitatis.  Tert  i  o  delinquunt  Ordi- 
narij ,  quando  exemptorum  caufas  difcutere  prsfumunt,  in  quibus 
Conc.Tridentinumeosnonfubiecit. 


A     P    V     T 


^ando  ludkes  tenemtur  fententiam  ferre  fecundum 
allegata  ^ probata. 

'  St  non modica  inter  Dodtores  controuerfia,  quado iudices  tene- 
'anturiudicij  fententiam  ferre  iuxta  teftium  probationem,id  eft, 
fccundum  allegata  &  probata;  fed  nos  ahquod  dif  crime  dodrina:  cau- 
faponemusintercriminales&ciuilescaufas.  Sienim  criminales  fpe- 
ftemuSjdicimus  nunquam  iudicemadduci  debere,  vt  quum  certo  no- 
uit  effe  innocetem,illum  fecundum  allegata  &:  probata  declaret  reum 
1  mortis:  NonJequeristurbam,zit  De v  s  in  Exodo,  adfaciendmn malum ,  nec 

iniudicioplurimorumacquiefcesfentcntiXiVtavero  deuies.  Infontem  ^iuftum 
y.7.  noneccides,quia  auerforimpium.   Nec  dicipoteft^quifecundumahega- 

ta  &  probata  non  eft  infons,publica  opinione  haberi  fontem  &  impro- 
bum;  quia  opinio  &:  calumnix  aliorum  non  poflunt  facere  fontem 
autdignumpoena,alioquin  Svsanna  dicendafuifTetfons^quamta- 

men 


S     T    A    T    V    S.  i8i 

men  S.ScripturaapudDamelemvocatinnoceiitem.  i.  quia  huma- Din.ij.jj. 
na  audoritate  &  ex  propofito  occidere  innocentem  eft  intnnfece  ma- 
lum.  Per  fe  fiquidem  malum  eft  adimere  alicui  vitam  fine  legitima  au- 
ftoritate.  Atqui  ludexnuilamhabet  auitoritateminvitaminnocen- 
tiSjCumhxc  foli  Deo  fit  fubieda.Deinde  fi  haberet  eam  au£toritatem, 
cocefraefleteipropterbonumReipub.atobnuUumbonum  Reipub. 
etfiinproximopericuloverfetur,Hcet  innocentem  occidere,vt  do- 
centTheologi,ergo  multominuslicebit  obpericulum  remotum. 
3.  Ratio  naturalis  ideo  didat  ludicem  debere  fequi  notitiam  publi- 
cam  per  allegata  &  probata  accepta,  ne  facile  aberret  a  iuftitia  in  iudi- 
cando^hxc  enim  eft  ratio  illius  legis  &  obligationis,ergo  quando  eft  ci 
omnino  euidens  iudiciumfore  inmftum,fi  fequatur  allegata  &proba- 
ta, non debet,nec poteft exillis  iudicare: nulla enim lex  feruari debet, 
quando  ex  eius  obferuatione  fequitur  id  quod  eft  intentioni  &  fini  le- 
gis  contrarium.    4.  fieripoteft,  vtmultorumconfpirationeintegrum 
monafterium  accufetur,  &:teftibus  conuincatur  de  proditionc,de  ido- 
IoIatria,deSodomia(vtfa:pefit  ab  hxreticis)  &  fimilibus  grauiffimis 
criminibus,&Iudexcertofciat  iUorum  innocentiam:quis  non  hor- 
reatdicere,illumtuncpofl'e,8i:teneri  viros  innpcentifllmos  cquisde- 
cerpere,  vel  flammis  tradere,  ob  calumnias  &  minas  perditorum?  j .  I- 
tatradit  NicoL.Liraiius  inc.15.Exod.  Adrianus  quodlibeto  6.  Pe--A.a.5." 
trus  Nauarra,Hoftienfis,Calderinus  &:  Panormitanus  in  cap.Paftora-  Ncjn-««i- 
li  18.  de  Officio  delegati.  &:nofter  Leon.Leflluslib.i.  deiuftitia&iu- 
re,c.zs).dubit.io.deiudiciis.  DicES  DeusdicitinDeuteronom.  //?  Deut.17. 
ore  duorumauttrmmteJ}imnperihit,quiinterJicietur.    Et  S.  A  M  br  o s.  in  A.rerm.K». 
Pfal.  118.  Bonn^s,  mc^mZi  ludcx tiihil  ex arbitrio  fuo  facit ,  fed iuxta  leges  d^ 
iurapronunctat  ,Jlatutis  iurls  obtemperat,  nihil  indulget  propri<e  'voluntatt ,  nihil 
paratumd^meditattm  domo  defert-.fedficut  audit,  ita  iudicat,  drjtcutje  habet 
negotij  natura  deccrnit,obfe(juitur  legibu-s^non  aduerjatur,examinat  merita  cau- 
f£,non mutat.  Refpondeo imprimis  Deum  non aliudindicare,non fuf- 
ficere  vnum  teftero,fed  requiri  duos  ad  probationem  legitimam :  non 
tamenmensDominieft,quandocunque  adfunt  duo  teftes  pofle  ali- 
quem  occidi,  quando  iudici  conftat  Reum  efle  innoxium,&:  teftes  ca- 
lumniari^fffdfolumvultdeclararcquidfieriregularicerpoiritjquando 
iudici  non  coftat  contrarium.  Eode  modo  exponendus  eft  Am b r o  s . 
nepe,quod  ludex  iudicatfcut  audit,  nempe  regularicer,  qnando  116  con- 
ftat  ei  de  contrario.  Debet  cnim ordmarie  pronunciare  fententiam 
exlegurapr£Bfcripto,non  contra,vt  fi  lcx  irritat  contradum,debet 
pronunciare  irritum,  fi  iubet  efle  ratum,  debet pronunciare  ratum :  fi 
conftituit  crimini  certam  pcenam,  non  poteft  cam  mutare  pro  fuo  ar- 

Z     5  bitrio 


\ 


iSi  I    V    D    I    C    V    M 

bitno,pra:fertimingrauiDrcm.,  Omniadeniqucclebentfieri,quxre- 
quirit  Ambrofius,  vtmueniatur veritas,  qua'  li  inuenta  non  eftjfruftra 
omniaadhibira  fmt.  Excipies  ludicem  iequcnrcm  allcgata  &  proba- 
ta,  fl  non  priuaram,faltem  publjcam  iecutum  eire  veritarcm  quam  ha- 
buitexfcienriapublicasiplumautcmtemere  {ocumpub]icum,&po- 
puIi,non fuum.  Refpondeo,nec  inde  fequi  tcnen  fequi  publicam fci- 
entiamincondemnando,quiacert6nouit  illam  publicam  fcientiam. 
nihil  elle  ahud,quam  imquum  errorem  &calumniam,quod  fi  non  cexr 
to  fciret ,  tenercrur  iilam  lequi. 

OVANDO  ergotalisiudiciincidericcafus,praaiccficaf;endumvi- 
detur,fecundumDocT:orumfententiam.  i.  Vt  ludexomnes  viasra- 
tionesq;  ineat,  quibus  pofiit  innocentem  liberarc,qui  fecundum  allcr 
gata  &probatareusmortisdcclarandusvidetur,ae  primo  quidem  fi 
tacere  potelT:,impediat  eius  accufationem.  i.  fi  non  potefl,fxpe&: 
perinterualla  examinetteftes,fiforrecontingateosvanare.  5.  extra- 
har,  vt  potcft,iudicium.  4.  fi  commode&citra  fcandalum  fieri  po- 
teft,etiam  aperiat  carcerem.  y.  Si  infcrior  fir  ludex^&diftis  modis  non 
iuuitreum,debet  caufam  remiteread  Supeuorem,fi  purct  eum  hac 
rationehberaripofTe.  Ethsc  omninofaciendadocentetiam  illi,qui 
docentiudicem  iuxta  allcgata  &  probara  etiam  contra  innocentem. 
pronunciaredeberefenteiitiamnecis.  6.  Si  allatis  modis  non  poflit- 
iUum liberare,  & pars aduerfa  vrgcat  condemnatiunem,  debet  potius. 
officiumdimittere,quaminnoxiumcondeninare:eriamfi  hoc  modo. 
reonihileiretprofuturus.  Qiiamuis  conrraria  fenrentia,  qux  eft  S.. 
Thom^,Greg.a  Valentia,  &aliorum  plurimorum,fitprobabilis  &ob 
auttoritatem  fecura. 

HiNc  ver6fequitur,nec  Min!ftrumiuflitia;pofle.mandareexeciu 
tioni  fenrentiam  mortis  a  iudice  iatam,  quam  ccrco  nouit  cfTe  ini, 
quam:  ficut enim  intrinfcce  malu  cft,  tc  lubere  ocadi  eum,  quem  fcis . 
innocentem,  ita  nialu  eft  te  ha:c  iufi^aexequi:fecus  tamen  fierecfi  noa 
cffes  moraliter  certus  de  innocentia,  tunc enim  debes crederepotius 
Superiori,quam  nbi.   Ha;c  de  caufa  Criminali. 

Q^O0  ad caufam.  ciuilem  attiHet,inquanonagirur,,  nifide  pccna 
pecuniaria,veIexilij,velpriuarionisoflicijaurbeneficij,hcetLiRA- 
Nvs&quidamCanoniftseandemrationcm  habendam  putent,non 
tamen  eadem  habenda  eft.  E  tenim  ludex  ii  cerro  fciat  alteram  partem 
falfis  probationibus  niti ,  tenetur  quidem  omnem ,  vt  fertur ,  lapidem 
mouere,vt  falfitas  detegatur,  veJ  vr proceffus  impediatur ,  tamcn  fi  id 
nonpoteftefficercpoteftbonaconfcientiaiuxta  allegata  &probata 
(enrentiam ferre,  vt cxteri fere  Dottores  fentiunt ,  tum quia  Refpu- 

blica 


S     T    A    T     V    S.  185 

Talicahabet  audoritatemdifponendidefortunis  fuorurnciuiumpfo- 

utbonopublico  expedieritj  vrliquetexlegibus  vfucapionum.  Atque 

"hic  videtur  iufta  caufa  eile,  ne  forma  publicorum  iudiciorum  cum  po- 

puli  fcandalo  per uertatur,tum  quia  non fuppetit ratio  mcommodum 

huius  hominis  auertendi:ergo  poteft  ftatuere,vt  ludex  in  taU  cafu  for- 

mampubhcorumiudiciorum  fequatur, etiamft  indeiiatjVt  fortunis 

Eum  fpoliaredebeat>qucmpriuatUTi  innocenrem  nouit,ac  demum, 

quianemociuium  id  meritopoteft  xgre  fcire,aut  queri  fibi  iniuriam 

fadam  a  iudice  per  talem  fentendam,  cum  videat  fe  ab  illo  iuuarinon. 

poife,  nequcparefrevtludex  officium  ponus  deferat,  quamfenten- 

tiam  ferat. 

ViD  E  "V.  DeLakorum Sfatth Prtelatorum , Rezum 
...  * 

Cf  Prmapum. 


DE   LAICORVM    STATV- 

C    A    p    V    T       L 
^.idnjoce  Laicorum  tnteUigamus^ 

Aici  nomen  conftatorigine  crraecumefle,&fig;nificarc 
popularem,  quia  ^«0«  fignificat  populum.    P  o  pvlvs 
autem  tefte  S.Avgvstino  inhbns  deciuitateDEi  iu- A.l.i.e.ir.' 
xta  Scipioncm  non  fignificat tfw/?m  coetttm  multitudinis,  Eil'ip<:«- 
fedca'tum  iiirU  confenfu  c^  vtilttAtis  comrnunione  fociatttm.    Vnde  forte 
fumpfit  infermonibusdeVerbisDominiditcrimenpopuh,  velmul- 
titudinis  a  turba,  quod  populus  flt  multitudo  confentiens ,  turba  au- 
temnonfit.  Vnum,\a.Q^\t,cogitatefratresmet-,0"i-'idetein  ipfa  multitudine 
fideleBat  mftvnum.   Ecce  Deopropitto,  quam  mtdtt  ejlis?  fluis  'vosferret ,  ntfi 
•vnttm faperetis? vnde inmultis ifiaeitiies?Davnum dr popidtis est.  Tode-vntm,  ^q^^  ,  j^^ 
Crttirbaejl.  ^tddejienim  tiirhanifimuliititdo  turhata?  Sedaudtte  <^poJlo-  Ad.^.ji. 
htm.  OhfecroautLm  vos  fiatresjXit  idipfum  dicatis  omnes;^  nonftnt  tn  nj^- 
his  Jchifmata  ,fitis  autem  perfe£fi  in  eodemfenfu,  (jr  in  eademfcientia.  Et  in 
\^6lihm\yipoflolorum :  Oiitdtitudmis  autcm  credentiumerat animavna  & 
cor  vnum. 

N  o  s  vero  hoc  locomagis  aftringimus  Laici  nomep.claturam,  vt 
idemfit  Laicus,  quod,  vc  vulgo  dic:itur,homo  fccularis,  non  facris 
initiatus ,  non  Clericus  :  qui  apud  Ethnicos  fcriptores  Latinos 

diccba- 


184  L  A  I  C  O  R  V  M 

dicebatur profanus ,  non  facer.  Quo fignificatu  vfurpauit Mar 0  iH 
fcxto  yEneidos. 

Pmulhwc,froculefteprofani.  -<' 

Eo  fignificatu  vocem  Laici  accepit  diuinx  Scripturx  interprcsi 

i.Reg.ii.j.  j^^jj^  jj^  p  egum  hiftoria  Achimelech  Sacerdos  Dauidi  panes  petenti 
ikdiic(king\x6nd2imiiimcm,vt[^ondLit.Nonhabeokicospanesadmamm,fid 
tantumpanemfan£ium.  Et  infrafubditur.  Dedit ergo eifacerdosfanctificatum 
fanem.  Vbilaicopani  opponitur  fandlificatus,  Eoiicmfenfuvfurpa- 

€.1.4.ep.t.  runtveteres  LatiniPatreSjVtS.CYPRiANvsmepiftoliSj  Ambrofius, 
HieronymuSj  AuguftinuSj&c.  Nomine  igitur  Laicorum  non  tantum 
comprchendimusmultitudinepropriedi{5lam,populum,p]ebeios, 
vulgum  jfubditoSjfed  etiam  quofuis  feculares  Magiftratus ,  Princi- 
pes,Reges,quiverelaicifunt,nonfacrivelconfecrati.Acprimoqui- 
dem  de  populo  laico  yel  fubditis ,  poftea  vero  de  Magiftratu  laico 
agemus. 

C  A  p  v  T     IL 
De  O^cio  Laicomm  Subditorum. 

PRiMVM  officium eft,vtdebitam obedientiam & reuerentiam  prq- 
ftent  fuis  Principibus  &  Magiftratibus.Clare  enim  prxcepit  Apo- 
ftolus.  Omnisanimapoteftatihmfiiblmionbuiftibditafif.non  enim  efipotefias 
nifia,  Deo.lt  ag.^  qui  refiftitpotefiati,  Dei  ordinationi  refftit.  E  t  in  fra.  Ideo  neccjfi- 
tatefubditi efiote->nonfiAitmpropteriram  ,Jedetiam  properconfcicntiam.  Et  in 

Heb.y.17.  epiftola  ad  Hebrazos.  Obedite  PrapoftisveftrUdi^fubiaceteeis.lpfienimper- 
nigilant  quafirationcmpro  animabu*  ueftrif  reddituruvt  cumg.wdio  hocfaciant, 
^  non  gementes:hoc  enim  mn  expedit  vcbis.Qudi  verba  tcquead  politicos, 
quam  EcclefiafticosPrxpofitosreferriqueuntjiifquecaufanonvna 
redditur,curexpediatfubditosparerc  fuisfuperioribus.  Prima  qui- 
dem,quod  fuperioribus  ex  officio  incumbat,  peruigilare,  eo  quod  ra- 
tionemproanimabusfingulorufubditorum  Deo  indie  iudiciired- 

€LhoM.i.  diturifint.  VndcCHRYSosToM.infecundamepiftoIam,adTimo- 
th eu m .  Confidera, i n q u i  x.-,quantumpericHlifit-,preftngHlisfubditorum difiutiy 
proq^  omnihus  rationem  reddere .  ^antumuis  Vr&pofito  honoris  impendas,  quan- 
tumlibet  ohfequij deferas  ,nihil  hispericulispar  rcfirrepoteris.  nam  etfianimam 
ponas,  ipf  hocpro  te  iugtterfacit.  Etfi  id  minusfacit,quodperfecutionis  non  adfit 
iempu4,eatamenpericuloxtern£m0rtisexpontt.Khtxz  caufa  eft,vt  Prxpofiti 
cum_^Ww^»^«^f/wf»/^iregant&gubernent.Agricola,inquitB.AN- 
SELMvs  hoc  loco.cumgaudio  coIitagrum,quado  fegetum  videtvber- 
tatem,aduertitenimfenonfinccau(alaborafre,fic  accidit  &Pra?po- 

fitis. 


S     T    A    T    V    S.  i8y 

fitis,  (i  frudum  C\ix  gubernationis  ccrnant.Tertia  eft,  qniiexpedit  vo- 
his  priinojquia  non obediendo.&caufam dando gemendi  potius qua 
gaudendi,omni  mcrito  exciditis.  z.quia  fit,  vt  vobis  potius  Prxpofiti 
obcdiant,quam  vos  illis.vt  ait  S.  Bernhardvs  fermone  detribus 
Ordinibus  Ecclefix  habito  ad  Patrcs  in  Capitulo.  5.  quia quod  cho- 
rus,vtfcribitS.CHRYsosT.hocioco  finecoriphxo.phalanxmilitupi 
fine  Duce.nauis  finegubernatore,grex  finc  paftorcid  docetPAVLVs, 
fubditoseflefinePrsepofito.^.quiaetiamfifuperiores,  maximefpiri- 
tuales, (vt nec medici agros a quibus  contemnuntur)vlcifci non dc- 
beantjfed  gemitu  potius  &  lacrymis  inobe<lietes  compefcere,  tamen 
qux humana eft  imbecilHtas ,  fit  aHquando  vt  a  verbis ,  ita  etiam  exi- 
genterationereda,veniaturad  verbcra-,  non  autemcxpeditnecefli- 
tatevospotiusfubie£tosefl'e,quamvoIuntate,  maximecumgcmitus 
fuperiorisnonnunquaminuocetauxiHumDomini,  qui  feuerius  vl- 
cifcarur.  De  fihis  Ifrael  legitur  in  Pfalmis.  IrrilauemntCMoyfcn  intaflrk  Pfal.ioj.Kf. 
x^AronfknHum Dominudfyert^efiterra ,(^degluti!iitDathan.  E s t  & aliud 
tcftimonium  pro  hoc  officio  Laicoru  in epiftola  PauH  ad Titum.  Ad-  Tn.3.1. 
7W((»f ,  i  n  qu  i  t ,  iHos  Prinapibui  (^potefiaiibttijithditos  ejjet  di£Io  ohedire.  E  t  i  n 
S.  P  E  1  R  I  epiftola  priore.  Subie^i  efltte  omni  hHwanjt  creatunt  propter  '•'^«'•*  'J- 
Deum,fiiie  Regt.,quafifrsctlknii,{iue  DucibMtanquam  ah  co  mijjfs  ddvlndiStam 
Tna/efa^oynm ,  laudtm  vero  banorHm ,  quim ftr  eH  voluh tasD E/yVt  beneft- 
tierites  obmuteferefaciatis  imp,  ndentitirn  hominum  innor&ntiim,  Omnes  hont'- 
rate.  Regtm  honorificate. 

1  I.OFFicivMeft,etiamdyfco!is  fuperioribus  obtemperarc,eofq} 
Deo  in  precibus  commendare.  Nam,  tempore  Apoftolorum,Reges 
&;  magiftratus  erant  infidclcs,  &:  tame  Paulus  &:  Petrus  iubent  Chri- 
ftianis,vt  eorum  mandatis  ex  voluntate  Dci  pareant ,  eofque  propter 
D E  V M omni honore  afficiant.  Imo  S.Pe t r v s  loco citato,difertea 'P"-»-'»- 
feruis  exigit,vt  pareant  etiam  dominis  dyfcolis.  Serui,nit,Jtibditiefiote  in 
omni  timore  Dominis,non  tantum  honis  (Jr  modefHsfedetiam  dyfiolu.  S  cribjB 
~   &PharifxiteiTiporeSaluatorisfaneimprobi  vira  &  dyfcolierant,& 

'  tamen  ad  turbas'  clamatChriftus  apud  Matthsum.  Super  cathedram Maulktj.i. 

^oyfijcderunt  Scnba (^  Pharifxt. Omnia ergo  qu^cun^dixtrint  vobisferuate  e^ 
facitefecundum  opera  vero  eorum  noliiefacere,dicuntenir»i  ^  nonfacinnt.  Imo 
invcteriTeftamentoBARvcHProphetaitafcripfitadfuosfidelcsdc 
'NabVchdonozore  infideliRege.  Orateprovita^labuchdonoforRegU 
Babylonis,  (^pro  vita  Baltha^^^rfihjdtt^ ,  vtfint dies eorum ,  fictit  dies  ceelifuper 
terram,(^  vt  Dominttsdet  virtuiem  nolis ,  ^  illuminet  octtlos  nofiros ,  vt  viua  • 
musfub  vmbra  Nabuchodonofor  Regis  B.thy-onis,Cr  fub  vmbra  Balthafar fiiij 
■iius,(^Jerufamfff  tis  multis  diebuf>  &inuemamtts  gratim  inconlpeiJueorum, 

Aa  idem 


i.Tlm.t.i. 


j8^  L  A  I  C  O  R  V  U 

Idem  fieri  poftu Jat  A poftolus  gentium  iu priore  epiftola ad  Timotrr. 
Ol)fecr.'Anqn  i  Zyprmiitmniuficn  obficratioacs^oraticius,  piftulaticnes,gratiaru 
a^lionespro  omnibm  hominibmpro  Rigthu,!,^  ommb.qui  infuhtimitatefmtyVt 
quieta&  tranquillavitsm  agamm  in  ommpittate,&  tafiitate.  Hoc  enim  bonum 
esi  dr  acctftum  coram  Saluatorenofiro  Deo,  qui  omnes  homincs  vult  faluosfierk 
lII.OFFicivMeft,netemerevitam  fuperiorumruorumdifcutiat 

€,adai.y.  &  iudicent.  Qua  dere  optimecommonuit  S.Gregorivs  tertiapat- 
tePaftoralis.  Admonend',  zit,funtfuhditi,nePr,xp'.fitorHmJuoiuf?ivitam  te- 
mere  iudicentftquideosfoy  tajfi  agi  re  rcpnhcrfihtlittr  vidcnt,ne  vnde  maU  recle 
redarguunt,inde  per  elationii  tmpufum  inprcfundtora  mtroar^ur.  Admevendi 
funt,  ne  cum  ctilpas  Pr^pofitorum  confidtrant ,  i  ontra  eos  audaciores  fia>.  tfcdftc,  H 
qua  valdefunt  eorumf/raua  apudfimetipfis  diiudicent ,  vt  tan.  (n  diuino  ttmore 
tonfiriciifirreftiheifHigiimreutrenUdnoisrecufent.  ^twdnielius ofiendtmm,(i 

t. R cg.i8.  J)auidfa£ium ad mediur/i deducar/itts.  S AF L quippepcrfet tticr, cuni adturqan- 
dum  vcntrem  fpeliincamfuiffit  i»grijfus,illic  cum  vn  isftis  Dai'.idinerai,qut  iam 
tam  longo  temporepcrficutioi,  is  eim  mala  tolerabat.  Cumg^  (um  virifi  adferien- 
ttum  Saul  accederent  ,ftgit  eos  rfponfionthtu ,  quia  mantim  mitten  in  Cbrtjium 
Vomini  non  deheret.  ^ta  tamt  n  occultefitrrcxit.t^  oram  (hlan.jdis  eitu  slfidit^ 
^luidenimper Saufi.fimdi  R:Borei,qttidpcr  D.-.uid n fihimjuLditi d< H^nan- 
tttr?Saul!gilurventrc>/i  it{>g:ire,efiPrapefitospr.iUOSior;ceftainco}(kn:alitiarny, 
vfq^  adopera  miferi  oioris  txtendere  ,,&  i  cgitata  atudfe  noxidf.^iistxteri,  rihnt 
exequendomo  firare.^iemtameDauidJcrirer/,etuii,qtiiapiitftbditorumjne»- 
tes  abomnife  pe^e  obtrcSlationis  abffinentcs  ,Pr£pofitorum  vitam  nullo  lingudt 
giadiopenutiunt^etiamcumdeimferfBionereprehendunt.  ^ietfiquandopro 
infrmitatejeje  ahflincre  vixprjfunt ,  vt  extrema  qu&dam  at^  exttriora  Pra.pefi- 
t»rummala  ffedtamen  humiliier lcqua,nlur , qttafi oram chlarr.ydis  fienterimi- 
dunt , quii  videlicet  ,dum  pr&latts.  dgmtAiiJiUem  innoxic  cfr  l~tenter  dercgantt. 
quafi Regis  ftiperpofiti  vefiemjlcaitt  -.Jcd  tamen  adfemetipfos  redeunt  ,f^  vehe- 
rnentiffirne  veide tenuijfima  x'er.bi  laceraticne  reprehendunt.  Vnde  bene c^ illic 
frtpttim  tsi.  Pofi hxc Dauidpircnjfit  corfuum,eo  quodabjcidijfit orsm  chiamydis 
Saul.PaSa  qttifpe  Pr<iipofit0)  urn.o.ns  giadioferienda  non  funt ,  eii:,m  curn  re£ie  re^ 
...   .  trehendendaiudtcanttir.  Stquando  verocontraeosveltnrnintn.isltnguaiabiiurt. 

nccejfie  csi  vt pcr  affiiBienem pcemtenliie  cor prematur  ,quatentfs  adjemftipfiim 
redeat ,  d^  cumprapofittepoi.efiati  deliquerit,eiui  contr^Je  iudictum  a  qttoftbipr£~ 
lAtaesiperhsrrefiat.  Namcumin  Prapofitis  deli«quimtt6.,eiui  ordinationi  quieos 

1x0(3.  iC.%,  nobis.prAtulit  cbuiamai.Fnde  tJMofes  quo^  cum  contrafe  ^  K^aron  conquerijM). 
.puluwcognouiffit,ait,NoienimqutdJiimui?Iiiccontrafi0sefimurmurvefirttfih 
jedcontra  Beminum.  .     r    . 

rV.  Officivm  eft, libentcrPrincipibus  velMagiftratibusfuisde- 
bii,umtributum,.vel ve£ligal pendcre.  Habemus  enim  hac  de  re do- 

ftrinam 


S    T    A    T     V    S.  18; 

drinam ,  &  exemplum  Chrifti  apud  Matthxum.  Nam  cum  Iuda;i 
cum  percontarentur,hceretne  cenfum  dare  Cxfari an  nonr^ex infcri- 
ptionenummiCxrarei  conuicittributumeisrcddendum.i?f</^.''f^,in-  Mauh.zi.n; 
quiens,y»/ey«»;  Cnfiris  Cafari,(^  qtmfunt  Dei  D.i^.Conuiftos  autem  fuifle 
indeiiquetji^uod refponfo audito, reHdo coabierint.  Quo  teftimo-  A.c. 74. 
nioS.  AvGvSTiNVsetiamFauftumManicharum  lib.  z.  reuicictribu- 
tumefleprincipifecularipendendum.  Sedquia,mc[uit)Mii>!ufMi  loatt- 
nep>[hz^ti^zm)aperteh!a!}hemareconfueHerunt,r(lpoKdei}temmUit>iM,nulli 
(alumniam  feceritis ,  fuffciat  Vihii  [lipendium  •veflrum  ,iffum  Domimm  JE- 
S  rM  Chnftum  audtant,hocfiipendium  iuhentem  reddi  Cafari ,  quod  Isames  di^ 
cit  deherefufficere  militu  Reddite,mquit,Ciifari,c^HA  C^farisfutit,^^  Deo  quA  Dei 
fittt.  K^d  hocenim  trihutapr^/ijntrtr ,  vtpropter  hella  neccffirio  miHtiflipcfr-  -:  « 

tlium pri£heatur.^xcm^\\im  Chriftipendentistributumprofe&Pctro  Matth.j^.i^^' 
ApoftolohabemusapudeundemMatthajuminamcum  ibiprobaflet 
Chri-ftus,fe  vtiRegisfiiium,inimuneeft'eafoluendotributodidrach- 
matis.tamen ne cuiquam oftendiculo eifet, pro fe & Pctrotoluit.  i/Tf 
4«/f«»,inquit  ad  Petrum ,  nonfanddizemm  eos,  vade  a  imnre ,  ^  hiitti  hx- 
nium,(^funpifeem,ijuiprimtti  afc€nderit,tiUe,  ^  aperto  oream  irimnies  flate  • 
rem\iilumfmensdaeiiprom€^te.  Curautemadtributumpendendum 
miraculum  illudfecerit,c.iufam  redditin  illum  locumS.  HiFRON.Hlib*»"  .    ; 
Simpliciler,inc[mt,hoc  inttlkcium  ^d.  ficataudirorem,  dum  tant£  Dcminttifue- 
ritpauptrtatii, vt vnde trthutapro ft ^ Apoftdoreddey et^nonhahtunt.   Stater 
entm dicitur qitt duo  hahtt  dtdrachma.  ^idftcjuis ,  a dd i c ,  obiicere  voluirit, S" 
quomodo  ludas  /»  /ocuiu  poriahat  pfcuniam  ?  Refpondi  himas  rts  pauperum  infitos 
vftMconutrtere nifasptitauit ,nobii^^  idemtrihuit iximplum.  D  E  eodem  tri- 
bucofoluendoafubditishabemus  &:lucuIentamdodrinam  B.Pav- 
L  linepiftolaadRomanos.cum  eninidixi(rei./,!/(fi>»fffj(/?/4/('y7//'(5ft««7?i?  Rom.ij.f. 
te,r  on  fotum  piopter  iram ,  nempe  vindicantis  Principis  ,fedetiampropter 
confjentiam,\x(xotd\mtionh  diuinx :  ideo  enim  ^  tnhuta prajlatis,id 
eftjVtvendicadimaium,  mediaacvires  Regeshabeanr,  vosillivefti- 
%^\i».(o\mt\s.MiniftrienimDcifunt,inhocipfumferuientes.Reddtteirgoomni- 
hus  dehita,cui  trihutum ,  iributum,  rtti  ve^ig*l,ve£lignl,  cui  ttmorem,ttmorem\ 
cut honorem,honorem. Tnbmm\^,a.d(kipcnd\a.  pcrfoluendamilicibus,vc 
dixit  Auguftinus.  Vedigal,  ob  nouas ncceftitates  occurrentes  impo- 
iitum.Timorem  iuftx  vindid^.fi  malus  es.Honorem  debite  rcueren- 
tix&amorisjfibonus  es.EoDEM  referri  poteft,quodrogat&:  monec 
ApoftolusinepiftolaprioreadTheflalonicenfes.  iftf^iw/^.inquiens,  ••ThcCj.i*. 
autem  vosfratres,vt  notieritU  eos,tjuHahorant  inter  vos,  ^prjifunt  vohis  in  Do- 
mino,  &  monent  vos ,  vt  habettis  tllos  ahundantlm  xn  charitatepropter  optts  illo- 
rttm :  pacm  bahefe  cum  eis. 

Aa     2         V.Of. 


i88  L  A  I  C  O  R  V  M 

V.  OFFic.VMantclegcshuiusfeculiPnncipumjimprimis  com- 
plefti  legcm  Dci ,  qua  de  rc  commonefecit  nos  S.  Cyprianvs  in 
tradatude/j.  AbufionibusrafculijVclfiquisaliuseiuseftaudor.DM. 
dccmui,in(\mt,ahu(!onisgradttS€H.Populu4fineL{geiqHidnmDeidt&a  (^Ls- 
gumfcita  contemnit^fer  diutrfas errorurn  •vias  eundem  ferditiortis laqueum  in- 

Wa. j).  6.  (urrit.  Ve  quthtis  vtts/ubperfdnaprAuaricatorlspopuH humanum fenm  Prophe- 
ti  ita depUngit.  Nosantemjicut cueserrauimm,  'vKusquisa^ in  'viamfum  decli- 

Pion. K.i;.  riAuitJe  qutbtfs viis etiam  Sapientia loquiturpcr  Salomonem.  AlU:t£ vi£  viden- 
tur homifiibus reUit-,^ nouijjima earum dedu(U?2t  admortem.  ^tu  vtiq  multA 
ferditionis  vi£  tunc  inccdnntury  cum  vna  regalis  vit^Lex  Dei  videlicet ,  qu<e  nf^ 
AddcxterAm^ve^idfini(iramdeclinat,pernegltgintiimdeferitur.  Dequa,fali- 

Jtom.  10. 4.     (et,Dominiu  hjus  Cbriftus,quieN  finis  legis  ad  iujlitiam  omni  credtnti  denun- 

loan.x.f.«.       ciat.  Bgofitmvia,veritas ^vtta,nemovenit ad Patrem,ntfiperme.   Adquam 

Matah. n.ts.  'viam  omnts homines communtter inuitat,dicens.  Venite adme omnes qui tabora- 
tU ,  d^  onerati  ejlis ,  ^  ego  refciam  vos  :  quia  non  eli  perjonarum  acceptjo  apud 
VEFM.  Dum  ergo  Chrijtusfinis  legis  eB,quifine  legefuntftne  Chrifiofunt.  Jgi- 
turpopulusfine  lege  fpopulusfine  Chrifto  elf. 

VI.Off  ic  ivMLaicoiunieftjnonmifccrefcrebus  facris&Ec- 
clefiafticis.Primo,quia  nec  in  veteri  Teftamento  id  eislicuit.  Nam  in 

leu.  I».  u        Lcuitico  hxc  fu  nt  verba.  Arreptis^  Nadab  ^-  Abtu  £lij  Aaron  thuribulis  ,po- 

Jiterunt  ignem  (^  incenfum  defiiper  offeretes  coram  Demino  ignem  a  Hcttum,^  quod 

eisprA:eptumnonerat,egr(Jfiss^ignis a  Domino deuorauit eos ,  (^mortuifuat 

Kom.j.51.  €oram  Domino.Elin  'Nameris.Cumproficifiendumfuerit,  deponent  Leuit*ta~ 
bernaculumycum  caftrametanium  erigent :  quisquis  exterrnorttm  accejfirit  acct- 

Nnm.^.u.      detur.Etitet:\im.Aarondrfl'oseitisconfiituesfupercultumSacerdytif.  Exter- 

N.4.IJ.10.  rttu,quiadmimftrandumacceJfieritmortetur.  Etrurfum.  Tuncintrabuntfil^ 
Caath  vtportent inuoluta,Cr  non  tangent vafa San£luarij,ne moriantur. E t.  /f /jf 
nulln  curiofitate  vid(ant,qu»funt  in  SanBuariepriissquaminuoluantur ,  aliiiquia 

x.Xttt.t.  morientur.  EtinHiftoriaRcgumhabes  Ozam  aDeo  occifum,quGd 
tcmcre  manum  Dei  adarcam  Dei  facram,  licet  ad  lapfum  inclinai- 

irat.ai.if.      tam ,  extendiflet.  Et  Oziam  Regem  adolentcm  incenfum  morc fa.^ 

ccrdotum,cum  tamen  Laicus  cflct , diuinitus  lcpra  percufllim ,  rem- 

plo<j&rcgiaabaaum.  SEDpluradeRegibu$,aUifq;LaicisPrincipir 

busagcmusintituloREC{S,nefemifceantfacris,vt 

indercdcconcludamus,minimeidpoputo 

Laico  concedendum. 


Caf. 


S    T    A    T    V    S.  i8> 

C  A  p  V  T    III. 
De  LaicorumSubdttorum  Profrietatibus. 

IN  T  E  R  Laicos  fubdites  pars  ignobilior  eft  vulgus ,  cuius  proprietas 
eft,qaodfitinconftansj&  varruscomienienter  nomini  fuojnam  a 
voluendo,vtquidamdicunt,nomenfuumaccepit,quodinconftan- 
rer  ftulteq;  huc  illuc  woXnztMX  ^mditurinceriHyZ^tViKG  i  livs  in  altero 
JEY\c\dos,JladiAinc0airarittVHlgui.bcS>i.\i'ECAinl\tvc\x\cVnitviX.t.lllHm 
poputiftitor  ittenitimjluHu^  magis  moht/e  vu^ut ,  anra  timidum  volait  inam. 
EtM.TvLLivs  prodo mo fu a.  7» imperita multitudine eH  varietas & in-  c.ia ont. 
eonfiantiay^crebra.  ttna^mmterr^pfiatumficfcnttntiarum  commutatio.  &  pro 
Mura^na.  KuUimfietum^nsfllus  Euripus  tot  motuty  tant4Sy  tam  vari<tshahet  a- 
gitationesfiuSiuum ,  quantasperturbationes ,  (^  quavtes  <tfius  haBet  raiio  Comi- 
fi$rum(\\i\g\)  Dies  intermijjiti  vnufaut  noxinterpofitaftpeperturbat  omnia,<^ 
totam  epinionem  farua  nonnuquam  cemmutat  aura  rumoris.  Et  Dem  o  stHE-  p.  deoiai. 
NES  defalfalegatione.  VopulusfaiHturhAeU-,(^res  omniaminfiakHijftmaa 
imprttdenti[fimarVtinmariffHiiu(fitxibflisdfin^uieH4*,quivteontingifagita- 
fur:alius  venit  alius  reccjft.ac  nemo  Reipub.curam  gerit ,  imo  nememimt  quide. 
VndeS.HiERONYMVs}rb.5.inlcremiam,cauCimreddens,curpopu-i«c«n.^- 
lus.qui  prius  a  Sacerdotibus  &  Pfcudoprophctis  fuerat  fupplantatuSr 
iungaturPrincipibus  cruiratis,  &rpro  Hieremia  loquatur,  quodnc- 
quaqua  reus  mortis  fit,fed  in  nomineDomini  &ex  oreiHius  prophe- 
tarit.  C//<»f«/>w,inquit,  vul^indeiium  acceffa  rationemutatfententiam. 
Spem  enrm  eis  dederat  indulgentix  Domintfsfi  benasfacerent  viasjuas\  (^  audi- 
rr  /  i/tff  f  w  Z)<?«?/>M  2>«y«/.  S.  A  VG  vs  T I N  vs  autem  hb.  i.de  libero  arbitrio,  A.c<. 

populumgrauem  &:  conftantem  laudat.  Agcns  enim  de  illo  an  popu- 
li  mutabiles  fint,  temporibufq;  fubiefti.  Refpondet.  Mutabileplaneaf^ 
temp^iohnoxium  hoc  genm  ejje  quis  dubitit?  Ergo fptfpulusfit  hene  moderaius 
(^  grauis,communis^,vtilitatis  diligentijpmus  cttJlos,tn  c[ho  vnuiquis^  minoris 
rempriuitam  rquampuhlicampendat,non»e  reSie  lexfertur ,  qua  huic  ipfipepulo 
liceatcreirefibimagijiratu*,pirquosfuaresJdeftypablicaadrr>fniflretur? 

II.  pRoPR  I E  T  A  s  ,vulgi  ra  morescfle  tales ,  vt  non  facileillis  fitcre- 
dcndum.  QuadereS.HiER.oN.monmtNepotianum.  C<//«',inquit,  H.ep.i. 
ne  hominum  rumufcuUs  aucuperis  ,ne  fiffenfam  Detpeputorum  taude  cemmutes. 
Cuiuscaufamali;aliamrcddunt,CLEMENS  AIcxandrinus,^W4^r<  Cj.ftiom. 
nfftpftefivtfitvulgusPhttofiphum, &ca.\leg^tClcanzhis  Scoici Poctica, 
Boc  modo  fcribenris. 

Ue  fpe^esfamim,dumvifSophos  efferepentCj 

Terreat  amtntis  nec  tejententia  vulgi. 

iHiiciumfapiensjfJr  iuffum  nm  hahet  vUum 

Fulgua^^infafKHfvixhofreperire  licehif. 

Aa    3         Aliam 


150  L  A  I  C  O  R  V  M 

Affl.a.e.  tf.      Aliamcaufamreddit  S.  AMBRosivsinlibris  deofficiis,  quiavnlgus 

A.C.».  nihiliudicztvt\le,niGquodij»^Juofi(?»esL  AliamS.  Avgvstinvs  libro 

de  bono  difcipUnx,c[uia  ir/fitumejinaturatitervulgo^vtdehonftjemperma- 
leiudicet.  ^uemamor,zddit,feruandaintegritatfstenet,anteommaf*lfiadfe 

C.proCom.  fnmAmnonadmittaterrorU.  Quarcam  M.TvLLivspro  Y^ofcXo.SiceUvul- 
gtt5(dt)exveritatepauca,exoptnierreniulta  afinfat.Vndc  in  fccundo  de  lc- 
gibus .iVtf / opinionihfu  vulgi  rapimttr  in errorem , nec  vera  cernimstt. E  t  in  cwra- 
tionc  pro  Plancio.  Grauior  S"  validior  eH  decem  virorum  homrumjententiay 
quam  tottus  multttudmU  imperit£.  Ad  candem  proprietacem  peicinet 
FAMA,quidenimaliudcfl:  fama,ni{ipopuIirumor?dequaT£RTVL- 
HANVSin Apologetico.  2iaturafamx,ina^mt,or»mhuinotaeHv(ftrum. 
EHfama  mtdum  quo  non  aliud velocim  vllum.  Cur  ea  malum?quia  velox?quiA 
index?  quiaplurimum  mendax  ?qu£  ne  tunc  quidem,cum  aliquid  veri  affert,fine 
mendacy vitioeSt,detrahens ,adncteni  ydemutans de veriiaie.  ^utd quodeailU 
(onditio  eli,vt  non  ntficum  mentitur  ptrfeucret ,  (^  tamdiu  vJuit,  quam  diu  ttcn 
^rebat.  Si  quidem  vbiprobauit,ceffat  tfie ,  (jr  quafi  ofifi^  to  nunciandtfun^i  rem 
iyadit,exiriderestenetur,resmmmxttir.  Excmplum  huius  rei  habcs  in  fe- 
culoTertuUiani,quofamaeracChriftianos  vcfci  carnihus  humanis, 
quia communicarc  fc dicebant corpore  &  fanguine  Domini,fed iam 
extindaeft,quiacontrarium probatum.  Fama fuit & eft adhuc loan- 
nem  VlIl.Papamfuiflefeminam,fedextin£l:aeft,faltemapudCatho- 
iLcos.quia probat umaperte contrarium  ab  Onuphrio Panuinio,Bel- 
larmino,& aliis.  Fama fuit Moguntinum Epifcopum Hattoncm 1 1. 
<Jeuoratumamuribus,fcdcontrariumprobatum  cfta  noftroNico- 
LAoScrarioinlibroderebusMoguntiacis;  itaq;famabrcuiceflabit. 

III.  PRoPRiETAS,popuUfentcntiam,morcs&fa<3:anonfemper 
contemncnda ,  fcd  potius  probanda &  fcquenda ,  cum  cnim  rudis fir 
&:fimplex,veritatemmanifefteprobatamfaciIiusfcquitur.  Vndedi- 
ftumilludvulgatum.  Vexpopuli,vox D E I.  &illudCiceronisin tertia 
Tufculana.  Maximttsmagijlerpopultts.  Vnde  fola  ferectiapopuliturba 
maximonumerofecutaeft  Chriftumvfq-,  infolitudines,&miraculis 

loafl.7-f<.  eiuscredidit.Cumenim,vtrefertS.Ioanncs,miniftriIud^orumtefta- 
rentur  nunquam  fic  locutum  hominem,  vc  loquehacur  Chr;ftus.  Re- 
fponderunceis  Vh3in(xi.7S(jtf)quid&  vosfeduiii  eftU.  nunquidcx Principi- 
bmaliquis  credidit  in  eum,iut  ex  Phaiifxu^fedturha  fj,ec,qu£  non  nouttlegema^ 
^^^Tty^z^ErcufolatilrBapopain^  crrauit,fedcrearunt  prin- 

<:ipcsSaccrdotum,penesquoserat  ciuaver.x  rehgionis.  Quamuis  8c 
falfumenet,quoddiCt:itabac.naNicodenius6cPhaiifa;us,&:princeps 

£0.^0  j.  Indxorumerac&inChriftumcrediderat.  Et  vtncmoillorumcredi- 

diScti noa contiuuo  fequcbiitui' non  eifein  illum credendum ,  quin 

feque- 


S     T    A     T    V    S.  i'^ 

fcquebaturcredendiimene,cumhominesplebci,qai  nullainChri- 
flomducerentur  a:mulatione,in  illu  crederent.foli  Principes  &  Pha- 
rifxi  non  crederenr,qui  odio  &c  inuidiaimpedirentur.Itaqj  du  hoc  dl- 
xeruntfeipfosfuamq;increduHcatemmagisqturbamaccufant,quod 
turbalegisignaraexfolis  miraculis&do^trinacommotainillumcre- 
deretjipfi  vero  &  audita ccelefti doctrina,  & miraculis cora  vrfis  & le- 
gemfcientes.inquaperfpiccreeum  poteranr.vt  AvGvsT.Chryfoft.&: 
Bedaibiannotarunr,nollentcredere.  ^</wo»«e//<'yrfw//('_g?,inquit  Au-  a  trad.jj. 
guftin.  ipficredebint  in  eu,q!n  tnifcrat  lcge-,  c!r  eum  quimifcrat  lcgem  contemnC' 
bant illi,<iui docehar.t /ege.,vt impUretur^quoddixerat ipje DorKintts.Ego veni^^vt  Matth.  13.1}. 
non  videnies  videant,^  videntes  ciscifiant..  Cdci  cnirKfaiiifunt  Phanfii  Boilo' 
uSyillmninatifuntfopuli  ncfcientcs  leger»,  ^  m  au£iorem  legis  credentes. 

V.  Propriet  AS,nonefleillis  fiicilepandedamyfteria.  Monitum 
enim  Domini cd.Nvltte fan£iu dare canibtti,neg^mittatiimargmtai veflra'!  Matth.7.*. 
anteporcos  ,neforte  eas  conculcent  pedtbtts  (his,^  conuerfi  dirumpantzios.  Hoc 
planecotingitnobiSjfipIebeismargariras  noftrasjideft,  diuinasfcri- 
pturas  permittamus  legendas ,  vt  nempe  deprauatas  &  perperaintel- 
kdas in  exitium  noftru  conuertant.  Quare Chriftus  Dnrninus  cum 
fermonehaberetadturbasinparaboIisloqucbatur,ideft,fermonete- 
fto  &ob(curovtebatur:licutdifcipuliactedenreseij  dixerunt.^^dre 
f»parabo!u loqufns  cif.  ^ui r(fponde>,s ait illis.  ^iia  vohis datueH noffemjjleriA  Math.  13.1». 
regniccelerum,illisaute  r,oeft  dttum.ldsoin  ^arabohs  lcquor  eis,quiavidetes  non 
vident^d^ audientes  non  avdiunt,nra  intclltgunt.  Etiidimpletur  in  eis prophetin 
ifxix dicentii.Auiitu Audittis,d!- noninielligctis,?^videtesvidehitis,&nonvi^  \^.«.9) 
dibitis.hicraffitfim enim tll cor popub huiui.Stn^ushotuvcLhoTii t^.  Cum 
miracula  certiiiima  eoriim  qu^  dico  argumenta  oculis  fuis  videant,8c 
auribusaudiant,necinte!Iigeretame,neccrederevolunt.  Inpcenam 
ergoincredulitatisobfcureil!isloqujtur,quiaduminrelligerenolue- 
rut,quasperfpicuei!lisdiccbatur.ilIudmeraere,vtitaillisloqueretur, 
vtetiamfivellentintclligerenonpoflent.SicfoletDeusiuftiHimoiu- 
dicioiis  quioblacu  ve.rbu{lmmrepud!arijt.pr-orfusauferre,&  feruarc 
.pr2ceptufuum,vtfanaumn6deccanibus.VndeS.HiERGN.inEze-Esech,c.w. 

chielem  lib.  i  j.agens  de  vertimentis  facris,  quibus  indui  debentfacer- 
doie.s. His ve(lirr.etu,\nc^\i'ii,induimur ,quado fecreta  Dcmini (^ arcana ccgn»- 
fcimtii,^habemus  eiiaSpiriium,quifcruta:tur  etiaJta  ^  profttndiiDei,quAnon 
fitnt  monflranda  vulgs  nec  pr  ofcrenda  ad populuy  quinon  efifkn£iificatus,  necDo- 
minifan£}itudiniprieparatus ,  ne  fimiiorafe audierint  tnaieftatemfcienttieferfe 
nonpejjint^^quafifolidoffffoieturciboyquiadhuc  laciei^fintia  rmriendifunl. 
VI.Proprietas  ert,  procliuiraspopuliadimitanda  viciafuorumi 
Pisfe^florum  tampoliticorum,  quamfpintualium,tam  in  doftrina» 

fidei,. 


\9t  L  A  I  C  O  R  V  M 

Ecd.te.i.       fidci,quaminmoribus.  Secandumiudicempofuit-, ait Safiem ,Jt{ (^mim' 
c onfui.  """'^ A' ^^^- ^l^^^l^ efiRecler ciuitatiijales ^inluhititntes iftea.&cVoctnC lay- 

DIANVS. 

Com^nitur  oriit 
Rega  aiexem^luTM. 
c.epift.adSulp.Cuius  caufam  redditCicERo  ad  Stilpitium,^»;^  vul^ui ^quodexempla 
G.\ix\2°^°Z'fii->idetia.miureferiarbitratur.  Hanc  proprietacemindicauitGREcoR-. 
Nazianzenus.  NequeenimvelpamHi^n<\\iit,ti»iluram  itafaeilecontrahit, 
velisquifi^ido  autfuaui  odoripmpittijeadiunxit ,  eita  particeps ,  zelvapor  qui.- 
dam  morbidt4S  (^  noxius  parifacilitate  in  aerem  dijfunditur ,  acper  atrem  ani- 
mantibwimptrtitur ,  (quam  nos  viro  nomine  pefitm  duimm)  vtfiibditi  Prafe- 
^orumvitii)ceUrrimeimbtti,at^tmp/eriJolent ,  d^ quidem  multofa.ciliitt  quam 
virtnte.Hscenim  efi,quo  vitium probitaiem  maximefiperat  quod  cum  res  qux- 
damfacile  imitabilU  (^  expromptajit  improbita^s ,  nihilque  minorls  ncgotij,difi- 
cultatifjue (it  ,quam  maium ficri ,etiam(7  fe  nemo  ducem  nobis  advitiumprtt- 
heat,raratamen  atr,ard//a  efivirtuik adeptio.quamhbet etiam multUmodts,ad 
Agg  1.11-        tam  inuitemur  ac  trahamnr.  .^odetiam  ipfum  a  beatifftn.  o  {^gg.eo  animaduer- 
fhm  mihtfuiffe videttir,ctim  verijpmailU  imagine vteretur.  Percontamini ex  k- 
fe  Sacerdotes'.numficarofaniia  in  vefleubum  aliquem,attt  potionem,  aui  vai  de- 
Htquealiquodtetigerit,retadmotiifan£iitatemprotinm  ad/aturacfi  ? ^uodcitm 
pernegafifent ,percontamini  rurfus inqtiit  ,fiqaares  impttrttrji  eorttmpropitaad- 
motafuerit,»onneimpuritatemfiatimcontrahet  Ttanquam  v  de/icet  eampiaculi 
fartidptmforcfuritatemquefitamcontagioneamiJfurameffehauddubieaffjrmA' 
turifint.  ^uibtts verbis,mea qttidemfententia,hocfigmficat,virmtemhidufmO' 
di  effi,  vt  eam  hemines  non  nififummo  Ubore  adipifci  queant :  quemadmodum 
»ec  humida  materia  ignemfacileexciperefhief.contra.  advittjperceptionem  cmnet 
firemorta/es  promptos  idonecf^ue,  nonfectts.,  vt  opincr  ,vt  flipula  qttxdam  ad 
fcintillam(^ventttmDbnatur£ficcitatcmfact/eaccendituratqtieconjUrnitiir.  Ci- 
tius  enim  exiguum  viiium  vberrimc  cntpiam  impertiri  qiieat^  quam  vel  ccfio- 
fijfim/i  virtttsparce  commttnicari.  Nam  S"  exigattm  akfinthium  amaroremftur» 
meJli  celerrime  impertierit  ,  mel  contra  nedtiplo  quiicm  maim  dnlctdtnern 
fuam  abfinthio  infuderit :  ac  paruo  qtitdafi  lapiie  fubmoto flumeu  totum  inpro- 
mm  trahttur  :  eittfdem  autem  imptttu  ftr/r.tjfimo  sggire  cchiberi^  reprimique 
vixpoteB. 
-H.lib.i.  VII.  Nec  tamen  idcirco  excufatur  a  culpa  populus,  (i  vitiafuo- 

rumprasfedorum  fcdetui- ,  vt  tradit  S.  HiER.oNYM.in  illa  ver- 
Of.f.  ba  Ofee.  Et  ego  entditor  omnitim  eorttm.   O  facerdotes,'\n(\mi,(fr  Regef, 

quipopulum  meum  dccepifiis :  ^  tupoptdc,  qui  dcccptttsts ,  tam  grauiter  de/i- 
quiflis  ,  nOlite  arhitrari  magniiudine  fitleris  vos  a  me  pcnUus  receffijfe.   Ego 
ptmfKagiflcrveJkrt  img  eruditor ,  qui  entend/ire  ct/piam  ,  non  perdere.  Rex 

frim» 


S    T    A    r    V    S.  ri>j 

priwo  cxpit  a  DEI  cuhuformcari,  vitulos  Aureos  cupiensadorare,  ^  volensfecu- 
tus esi poptiluSiparemi^impietatempariJiudio  compleuerunt.  Vnde  Chriftus 
Dominiisinfermonehabicoadturbas,  monuiteas  vt  doftrinam  qui- 
dem  Do(^orum  fuorum,  qua;  tunc  adhuc  erat  integrajimitarenturjno 
^\\tcm\itzmS^vnorcs:SupercathedramMoyf,zit,federuntScribii  c^Phari-  *""'*''*^ 
Jki.  Omni^i  quxctm^  dixerint  vohisferucite  &facite,fecundum  opern  vero  eorum 
nolitefacerc^. 

VIII.   PROPRiETAS,fxpe  populus meretur  improbitate  fua,vt 
malos&improbosconfequaturRedores.Diciturenirnapudbeatum  j^jj,  ,.  ,j 
lo  B  •.^uiregnarefacithominem  hypocritampropterpeccatapopuU.ln  <\\xx  ver- 
ba fic nolter  Gregorivs:  Vertim namque Regemfiperfe  ludxa regnarc^  G.l.ij.moi. 
noluit,^idcircoexigentibmmerittshypocritamaccepit,jicut  ipfa  qtioqut  veri-^'^°' 
tas in Euanzelio dicit.  Eioveniinnomine Patrismei,&  non  accepi(lisme:Ci  a-, 

,.  "^  ■      r       n  ■   ■     ■  r  /        ■  II      .  Ioan.j.4}, 

lfU4  venerit tn ncmmejuo,  tllum  acctptetis.  Etjictit Faum att : Pro  eo  qtiodchari-  i. xhcra. 
tatem  veritatis  non  receperunt,  vtjaluijierent:  ideo  mittet  illis  DEFS  operatio- 
nem  erroriSiVt  credant  mendacio.  In  eo  ergo,quod dicitttr .  ^ui  regnarefacit  ho- 
minem  hypocritampropterpeccatapopuU,poteJf  ipfum  omnium  hypocritarum  ca~ 
pttt  Antichrifu^  defgnari.  Sedii£tor  quippe  ille  ttmc  fanBitatem  fimuUt  ,vt  ad 
iniqtiitatem  trahat.  ^upd  ergo  tttnc  Antichrijltisfuper  impios  regnat ,  non  eji 
ex  iniufitia  ittdtcantis,fed  ex  culpapatientis.  E  t  infra :  Certum  verb  eft ,  qtiod 
itafibiintiicem c^ ReBorum  merita  conne5ianttir  ^ plebium,vt J&fe ex  culpx 
Pajlorum  deteriorfat  vitaplebium,drfipe  explebium  merito  mutetur  vita  P*- 
fiorum. 

P  A  R  S     II. 

DE    LAICIS    MAGL 

S  T  R  A  T  I  B  V  S. 

C    A    I>    V    T       I. 

^od  inter  Laicos  aliqui  legitimejint  SuperioreSyyel 
Magtjiratus. 

Nter  Laicos,ideft,feculares  perfonas,legitimeexi- 
ftereaLquoSjquiperfonam  Superiorum,  velMagiftra- 
tus  gcrancdemonftrah  poreft  ex vtroque  teftamento. 
Ex  vcceii  quiJem,  quiainlibro  ludicum  &  Regumha- 
bemus  aDeo  excitatos  feculares  iudices  aut  Pruicipes, 
qu;populume  feruituteiniidclium  vindicarent.  &  m 

Bb  Prouer- 


Aa.i3"- 


194  X    A    I     C     O    -R    V    M 

Ptou.8.1;.        VroyxethnsipCa.DeiCa.picntia.dicit: Perfnereges  reffnafit.    Imoextremo 

capite ludicum  Spiritus  fanctus  caulTam  omnium  malorum ,  quse ac- 

Iuil.xi.i4-        ciderantillotemporereddensjdicit:  In  diebxsillls  fjnnerat  Rex in  ifrahel, 

Matth  12  ti.   fedvnmqutfquey  quodbonumfbi"jidcbatur,hocfacichat.  Ex  nouo  vero,  tum 

Rom.i3-'-       quiaChrillustotiusImperij  RomaaiMagiftratri  approbaire  videtur, 

dxccns: Redditc qiuftnt Cxfirls Cxfiri,t\im c[\iixS  PAVLvsgcncratimiu- 

'bet:  Omnls animafote(iatihi:^sfnhl!mioribmfhditaft-,non enirnfotefla^s  nif  h 

Dm.  VbiderecularibusMagiftratibusimprimis  locutus  eft,quia  iuh- 

iungit:iYi?»  enimfnc  caufagladiumportat.  Dei  enrm  minifer  esL  E  t:  ideo  emm 

Tit.j.  I.  ^tnbutaprafatls.  Et  in  epiftola  ad  Titum  ait :  K^Admone  illos pnncifihm 

i.Pcta.ij.       .(jrpotefatihmfheftL^.   Pavlo  confentitB.PETRvSjdicens: ^^wl^/VtJ?» 

eftotc  omni  humant.tcreaturxprofterDeum,fueRegi  quaf  pnecellenti  ,fue  Du- 

.cihm  tanquam  ab  eo  mifls  ad  vindiSiam  makfaclorum ,  laudem  vero  bo- 

norum. 

ExEMPLis  vtriurqueteftamentiidemconnrmaripoteft.  Nam  in 
veterihabemusexemplaSan6l:orumPrincipum,  vt  Melchifedechre- 
gis  Salem,Ioi'ephi  Patriarchx,  quitotiyEgyptopra^fuitjMoyfis  quoqj 
&:Iorue,&GmniumfereIudicum.RegisDauidis,Salomonis,Ezechi^, 
loan.4.4^-  Ioiaphat,Ioiix',Nehemia:,Macchab2:orum&aliorum.In  No  V  o  vero 
habemus  primoapud  loannem,Regulum  credidifte  in  Chriftum,  nec 
tameniuflUm  renunciareprincipatui.  z.  in  Adis  Apoil:olicis,Procon- 
fulem conuerfum aPaulo,qui  non  depofuit  Magilf ratum.  j.  Philip- 
p  V  s  Imperator a  S.Fabiano  Papaj&:  Martyre,  totaque  Ecclefia  admif- 
»,..  ,  fuseft, cuitamenimperatumnoneft, vtcederetimperio,quod  colh- 

giturexEulebio. 

Iam  vero  &  S.Patres  ftne  vlla  controuerfla  Laicis  candem  au- 

ftoritatem  gubernandi  alios  diferte  vendicant.    Paucorum  tantuixi 

verbaadicribam.ErprimumGREG  Nazianzeniad  ciues  Nazianze- 

nos:  Subiiciamur,ait,  tum  Deo,tim alijaliii, tum ils  qui  imperium  in  terra  ge- 

rnnt:  Deo  qiiidem  omnihm  de  caufs,alij  autem  alits  propter  charitatlsfwdta: 

principihm  denique  oh  ordinem,  publicteque  difiplin<e  rationem,  idg^  tanto  etiam 

magis,  quanto  ciementionhm ,  moderatiorihusqueillis  vtimur.    Graue  ac  peri- 

culofum  efl  indulgendi  afiduitate  clcmentiam  exhaurire,  ne  altoquin  illo- 

rum  aferitatis  dr  crudeUtatispcsnA  tandem  a  nohis  expettntur,  vt  qui  ventis  in- 

ueBis  tranquillitatemfufulerimm,  CT  lucicaliginem  mduxerimns,me[lt£  ahfn- 

A.C.4.  thium mifcuerimtts.  Deinde  S. Am b r o  s .libro primo in Lu cam:  Non ef, 

Rora.ij.i.        inquic  {J?x\A\xs)potefasnifaDeo.  ^ua:  autemaDeo  ordinatxfunt: non datx, 

fedordinattx, .  Et  qui  refftitpoteftati,  Det,inquit ,  ordtnationi  refflit.  Hic  qita- 

"   ■*'  ■       que  licet  dicat  darefe  dtaholm  poteflatem  (  omnia  regna  mundt. )  omnia  tamcn 

illd,  adjcmpm permiffafbi  efe  no»  abnttit,  Itaque  quivermift,  ordinamt :  nec 

toteflas 


S    T    A    T    V    s.  »i>r 

pT-:£,.X.  Xi  Vco  ordw.mopoteftatts.'vt  Detr.tnifterp,qmbe»e'^'tt- 

Zlp^ifidmntjd  nec  DELnoteJi  ordtnatto  dtjpitcerejed.^mmfirantt. 

*  S  HiEROKYMv  s  incvi^oXxz^Timmvcihii-.^dmoneilbsPrinct-  Tk,... 
P^ht^s&potefiattht^sfiubdttosefe.   Chrtftus  Phartfias  prudenter  ^f^^^!^  ^,,,.,,.., 
^densJ  Reddtte  qLfitntCfarts  C.fiart,  &qtufitntDetDeo.   Cut  rejpony^ 
^tPatdt^ApoftoltJcongruens  docet  prtnctpattbt^  &poteftattbt^  credemes  dc- 
bereejfefittbteclos.in-^mppe,qti^kguntHrtngrsco>magisprinct^atus,qtuxm 

frinctpesfionant. 

S  AvGVSTiNvs  in  PfalmumLXI.  ^ammtdti,mquitfde/es,qtt:am 
wt4u&bom<J\imfiratttsfttnttnct,(ttattbtisfitts,drTudtcesfimt,&Dticesjunt, 

&Comitesfimt,&Reges(iint.   Omnesiufti&boni,non  habentestn  corde  ntji 

ckri'Ci\Ttmi,quxdetedtaafiunt,ctttitasDei.  Etquafiangartamfiactunt  tnctui-  pfatm.?fi.j. 

metrUtorta,&t/ltcaDoMbt^cittttat^fianff.t,tubenturfiert4are_^^^^^ 

pofttisf,tU,fitueRe'r^iquafipr.uellentt,fitueDuctbtiitanqttam  ab eomtftis  ad  i^tn-  '-P"  .  - 

dtcJam  malortmMdem  vero  bonorum  -.fiittefierui ,  vt  Domtnufitisjttbdtttjint, 

&  Chrifttant  va<rams,&  fierttetfidem  meliordeterioriadtempt^fiertttturtcs,tn^- 

temumdommattfrus.  Et  libro  de  Cathechizandis  rudibus :  Dtctt  .^po-  ^  ^  ^^ 

fioltcadoarina,vtomni6antmafiHbUmiortbtiipoteftattht44jtibdttaJtt,&vtred-^^^^^^^ 

danttiromnibtiiomnia,ctittrtbutHmtributum,ctttveciigalvecrtgal,&CAterA 

qu €  faltio  DEI  noftri cultu confttttttionis htimamt  Princtpbta reddtmti4 , quan- 

do  & tpfi  Dominits,vtnobis huittsfian.t doann£prderete.xemplttm,pro captte_j  Mauli.,7^7. 

homtnU,  qtio  erat  tnduttts,tribtttumJoltiere  non  dedtgnatics  est.  Ittbenttir  atitcnt 

etiamfieruiChriftiani&boniJidelesDomtmsfiiistemporaltbttS£qaantmiter,ft- 

deliterquefieruire,  quostudtcaturi  fttnt,ftvfque  tnfinem  tntqiiosinuenerint,  aut 

cumquibtis  ^quaUter  regnaturifitmt  ,fi  &  tllt  ad  verum  Domtmtm  comierfi 

ftterint. 

EtS.GREGORivsUbroxxvi.  Moralium,  cum  exponit  illa  verba  s.c.ii.' 
Iob:  Demvotentesnon abiictt,cHm & tpfiefit potens.In vfiu^r\(^\Uvit£morta- 1°  3*^  J- 
lis  qti&dam  'exfimetipfts  funt  noxta,qu<edam  veroex  his  quA  circa  ipfia  verfiantur^ 
Bxfiemetipfiis  qudtdamfiitnt  noxia,Jicutpeccata  atqueflagitta.  SJuAdamver)) 
nonnttnquam  nobls,qu&  circa  tpfiafitnt,  nocent^fiuut  temporalis  potentta  vel 
copula  conitiTalis.  C^lagna  enim  esipotentta  temporalis ,  qits.  habet  apud  Detim 
merttumfiutim  debona  adminifirattone  regiminis,nonminquam  tamen  eo  ipfia 
quoWAeminet  ceteris  elatione  cogitatienU  intumeficit. 

BK    u  S.P^ 


15^  1    A    I    C     O    R    V    M 

S.Patrvm  teftimoniis  aperta  acccdicratio,quia  &inStatulN- 
KOjCENTii€  ille fecularis  Magiftratus fuiiTet.  Namtuncnofecusho- 
mo, atque nunc  naturaliter  animal  ciuile  &c fociale  fuiflet, ac  proinde 
gubernatore  opus  habuiflet.Ideo  flquidemDE  vs  initio  coditi  mundi 
creauit  muliere  ex  viro,&:  non  creauit  limul  mulcos  viros,  vt  indicarec 
ordinem,&pr^feduram,qua  inter  homines  efle  volebatjvt  in  priorem 

C.hom.M-      epifl^olamadCorinthiosCHRYSosTOMvs  obferuauit.Deindefuif^ 
fent  quidem  in  ftatu  innocencia:  omnes  homines  naci  in  gracia  Dei,  &C 

A.e.}».  cum  maiori  cognitione  reru,quam  nunc,  tefte  S.  A  v  c  v  s  t  .lib.i.deba- 

ptifmo  paruulorum,  non  tamen  omnes  sque  fiiiflent  perfe£ti ,  adulti 
enimplus  fciuifl^entjquam  non  adulti,  &c  interadultos  alij  aUos  ftudio 
&diligentiapra:ueni{renr.  Ingeniorumenim&ftudiorumvariecaso- 
ricurexvariccatecorporum,locorum  &:  flmilium,quarenoomnes  in- 
ter  fe  pares  fuiflenc.  Pra:cerea  incer  Angelos  alij  minores  func,  alij  ma- 

Matth.it.2y.    iores  aliis  prxfedi.  Cerce  Beelzebub  apud  Maccha:um  dicicur  Princeps 

Apoc.ii.7.      ^.f;;.i^;^/'^;-«;^.  gcinApocalypfidicitur:  Michael  (jrangeli  eiw.  Et  S. 

P  ^  Di  o  N  Y  s  .in  coelefti  Hierarchia  fcribit  primam  Hierarchiam  Angelo- 

rum  pra:efl"e,& imperare fecunda:,&:  fecundam  tei t\x.  Et  B. G r e g .  in 

e.hom  34.      EuangeliaaitnominaPrincipatuum  &:  Dominationum  in  angelis  a- 
perte  flgnificare,quod  alij  aliis  prsfunt. 

^■"'  Aristoteles  quoquelibroi.Politicorum  docet  hominem  na- 

tura  ciuile  efle  animal,  magis  quam  fint  apes  &  grues,  &  alia  quarcun- 
que  animalia,  &  fl  quis  folitarius  viuat,  aut  efle  beftiam,  aut  D e  v M,  id 
eft,autminus,auc  maiushomine.  Adquidenimdonum  loquendiSi 
audiendi,  ideft,percipiendi  diftindc  verba  homini  a  Deo  coUacum 
eft,fifolicariusviuac?  QuodaucemPAVLvs  primus  Heremica,  Ma- 
riaMagdalena,  Miria  vEgypciaca  folicarie  vixerint,id  fuam  caufam 
habuic  legitimamjillc  enim  &  alij  aliquid  amplius  homine  habuerunt, 
nonnatura,fedgratia.  Vndenecflnemiraculo  alti  funt  a  Deo,ceteri 
aute  Eremit£E,fa:pe  fimul  conuenerunt  &  certis  Abbatibus  vcl  Arc  hi- 
mandritis  fubiedi erant.  Quodflergo  homo  natura  focialcm  vitam 
requirit,natura  requiritetiamRedorem,fierienim  non  poteft,eam 
multitudinem  diu  confiftere,  qux  nullum  fcquitur  caput  vel  direito- 

Ptouet.ii.i4-    rcmj  fecundum  iliud  Salomonis :  Vbi  non  ejl guhermtor,fopidui  corruet. 

Itaqueminimecredendumeftjfuifle  vnquam  illud  feculum, 

quo  homines  vagati  fint  more  beftiarum,vt  cura 

aliiscommentuseft  M.  TvLLivs  Cicero, 

in  primo  de  Inuentione. 

Cap. 


S    T    A    T    V    S.  ie>7 

C    A    P     V    T        II. 

T>e  Ojficio  Laicorum  ^lagijlratuuml  . 

PRiMVM  OFFicivM  cft,  fubditis  vt  au£loritate,ita  virtuteprslu- 
cere.  Hoc  enim  Moyses  exegit  ab  iis,  qui  iecum  gubernando 
populo  prseileiit.  Bate,  inquit,  ex  vobis  virosfapentes  &gnaros ,  & quo-  Deut. 
rum  conuerfatiofit probata  in  tribuhns  vejlris,  vtponam  eos  vobis Principes.  E t 
S.Basilivs  inoratione  de Principatu :  Neceeffe ef ,m(]uit, huiuJcemo<d(^°'^^^-"- 
virismandareC^fagi/frat/^,  ac  altorum  conjlituere  Duces,  qui  ceteros  omnes 
prudentia,conJiantia,ac  vitA  fanclimonia  longe  anteant ,  vt  virtutes,quibui 
prxditifunt,  communesfanteorum  omnium ,  qui  eos  imitantur.  Kam  ad  mo- 
reseorum  cjjiigubernacula  tcnent  ,componereJetotos  ij  quiparent,folent  :ita  vt 
quales  ducesfuerint,  tales  etiam  necejfeftt  ejfe  eos  omnes ,  quifequuntur :  ef  qua- 
lesfuerint  inRepuh.  Principes,  talesvtflurimumexijlerefolentreliquiciues.  I- 
tem  quemadmodumftflurespicfores  vnitis  facieiformam  ejjingant ,  omnes  ima- 
qinesfimilitudinem  quandaminterfehabebunt,eo  quod adexemflar  vniu^s-pi- 
B&fint  :fic  etiam  multi  mores  ,fiad  vnim  imitationem  rejpexerint,in  ommbm 
leqae  bontisvit£charaBer  elucefcet.  Et  in  verba  Ifaix :  Vejlimentum  habes,    ^'^' 
Princeps  efto  nofter.  Vertu  Princeps  non  per  hxc  externa  infignia  internofcitur, 
cuiufmodi  funt,purpura  ,torques  fcu  amictiliim  prxtenue  ac  molliculum,  &dia- 
dema,fidper  id,  qriia  imprimis  virttitem  obtinet  Principe  digna?n.  §lm  e- 
nim  miferahili  iugovoluptattim  premitur,ac  feruitvariis  acmtdtiplicibtts  con- 
ctipifcentiis ,  fertm  qtium  fit  peccati ,  inidonem  eH,  nec  accommodtts  oheimdo 
principatui. 

II.  Officivm  faftum  elationis  in  potentia  cauere:  namvt  rede 

monet  S.Gregorivs  xxvi.Moralium, homo  nonntmquameo ipfoqtio^i-ii' 

pnteminetceteris  eUtione  cogitationis  intumefcit ,  &  dtim  advftim  cun6ia  fttb- 

iacent  ,dum  advottimfeliciter  itt(facomplentur,dum  omnes  ftihditi  ,fi  qtta  be- 

ne  geftaftmt  ylaudthus  ejfertmt,  male  atitem  gefiis  niilla  aucloritate  contradi- 

cimti  dtim  plerimque  Utidant,  etiam  qttod  obittrgare  dehtmtmt  ,fidii£fw  ab  his, 

qtu  infrafiihdtmtur ,  fuper  fi  mimtis  tollittir,dr  dumforis  immenft)  fauorc^ 

circundatur,  intus  vcritate  vacttatur,  atque  oblitusfni  in  vocesfi  JJargit  alienas: 

talemquefie  credit,  qtialemforis  attdit,non  qtialem  intits  difcernere  dehtiit:fuh- 

iefios  defpicit,  eofqtte fibi  xquales  ordine  non  agnofcit :  (^  qtiosfortepotefiatis  ex- 

cejferit,tranfiendi[feetiamfi  meritisvitd  credit:  ctm£iisfe  teftimat  amplriafa- 

fere,  qtdhusfe  videt  amplius  poffe.  In  quodam  qtiippefie  confiitult  cttlmine  a  Pud 

fimetipjhm:  &  qtii  £qtia  cizteris  conditione  confiringitur,  ex  xqtio  refiicere  c.zte- 

ros  dedignatur,ficqtie vfiqtte ad eiu^s fimilittidinemdticittir ,  de  qtio firiptum  efi. 

Omnejiiblime  vidct ,  d"  ipfi  ^fi  Rexfuper  vniuerfos  filiosfiiperbix.  Et  paulo  lob.^i.i;, 

"Bb     j  poft: 


I9S.  L     A    I     C     O     R    V    M 

poff: Sic  Savl  ahhumilitcitis merito  in  tamoremfuperbix  culmine  poteJlatU' 

excreuit.  Per humilitatem quippe  wdatm ejliterpiperhiam reprohatm, Domi- 

X,  R.cr.! j,  ^^  attefiante,  qui  ait.  Nonne  cum  elfes  Partiul»<  m  oatlis  tuis,  caput  te  confiitui  i» 
trthuhm  Ijrael?  Paruulumfi'  ante  potefiatem  vtderat^fcdfidtm  tem.porali  po- 
tentia  iamfepxruulum  non  'videhat.  dterorum  namque  comparationefeprix.  - 
ferenSy  magnumje  apudfe  efje  ludicahat,  CMiro  autem  modo,  cum  apudfe  par- 
UHlm,apud  Dominum  magnm :  cum  'vero  apud  Je  magnm ,  apud  Dominum 
paruHliis  fuit.     (JAtagnos  nos  Domimt-s .  apud  nos  efje  prohibetper  Prophe- 

Xiaj. jiu.         jam  diceris.  Vx  quifapientes  efits  m  oculU  vefiris,  ck  coram  %'ohismetipfis  pru- 
d^ntes. 

IlX.   OFFieiVMeft,  non  ita  humilitatem  fedari,  vt  diflblua- 
turdifciplina, ideftjin  caftigandis  vitiis  debita  feueritas.  Nam  vt  i- 

Greg.c.ij.  ^Qp^  fandus  Dodor  deinceps  ibidem  hortatur :  Seruandaefmcordc^- 
humtlitaSid^in  opere  difciplina.  <^tqueinter  h^cfolerter  intumdum,  ne  dtim 
immoderatim  cufloditur  'uirtmhumtlitatU ,foluantur  iura  regimints,  d^  dum 
'  Friilatm,quisque plm fe quam  decet deiuitffubditorumxittam firingerefih  di- 
fciplmtx,  'vinculo  rtonpojpt.  Teneamm  ergo  extertm,quod pro  aliorum  'vtiltta- 
te  fifcipimm :  teneamm  interim,  quod  de  nofira  dfiimationefentimm.  Sed  ta- 
men  decenter  quihufdam erumpentihm fignis  tales  aptid  noseffe  ipfinos  etiam, 
qui  nohis commtfi funt ,nonignorent :vt  cirde  aufforitate nofira,qtiodformt  • 
dent,  'videant ,  &  de  httmtlitate ,  qtiod  imitentur ,  agnofcant.  Seruata  atitem 
auEioritate  regiminis  adcor  nofirtimfine  cejfatione  redeajntM,  c^  conjideremm 
ajfdue,  qttodfumtis xqualiter  cum  ceterisconditi,non  quodceteris  temporabter 
j/ralati.  Potefias enim  qtianto  exteritis eminet,  tanto  premi interim debet,ne^' 
cogttationem  vincat,nein  delecfationemjtii  animt{mrapiat,neiam  fuhfemens 
eum  regerenonpofit,ctdfe  lihidine dommandi fupponit.  BefieDauid regnipo- 
tentiam  regerenouerat ,  qtii  elationem  eiifdcm  potentis.  femetipfitm  premenda , 

f]s].i5«.r.        'vmcehat,dicens:  Dominenonefiexaltatiimcormeum.  ^uique  in  eim  humili- 
tatisaugmentofuhitmgit.  neque  etatifimt  oculi  mei.  K^tque  addidit.  neque  am- 
bulattiin  magnis:  ^  adhtic  fubtilijftma  femetipfum  inqtitfitiont  difcuttens  ait, . 
nequeinmtrahilihmfuperme.  Omnesqtie etiamco^ttationes  fua^afHndo  cordts. 
exhat4riens,fubitingtt  dicens.-  Si  non  humiBter  fentieham,fedexaltaui  animam . 
meam.  Ecce  humtlitatis  hofiiam  ah  intimo  cordts  ohlatam  crehro  replicat  ,&i-- 
terttmatque  tterttm  confitendo  offerre  non  cejfat,  eamque  rmltipliciter  loquens 
iudicis  fui  octdis  ofientat.     Sjiid  ejl  hoc  ?  Et  cfuomodo  ifittdfacrificium  Deo 
^lacere  cognouerat ,  quod  in  confieBu  eim  tanta  iteratione  vocis  immolahat? 
nifi  quod  vicina  ejfe  fuperhta  potentihm  folet ,  &  pene  fimper  rehus  affiu- 
entibm  eUtio  fociatur ,  quia  dr  fape  humoris  ahundantia  durittam  dat  tu-> 
moris.. 

IV.  Oi- 


S     T     A     T    V     S.  155J 

lY.  OFFicivMefl:, interimperandiimaliisaffeilibusruismaxime 
dominari.  ^ierdm dominatur a,'dmofuo^-i\x. CA.^icf\s,melior€fiexpugniiH)-  Piou.»*-3*- 
rf  z/r^/"«w.  S.  BASiL.inhex<£m  eorei:erc,quodinitioGcnerhommi 
daturimperiu  in  omnes  beiliasjid  cfl;,m  omnes  befl:iales  ailedus.  Sane 
Inqu  it,w  hoccreatsts  es  Prmccps,  vi  imperitestflU  ajfnSiihus^vt  domimre  bejiiis, 
reptiltbitt,  vt prjifii  fmul  &  voUtilihu^.  Cogitationes  ncMimittito  aeriuagaSy 
(^  plenM  va  iititii.    Tiottm  teipptm  txiftimes  magni  quiddam  ejfe  momen- 
ti.  Fueris  alioqui  volmris  inflar  nuf^uam  confiftens  ,  nec  frmo  vnquam  ani- 
mo  huc  illuc  circumuagire  pilibundta.  Tuit  fere  imperes  cogitationibui  ,  tm- 
perator  vt  fti  qun  funt  omnitim.  i^dhanc  do^rin*  formulam  collatm  nobis 
principaltts  per  animalia  mores  noflros  concinno  ordine  moderatur  ,  ^  eo  di- 
rigit ,  vt  ttoflri  ipforum  difcamu4  effe  Domini.  <^hfurdum  enim  fuerit ,  &  res 
adraodum  infolens  ,ftis  non  vni  genti  imperet ,  qui  ipfe  domi  ex  alieno  pendeat 
arbitrio:ii  adminijirandd  Reipukprxfictatur  ,  qui  in  tHtimis  <tdtbm  capiiufts 
premitur  iugo  viltjfmi  fortillt ,  nec  rem  familtarem  rite  difpenfat.   In  hunc 
rem  fi  dornefiicam  confufam  reliquerit  ,  nec  eam  fcierit  digerere  in  or^ 
dtnem  ,iure  a  fubditis  regeretur  Euangelicut  ille  fermo  ,  OMedtce  cttra  te- 
ipjitm.    K^ufpicium  froinde  medendi  a  nobk  ipfis  frimum  fumamus.    Ne- 
rao  quod  venatu  mn  prehenderit  leonem  contemptui  patidt  ,  aut  multatm 
morte  eii  :  trx  intemperiern  qui  non  domuit ,  nuUi  non  fuit  deridicultis.  Hoc 
igitur  affe^u  priua  (  quisquis  non  euafit  fupirior  vituperij  immrit  »v- 

tam. 

V.-Off  ic  ivM  efl:,  Leges  condere,nam  in  Prouerbiis Sapiens Pfo«-8.i/. 
dicit.    Ter meRrg-sregnatti^Ltgumconditoresiufladecernunt.   Etitado- 
cec S.  AvGVSTiNvs hbro decmio nono , de Cmitate Dei.  Hm ecele- A c.i?. 
Jiii ,  inquit,  ciuiias , dumperegrimtur  interra  Uxemnthui  gentihus ciues (uo- 
cat ,  aiqne  in  omnihus  linguis  peregrinam  coiltgit  Jocietatim ,  non  curans  quie- 
quid  i»  moribus  ,  legtbus  ,  inftitutisque  dtuerjiim  eH  ,  qtnhttspax  terrenavel 
eonqttiritur  vel  tenetur,  nihil  eortim  refcindem,  vel  deflruens,  inio  etiamfir- 
uansacfequens.  R.  a  t  i  o  quoque  manifefte  idem  ofl:endit,  nam  Chri- 
ftianieoquod  funt  Chrifl:iani,  non  definant  effe  homin cs  &ciues, 
acproindemebraReip  temporalis,debentergoregulaahquahuma- 
nam  habere,qua  in  quotidianis  adionib.  &:  confuetudmib.humanis 
diriganturmecfufficitadhocarbitriuPrincipis.SaspeenimPrinceps  - 
efl:  infipiens ,  rudis  &  improbus.  Legcs  autem  ,  qua:  non  nifi  a  la- 
pientibus  &:dodisferuntur,eodemmodoferoper  fehabent.   Dein- 
cle  iudicium  Principis  vt  llt  redillimum  ,  vix  vnquam  caret  fulpi- 
cione,  inuidia,qaerelis,  maledidiSjCum  iliud  ab  amicis  &r  propm- 
<jiiis,ab  alus  vero per  munera  U  terrores  peruerti  poffit.  Vndc  h  ri-  '^■'^  '• 
s  Tox.lib.  5-  poUcicorumdocuitnon  modoperutiiem,  f^di^ecefla- 

nam 


ioo  L  A  I  C  O  R  V  M 

riamquoijjeflcconditioncmlegum.  Qvmkes  an  Magiftratus  politi- 
cus  poffit  ferreleges  obligantes  inconlcientiaad  peccatum.Refpon- 

Hom.i;.  I.  deo  omninojita  enim  clare  docet  Apoftolus  in  epiflola  ad  Rftmanos, 
vbidicitomneshominesideo  fubditos  efreilli  dcbere,quiapotcfl:as 
eiusfitaDeo.  2.Deiordinationirefifl:ere,qui magiflratuirefift.it. 3. eu 
damnationem  acquirere,  nempe  2ternam,vt  Patres  exponut.  4.non 
foliimpropteriramjfcdetiamproptcrconfcientiamdebere  efl"efub- 
ditum.&legibus  parere.  Ratioquoq;aftipulatur.  Qu.omodoenim 
magiftratus  pofl!et  prxuaricatores  fuarum  legum  mortemultarcj  fi 
euJpaminconfcientiapraeuaricandononcontraxerunt.''0«?«:Af/a'/Jrf, 

A.e.9.  Jiiujia  tfi ,  inquit  S.  Avgvstinvs  libroprimo  Retrad.  pteoapuca- 

ti  eU\ 

VI.  OFFrciVMeftjPublicaiudiciaexcrccrc.adquideninaprodef- 
pfal.  1. 10,  fcnt  lcges,  fi  nulla  deberent  cfTe  iudicia  ?  Vnde  Dauid  Rcx  in  Pfalmis 
leiem.i^j.      dicit.ili nimc Regestntelligiteyerudiminiqui  iudicatisterram  &  Icremias.i?^- 

gnahii  Rex  &f\piens  erit ,  &facietiudtcium  ^  iujlitiam  in  terra.  &  in  Deute- 

D.i^.i».  xonomioY)hVsi\xhtx.,Iudic€S&magi[lrosconJlituestnemnibttsporiistuis,'vt 

i.Coi.e.-f-      ^«^/ffW//'i'/>»/»w;///?^^»(af?Vw.&S.PaulusinprioreadCorinthios.  Stcula- 

riaiudiciafihabueritis  contemptibiles  qui  funtin  Ecclefia,  hos  confiituiteadiudu 

candum.  Sicnon eH fapiens c^uifquam invohis,quiiudicarepojfttfiatremfuum? 

V I I.  Of F ic  ivM  punire  legum  praeuaricatores  iuxta  fcelcris  gra- 
uitarem,etiam  gladio.  Nam  Apoftolus  in  epiftola  ad  Romanos  difer- 
tedicit.  Simaleegeristime.  fcilicctmagiftratum.  non  enimfinecaufagU' 

UMhMi*-  diumportat :  minffierenimDeieU.  EtChriftus  apudMatthxumadPc- 
trum .  S^>  inquit,  acceperitgladium,gUdioperibit.  hoc  eft,  a  Magiftratu 
occidctur,quiiniuftc  aliqucm  occidcrit.  arguit  enimDominusPe- 
trum,non  quod  feautDominum  defcndere  vellet,fcd  quod  iniuriam 
Domino  fadam  vlcifci  vcllct ,  cum  tamen  non  haberet  publicam ad 

A.traa.  11%.    hocaudtoritatem,vtexponit  Auguftmus  in  loan.  Exemplaquoque 

Gen.j8.14.  non  defunt.  Namin  Genefi  ludas  Patriareha,  vt  Princeps  familiae 
adiudicauitadulteramadignisfupplicium.Pri^i^/amfjinquicns^frfWji^/ 
comhtiratur.  Et  ipfc  Mofes,  lofuc,  Samucl,  Dauid,  Helias  aliique  fan£li 
viri  plurimos  occidcrunr,  vel  occidi  iufl^erunt.  S.  P  at  res  etiam  idem 

H.incztf.  aflruerant.  S.HiLARivs  inMatthxumdicitlicere  occidcre.primofi 
quisiudicisfungaturofficio,  fccundoinfuidefenfionem.  EtS.  Hie- 

Hicr.inc.ii.  R ON.  jn \'{icTem\zm.Homkidas,'a.\t,(^Jacrtlegos & 'venenarios funire,n0n 
eH rfHfiO fanguinis fedlegttmminifieritim.  S.  AvcvST.N.Iib.  1. deCiuitate 

A.e.ii.  DQ\.Nequaquam,inquiK,contrahocprieceptuwfecerunt,quodi^umef/yNc'nec- 

cides, cmverfonnr'! gnrentes pttblicapoteftatiijcelerates niortcpiinifrw^t.  Ratio 
quoq;patrocinatur,quiavidemusMedicuniamputafemembra,quas 

toium 


S     T    A    T     V     S.  20I 

totum  corpus  inflcere  pofTent;  agricolas  amputat  ramos  &  pampinos, 
qaxofficerepofruntarboribus&vitibusjpoteftergo&  Pr^fes  Reip. 
noxios  ciues  e  medio  tollerd",  nealios  corrumpant. 

Vide  V.  De  Statu  ludicum,  Prajlatorum,  Regum &  Princi- 
pum,&  de  Statu  Rufticorum. 


DE   STATV    MATRlMONir. 

C    A    P    V    T       I. 

De  nomme  e^*  defimtione  ^atrimonij. 

Atrimonii  nomenA.GELLivs  libroiS.NodiumAt- 
ticarumamatrededucit,quiamuliernubit,vt  mater  ef- 
ficiatur.  ConfentitnofterD.  AvGVSTiNvs,quilibro  19.  a.c.i^. 
IJ^^PILE.  contraFauflumManichxumfcribens:  Matrimomnm  ,m- 
quit,f  a:  hoc  a.ppellatum  est ,  qtiod  non  oh  aliud  deheat  foemina.  ntibere ,  quam  vt 
»2(4^7?"^?.  IdemaliavocelatinavocaturCoNivGivM  abeffe£tu,quodGen.i.i4. 
Matrimonij  beneficio  duo  in  vnam  carnem  coniungantur,  iuxta  illud 
Gcnefcos:£tertmtduoincarnevna.  Item  Connvbivm  &  NvptijE  a 
prifco  ritu;  fponfarenimapud  veteres  cum  virotradebantur,  nubere, 
idefljvelarecapita  folebant.  LegimusquoqueinGenefi,Rebeccam,*^"'''^'^' 
cum  videret  virum  fuum  Ifaac  deambulantem,&:  obuiam  venienrem, 
caput  fuum  velafle  pallio.. 

Qjt^o  D  ad  rem  nomini  fubiedam  attinet  C  l  e  m  e  n  s  Alexandrinus 
inaltero  StvomzzcoitndcRmf.MatrimomumeJiprimakgitimaviri&mu-  ^  fin 
lieris coniimcim adliherorumprocreationem.  Iv  s  t  in i  an  v  s  Imperator  ini-  Ldcpattia  pot. 
tio  Inftitutionum:  CMatrimonium,  ait,e/l  viri  &  mtdieris  comunclio,inditii- 
duamvitAconfuetudinem continens :  Idem  Modestinvs  in  Pandeftis,  P.detit.  nupn 
titulo  X.  libro  xxi  i  r .  S  ic  definiui  t  &r:ALEXANDERlII.in  decretalibus  Al.e.illud. 
titulo^deprsfumptione.  Quam  dehnitionem,  vtintelligas,ob{erua\ 
inMatrimoniofcptemreperiri.  i.  mutuum  confenfumviri  &:  vxoris" 
internum.  2.  externumcontradum.  5.  mutuamcorporum  traditio- 
nem.   4.  vinculumexilliscontradum.   5.  mutuamobligationemad 
reddendum  debitum  ex  contraflu  illo  fecutam.   6.  ius  quod  efl  in  v- 
noquoqueadalterum.    7.  vfumvel  confummationem  Matrimonij. 
Ex  his  feptem,non  omnia  funt  dc  cffentia  &  natura  Matrimonij.  Non 
I.&:  a.  quiafuntcaulaefficicns  Matrimonij,  &:quiamatrimoniumdu' 
ratvfqueadmortcm,  illa  autem  duo  tranfeunt.  Similiter  nec  5.  quia 

Cc  traditioj 


Cl.nonlonge 

ine. 


t-oz  M    A    T    R    I    M    O    N    I    I 

A*"t t  de  traditio illa etiam tranfit.  Nec  ^.6.&cj.  quia requuntur couftitutom 
•ttniici.  Matrimonium,vndc  verum  dicimus  extitiflcMatrimonium  inter  Ma- 
riamvirginem &c lofcphum, &  tamen  non  fuit  confummatumj vtli- 
quct  exMatthaeo.  Ellentia  ergo  Matrimonij  cofiflit  in  4.  id  efl:,vincu- 
lo  ex  illo  contradu  orto,  &  hoc  in  definitione  intelligitur  nominc 
(jegitim2viri&mulierisconiun£tionis)cxteraadiunfta{iintadexp!'-' 
candum  finem  matrunonij,qui  eft  liberorum  procreatio,  mutuahabi- 
tacioj&indifloUibiliras. 

DiviD  I T  vR  aucemMatrimoniumabaliis  inlegitimum,  ratumSc 
confummatum.  LegJtimum  vocant,quod  legitimo  confenfu  contra- 
hitur,quale eciam  eft apud  infideles.  Ratum ver6,quod eft  /acramen- 
tum  non  camen  copula  carnali,confummatum,quale  non  contrahitur 
ab  intidelibus,vt  habetur  in  titulo  de  diuorciis  in  decrecalib.Poncificu 
cqMtit».  epiftolis.Confummacumefl:,quodcftcopulacarnaliperfe£tum,quod 
xommuneeflepoceft  vcrisq;,  fidelibus  8iinfidelibus. 

C    A    P    V     T       II 

1)e  digmtate  ^atnmonij. 

MAtrtmonii  dignicatemprxftantiamq;  primocx  co  capitc  o- 
ftenderepolTumus^quodliqueataDEO  conditimundiinicioin- 

«en.i.ii.  ftitucum.  Verba enim  De i  func  fecundo  Genefeos :  Non  efi  bomim ho- 
mmemejfefolum:faciamuieiadiutoriumftmileftbi.  Qj.iaaucem  in  re  Adam 
cguicadiumencoEua;,nifiin  procreacione&educ.acione  liberorum? 

Ac-T-  aic  S.  Av  G  V  s  T  .lib.s».  Jc  Geneii  ad  liccera.  Deinde  verba  ibid.ab  Adam 

di^z-.Propterhoc  relint^ttet  homo patrem  c^  matrem,^^ adh^rebitTJxofifux. 

M»uK.i».6.  ChriftusipfeapudMacchxumadfcribicDEo,&addic:,^^^Df«ff(5i;»- 
ittnxitfhomo nonfefaret.  Ne c  eftjquod qitis obiicrac coniundlionem be- 
ftiarum,creacionemagricolarum,fucorii  &  farcorum,im6  cotius  mun- 
dicreacioncmaDEoefle,&nonideoapparerefingularem  aliqua  eo- 
rumpraeftancia;namibidcmS.Scripcuranonobfcureindicauic,ipfam 
viriScmulieris  coniundionem  typumeflereimyftica:&facrjc,quem 

M«th.*>.       Chriftus  apud  Macch.  &  Apoftolus  adEphefeos,  vc  iam  iam  dicemus, 

Eph  j.tf.         dedarauit.  Dein d e  inchoate nouo teftameto, no alia de  caufa Chri- 

io»n.t.  t.  ftus  ipfe  nuptiis  interfuit,&  miraculo  infigni  eas  cohoneftauir,  qua vt 
fc  autorem  coiugij  declararec, vc  Exponic  ibi  Auguftin. P  a  v  l  v  s  quoq; 

iHeb.ij.4.        ad  Hebrxos  aic :  HenorahtU  contugium  tn  omnibtii,drthoriis  immacuUtta. 

H.  Dignicatem Macrimonij ex eo capice oftendimus.  Quod Chri- 
ftus  &  ApoftoU  Uquido  declarent  Matnmonium  non  tantum  c^t.  na- 
turalem  &  ciuilem  yiri  &muUerisi:omim(aionem,fed  eciamiHaipfam 

coniun- 


s    r   A    T    V    S.  i*j     - 

coniunitionem  efle  fignum  rei  facvx ,  &  reprxfentare  nobis  rem  fan- 
diflimam.  NamChriftusapudMatthasumexloco  Genefeos  conclu-  Mauh.ij.<; 
dit  coniundionem  coniugum  non  pofTe  vnquam  folui.  P av  l  v  s  vcro 
inepiftolaadEphefeosrefpiciensadeundemlocumMoyfis,cum  re- 
petiuiiret  verba  Genefeos.  Propter  hoc  relmquet  homo  fatrem  dr  matrem 
Jium,  cy  adktrebit  'vxorijudi-,^^  ertint  duo  in  carne  ■vna.  mox  addidit:  Saramen- 
tum  hoc[id  eftjrelinquerepatremj&r  adharrere  vxon)Mag/ium  cfr.  Ego  au- 
temdico  ChriJ}od^inEccieJia,(\mz  nimirum  repr(^fentat  Chrifti  infoliibi- 
lem coniundtionem  cumEcclefia.  Vnde  & fuperius intulitjnon  fecus 
virum  vxoremfuamdiligere,quamChriftusEccleiiam.Acccditquod  £phefj.ig, 
Eccleiia  Catholica  Matrimonium  numerat  inter  vere  &  proprie  ditla 
facramentaj  hoc  eftj  qux  gratiam  conferant.  Et  probari  potcft  ex  il- 
lo  teftimonio  Apoftoli  irt  priore  adTimotheum  ita  fcribentis :  Salua- 1  T\sx,i.iy 
hiturjncm^^emnMcTyjierfitorum  generationem,Jip€rmanferit  in  fide,!^''  dile- 
ctiene,  (JrfanBifcationecumfobrictate.  vt  fenfusfit,  Muliere  in  ftatugene- 
randi  filios  vel  coniugij  pofle  faluari,  fi  feruarit  coniugij  fidem,  fi  ab  o- 
dioviri  abftinuerit,ficaftumconiugium  coluerit,  &intemperantiam 
omnemdechnarit,  quas  virtutes  cum  ipfa  matrimonij.celebratione 
coniugibusprasbentur.  Adhxcidem  Apoftolus  in  priore  ad  Corin-  iCor.^iiovu. 
thios  aocet,  Matrimonium  legitimum  ab^inndehbus  ajite  bapti- 
fmum  contradum  polfe  diftolui,  a  fidelibus  vero  poft  baptifmum 
contradum  non  pofle,  cuius  cauia  nulla  reddi  poteft,  quam  quia 
hoc  licramentum   fignum  eft  indiiTolubilis  coniundionis  Chki- 
STi  cum  Ecclefia,  illud  vero  non  eft  :  at  ad  indilTolubile  vinculum 
cum  vna  tenendum  certe  gratia  neceflaria  eft.    Quis  enim  credat 
D  E  V  M  rem  tam  arduam  inftituifle  &:  non.  fimul  fingularem  gra- 
tiam  ad  fuperandam  diflicultatemMatrimonioilli  impertiuilfe? 

111.  Patres  quoqueprifciconfentiuntScripturis.  Nam  Igna- 
Tivs  epiftolaadPhiladelphenfcSjCumvirginesaliquotenumeraflTct: 
1>(on  qtiod,  inq  uit,  vituperem  reliquos  ditios,  quodrei  vxoriafe  dederint.  ottoi- 
nim  'vt  dtgmufim  in  regno  coslortim  adhorttmpedes  locttm  mihi  darijVt  AhrahA, 
ifaac^IacobiVtlofeph^lfaijicr.tdtortim  Prophetarui?i,  qtti  nttptiis  operam dedtT 
runt.  Et  S.Marcialis  epift.adToloIanos:  Non prohiberfit^^s msberc_^'  M.c.p. 
legitimo  conntibio,  cum  Cf  hoc  conittgittm  honefitim  concefumft ,  &  conftitu- 
tum  a  Deo  ah  tnitio  mtinditn  mtdttplicationem  (reneris  htimani.  Intahtum  e- 
nim  Bominus DEVSq-  Magifier  lESVS  CHRISTFS  legitimum  dr  im- 
macuLittim  thortim  conntchy  approhauit  lis,  qui  infan£lifcatione  d^  honorc^ 
cajlitatis  nahere  voluntiZit  ad  qttafdam  nuptias  inuitattis  eas prdfentiaftta 
C'^htefiatiifanciifcatierit,drmiractilo-magnificeflifpendoktifcatierit.,'Y^K- 
TVLLi  ANVS  vetuftifllmus  ad  vxorem,  oftendens  dlfcnmen  intcr.x.iib.i. 
--  Cc     z  coniii- 


\ 


Z04  M    A    T    R    I    M    O    N    I    I 

coniugiumfidelium&infidelium,  fic  Ibribit:  Vnde  fuffickm  adfeUdtd' 
tem  eim  MAtnmonij  enArrandam,qmd  Ecclejia  conciliat-,  c^  confirmat  ObUtio, 

A.ep.7o-  (irobfignatumAngelirentmciant,Paterratohabet?^tkM  brosivs  adVi- 
gilium:  Namcumcomngium  vekmine  facerdotali  cr  benediBione  fanciificari 
oporteat, quomodo fotefi coniugium dici, 'vbinon eftfidei concordia.  Basilivs 
de  vera  Virginitate:  Itafiunt  honorabtlesnuptix,  quado  rattonem  conttigij  non 
frdt  obfccena  uoUiPtas^fediaciofecunaum  leges  dttiinas fanBofundamento  ma- 
trtmoniumneceffanofequivolupMipfaconctibittii^vnam^carnem  duosfacere 
detrehenditur.  Clemens  AIexandrin.tertioStromatum:M^m;»<?w//»? 
quodeft  ex  kge,nefcio  quomodo  qttis  dtcetfe  Deum  nojfe,  dicens  Dei  iuj/ttm  effc^ 
peccatitm.  ^uodftlexfanciaeft,fancittme(imatrimonittm.  Sacramenttimer- 

Eph  5 13.  gohocadChriftumd^-Eccleftam  dttcitApoftoltts.  Hi  ERON.ad  Saluinam,de 
viduitate  feruanda:  Sctmtti  honorabiles  nuptias,S-cubile  immacttlatum.  A  v  - 

A.C.24.  GVST  iNvs  Xihro dchono comng^Ai : Bontimntiptiarumperomnes gentes 

atqueomneshominestncattfagenerandi  eft ,crinfide  caftitatis:  quodatitem  ad 

Id.c.7.  populum Deipertinet,etia7ntnJanBitatefacramenti.  Et  libro  de  fide  & ope- 

ribus :  In  citdtate  Dominiin  montefanBo  eitis,  hoc  eft,tn  Ecclefta  nttptiartim  non 

folum 'vinculum-ifedctiam facramentum cooperattir.  Innocentivs  I.Pon- 

'^^'^'  tifex  epiftola  ad  Probum,ait  matrimonium  diuina  gratia  fundari  dum 

c.cii.  celebratur.  Cyrtllvs  lib.z.inloannem  dicit Chriftum  fan£tificaf- 

feconiugium,&  gratiam  nuptiis  prseparafle,  vt  aditus  hominum  in 
hacvitabenedicerctur.  Leo  I.  epiftola  ad  Rufticum  Narbonenfem 
Epifcopum  vocatMatrimonium  facramentum  &  myfterium.  Dein- 
deomnes  Doftorcs  in  quarto  fentent.  diftind.  ^6.  Matrimonium  7. 
facramentis Ecclefixannumcrant.&Concil.FLORENTiNVM  Grse- 
cis&:  Latinis  confentientibus  inftrudionem  Armenisdedit,  in  qua 
MatrimoniumBaptifmo,Euchariftix,ca:terisq-,  lacramentisaccenfe- 
tur.  Idem  nuper,  nempe  Anno  M  D.  LXX  V I.  leremias  Patriarcha 
Conftantinopolitanusnomine  fuo  &  reliquorum  Grxcix  Prajfulmn 

Cenfe.7.       inCenfuraconfetrionis  Auguftana;  fecit. 

C    A    P    V    T       IIL 

T>etnhu-s  Bonis  ^VLcLtrimonij. 

BOna  Matrimonij,  quibus  videiicet  a£tio  Matrimonij  honefta& 
licitafempeTredditur,vbique  B.Avgvstinvs  triaprxcipuaafli- 
gnat,vtinlibrodefan£taVirginitate:  Habeant,  inquit,  coniugia  honttm 
fuum,  non  quiafilios  pr6creant,fedqtda  honefte,qtiia  licite,qtiia  pudice,quiajdcia  - 
literprocreant,  drprocreatospariter,falubriter,inftanter  educant;  qtiia  thorifi- 
deminmcemferumt,qmafacramentumconnubij  non  vtolant.  Et  libro  nono 

de  Gene- 


A.c.u. 


Id.C.7. 


S    T    A    T    V     S.  ^  ioj 

^QQent£i9.(i\-itttrzm:  ^twdhommhabent  nuptU,c^  quodbo}hifunt  mptu 
peccatumejfenunquamfotejl.  Hoc  autem  tripartitum  eJl,fides,froles,facramen- 
tum.  Infide  attenditur,nefr<xter  'uinculum  coniugale,cum  altera  felaltero  con- 
cHmhatur-  Inprole  z'tamanterfufcipiatur,henignenutriatur,  religios^e  educetur. 
Infacramento  autem,  vt  coniugum  nonfeparetur,&  dimijfm  aut  dimiffa  nec  cau- 
ftprolis altericoniungatur.  Hac  efi  tanquam  reguUnuptiarum ,qua.vel naturx 
decoraturfo:cunditas,velincontUfientiAregiturfrauitai.Yx  libro  2.de  pecca- 
to  orio-inali  contra  Pelagiu  m:  Bonum  ergofunt  nuptis.  in  omnihus,  quxfunt 
propria  nuptiarum.  Hac  autemfunt  tria.  Generandi  ordinatio,fides pudicitid,con- 
nubu facramentum.  Propter generationem ordinandifcriptumeH.  Volo  luniores  i.Tim.j  14.. 
nubere,fliosprocreare,matresfamtliaseJfe.  Propterjidemfudicitidivxornon  ha-  iCot.7.4. 
hetpotejlatemfnicorports^fedvir.  Propter connubijfacramentum.  ^od DEFS  ^^^^^^  ^ 
coniunxit,homo nonfeparet.  Propterhttc  omnia  honora.biles  nupti^inomnibus,  Heb.ij.^. 
(^thortts immacuUtui.  De  his  tribus bonis  latius  agit  Auguftinus  libro 
roto  de  bono  coniugali,  &:  nos  de  fingulis  aliquidtufius  dicemus. 

DeB&no  I.  Prolis. 

Q_voD  adprimumbonum,nempe  Prol  i  s  attinet;nonpertinet 
tantum  adbonum  Matrimonij  procreare  liberos^fed  etiam  educare  & 
inftituere,  vtB.AvGvsxiNvs  iam  citatus  quoque  notauit,tum  quia 
hoc  poftulat  fimilituJo  inter  Chnftum  &  Ecclefiam,  cui  confertur 
coniugium.  Chriftus  cnim  &: Ecclefia  femper  fiUos  fpirituales  per ba- 
ptifmum  gignunt,&  per  Euchariftiam  nutriunt,per  Confirmationem 
roborant,per  Ordinem  ad certum  ftatum deftinant,  &c.  z.  quia  id- 
circoconiungunturMatrimonioEcclefi2filij,vt  Ecclefiam  augeant 
&  conferuent.  Deinde  in  eo  diftat  coniugium  hominum  a  coniugio 
beftiarum,  quod  has  folum  procreent  &  alant  fuos  foetus,n6  autem  in- 
ftituant,at  hominum  Chriftianorum  eft prxterea  inftituere  in fide ,  &: 
religione  Catholica,vt  membra  vera  Ecclefia;  fiant, 

S E c V N D  o  pertinet etiam  ad bonum  Matrimonij,tefte  Auguftino,  f^    AnhoM 
domeftica  focietas  viri  &:mulieris,6coperum  ciuilium  communicatio:  coniug.c.5. 
Nam,vt  Ariftotelesdocetlibro8.Ethicorum,vir  &:vxor  non  folum  Ar.c.u. 
iungunturadprocreandum,  vtanimahacxtera,  fedetiam  ad  cohabi-  ^ 
tandum,vt  familiam  regant,&:ofEcia  domeftica  inter  fe  partiantur,  A- 
liaenimmuncraviro,ahavxoriconueniunt, 

D I  c  E  s  ,quid  fi  alter  coniugu  cum  altero  coniugiu  ineat  vel  exerceat, 
nonprocreanda:proliscauia,fedeuitandxfornicationis.  Refpondeo 
Apoftolii  in  priore  ad  Corinthios  refpondcre:  Propterfornicationemau-  '•<^°f-7.i. 
tem,\n(^\.\\t,vnufqHif-]Hefuam  vxorem  haheat ,  cf  vnaquitquejuum  virum  ha- 
heat.  Et paulo poft  lubiicit:  Hoc autem dicofecundumindulgentia.,nonfecun- 
dumimperium.  Quxverbaexpendens  S.AvGVSX.debonoconiugali:  a  c.io. 

Cc     3  non 


106  M    A    T    R    I    M    O    N    I    I 

NiW  mpUM}2iit,Jecuf?dum  veniam  concedit  Afofiolut;  mrn  quis  ambigat  ahjitr- 

dijjime  dici,non  eospeczajje,  quthm  venia  daturfSsdillnm  concuhitam  fccundum 

"veniam  concedit,qHtfitper  incotinentiim,nonjoia  cattfafrccredndi,  draliqtfat>- 

do nulla caitfafrocreandi: qttcm nitftixnonjieri cogimt ,fed ignojci  imfetrant :ji 

tamen  ncn  itaftt  nimitis,vt  impedi.tt  qttajepofta  ejje  'debcnt  tempora  orandt  nec 

mimutetiirin,eum  vfiim,qtii  efl  contra  naturam.   Conctihitta  enim  necejfantts 

caufagenerandi  inctilfahiliiti^ij.fefolmntiptialiseji :  tlleatttem,qm  vltratjlan» 

necefjitatemprogredttttr,  iam  non  rationi,fedlthidini  ohjeqtuttir.    Himc  tamen 

non  exigerejed  reddere  coniugi,  neformcando  damnahtliter  peccct,ad  pcrfina?n 

fertinetcomugalem.  Siautem  ambo  tali  conctififcentis.  fuhigtmttir ,  rem  nonfa- 

citmtplanenuptiarum.YnAc  Theologi  Scholx  S.Thomas>Bonaueiitura 

&ahj  cumPetro  Lombardo  diftind;.^].  coneludunt  efle  quidem  pec- 

catum  veniale  vti  coiugio  ad  vitandam  fornicationcm  lui,  non  autera 

ad  vitandam  fornicationem  coniugis,  quoniam  eo  ip/o  quod  aHus  in- 

diget,non  tam  petitur  quam  redditur  debitum.  Eodcm  modo  dehn^ 

quitur  a  coniugibusjli  non  fola  voluntatejfed  etiam  vohiptate  genera- 

■^•"^*  di  conueniant,vtitotauit  idem  A v  g  v  s  x  i  n  v  s  hb.Lde  nuptiis  &  con- 

cupiCcentia.:  Sedtamenaliudefi-^inquitjnonconcumhereniffolaveluntatege- 

nerandi,qtfodnon  hahet  ctdpam,alitidcarms  conamhendo  appetere  voluntatetn, 

fednonprdter  conitigem,  qttodvenialem  hahet  culpam.  ,^uia  etfinon  caufapropa- 

gandiSprolis  concumhitur,non  tamen  httitts  libidinis  catfapropagationi  prolis  oh- 

fifiittir,ftie  vofo  walo,Jiue  opere  malo.  Nam  qtii  hocfactunt,qtiatiis  vocenttir  con- 

iuges,  nonJmt,'aec  vtlam  nuptiarum  retinent  veritatem,fcdhonefium  nomeve- 

ldnd*.turpitudim  ohtendtint. . 

T>e  Bono  i  .nempejide  comti^im. 
B b N V M  alterum Matrimoni j  ex  Auguftino vocauimus Fid e m  co- 
iugum,ideft,fidehtateminferuandismutuisprominis:de  quaApoft. 
ihidcPix-.vxorivir  dehittimreddat,fimtliter  atitCfn  drvxor  viro.Mulier  enim fn 
i;Gor.7.3p,      corporis  potefiatem  non  habet,fidvir.  Similiter  autem  d^virfidi  corporispotefia- 
temnon hahetfedmnlier.  Nolitefiaudare inuicem.  Etinfrar  Multer alltgata  esi 
A.e.4..  legi,quantotemporevireifisvitiit.yndc^r:^<i\d:i\s  Doftor  de  bono coiu- 

gah :  Huc  accedtt,qm.i  in  eo  ipfo,qtiodfiht  tnutcem  contugcs  dcb!tumfoluunt,ett?fi 
tdaliquanto  intempcrantim  (^  incontinentins  expetantfidem  tamenfiktparitcr 
debent.  Ctiifidei  tantum  turis  trtbutt  Apofioltu,vt  earn  potefiate  appeltarit  dtecns: 
Mutiernonhahetpotefiatem.Juicorporisfi:dvir.Similiteratitemci^virnonhahet 
potefiatemjiii  corporis,fedmiitier.  Huius  autemfidei  viota  tio  dicitur  adutteritim, 
cttmvelpropri£tibidinistn(lin£ltt,velalienizconfienfuctimatterovetaltera,cotra 
■paStti  conttigate  conaimhittir,  at^  itafrangittirfides,qu&  etiam  in  rehits  corporcit 
drihteciis  magnum  animt  bonum  eU ,  ef  ideo  eamfatuti  qtiog^  corporati,  qt<a  et- 
tamvitaiJiac9ntinetHrfCertii?rfdidebere£raponi, 


■  t. 


S     T    A    T    y    S.  toj 

De  Bono  ^.nempeficramenii. 

BoNVM  deniquetemum  ex  B.  Auguftmovocauimus  Sacramen- 
tum  connubij,quod  alij  vocant  infolubi]icatem,&  in  eo  conlKlit,  vcal- 
ter  ab  alcei-o,poft'inituni  femel  coniugium  nunquam  feparecur  fecun- 
dum  di6tum  Chrifti :  ^iUod  DEFS  commxit,homo  non feparet ,  &  Apo-  ^. 
>ftoIidi(!:l:aprioread  Corinthios:  lu  autem  qui  in  Matrimomoinnm  fmt,  f.Cor.7',!i. 
tr«cimnonego-,fedDominus-,'vxorem  a  viro  non  difcedere:qKodfidtfcefeferit, 
•manere  inmiptam^aut virofuo  reconciltari.  Et vir vxorcm non  dimittat.  E C  in- 
fra:  CMulieralligata  eftlegi-,quinto  tempore  vireimviuit ,quod  fi  dormierif^  ^^''■r.i 
vireitisJiberataeFL  Vnde  S,  Avgvst  i  Nvs  de  bono  coniugali :  Ca-  a"*^'^'* 
ttere,in^\.\it,dehet charitas coniugalis, ne  dumfe(?iquxrit,vnde  amplim  h&no- 
retur,  comugifaci.it,  vndedamnetur.  §lui  enim  dimittitvxorem  fetam  exce-  Matth.;.fc  19. 
tta  caufafornicationis  facit  eam  machari.  Vfeque  adeofecedm  illud  imtum  nu-  v 
piale,cuiufedamfetcramenti  m  efe,  vt  nec  ipfafeparatione  initumfat:  quando- 
quidem  viuenteviroyO.  quoreliBaeft,moechatur,fei alterinupfeent : dr  ille  huius 
mali  caufea  eft,  qui  reliquit.  CMiror  autemfeiquemadmodum  licet  dimittere  ad- 
nlteram vxorem:  ita  liceatadimiffa alteram dticere.  Facit  enimhac  de  refen&x 
Striptura  difficilem  nodum,  dicente  ^^Apoftolo,  expr/zcepto  Bomini  virum  a  mu-   ^ 
Uere  non  dfcedere  dehere :  quodfedifecefeferit,  manere  innuptam ,  aut  viro  fuo  re-  Mattii.^j>'.«. 
conciliari :  cum  recedere  vtique  &  fnanere  innuptam ,  nifei  ab  adultero  viro  non 
debeat,  ne  recedendo  ab  eo  qni aduiter  non  eft,feaciat  eummmchari:recencilia- 
ri  autcm  viro,vel  tolerando^fefee  ipfea  continere  non  poteft,  vel  correcto feorfettan 
iuftepotell.  ^^omodo  atitem  viro  poffet  ejfe  Itcentta  ducendx  alterius,fe  ad- 
ulterain  reliquerit ,  cum  mulieri  nonfet  nubendi  alteri ,  fi  adulterum  rcltque- 
rit,  non  video.  ^jm  fei  ita  feunt  ,tantnm  vakt  illud  feociale  vinculum  coniu' 
gum ,  vt  cum  caufa  procreandi  colligitur ,  nec  ipfea  caufea  procreandi  feoluatur. 
Poffct  enim  homo fterikm  djmittere  vxorem,  &  ducere  de  quafilios  habeat,(^ 
4amen  non  licet,dr  noftris  quidemiam  temporibus ,  ac  more  Romano  necfeuper- 
dttcere, vt  amplimhabeat, quam  vnam  viuam :  ty-  viiquereli6fa  adtdtera ,  vel 
relicio  adultero  poffent  plures  nafei  homines  ,fe  vel  il!a  altert  nuberet,  velillz^ 
titeramdticei-et.  Et  libroprimode  nuptiis  &concupiicent.  Vfequeadevi?  'j 
inter  viuentes  manent  feemeiinitafeoedera  nuptiarum,  vt  potius  inter  fee  fint 
tconiuges  etiamfeparati,  quam  cum  his,  quibus  adh^feruitt.  Ec  paulo  poft: 
fj^lanet  inter  viuentes  quoddam  vincuium  coniugaie,  quodnec fecparatio,  nec 
cum  aitero  copidatio  pojft  aufeerre :  fecut  apofeata  anima  veiut  de  contugio  rece- 
dens  CH RJ ST I ,etiam fidc  perdita ,feacramentumfideinon  amJttit,  qttodin 
Ituacro  regenerationis  accepit:  redderetur.emmprociilduhio  redcanti,fiamifeif. 
feet  ahfcedens.  Habet  autem  hocq:d  recejjit,  ad  cumi^lumfeuppiictj,  Tionadmeri- 
ritum  prxm^. 


•.X». 


:.XCT- 


A.c.J.&j. 


Gen.ii.iS. 


108  M    A    T    R    1    M    O    N    I    I 

ExciPiES  forte,  Chriftum  apud  Matthxum  ita  diferte  loqni, 
Matth.ip.9.  ^uidimiferit^uxoremfuam,  exceptacaufeifornicationls  ^(jrduxerit  aliam  ,m<e- 
chari,  ergo  a  contrario  fenfu  aperte  effici,  eum  qui  propter  fornicatio- 
nemdimifitvxorem,&aliamduxerit,  non  moechari.  Sed  idem  Av- 
GVSTiNvs  libro  i. de  adulterinis  coniugiis notauit eife fallacem ar- 
gumentandi  formam:  ficut  enim  non  fequitur:  fi  homo  eft,animal  eft, 
ergo  fi  non  eft  homo,neque  animal  eft.  Et  ficut  non  fequitur,yf/f«//^^- 
lac.4.17.  numfacere,yt ait  lacobus  K^o^o\\xs,dr nonfacienti,peccatum  eji  /7/r,  ergo 
qui  nefcit  bonum  non  peccat  (funt  enim  etiam  peccataignorantium, 
aitAuguftinus.)Itanonfequitur,vxoremprobamdimitterenonlicet, 
&:aliamducere,igitur  improbam  &:  adulteram  licet  dimitterc,  &a- 
liam  ducere. 

c  A  p  V  T    I  y. 

DeMatrimonij  Profrietatibus. 

■pRoPRiETAS  I. eft,Matrimoniumcftresnaturalis,velnarurjecon- 
•*  fentanca. Liquetexdiuinis  litteris,quiacumip{anaturainprinci- 
pio  orbis  conditum  efTe  videtur,&Deus  {\ix  conditionis  rationemna- 
turalem  addidir,dicens :  Non  efl  honumhomtnem  e(fefolum:faciamu4  ei  aditi- 
H.  in  C19.  tonumfimtlefibi.  Vnde  B.Hi  eronymvs  inMattha:umlbribens,vo- 
ci.c.io.  .  cat /f^mMatrimonijtuncaDcolatam,»iZ///r4^'»z.  EtCLEMENS  Ale- 
xandrinuscumin  z.Picdagoginon  femel  monuifict,  finem  coniugij 
eflevtbonifintliberi,quemadmodumagricol^infeminibusiaciendis 
finis  eft  truduum  pcr  c  eptio:  Non  coire-,  inquit ,  adliberum  frocrcationem, 
eUfacere  tniurtam  naturx,  quam  quidem  ojortet  Magifiram  afctfcere.  Secundum 
naturam  autem  nohif  'uita  'vniticrfa  prcccjfrit  .>fi  crab  tnitio  ctipidttates  centi- 
neami^i^SjCr  hominumgenus,quodex  diitinapreutdentia  nafcttur,improbis  (jrma- 
Ittiofismachtnatiofnbtisnon  tnterfciamns.  Et  La  c  t  an t .  libro  5.  diuina- 
ruminftitutionumimpugnans  Platoncin,qui  ex  Socratc  fuo  voluit  o- 
mnes  omnib.  vxores  elfe  communes ,  oftendit  naturam  reclamare  ifti 
communitati,  eaque  tolli  non  folum  Matrimonium,  fed  etiam  omnes 
virtutes,  atque  adeo  ipfam  concordiam  &  coniundionem  animorum 
A.ci.  quam  nomine  communitatis  quxfiuerunt.  Clarius  S.  Av  g  v  s  t  i  n  v  s 

libro  de  Bono  coniu-gali :  Oh  hoc,  inquit,  ^.v  ^uno  Detisvohiit  omnes  ho- 
mines  condere,  vt  inftia  focietate,  nonfolafimilitudinegcneris,fedetiam  cogna- 
tionis  uinctdo  tenercntur.  Prima  itaque  naturalishuman^focietntiscotidainr 
Cf^'xcr  cst.  §}mos  ncc  ipfos fingtdos  condidit  DEV S  crtanquam  ulienigenas 
itinxit,fd alteramex  altero creauit ,  fgnans etiam 'vim  contunBionis  in  latere, 
vnde  ilia  detracfa,formata  est.  LiLtenbtis  enimfibi  iunguntur,qtii  pariter  amhu- 

lanti. 


L.c.io. 


S    T    A    T    V    S.  ic5» 

Unti&VitiUrquodmhukntintuenUir.  Et  x  x  1 1.  contraFau{lum.Ctf»/«//rf,i<*  e-^'* 
'!i{x.,£t€rnalexilU,(fuaorclinemnaturalemco?iftruariiuhct,ptrturbarivetatnon 
nifivropigitionu  caufafta  tuit  hominis  ccncuhitumfien ,  c^  hoc  non  nifi  foctaliter 
ordinato  ccnnuhio ,  quodnonperuertat  mmulumpacU ,  &  tdco  projlituticfcemi- 
narum ,  non  adfubflituendam  prolem  ,fedadfatiandAm  lihidtnempropofitarum, 
^//«/«^^/^^/«'rwd/i-^^^^wwd/ar.NecdifrenticPhilorophorumPrinceps/"'^''-^ 
nam  in  primo  Ub.  Oeconomicon  ait.  ExiU qtuadhomines peitiney.t,pri- 
rni  eli  cura  compit£lendi.  vx^re:  nam  nantralu  (ictctas  maxime  eB  imerfcmir.  1 
(^  mArcm.  Fieri  autem  neejuit,  vt  hoc  ahfoluatfemtna  ahfque  mare,  aul  mas  ahf^ 
femina.  VndeneceJftriatBharum  focietatis  confiitutio.  In  cdtcrU^uidemant^ 
mantibtu exfiathocfine  ralione , (^ eatentu  quoadfertnatura  ipfarum,^pro- 
curandiifobolis  gratia  tantum.  At  tn  homine,  libertimprocreat'o  non  pertinet  tm- 
tumadexplendummunuinaturxjedadvtilttatcmqur^.  Idemhabccprimo 
policicorumc.  z.  Neqjncs,autPatre.s  dicunt  macriraonium  efleica 
naturale hominijvc ex nacura hominis , ficuc furfum  cendere  ex nacu- 
raignis,proueniat,  (alioquinhberoarbitriohominumcelebrarinon 
poflet ,  &:  vouere  virginitatem  ilHcitum  eflet )  fed  quia  natura  horai- 
nemincUnet,adfartamtc6tamq;feruandam  atq;  etiammultiplican- 
dam  fpeciemhumanam. 

II.  PRoPRiETAS  efl:.  MatrimoniumjVtnaturaleeft.itaetiamprx- 
ceptiim falteni  m communi.  Nam  vt uin naturali congruens  cft,  vc 
fuu  agcicola-jpiftores,  &:  idgenus  artifices ,  nec  tamen  illa otlicia  fin- 
guIisimperanturhominibus,fedtantumcotiReipub.fic&coniugia, 
quarcRefpub.  vt  fine  artificum  opens  ,ita  fine  hberorum  procrea- 
tioneconfernari  non  poterc.  An  vero  ante  aduentum  Chriftii  diui- 
nitmaliquandoconiugijineundifueritmandatum,quodadfinguIos 
liomines  pertmerec,  controuerfum  eft  intcr  eruditos.  Nam  verba 
Dci  in  Genefi,  Cre/cite d^ mu!tip!icamini,(\\wd  ad  creaturas etiam  ratio-  Gcd.  r.9. 
nis  cxpertes  relata  funt,non  cam  priEcepci.quam  fingularis  cuiufdam  "^"8-  '* 
bencdidionis  vim  habere  videnturraut  fi  prxcepti  vimin  homine 
habuerintaliquandojcumhominum  numeruseflec  exiguus,propa- 
gato  tamenhominumgcncreobligandivimamiferunt.  Poftaduen-*^^"'»- '» 
tum  certe  Chrifti ,  promulgatamq;legem  nouam ,  &;propofitumca-'"  "''^' 
fticacis confihum,  omne  prxcepcum anciquacum  videcur.  Quo  loco 
merico rogec  aliquis ,  an  ergo fecularis  magiftracus  lege laca non  pof 
fic  nunc  cruibus ,  quibus  velic  imperare  coniugium,  &  olim  pocuerit? 
Refpondeo,antcaduentumChriftiiuftisexcaufis  abfolute  eumpo- 
tuiflb,  vt  fecit  Romana  Refpub.cum  in  magna  hominum  mopia  con- 
iugiaimperauitproIetariis.Poft  pra:dicatum  vero  Euangellum  Chri- 
fti,abfolute  nemini  poteft,etia  quatenus  officium  natutae  eft,Tiifi  gra- 

D  d  uiflimo- 


cia. 


±To-  M  A  T  R  r  M  a  N  I  r 

Hier.i.b.i.iD  cum  Apoftolojiceatopcare, vt fintomnes cafti & ccelibes.  Atdices, 
louin.  fiomnesfintcoslibcs,breuimundumintentuium.  nimr  y^itB.  A  v- 

A.c.io.  GVSTiN  vs  librodebonoconiugali,  or/iKeshocvclkntjdnntaxatincha- 

ritatede cordepuro  {jr  con/cientia  hona,  &fide  n^n  piia :  muho  attm  Dei ciuitas 
t.Cor.7.7.      (ompkretur , df  aaelerarctm termmtuftouli :  ^idemmaliitdhortariaifaret 

JpoJiohitK,  viiiai.',  vcllem  omries  ejp  fhtit  meipftim. 

III.  PROPRirTAS  ,  Non  dubium  eft  adionem  matrimonij  efle 
bonam&licitamjfitribusdifiisBonisornetur.  Hxcannotatur  con- 
tra  veteres  ha;reticos,  Saturninun-i,  Gnoflicos ,  Tacianum ,  Encraty- 
tas,Apoflolicos,quicredideruntefle,nonmodoillicitam,redetiam- 
Gpvis  diaboli.   Ec  Patres  vnanimitcr  redargucrunt  illum  errorem  ex 

Gta.i-.zj.  Scripturis.  Namin  Genefi.Deusipfecreauit  mafculum  ScFeminam., 
Gta.za-        g-  feminam  quidem  in  adiutorium  viri,f«r  vcro,  in quit  i'.  K^uguflintts^ 

niJiadge}ierat:onem?r)c\is  vtrumqjtanquam  paranymphus  coniunxir,- 
MaK.i?.5-       infpirauit  Adx.vcapud  Matchxum  Chriftus  tefl:aturverbaiila..f/tfffl.y 

exopbftsmeis,  &rc.  quibusprobaturinftitutiomatrimonij,  qua  Sacra- 

mentum  cft.  Deindc  benediftionem  nuptiis  impertiuit,  dicens.  Cre- 
Gcn.i.i?.  Jiite(jrmtiliiplicamini.  In  Nbuo  veroTeftamento,  Chriftus  ipfcapud' 
Maith.i?.'».     Matchxum,bis  non  rolumprobauicconiugium,  fedecianireproba- 

uiteiusrepudium.  Adh«Bcelegirplsrorque  Apoftolos  iamconiuga,- 
loan  1.1.  tos,  &  fecundum  quofdam  eciam  Paulum.  Incerfuic  ipfenupciis  &: 
■^^. ■'''■■*■  miraculodecorauic.  Apoftolusaucem  ipfe  nonmodo  dicicconnu- 
j,Tijn.4.}.      biumeflehonorabile,&:vultiuniores  viduasnubere&matresfamilias^ 

eire,fed  edampra;dixitventuroscales,quiiIlicitasfaciant  &;diaboli'!- 

easnuprias. 

IV.  Pr  o  PRTE.T  AS,NuIla  in  Ecclefia,vel  Repub.fecuhri  poteftas 
eftiungcndialiquosmatrimonio,  fineconiugumipforumconfenfu, 

Geni-.ij.       Namduiina^liter^  fihem  matrimonij  faciunt  muruum  amorem,vt 

Col  /i*^       liquetex  cap.  z.  Geneflos,&cpifto!a  ApoftoliadEpheiios 'Sc  Colof^ 

fcnfes.  DeindetalisconiuntStiorepugnat  aroicabiH  focietaticoniu^ 

gum;  !ia!nlidiftentientambo,numquamfeconiungcnt;deindepro'- 

lis  edlicationi  &inft"itutioni,mutuis  item  obfequiis&:  vinculo  perpe- 

'  tuo,nullumenim  violentumpcrpetuum.PrjEtereanccEccle/Ia,  ncc 

Refpijblicaporeftilludvinculumtollere,  ergonec  conftituere.  ^os 

M.i«h.  19. c.     Detisioniunxitait  chrljitis l/omsnonfeparet.  Demum  omnes  leges  ciuiles 

C.T/cCif.c.p.  &:  c.mone.s  idem  tradimt,  &  Synodi  Tridentinx  Patres  agentes  dc 

marriniDnio,  excomnuinicant  omnes  Principes  ad  coniugium  cor 

gentes.   Si  dicas ,  iuxca  Anftocclem  infecundoPoliticorum ,  Remp. 

habere  potcftacemin  ciues £cnfedam,&Priacipemin  omnibusaliis 

CDntraii 


S    T"  A'    T    V'    S.  iii 

<;ontra£tibirs po/Te confenfum  fupplere.  Rcfpondco ,  ibidem  docerc 
philofophum,  poteftatemillamveldominium  non  e/Te  feruile,  fed 
cum  magnalibertate  coniunftum:  nec  enim  potefl:  Reip.pro  iibidinc 
necareciues,autaliquidaliud  fimilefacere  line  grauiflimacaufa,  in 
coniugio  autem  nullam  idoneam  potefthaberc  caufam.  Quod  ad. 
Principem  attinet,dilTimi!isratioeft,noneniratolliturratiocontra- 
dusjlicet  ipfeconfenfum  fuppleatjhicautem  totaratiocontradlus 
tollitur,cum  &finisrollatur.  In  aliisquoq;  contrattibus  itaagiturjVC 
reuocari  poflint^ied  matrimonium  femel  contradum  nunquam  po- 
teft.  PotefttamenPrinceps  compellerealiumiuftisdecaufis,vta1;i- 
cuinubat,  licetipfo  manente  inurto  idconiftituere  nequeat,vt  qiii- 
•dam  docent. 

V.  PROPRiETAs,Confenfusergoifteinmatrimoniisabipfiscon- 
iugibus  exprimendus  eft,&:  quidem  fignis  externis,tumquia  nulli 
-contradusineuntur  fine  externis  ritibus,  cumquiaSacramentina- 
tura  fine  fenfibilibus  Cignis  conftare  non  poteft.  Signa  autem  funt^P-o^^o^wr- 
verba  orc  ipforum  coniugum ,  vel  alioru.m  prolata ( quod  fit  in  ma-  c.^vn^icodTdc- 
•trimoniis  perProcuratores  Scaliquado  per  parentes  pra:fente  puel-fponCimpub. 
latacentecontradis)nutusquoque,  liters  fcriptje  veIaliahuiufmo-'^*'(-^^j-^] 
di ,  cum  verba  commode  adhiberinequeunt.   Muti  enim  &fnrdi  a  cumapud. 
matrimoniis  per  legesnon  arcentur.  Vrer  autem  coniugum  prius 
verbaconfeniusproferat,  nihilincereft^Iicethoneftiusfitaviroini- 
tium  fumere,tumquiavir  caputeftm.uliorisjtumetiamquiafosminx 
lunxverecundiores. 

VI. Propr  ETAS.Verbamutui  confenfuspra'fentemcontra£lum 
debent exprimere hac loquendi  forma.  Acapto tc in mexrnivdmeum.-xviX.  ^  P^"^''' 
fimiii  vteft.  Habeo,  teneotein  vxorem.velinmaricum.  Vcfi  virodi- 
centi.accipio  re  in  meam , reipondear  fccminaj  placet  vel  confentio. 
£titemfidicatmulier,vo!oteinvirum,&virrefpondeat,voIotein 
vxorem.  SienimfutuTumtanaTmdecIarcnt,etiamadiuncbo  iureiu- 
landojuonmatrimoniiin-i.fed  fponfaliatantumefHc;unt:quanquaxn 
!tieri  poteft.vtneq;  fponfalia  efhciant.  vtqu;»p.do  promifliouem  nul- 
lam  fignificant, vcfi  quis fic loquatur.  Vclo  conrrjhere tecum.  Non 
accipiamaliamnifite,quia  volocontrahere,nonefl:aCtucontrahere. 
Sitamenconfuetudoioci  habeat,per  ea  verba,volo  recumcontra- 
iicre, velfimilia,  celcbrarimatrimonium.verumexifterermatrimo- 
nium,quiacum  coniugesconfuetudinis  patria:nonignari  iisverbis 
vtuntur.fatisindicantfevellem.atnmct^in.m  inire. 
»*  Vn. Proprietas  Pr^tercontiahctfumconfenfumpIjEraqjalia 
^dmatrimonium  legitimum  nunc  rcquiruntur ,  vr  pr:^fepti  j  rcflium 

Dd    2         &P.a~ 


111  MATRIMONII 

f.^crcfoTm*"  2^P^'^ochi,BcnediaioEcclefi2,  &Parentum  Confenfus.Glandefti- 
Matrixn.  *  nacnimMacrimoniafemperdeteftata  eft  Ecclefia :  cum  autemneq; 
hortationibus,neq}legibusaburumcorrigerepoflet,rapientiflimein 
Synodo  OecumenicaTridentina  nuper dccreuit ,  in  pofterum tem- 
puspronulliseflehabenda.  Quare  vbicunq;  velConciliumTriden- 
tinum,veira!temliocdecrecum  cius  deCIandeftinis  coniugiispro- 
mulgatum  eft,&r  receptumjca  vere  irrica  funcqua;  poft  proniulgatio- 
nem  fine  prxfencia  duorum  aut  trium  ceftium  ac  Parochi.vel  alcerius 
Sacerdocis.^quiParocbivelOrdinarijIiccnriahabuerirjfunrcontra- 
C.Ttid.  c  •'"•(C^jj^  Qu.Tveroanre  huius  decrcci  promulgacionem  concradafi.irt, 
velcontiahunturadhuc.vera  &:  ratafiincmacnmonia  iicucolim  fue- 
runc,licethoneftanonfinc,ficutnunquamcirepotueiunt;acproia- 
deneclaudanda. 

Add  Equod  eademSynodusinharrendoveftigiis  Conc.Latera- 
nenfis fub  Innocencio  1 1 1.  adi >  vc longius abefteca  ciancularij  coniu- 
gijvicio.mandauic.vcnon  prius  Macnmoniaconcrahancur,  quam  ter 
aproprioconcahentium  Parocho  tribusconcinnis  diebus  feftiuis  ia 
Ecclefiainccr  Miftarum  rolemnia  publice  dcnuncietur,  incer  quos 
Macrimoniumfitccncrahendum.  Quodfiautem  probabiHsmterue- 
niacftirpicio,  Macrimonium  impediri  pollc>fi  cor  pra^celTtnnc  de- 
nunciaciones,cum  vcl  vnam  tancum  dccreuit  adhibtrndamdenun- 
tiationem,  vel  faltem  Parocho  acduobus  ceftibus  pra-icntibus  Ma- 
trimoniumcelebrandum,acdenunciacionem  anrecorummationem 
in  Ecclefia  elTe  facicndam»nifi  forte  ordinatio  &  illa  omittenda  vide- 
retur. 

V11I.Propr;etas  eft,Bcnedi<ft!oEccIefiar,cua  Ivlatrimonia 
quafi  fan(ftific^ntur  &r  confecrantur.  Noneftquidemad  rationcm  & 
efrentiamMatnmonijneceftaria,tamenfinenoxaaIiquaaurncgUgi, 
auccontemni  porcft.Nam  &  olimcceleftisAngcUis  nuptiarum  Can- 
didacoTibixconruluiCj  vtcriJuo  precationi  operam  darcc  ad  pro- 
merendamdiuinamconiugii  bcnedidionem,acPari-um  Senatu-sirt 
T.C./.  Tndentino c.Ttu  rcLfione  i^.horcatur  coniuges omnes  vc anrcquam 

contiahanc,  falccmtriduoance  Macrimonij  confummarioncm  pec- 
catafuadiligencerconficeantur,&  ad  Sandiftimiun  EuchariPiisfa- 
cramenrumpieaccedant  DvPLExaucemeftSacerdocis  bcnediftio. 
Ynaqu.a-in  concraftude  pia:rcnci,.vel  priuacimdomi,  velancefores 
f  cclc(is,quando  bacerdosdicic.  Egcvosconhngcinn^^imnt  rAtm  d^Fi- 
iij-^&Sv-niuiSancii.  Alccrac-(1  qua:  dacur  inrcmplo  cemporcMiniB 
cumvariisprecibus.quaceiteanciquiflGmaeft.  Nam  TtRxvLLiA- 
n  V  s  hb.  2.ad  vxoremmeminitoblationiSjquamatriraoniurainEc- 

clefia. 


Tob.<  16. 


S     T     A     T    V    S.  21^ 

deriaconfirmatur,S.AMBRosivsadVigiliummeminitSaccrdotalis^-^P''^'''^' 

benediftionis.  & item  Syricius  Papa epiftola  prima,&: Innocentius  I.  in. c. s. 

epift.z.&S.AvGVSTiNVsinConc.Carthaginenfil  V.cap.  ij.Deniq; 

S:  B.  Ifidorus  libro  2.  de  Officiis.  qui  hunc  &  alios  ritus  matrimonij  i^c.tj. 

cxponit» 

IX. Proprietas  efl:,  parentumconfenfus  in  coniugiis  contra- 
hendis.  delmquuntenimfilii ,  quando  fine  iufta  &  racionabili  caufa 
parentibus  infciis  ve!  inuicis  matrimonia  ineunr.vnde  legimus  inGe-  G'"  h*»?- 
nefi  Ifaac  vxorem  accepifle,qua  Pacer  ei  dedit,&  Rebecea  vxor  ipfius 
confiliumPatrisfuiinearefecuraeft.  DeindeinExodo&Deuteco-  Eiod^^-iif- 
nomio,pr^cepcum de matrimonio filiorum parentibus potius datur,  Dcut.7). 
quamfiliis.neiunganturcumChananeis.  Etlfaac  aperteiufficfilio^e"'i8.r. 
fuo  Iacob,vt  non  acciperet  vxorem  defiliabas  Pala^ftinorum,  fed  ali- 
quamexfiriabusLaban,quod&:illefecit.  S.  AMBRosivsquoqjlibro  A.c.ylt. 
primodeAbraham^mulcadehacreadfertj&rinrer  aliaJaudatverfus 
EiiripidiSjquivirgineraitaloquentemincroducic.  Sponfaliumquidem 
me0rumP(itermeMCuramfubtbit,hocemmnof}€jlrneum.^inc^i^o\sLiL(iSy-^^''^'*^' 
Cnnium,diciceumiufteindig,nacum,q«odfe  infciofiliusvxoremdu- 
cerevoluiflet.Dixr^»^/*//?^  g^r4//>w<t^i/?.,i»/3.  i.quiafiliusaliquando 
ducit vxorem  infcio  patre,q\iia  credic  Pacrem  ratum  id  habicurumv 
quomodo  Tobias  duxicin  alienaregione;  nam  alioquin.  Angelus  Ra-  Tob.r.ie. 
phael,quicum  eoerac,monuiireceum  dc  expedando  confenfu  pa- 
rentum  i.  qaia  poceft  fieri  vcpateriniufte  arceat  filiuiTiaconiugio, 
vt  fi  hxrcticam  vel  aliam  iadignam  caufa.  maiorisi  dotis  ei  iungi 
ve'it. 

S I  autcm  loqaamnr  de  M.n^-imonio  non  iam  concrahendo  ,  ied 
reipfa  cicra  voluncaccm  parenrum  concrdo  ,  audicnda  eft  Synodi'^-''^-*^'''' 
Tndentinajindecretode  Reformarioiise  fandliov  /r/i£yinquic,<j^<«- 
mnAndiftnt  ilu,  quif,-Jf:i  effirment  MHtrimonia  a  flilsfnm  lioifine  confenfupit- 
rer,tumco,nra£it>Arrit.i  iffc,  S^parentesea rati  veltrrnaftCire pcjfe.    Nam  la-  '^*"  ^'     '"' 
coh  Parriarcha  in  Gencfi  duxic  vxoiem  vnam  iuxta  parencum  fuo- 
rumconfiUum,fed alias  tres ,  &  prsfercim duasancillas  duxicparen- 
tibusomninoinfc;is,quod  nonfcciffet,ficonfenfum  illumcredidif- 
feceflcneceflarium.DemdeinlureCanonicGjriculodeRegularibus.'-""^''""™' 
Clemens  III.  icaloquirurdepue!lanubili.T«»f^«/<i/f?a^f/7;i^m<w<ty^ 
bitrium  in  eU£lioneprop-jiiti>piirer.tur»feoiuinon  coghur  voluntatem.  E  t  S .  A  m- 
BROS ivs  libro de  Virginibus.hoc  prxfupponir. C////wf, inquic, marr- 
tumtltgere ^nonlice: D.um prafrre?\hi  docet  pa£r^inuuo,r)c  pucllani  ^ 

continetiampoflevouere, ficutnubere.  Deindenonvideo,quidde- 
fiEinilloconiugio,fiaIiaslegicimeficinitom,r.eropecoramparocho 

\:i^    }        ficte- 


-iT4  -M  A  T  R  I  M  O  N  n 

i&teftibus.  Vtenimforte  non  adfittantaconfilijmaturitas.quanta 
-folet  effe  in  parentibus :  non  camen  deeft  vfus  liberi  arbitrij ,  &  folam 
.pubertatem canones  in  contrahentibus  exigunt,  DicES,  quodin 
iure  ciuili.l. Nupti2.fF.de  ritu  nuptiarum,&  L.i.&  z.C.de  nuptiis  nu- 
ptiiB  muitis  parentibus  contradx  pronunciantur  irrit^.  Refpondeo, 
;non multum  referre ,  quid ius  ciuile de ea  re  ftatuerit :  nam  vt  Lvci vs 
1 1 L  Papacap.  Clerici.deludiciis, afTerit,  Imperator  ipfe fatetur non 
dedignari  Leges  facros  canones  imitari.  Ita  confitctar  Imperator 
-ipfe  luftinianus  in  Authent.  FulerieiapudEp!/copos,§.f(>tnlt. 

C    A    P    V   T      V. 

De  Matrimonij  lmpedime»tik. 

QVoNi  AM  aliquando  contingit ,  vt  matrimonia  ctiam  pleno 
confenfu  contradta  impediantur  ,  necefle  eft  hic  aliquidcom- 
monefacere  de  Impedimentis.  Duphciaautema  Dodonbuseaad- 
iignantur.Qujedam  enim  non  dirimunt  quidemcontra€tas  nuptias, 
fedtamenimpediunt,nelicite  contrahi  poflint,  quianon  cumfub- 
ftantia,  fedfolennitatehuiusfacramentipug-nant:&  funt  hoc  difti- 
^cho  comprehenfa. 

EcdefiX.  Vettium ,  nec  non  tempu6  Teri&tum 
lmpediur}tjieri,permittuntfatla.  teneri. 
Per  Ecckjiji  vetitum  intelligitur  prohibitio,  ne  matrimonia  clam  fiant-, 
ctimdebeant  in  facieEcclefix  &c  coramteftibuscelebrari:licetiam 
perConc.Tridentinum,vtdiximus,fit  Impedimentum  etiamdiri- 
menscontraiStum.  Pcr  tempm  fVrM/»?»  intelliguntur  certa  temDora 
facra,vt  Aduentus,&Quadragefima:, quibusEcclefia  nuptias  cele- 
brariprohibuit.  Aliavero  impedimenta  non  lolum  impediuncnu- 
ptias  contrahendas ,  verumetiam  con tradas  prorfus  reddunt  nullas;, 
-quia  pugnant  cum  fubftantia  facramenti,&  his  veifibus  niemori^ 
caufacontinentur. 

Brror.conditio.votum.cognAlio.frlmen. 
Cuhui  d>(parttits.  vis.ordo.  ligd  mci^.honcjlas, 
Sifisafinii  ^fifortecoirenecjtiihu. 
Qua:  impedimenta  partim  legam  diuinarum,  partim  humanarum 
audoritatehabemus.   SuTicenimquidam  a  natura&Dei  inftitutio- 
ne  declaratiin  ScripturisSandisad  coniugiuminidonei.  Et  De  vs 
O.  M.  qui  Prtncipibus  &  Magiftratibus  vtriufque  Reip.  Chriftianx 
dedicpoteftacemgubcrnandi  populos  inomni  pace  & tranquillita- 

te,is 


sr  T   A   T   V    s-  m 

ee,rsetiampotc(latemconccflic,vtpermatrimoniaeiuspropagatio, 
&ralusnonimped!retur  Sicutenimipfercsnaruralespercaulasper- 
ficit  nacurales,(ic  concradus  humanos  humanat  um  legum  audorita- 
te  dirigit.  De  fuiguiis  impedimencis  breuiter  aliquiddicemusi 

De  Errore-,  i£  fcnditione. 

PRiM  vM  er^oE  k  ROR.im.Dedire  folcr  matrimonia,  vrcontra£ta^"'-5^-"5*- 
nonvaleanc,quiaignoranLiaco!l:rconienium  voluncaris.  Poceii 
aucemilleErroradmirrijvel  in  perfona  ipfa,  veim  qualicace,velint 
condicione  perronx.  Si  admifllis  i\x.  inperfena,  vc  liquisconcraxic 
cum  Lia j  putans  cfFe  Rachelem ,  nullum  efl:  matrimoniutn  •, nifi  pofi: 
animaduerfi^im  errorem  in  macrimonium  confentiatur  ,  vci  lacob 
Pacriarcha  fecic  cum  Lia.  Si  vero  admilTus  (ic  cancuminqnalicate,  ^*"*''**^' 
vt  fi  quis  concrahat  cum  paupere,quam  pucauic  ^Sc  diuicem  :  ant 
cumcorrupta,quam  putauic  efle  virginem,verum  &legicimumefl: 
inacrimonium,ni{ivelqualicasillain  padum  dedu£bafueric',velcer- 
te  eciam  in  perfonam  redundaric  :  vc  fi  quje  femina  pucans  fe  na« 
bere  primogenico  Regis,nubacalceri,  qui  falfo  hoc  nomen  fibi  ar- 
rogauic. 

S I  veroerror concigericin condicione perfonx^,  vt  fi  quis cum  fer- c.proporuit.de  • 
ua,  quam  putac  eflTehberam,  nullus  efl:  concradus :  nififorce&  vir  ^ nuUun, £.;„. 
feruusfic,aucfiliberexift;enscompercr)errore(uor^cumhabeacma-dicante^o.q-5.- 

trimonium,  vel  carnalicer  eam  cognofcac.  Neccaraenance  refcin- 
dendum  efle  macrimoni um ,  hoc  errore  concraftum,  quam  is,qui  de 
feruicucis  noca  delacus  eft,  fecundumleges  fueric  conuictus.  Racio 
autemdiflimilitudinishorumtrium  errorumindefumitur,quoder- 
ror  perfons  &  feruitutis  ad  elTentiam  marrimonij  pertineanc,quiar 
velcctamtolluncmateriam,vtperfonamconcrahcncem  velparcem, 
quia  fcruinon  habenc  plenam  corporis  fui  porefl:acem.  Errorverof- 
qualitatisveltortunapercinsccantum  ad  accidencales  eiuscircum-- 
ftantias  fecundario  in  marrimonio  confideracas.  Hvc  eciam  per- 
tincc  carencia  vfus  liberi  arbicrij.  Neque  enim  pueri,furiofi,  amences' 
concraherepofluftc ,  cum  deliberacum  conienium  haberenequeant,- 

De  Vctto  tS  Ordme. 

QV o  D-  ad  Ordinem  facrum  accinec ,  non  e.?.dem  ratio  Oidinuni'^''^"^ '"*■'■ 
minorum  tft,&  maiorum  :  nuinquiminoribus  cantum  ellini-    "^^ 
tiatus,amacrimoniocoacrahendoi:(OH  prohj]ietur;5cfi.concraxeric,. 

yexmni 


iit?  M  A  T  R  I  M  O  N  I  I 

c.Tiid.fj/.     verum&legitimumen:.  QuiveromaioribuSji^quiproprieracrifunt) 
c.u.ij.  eftinitiatus,neq-,  contraherepoteftfinegrauipeccato,neq;ficontra~ 

xeritverumeft&ratum  matiimonmm.  Quodimpedimentunoneft 
c.Nic.r.c.;.  recens  aConciliis  &aSummisPontificibusin  tcclefiamindudum, 
c.  Elibett.       fedindeab  Apoftolorum  temporibus  obferuatum.   Vndeautemfa- 
*°'*''  cerordohabeat,vtdirimatMatrimoaiLim  contradumjfoletdifputa- 

riinterDodores.  Quidamenimvolunrilludoririexvotofolennica- 
flitatis,ipfisOrdinibusnondiuino,(edEcclefi.ill:icoiureannexo,red 
caa  "  ^*  probabilius  alij  fentiunt  id  oriri  ex  antiquillimaEccIefixConftitu- 
tione ,  qujE  Ordinibus  facns  initiatos  ob  (anftitatem  voluent  ad  con- 
trahcndumefle  inidoneos.Nam  alioquinapud  G!a;cos,cum  votum 
annexumnonhabeant,vtLatini,Ordofacernon  impediret  marri- 
^  monium  contrahendum.  Licctenimillisab  aliquotiam  annisper- 
mifiiim fit vti vxoribus ,  quas  antc  fijfceptos  ordines  duxifient ,  nun- 
quamtamenpoftiufceptos  ordinesnuptiasnouas,  ( vtifaciuntcum 
louiniano  &:  Wiclepho  noftri  tempons  re£tarii )  inire  aufi  tuerunt. 
Vndc  fequitur  Latinos,fi  poft  ordines  matrimonium  ineant,  grauius 
peccarequamGr2;cDS,quiahirolopra;ceptoEccle(iaftico,illi  etiam 
votocaftitatisadvitamc:Elibem,ipiofado,quoordinesfufciDiunt,Ii- 
cetverbis  nihilpromittantjaftringuiTtur. 

VoTVMquoq^interimpedimenramatrimonijnumcratur.Etiam- 

fi  fiquidem  non  eadem  fit  omnium  votorum  ratio:alia  enim  dicuntur 

fimplicia,quiafuntnudxpromi(fionesDeofa£tx:aliaverodicuntur 

folemnia, qux  ctiam fiuntEcclefia:, & audoritate  eiusapprobantur 

inordineafcdeApoftohcaapprobato.velperfacriordinisfufceptio- 

nem.  Qiiiergoemiferitfimplexvotum  caftitatis,nonpoteftillequi- 

dem  fine  lethali  crimine  contraherematrimonium ,  fi  tamen  concra- 

xeritjvalidum  &:verum  eft  matrimonium;  fed  &•  debitumconiugij 

c.»iduas.i7-tii.  xeddere  poteft  fine  noxa  vxori ,  licet  ipfe  non  poftet  pctere,quia  voto 

e  i^rfinuauit.    adfcruandam perpctuam  vitx  caftitacem fe  aftrinxit.  Q\'iverofo- 

tit.qui  ckr.      lemnc  votum emifcrttjin  approbata  Religione,non  folum  a  matri- 

moniocontrahendoarcetur,verumficontrahat,nullumcft,  &irn- 

tum.  Ratio  difcrtminis  huius  licet  facile  afiignarinon  pofiic,  illata- 

menvideturfimplicior&communior,vota&  promiflioncs  Deo fa- 

£ta3,metiendasvideriexhumanarum  pTomiifionum&conttaduum 

natura.  Deus  enim  vti  nobifcum  humano  more  agit,  ita  fecum  hu- 

manomorevultagi.   Sicutergoapudhomines,  quitantumpromifit 

alicuimagnampecunixvim,nondumfe  deftituit  domino  illius  pe- 

cunix:quiveroeam  cradiditpccuniam,vendicare  fibi  eamamplius 

iionpotcft>velalijdoiiare:ficquiapud  Deum  nudam  tantum  fecit 

promif- 


S    T    A    T    V    S.  iir 

■prominioiiemcaft:itatis..nondumperfe(aeabdicauitcorpusruiim,  Sc 
ideo fi  contrahat.verum  matrimonium  eft.  Qui  vero profeffionc  fa- 
£ta  dedicauit  fc  Deo ,  approbante  &:acceptante  Ecclefia j  non  poteft 
ampliuscorpusfuum  pcrraatrimonium  tradere  alteri,&  ideo  fi  fa- 
ciatjirrita  eft  traditio  &  nullum  matrimonium.  Quanquam  tutius  eft 
affirmareaSEDE  ApoftoIica&  folemnitatem  omnem  voti.acimpe- 
dimentum  hoc  voti  folemnis ,  vt  matrimonium  reddat irritum,  efle 
profc£lum:  vtlateexplicatBeilarminuslibi-oprimo,  dematriiBonio 
'cap.  ii. 

D?  Jmpedimento  Qrminu. 

YN  t  e  r  Crimina ,  qux  matrimonium  contraftum  dirimant  cenfe- 
'tur  Advl  T  ERiVM ,  fi  quis  cum  ea  coniugium  ineat,  quam  per  adul- 
tcriumpolluitjidquetnbuscafibus  tantum.  i.eftfi  adulterprocura- 
rit  mortemconiugis  fuaE,vel  mariti  aduIteraE,vt  eam  in  vxorem  duce- 
re  poflet: vel  cdntra  fi  adultera  procurarit  mortem  viri  fui ,  vel  vxoris 
adulteri-.fitnmorsverafequatur  Itadecretumeftincap.  5'«^fr/7i)c,dc 
eoquiduxitinmatrimon.quaTnpolIuitperadult.2.  Cafuseft,fiadul- 
Terifibiinuiccmdederint  fidemdeTnatrimonio  inter  fecontrahen- 
dopoftmbrtem  vxorisadulceri,velmaritiadulter2,vt  habeturcan. 
'y/'/<j/««?5r.  q.  i.  3.  eft,  fidefa£tciadulteriinterfecontraxerint,viuenti- 
b»sprionbusconiugibus,vthabecurf/f«ii//.  deeoquiduxicin  matri- 
'monio.  Duoiftiautemcafusintelligunrur.fivterqueadulterfitcon- 
fcius  vicx  coniugis  alcerius. 

ExT  R  Ahoscafusnondirimi  macrimonium  inceradulceroscen-can.deniqtte 
traclumdocet  AvGvsTiNvs  hbvodebonoconiugalicap,  I4.&hb.  i.  J»-q'- 
dcnupTirs&concupifcentiiscap.  10. 

1 1  Intercrimina  eiufmodicenfeturetiamHoMrciDivM,quoddi- 
rimicquoq;matrimonium,quondo  inmortealteriusconiugum  pro- 
curandaconueniunttamvir,quamfemina,qui  inter  fe  coniugium 
inirccupiuTit,vthabe'turf.  /7ftjrf^;/<'zw.deconuerfione  infidelium.  Si 
•\eroalter  cantam  homfcidium  procuret,  altero  infcic&adulterium 
nonpra;celiit,non  dirinutur  macrimonium. 

De  Ctiltus  DifparttAte. 

CVltvs  quoquedifparitas.velReli^ionisdiflimilitudo  nonpa- 
rumimpedit.vtlegitimxnuptiascelebrari  nonpoflTmtJtaqjho-c^iquiisq-t. 
moChriftianusdeIinquit,ficum£tlinico,Iud2o,vcI  hsreticoma- 
trimoniura  contrahat.  ^u£enm  (onuemio  ChriJliadBelial,  inquit  Apo-  «Cor  *,  15. 

Ee         ftolus 


fcir  M  A  T  R  I  M  O  N  I  r 

^o\\xs.^ascomn>unuatiefoteji((felucuadtinehras.  Quomodo  pofTuntfi- 

dam  coniugij  rocictaccmcolerej  qui  diflTentiunt  in  religionc  ?  QuO' 

modo  in  vcra  piecace  poceft  inftitui  proles,  vbi  cam  difpares  funt  pra:- 

BioiJ.^4- !*•    ccpcores  f  Quare  & D  e  y  s  in  vcceri Teflramcnco  lege cauic ,  ne ludaei 

/  Cwy^jj.     cxcerisconnubioiungerencur.  Paulusquoq;  poceftatemquidcmfa- 

Amb.  Thcodo  citnubcndi, {cdtanium inDormm,  hoceft , fideli  &  Ch riftiano,vci  Pa- 

'^!^'^°i''Tf','""cresexpofuerunt,&S.HiERON.hb.i.inIouinianum,illudquoqjApo- 
ad  Tioic  lib  I.       ,.     »     .  ^j   •/  '  n      n^     r 

HieiJ.iftipyin. itoli.  T^Ute tugum aucerecumtnp-ae/ttmxintetpretemr  dc  coniugio  cum 
infidclibus  non  ineundo. 

Ver  VM  &  S.  Patres  in.Conciliis  grauirfime  dehac  recaucrunt.  Non 
copulari delfe tyinquit  Conc.Calchedonefe,  nuptura  cum  hteretico^Iuddo  vel 
?agano\nififromtttatperperpinA  orthodoxit  copnlam  adftdemje  njtUe  tran<firre. . 
e.Ag.can.<7.  Et  Conc.Agachenfc.  Nonoportet ,\n(\n\tycum  homtnibm  harettcts  mifcere 
c.T  olet.j.       connubia  yVel^lios  aut  ftlias  tUu  dare  yfedpotttti  aciipere  .^ftiamtn  profiteaniurjc 
^A^csl  ChriftianoseJfefiuturosejfCatholitos.htS.  Ambjcosivs  lib.i.de  Abraham» 

Caue.,in(^ityChrifitanegentilem^aut  lud&am ,  at^alienigenam  ,hocesi  hitreti- 
A.c.?.?..  eamydr^smnemalienamafidetuay-vxoremauey/Mtthi  S.kvG  vsti  n  vs,cu- 

ius  mater  Monica  mipfitgentili,eriamfilibroprimo,ad  Pollentium' 
manferitdubius,tameninlibrodefide&operibus,c.ii>.tandem  con- 
c\\idit,Omninoya.ut, comndum efjiinefant  tales  coniufifitones  ■.quideutmoft0' 
tsi in  tantum  djcrimtn  amhiguitatU  caput  mjtttre  .''lEa  qj  p u tauit  fal tcm  tu- 
tiusefl^abftinercatalibusconiugiis. 

Magnvm  tamen  difcnmena  Dodioribus  afl^gnatur  inter  hacc 
coniugia.   Namqus  (untcumGcntil  bus&  ludxisafidcChriftian.i. 
<E.riquislnd.     prorfusalicnis  contrada,oroninoEcclefiartico,&  fccundum  multos 
^M-f'-  auftores  etiam  diuino  iure  &  prxcepto  nulla  func.   Qua;  verofunf 

eontsadacumhxreticis,  perperam  qnidem  contrada  funt,verata- 
meniunc&raca.  Cuius  drfcrimn-iisillamcaufamredduntThcologi, 
quodhxreticusjcum  charaderem  baptiimi  acceperit,capa^x  poflit^ 
elTe Sacramenti,&quodpoenis  velaliisetiam  modis  cogi  abEcclc- 
fia  poflit.vt fidem  Cathoiicam  Chriil;  profiteacur;  quorum  neutrum:-. 
eoiuuenumfideiibuso 

De  Jmpedimento  fognattonts). 

SEqvitvr.  Impedimejitum  Gognationis  ,.quo  Matrimonia  nulla 
redduncur.Eaqj^tripIexert,Naturalis,Spiritualis&Legalis.Prima 
ex  propagacione  fanguinfs,akeracx^  iacramenris.tcrtia  ex  adopcionc 
.Vifts.Eth.    oritur.Quodadprima.quxconianguinitatisdicitur.attinet.eaficdc- 
finiri  folet,vt  fic  politicum  quoJda  vinculum  perfonarum  ab  code  fti- 
picepropinquo,yeIfarailiadefc,endeii,ciumiexcarnaIipropagatione 

vei; 


S    T    A    T    V    5.  .     21, 

•vel  generatione  cbntradlum.  Cum  aute  hxc  Confanguinitas  in  natu- 
ralicommunicationcfunclatarit,iuxtatriplicemConranguineorum 
liabitudincm  triplcx  confanguinitatis  genus  aflignari  folet.  Primum 
feciidum  habitudincm  principij  ad  principiatum,  vt  Patris  ad  filium. 
nosafccndcntium  lineam  nominarc  confucuimus:  alterum  pruici- 
piati  adprincipium.vtcftfilijadPatrcm.Lincatranfcendcntium  di- 
fta.  Tcrtium  deniq;  fccundum  habitudinem  illorum  ,  qui  funt  cx  ali- 
quo  principio,quaIe  intcr  fratres,&  corum  filios,reliquof(^  inde  pro- 
cedcntcs  exiftit,quod  lincam  tranfuerfalcm appellamus.  Hunc  tri- 
plicem  ordincm  iineas  IureconfultiappcIlarunt,ficur  diftantiamca- 
rumvocarunrgradus. 

N  E autcm quis  hallucinetur  in  gradibus  dignofcendis,  dorumcft- 
tum  illudtencndumeft,vtinlineaalcendcntium  &defccndcntiunii 
totnumercntur  gradus,quotperfonar,vnatameexcepta:ftipesenim 
■Tionefficitgradumpcrie,cufitgraduumomniumterminus.lntrant. 
ucrfali  vero  lineafecundum  legescmilcs  quidcra  eadcm  eft  ratio,hoc 
=eft ,  vt tot  fint gradus ,  quot  perfons  vna  lublara:at  fecundiim  ius  Ec- 
«clefiafticum  longe  eft  dilfimilis:  nam  collaterales  tum  eo gradu d  ft»t 
interfequoacommuniprincipio.mododiftent  a^qual  ter:namfiin- 
jequaliterdiftec,tot:gradibusafemutuodiftant,quotrcn>otiorabcft: 
3  communiprmcipio  velftipite.  , 

Qvf  autcmgradusconfanquinitatisoJ.ifint  nuptiis  contrahendis 
Tiontacileeftdefinirccumnihileade  rcinEuangeIicis&  Apoftoli- 
'Cisfcriptispraxcptuniiit.  Hxrctici  nonnulIipurantillGsratumgra-LegeBellar.lil», 
■dusobeire,quimLeuiciconflignantur,quorufentcntiamC.Triden-^^^  "*"""•* 
tinumanarhematcnniltauit.AcEccIefiaCathoIicaolimquidempro-hxtct. 
hibuitcontrahi  matrimoniavfq;ad  feptimumgradum:nunc  tamcn^*"'*- 
omuiaqtix  excra  qiiartum  coiilanguinitatisgradum  contradafunt 
lcgitima  efle  cen  fet:ca;tcra  autem  iudicatlegitima  non  efle ,  eo  quod 
omniaintra  quartumcoDtra6ba,veIriaturzipfirepugncnt,velfinife- 
cundario  matrimonij.vt  reprimaturconcupifcentia ,  vel  Reipub.pa- 
ci  &  charicati  Chriftianx,qua:maximeconferuatur&amphficatur 
graduumdiftantia&  diflimilitudine.  Namncmonon  iudicatnatu- 
ramabhorrereaconiugiis  pcrlonarum,  quse  funt  inlineaafcenden- 
tium  &  defcedentium,vc  Patris  6c  filix,  matris  ac  filij:nepotis  &auiaei, 
aui  &  neptis,ac  proinde  eiufmodi  naturali  prorfiis  iurc  vetita  cenfen- 
cur.Similitcrnaturafatisabhorretaconiugiis.quajfuntinlincatranf. 
uerfa.  Inter illos enim  fi  facile coniugium admittatur , cum fcrein ea- 
<Iemdomo  vel  faepcvelfempcr  viuant,fict  vc  invarias  turpitudincs 
Jabancun 

£c      4  QvAHfc 


i2o  M  A  T  R  I  M  O  N  I  I 

e. parenteiss.  Q^  A  N  Qv  A  M  &  aliqua  coniugia  in  hac  linea ,  accedente  dif- 

c.primo  prada.  ^^r  t^  i    /-  • 

jj.q.j.  peniationc  tcclelj^,  vt  qax  non  pugnant  cum  reuerentia  natura- 

li,legitima  efle  poflint.  Poflentautem  efTe  omniaetiamca.qusfunt 
primigradus ,  fi mundus  ad eandem  paucitatem  hominum ,  qu2 tiiit. 
temporefiliorum  AdaBjreuocaretur. 

De  Impedimento  Affinittitis. 

FFiNiTAsexConfanguinitate  nafcitur.qua?  ctiamimpcditlc 
gitimum  nuptiarumcontra<Sum.  Eftaucem  affinitas,coniun- 
ftioqu2:dam  vel  propinquitas  perfonarumjexcarnali  copula  iplo- 
rumconiugumorta:qua  verbi  caufa  mantus  coniungitur  atfinitate 
c,foi».}j.<ijconfanguineisvxoris,&contravxorconfanguineisviri,eoquod  vir 
&  vxor  vno  caro  per  ipfum coniugium  cffedi  fint  ac proinde  princi- 
pium  &  ftipes  affinitatis.   Ha^caffinitasol.mlatiflime  patuit.vtpri- 
manimitumefl~et,verbi  caufaintermeSc  fratrismeicoiugcm  z.poft 
jrnortuum  fratrem  inter  me&fqcundum  maritum  vxoris  fratrisnic'. 
^.moTtuafratriameaintcrme,  &  fecijdam  vxoremmantiglorismca?. 
Nutic  tamen  ad  tollenda  confcientiarum  pericula  ,  prima  affinit,as 
tantumrctioetur. 
c./ihomo.j5.         >j£  Q^hxcaffinirasexiolomatrimonio  contra6lonnfcirur,fcdex. 
^'''  rnatrimonioconfummato,hoceft,excarnaliconcubi:u,iuioexqiio- 

uiscoituetiamillicito&fornicario  modoperfedusarqjinctgcrtue- 
rit.vtexeonaturalisgeneratiofequipotuerit:  vti  conftatexcanoni- 
bus.  Nam  &  iUicito  concubitu  vir  &  fcemina  vnacaro  eff.ciuntur, 
j,CoT.<.M.  juxtailludApoftoli.  AnntJciiu.,ojUomam^H'tiidh£rftn>eretrici^'vnu,mcor.fUi. 
f^«r»r,&c.  SynodustamenTridentinafanxit,neh2caffinic.asfecunr 
dumgradumexcederct. 

iNhocautem  affinitatis  impcdimentccadem  eftratiolinearum. 

5irgraduum,qua:cftinconfanguinitate,acproinde  vfq-,adquariam. 

gencrat  onem  impedi-c  matrimoniacontr:>benda  &d!rimitC(Mura-- 

fta.   Quanquam  longe  decentiusinquibufdamaffinitatis-gradibus,, 

quammconfanguinitatisdiipenfari  poftc  vidcitur:  vtinpn.mogra- 

«iulincjeafcendcntium  &■  defcendentmm.iicct  hadenus  in  eodif-^ 

pcnfatum  non  fit,  eo  quod  non  tam  naturali  iurc,  quam  Ecclefiaftico 

prohibitus  videatur.   Deindeinprimogradu  affinitatis  lineajtranf- 

uerfa;,multadifpenfataefl"c.iPontiiicibusm?-trimoniacertumcft,&:. 

exemplaplerac^  invcteri  iege  huiufmodinuptiarumleguni,ur.. 

Sed  quxret  merito  hoc  loco  aliquis,an  etiam  cx  matrimonio  rato, 

t.fponfam.Jc  nonconfummato,  &  cxfponfalibus  dc  futurooriatur  impcdimctunft 

^*'"   '         affinitatis.  Refpojadeo,exvt.roq;tantum  oririimpedjmetum,vtiura 

loquua- 


s   r  A   r  y  s.  2ir 

!bqmmriff?ruftitiaf  publiccE  boneftatis.  Quia cnim  cx  his  fequitur 
fafniliariorvin&feniimEc6uerratio,publicahoneftascxigit,vtcon- 
fanguineorumconiugiavtrinqsadiri  nondcbeant.  Et  licetimpedi- 
mcntum  publici  honeftatis  olim  fit  ctiam  ortum  ex  fponfalibus  illc- 
gitimis,  nunc  :amen  Patrcb^C»  Tndentinidecreueruntdeincepsil-  T.fcfi^.c.4t- 
lud  nullumefla 

De  Cognatione  Sptniuali  C5l  Legali^ 

COgnatio  Spirii:ua!is,vtdixi.oriturex5acramentiSj&inEccle~" 
fiacftantiquilfijna&rccepciffima.Ontuxautcduntaxatexduo- 
bus  Sacramentis ,  Baptifmo  (c  &:  Confirmatione,quibus  homo  fpiri- 
tualiter  quali  regeneraturj5i  idco  nicer  eu,qui  Jpiritualiter  gcnerat  & 
generatur,qua;ciaconiundio!ntercedit,hoccll,inter  baptizantem 
velconfirmantena,interleuantemdefacrofonte,  velConfirmatoaf- 
fiftencem ,  &  ipfum  baptizacum  vel  confirmatum.  H2ceognatioad«^"»'eM-de- 
multas  olim  exrendebatur  perfonas  j.verumquiaexpcricntiadocue-  "S"'  ^"" 
ratjf^pcin  calibus  p.rohibitis  ignoratcr  contrahimatrimonia,  S.Syn- 
odusTridentina  ftatuit,vt  vnus  tantum,llucvir,{iuemulicr,vclad 
fummumvnus&vnabaptizatumdcbaptifmofufcipiant:intcrquos 
ad  baptizatum  ipfum ,  &  illius  patrem  ac  maxrem ,  ncc  non  inter  ba- 
ptizantem&  baptizatum,baptizatiqucpatrem  ac  matrcm  tantum 
fpiritualis  cognatio  contrahacur.  Similiter,  vt in confirmatione quo- 
quc  cadem  cognatio ,  confirmantem  ic  confirmatum,illiufq5  patrem . 
&  matremac tenentem  non  egtediatur. 

Legalis  verocognatiociuili  conftitutione,nonfecusquam  fpi- 
ritualislcgeEccle(:afticamatrimonioaccefrit,Oritur  autemexlegi- 
tima  adoptioue  alicuius  extcina:  perfona:  in  filium,qux  pofcftefre 
tripertira.  Primaeftafcendentium,autdefcendentium,fcilicetad- j^''"  '  '^*'*" 
oprantis&adoptati  &  fiIiorumcias,qux  nec  diftblutione  adoptio- 
nis,nuc.en-iancipat!.o,netolIitur..  Altciaefi.,quafitian(uexfainterad.- 
oprotum ,  &  ftlio*.naruralcA  adoptantis ,  duraiue  adoptione ,  &  fiho 
na.:uraJi  exilUnte inpotcft Jtc  p.atris ,  &  non  alias.  Poftrema  eft,qua:-  ^"j r/irfdopt. 
dam  Legalis  affinitas  inrcr  vxorem  adoptati  &  adoptantem  3  &  inter  ffdeadopi.i.aA 

adoptatum,&:atloptant.s  vxoreni,qu£  duratperpecuovti  piima.  Ac  ^^„nu'pf'^^ 
quadibct  quidem  harum  cognationum&:  impedit  &:  dirimic  matri- 
monium.  Exquado£tfinaconfequitur,primo  inter  adoptanrem  Sc 
adoptiui  matrem  cognatibnem  legalemnoncontrjhi.  Erquiado- 
ptatfeminaminfuamfi!iam,nonpoftcneqjCumina,ncq;cumaliaab.- 
illadefccndentcintiaquartumgradumji-iatrimoniuminire.Deinde 
fcquitrureunieciamnonpofleconcrahereeum  vxore  filijadoptiuieo 

Ec     5         mor- 


iri  M  A  T  U  I  M  O  N  I  I 

mortuo ,  nec  filium  adoptiuum  cum  vxore  adoptantiJ  «o  ixiottaoi 
quia  cognatio  tcrtij  gcneris  inter  eos  interccdit. 

'Delmpedimento  Impotentia^ 

TM  P  o  T  E  N  T I A  dcniquc  reddendi  debitum carnis,  (luc zgritudine, 
*fiucmalc£ciod«moniscontrada,impedit  Matrimonium  contra- 
hcndum&dirimit  contradum,modoillaperpetua  fit&nuptiasan- 
teceflerit.  Qui  enim  non  poteft  a£tam  matnmonialem  perficerc, 
quomodo  poteft  fe  ad  coniugium  aftringere  .?Nequc  ad  hoc  genus 
percinet  impotcntia  gencrandi,nam  alioquin  fequcretur  fterilium  Sc 
fenum  coniugum  macrimonia  rcfi:indi  poflTe.  Perpetua  autem  illa 
dicitur  Impotcntia,qusE  aut  finemiraculo ,  aut  finc pcccato,aut  finc 
gtauicorporisljEfioncvclvitacpericuIo  toUinonpoteft.  Talemau- 
cem e fle  impotentiam iud  cat Ecclefia,cum coniugati per trienniura 
ft  mul  habitarint,  &  bona  fideadui  matrimoniali  opcram  danccs.per- 
ficere  fe  non  potuille  iuramento  teftantur :  aut cum  matrouarum  vel 
Medicoruminfpe£lio,aut  teftimoniuminteicefirt.  Antecefriffcau- 
temdiciturnuptiasimpotentia,curanunquamconiugespotuerunt 
debitumreddere. 

So  L  ET  tamenanonnuUisinquarftioncmvocarijfinrnelegitimx 

nuptiaeeorum,quicognita'impotentiaeiu{modivelcontrabimt,  vel 

^onfirmant.Vcrum  ilU  fententise  quam  olimfentcntiaruni  M.Tgifter 

cummultis  veteribus  tcnuit,non  facile  obuiam  iri  pefTe ,  etjuide  ccn- 

^.laudabiiem.  fucrimmuptias fcilicetillas firmas Sclcgitimas cfre. Ita cnim Ciclefti- 

ccoafultationi.  j.jy5  Papain  titulo  dcfrigidis  &:ma!cficiatis,  &  LuciusIII.apertiffimc 

jdeclararu  nt.  ^anqmm  enim  inquitL  v  c  iv  %,-irfficilecredttu/}t,vt  rum  im^ 

■potente  quis  coHiruhdt  •.fitamen  contr&xait ,  Rcm&n t  Eciltfu  vult ,  vt  tanquam 

feroremhabeat,  quam  vt  vxoremhahere  nmfoteH.  Quare  &  iidem  Ponti- 

ficeslegibusfuiscauerunt,nematrimania  inter  impotenccs  contra- 

Aapriusdifl'oluerentur,quamaltcrconiugum  fe  amrmairet  procre- 

andaz  prolis  caufa  contraxifle. 

^.;,  CvMquadosElrinaconfcnticillaS.Auguftinifententialib.debono 

coniugali.  IBo»um ,mqmt , Matrimon^ non  mthivideturpropterfolaTxipro- 

crea.tio7t€mfiliorumfdptopteretiamnAturale/ni»  diu^rfo  fexu  focietatem :  altf- 

^uiniamnontJfetceniugiuminfenihfti:prg.firtimfivcUmifiJfentfilias3velmi' 

^ime  genuifient.Ex  tarCusStergo/erueturfidis,^ohfiijuium  tnuicem  debitorum 

.tfficiumietiamUnguefientibui  (^  pxne  cadauerinii  vtriufi^  membru,  manet 

Samtttconiugaterum tantofincerioryquantoficuriercafiitas.  Verum &aperta 

igacio  aftipulatur.  Nam  vcrum  &  racum  matrimonium  iaterBeatifs^ 

Virgi. 


s   r  A   T   \r  s.  nr 

Virgincm&Ib/eplifuiflc,afrerit&  probat  exEuangelij  verbisiciem>    - 
S. Auguftinus, qui tamen non contraxeiuntjnifi cum  conditionejCa- 
ftitatisdcinceps  feruandjE. 

G    A    P   V  T     VI.  . 

De  Matrmonij  incommodis. 

MAterla  deincommodis  matrimonij,vaIdeaflinisraatcria;  de 
Impedimetis ,  icaq;  hac  illi  iure  fubiicicmus.  Poflunt autem  pro' 
incommodisleiuirenobis  duolociScripturx.  pRiMVsLocusfuma- 
tur  cx  Matth^o,  vbi  cumChriftxis  Dominusdixiifet  vxoremfemel  Mattb.i?v?i 
dudam,  non  nili  ob  fbrnicationem  vel  adulteriu  poiTe  dimitti,ipfum 
autem  licet  innoxiumjdimifla  adhuc  viuete,  non  pofleducere  aliam, 
fcd  nec  dimiflam  pofle  (ine  fcelere  adulterij  ab  alio  duci ,  difcipuli  di- 
xerunt.  St  itaesi CAufahominii cnm  vxuremnexpedttmbere^id eft,  vxorem 
ducere.  Vox  enim  gixcZyxfi^TM  vtrumque  fignificat.Quorum  fentcn- 
tiam  Chriftas  non  folum  proba  t,fed  etiam  maximeprobat.vultqj  eos 
eo  perfedtionis  adducere ,  vt  quod  verbis  dixerant ,  moribus  ac  rcbus 
pra£ftent,quod  &  poftea  fecerunt.  Reponit  enim  iHis,  tanquam  ago- 
nothetapr^mium  manu  tcnens,  &  in  ftadio  currentes  claravoce  co- 
hovtztur, ^ipottH capere capiat,  hoc  eft ,  vt  feipfum  caftretpropter  re- 
gnumcaElorum,8<:vxoremnonducat.HiER.6N.lib.i.inlouinianum. 
Pfopo»it,\n  qnit,agonothetesprimiffm,imitat  ad  cuffum ,  tenet  in  manu  virgi- 
miatishraHiuTn,oftenditpHriljimumfontem,^climat.,^uifititveniatadtne^^°^^-7-37-- 
kihat:ampoteBc-3perecapiat.  Et  paulo poft.  5//^/«^^/?, inquiunt  Apoftolii 
eau/ahominis cumvxore,noaeXfeditnubtte.  ^orum  DominmfententiamprO' 
hans.  Re£iequidemfiBti!is,a-t-,ijUodnontxpediathomini  ^d  regna  ccxlorumten-' 
denti  accipere  vxoremijeddifficHisres  eft,^  non  omnescapittnt  wrbttm  ifiudive- 
rum  quibui  datum  efi.  Aiios  Bitmtchos  naturafacit,  alios  xiis  hcminum :  mihi  illi 
Banuchiplacent.quos ca^rauit  non  necejfitas  ,fedvoluntas :  libenterillos  in  meor 
finns  recipio,Cjuifi cajlrauerunt propter  regr/urn  ccelorum .  ^upoteH  inquit,cape-- 
rrcapiat.GrandisfideieH^gr*ndf^^virtutis,DeitempiumejfipHrijfimum,totum 
fe  helccauftum  offerrt Dommo ^&tuxta  eundem  ApoftoiurnfanHlumeffi mper€i.Goi.r-- 
(jrlpiutu. 

A  L  T  E  R  fumitur  ex  A  poftoli  Pauli  priore  epiftola  adCorinthiosi 
qui  multisargumentis  videtur  Corinthios  a  ducenda  vxoreabfterre- 
re.Primoenimdicitgeneratim.  SonumeflhominimHlierem  non^angert^.^i-^oi-y^.- 
x.Vob  autem  omneshornines  'fft  ficut  metpfttf/i,\d  eft.vxoris  experteiw  3.5^-  ■ 
mmefiiliis,  (non  nuptis  &  vidms,)  fi fic pcrmamant ,  ficnt ^  ego.^.De  Vir- 
gimbttt  autem  Bomimprxcrptum  non  h.ibeo,confilium  aiiicm dotanc^u&mmi- 
Jincordiam  confecuttu  a  Domino  ,  vt  fim  fidelis.  Exifiimo  ergo  hoc  btnum 
tfiepropteriufiamtumntceffitatem,  quoniam  botium^hommificejfi^jdeH^fine- 

vxerei 


124  M  A  T  R  I  M  O  N  M 

'vxorCifolutm  ejje  ibvxorcooHquxrerevxore.  ^.,^uimitr'msnioiun^ivirgt. 
nemfuitm  benefmt,(^  ^ut  non  iuKg-t,meiiuifacit.  Et.  Beatior  erit,ffic  perman- 
ferit/ecunJummeumconJi/ium.idcdjdntvxoTcpnorcmorxus..  Deinde 
ineodemcapite  Apoflolusaliquot  incommodis  allatis  deterretCo- 
rinthiosamatrimoniojVtnotaruntS.AvGvsTiNvs  &:Chryrortomus 
inhbris  deVirginitateeditis.  PRiwvMincommodumeft.quiaper 
coniugium  vterq;  coniux  in  fummam  feruitutcm  redigituc. /f^HAfr.m- 
c^uit/utcorporupotefiatrm  nonhabctfdinr,  Stmltter  auieni  &  '■jvcnrborUfui 

Ch.loeoeit.  foteflatemn6nha.betfedmulier:Q^^.m  feruitutcm  exponens  Chryloilo- 
mus  ait.  Paulusetitmproprijcorporis  iufeadi'mptoomnemtimprin:tpatum  dit 
n^xori  ,(uiui  imperiofubie^um  'virum  magis  fjfe  <vtilt,  qitamptferam  cmttumpe- 
cunia.Seruoentm/tquandocomparatapUfm!apr,'tium,ejuwtiemp(us  eft  Domi- 
noperfoluerep!>tueri.t,plerun^enim  abertatem  omnino  liberare  licei:at  vir  (juam- 
uisomnium  difficillimam  naSItKfit  vxorem,  feruitutemtamen  pafrre  necejfe 
habet,quippe  ejui  nullam poteH inire  vitm,qua  folututeiuJmffdidomtKatu  lihere- 
f»r.EtinfraailudensadverbaApoftoH,  Alhgatus  esvxori,no!iqux- 
rerefolutionem.  Sluemidmodum,^\x.ftruifugttitiiftngu'ifeparatitn  vin£iia, 
Juli  Dominis,rurfumg^tenuiqi4adamcittnat!itcrftcon[lri6hvmuerfi,(juodope- 
dibtu  catena  vtrtng.^  affixis,  alim  alnim  fccfui  cogitur  ,/ib-:ta  nov  h.i  be>:t  a  beundi 
ficttltaie  ,Jic  contupim anims  ,ium  proprtim fui  cnram fuflinent : turfiAUcra  it- 
iAmpremwititrneccifttateacvmttmbfisceniHgij  vinculisimpnfita ,  t^udreo  gratiiui 
vrgtt  omnibusvinciili^,^  hoc  tpja  ab  vtro^  itbcriatrm  aufrt ,  cjitodahcn  nefe- 
mel c^nidemprimipatum dfert ,fedvtrig^dtflrtbuit.  Hcec Chryfoft.  Vnde S. 

Bc.  BASiLivsinConftitutionummonafticarum  initio  rededicit,  ^«ii: 

mundi  vincuHsUber  ejfe  gttfcit,coniugium  velut  compedesproftigere. 

ALTERvMincommodumeftjquodconiugesmagisobnoxijfmt 

1.C01.7.J.       tentationi  Satanjr, quam ccehbcs.  /r<r«w;inquit  Apoftolus,>'(^«<'r//w- , 
niin  idipfttm ,  nempe  ad  officia  coniugalia ,  neientet  vo>  Sacanas  per  i-uvn- 
linentiamveflram.  Nametfiantidoti  Inco  indulferit  incontinentibus 
coniugium,adcocrcendamquadantenus  libidinem  animoinhjcren- 
tem , non  ignorauit tamen id  omnibus non fufficere.  Eft eii  m vo!a- 

A.c.vlt.  ptatumappetitioinfatiabilis,vtnot.uiit  Ariftotelesin  tcrtiodeMo- 

c.ej}-  ribui,  vfuque&excrcitiomagisaugcicit.  In.  C  a  s  s  i  a  n  v  s  coUa- 

tioneir.  comparat  flaramarad  tempus  inclufx.qux  obe^laniaterie 
facile  foras  erumpir.  In  lege,  inquiens ,  qua  contug  oruni  iurafcrtiantur, 
auamuiscohibita  luxuri/t  euagatio  vnit&ntum ,fxm}  a  tnf.en  ma»cipatur,ta- 
wen  nequaquam  carnalisconcupiJcenti£aca!ei  nun  vig.re,^  difjictle  eH,vtig»ii, 
ctii etiam ftudivfl' pab 4{a fwrgrruntur^ira prxfxis terminis  includatur ,vtnonet- 
iamextrauigatttsafrjburjtcjuicquidatttgeyit.CctreS.CHKYSOST.inlih.}. 
-contramonaftic£vituperat7resfctipto,pofitaqua:ftione,fitneapud 

*•  -conm- 


S    T    A    T    V    S.  aiy 

coniugcs  pronior  lapfus  ad  incontinentiam ,  quam  apud  coelibeSjhis 
verbisreipondet.  Pudicitkm is quivxoremhabetSfacileJermrefoJfcvideturt 
quivpefolatio  tion  minimofuffulttts,  ceterum  in  reliquis  auUtt  tomparatio  efi :  ve- 
rnmjic  quoa^  longeplures  videas  lapfos  ex  coniugatorum,quam  monachorum  ordi- 
ne.  Ne^^  enim  tam  multi  ex  monajierits  admMrimonia  accedunt,o[uam  ex  iugali 
thorefe  adfcsrtarecipiunt. 

Ter  T  ivM  incommodum  eft ,  quia  coniuges  etiam  voluptates  car- 
nales,quas  qu2runt,raro  inueniunt,  Si  acceferis,zxt  Apoftolus,i/x<»rfw,  i-Coij.u, 
nonpeccajlittribulationem  tamen  carnis  habebunt  huiujmodi.  Inqusverba 
HiERON.adlouinian.  Nos,inquit,ig»arirerumputabamusnuptias/altem^-^'^-^' 
carHis  habere  Imtiam,  Si  autem  nuBentibus  etiam  in  carne  tribulatio  efi ,  in 
quajola  'vidtbantur  habere  delitias,quid  ergo erit  reliquum ipropter  quod nu- 
hant  ?  cum  e^  injfiritu ,  dr  in  anima ,  (^  in  ipft  carne  tribuiatiojit.  Ego  au- ''  '"^•7-*'- 
tem  vohis  farco.  Sic ,  ait ,  obtendo  carnis  tribulationem ,  quaji  non  maiora  (int, 
tropter  qu<e  nuhere  dtheatis.  Igitur  hoc  dicojratrts.  Tempus  breue  eH.  Reli- 
quum  cH ,  vt  qui  habent  vxores,Jicfint  tanquam  nonhahentes.  Nequaqttam 
iam  de  Virginibus  dijputo  ,  quos  nulia  ambiguitaf  eH  tjfe  felices.  ^dmari- 
tos  venio.  TempmbreueeH.  Demintts  prope  eH.  Etiamji  nongentis  viuere- 
mus  annis ,  vt  antiqui  homtnes ,  tamen  breue putandum  efjet ,  quod  habet  ali- 
quando  finem  ,  (^  ejfe  ccffaret :  nunc  vtro  cum  breuis  Jit  non  tam  Utitia, 
quam  tribulatio  nuptiarum ,  quid  accipimtts  vxores,  quas  cogemur  cito^amitte- 
re,  &c. 

QvARTvMincommodum,quiaconiugati  raropoflunt  orationi, 
ieiuniis,  aliifq^piis  cxercitationibus  vacare,tum  quia  citra  mutuum 
confenfum  non  pofTunt.  Nolitef-audare  inuicem,&it  B.  P  a  v  l  v  s  ,  nijt''  °''^ 
forte  ex  conJenJuadtempus,vt  vacetis  oratimi,^  iterum  reuertimini  in  idipjum. 
tumqniiiotiiimnondztvufcvaiendiDco. mfuHerinnuptadrvirgOjait,^'  ^^''^ 
cogitat qu£ Domifiifiint , vt fttfanBa  corpore &(^ir'ttu.  £Ih£ autem nupia eH, 
cogitat  quAmundi funt tquomodo placeat  v'tro.  Fole  vos,  inc^uit ,  fine folici- 
tudine  e(fe.  .^i  cum  vxore  eH,  (dlicituseH ,  quAfunt  mundi ,  quomodo  pla- 
ceatvxori(^  diuifia  eH.  Has  folicitudines  coniugum  graphice  depin- 
git  S.  B  A  s  I L I V  s  dc  vera  virginitate,  A  gens  enim  de  vxore.  Nam, 
inquit,  qua  morttli  connuUo  caniun^ia  eH  adfuam  ip(ius  curam  viriquoque 
alteraadie^Ageminaminvnaamma  ex  conianCJo  fibi  corporejoltcitudinemne- 
cejfario  fujiinet.  Vhi  verofilios  poHcubiculi  folemnm  &  ftcrcta  commercia  par- 
iurire  atque  in  Iticem  edere  caperit  ,per  vnurrquemque  nafcentem  animofcindi  • 
tur, &pr,sfcntibus tr'ijiih:u nafituri carafemperadiicitur.  Acfi virum bonum 
naiiafuerit,perpetuonemoriaturmeiu  v'tduitatis  incommodacruciatufqueiam 
fufiinet.  Sin  verocontra  duro  d'  immitifuerit  coniunBa,  tota  quidcm  vita  iUi 
auciatfts  e(i,  df  cum  pudicitim  ratione  neutrum  qutat  eligere,id  eH,  necviri 

Ff        mortem^ 


'zi.6  M  A  T  R  I  M  O  N  I  I 

ynorte)t},prBptey  vidiiitatu  af!gtt(lias,  nec  vitam  oh  molejliam  comt^tiSinncipiB 
Atci. ineuitahili malo^acerrim>f^ dolorihus femper atteritur.  Inde vhtfltos edidtt, 
aut  aihonimfrtigem  illt  euafcrunt,  ^  mawres  ex  illcrum  ahfentia  itigtter  dolores 
tolerat,quamparturiens tukrat,t:ut  maks  euifijfe  conftderat ,  ^  maim ex eafro- 
creitione  lihercrum ,  quamfipermanfjfetjierilts  opprobrium  [uftinet.  Stepe  ante- 
quampradi^a  experiitut  imortjmoda ,  vm  &(ponfa  &  vidua  effcitur,acfine  li' 
heris in  'vidiutatem  delapfa,  vcc  ixor  iam,nec virgo,  nec  mater  eU.   SicprifeSio 
omnihM,qHiipi'tar,turUtapimulamt^tsJ}riuifftmovoluptatiifinfiiirrecuperA- 
hilem  Virgtr.ttatdipcrdiditfloremycomugii^tantufolummodoexpertaesi  ,quan- 
tum  illifitis  effet  Adcogmlctnda  viduitatis  tncemmoda.^uodfireliSla  viduapu- 
piUos  entitriat {ilios ,eim  quemexvirimerteperceperat  meerorisiugeillos  monu- 
mentumcernit ,(^femper  in  lacrymisfemper  ingemitUifemper  tnfolicitudine 
edttcandorum  liigens  ,nullum  prxfente  malofolatium  inuenit.Manet  enim  immo- 
tamalediclionis  aduer(u-sill.m proUtaftntentia,qu£per  omnes  nuptias  vetuti 
G&x.j.ti-         epithaUmium  ita  canit.  fr  dolorihmparicsflfos,(^advirum  conuerfotua,f^  ipfi 
^ominahiturtui.HxcS.BASiLivs.pluva.  deincommodishabec  Greg. 
Nazianzenusincarmine,&  HiERON.Iibro  concra  Heluidiuminfi- 
ne>&:  fafiusH  lERoN.ex  Ethnicis  fcriptoribus  lib.i.aducrfus  louinia- 
num.Exquibusaliquanotabo. 
,>      Ex  aurcolo  libelloTheophrafti  probat  primo,non  eflevxorcm 
3)  ducendam  fapienci ,  eo quod  raro  fimul pulchra,  bene morata,hone- 
j>  ftis  parentib.fana ae diues reperiatur.  Deindequod impedianrur  ftu- 
f>  diaphilofophia:.  CicerorogatusabHirtio.vcpoftrcpudiumTeren- 
s,  tix,rororcrBeiusducercc,dixitnonpoflefevxori&phi!orophi£epa- 
j>  riccroperamdare:illainterimnupfit  inimico  eiusSalluftto.  Adha-c, 
j,  quiamatronarumvlibusnimismultafuntncceflaria,preciora2veftes, 
j.  aurum,gemmaj,fumptus,ancillaj,fupellexvaria,le£i;ic2;,&efl'edade- 
j>  aurata.  Pra-terea  per  no£tes  cocas  garruls conqueftiones.  llla c rna- 
»  tiorprocedicinpublicum,hxchonoracur  ab  omnibus,ego  incon- 
u  uentufeminarummirelladcfpicior.   Adde,quoniamnullacft  vxoris 
jj  elcdio,fed,qualifcunq; obuenerit.habenda,  fi  iracunda,  fi fatua,fi  de- 
j,  formis ,  fi  fuperba,  fi  foetida ,  quodcunque  vitij  eft,  poft  nuptias  difci- 
j»  mus.  Attendendafempereiuseftfacies,&pulchritudolaudanda:nc 
»>  fialteramafpexeris,  feexiftimec  difplicere.  Vocanda  domina,cele- 
jj  brandus  nacalis eius ,  iurandum per  falucem illius.  Si  toram  domum 
»  regendam  ei  commiferis,feruicndum  cft  Si  aliquid  cuo  arbicrio  refor- 
,>uaueris,fidemfibihaberenonpucabir.Infiiper,fipropcerdifpenfacio- 
j»  ncmdomus,&languorisfolacia,  &  fugamfolicudinisducuncurvxo- 
»  res; mulco  mclius  feruus  fidelis  difpcniac, obediens  auftoritaci Domi- 
»  ni,  &  diipenfacioni  eius  obtempecans,quara  vxor :  qua;  in  eo  fccxifti- 


I 


mac 


S     T     A     T     V     S.  217 

i«atDbminam>  fiadiierfumvirifaciatvoluntatemsideftquodplacet, » 
nonquodiubetur.  Affidereautemxgrotanti  magispofTunt  aniici,  &  " 
vernuls beneficiis  obligati.  Quod {1  ipfalanguerit, coajgrotadum eft,  " 
&  nunquam  ab  eius  ledulo  recedendum:  aut  fi  bona  fuerit,&  fviauis  v^  " 
xor,qu^tamenraraatiiseft,cumparturietegemimuSjCumpericl!tan-" 
re  torquemur.  Porro  liberorum  caufa  vxorem  ducere,vt  vel  nome  no- " 
ftrum  non  intereat,  vel  habeamus  feneftutis  praefidia,&  certis  vtamur  " 
h2redibus,ftolidifllmumcft.  Quid enmi ad nos  pertinet  recedentes  " 
emundo,(inominenoftroaHusnominetur,cum  &  filius  non  ftatira  " 
patris  vocabulum  reterat,&  innumerabiles  (int,  qui  eodem  appelleii-  " 
turnomine?  Hxredes  autem  meIiores,&  certiores  amici  funt  &  pro-  " 
pinqui,  quos  iudicio  dcligas,qnam  quos  velis  nolis,habere  cogaris :  li-  " 
cet  certior  hxreditas  fit,dum  aduiuis,bene  abuti  fubftantia tua,  quam  " 
tuo  labore  quxfita,  in  incertos  vfus  relinqviere.  Hxc drhumfcemodidijfer" 
rensTheophraJlffSiinc^mtyii^EKO^i^.quemnonJuffundatChriJlianermhfJtio- 
rumconuerJanoeBin  caelis.    Haredem  nimirum  dejiderabit  hominem  cohxres 
Chrijii-,  &  ofuhit  liberos  nepotum^Jerie  deleifa.bitur,ejuosforJitanJit  occupatu^ 
rus  AntichriJitiSiCum  legormt^  Moyjen  d^  SamuelemfiliUfuis  aliosfrAtuliJfe-,quos  j ^"   g*' 
•videbantDominodiJplicere.  Poftquam  deinde.multa  dixit  111  improbas  ^^ 
maximorum  virorum  vxores,fubiicit.Epicurus  voluptatis  aflertor,ra- 
rodicit,fapientiineundaconiugia,quia  multa  incommoda  admixta. 
ii.intnuptiis,& quomodo  diuiti^e  & honores,& corporum  fanitates  &  ^, 
cetera,qua;indiftcrentiAnominamus,necbona,necmalafunt,  fedve- 
lut  in  meditullio  pofita,viu  &  cucntu  vcl  bona  vel  mala  fiunt,ita  &VXO- j^ . 
resfitasin  bonorummalorumq;confinio.  Grauc  autem  elfc  viro  fa- 
pientivenireindubiiim,vtrumbonamanmalamdad:urusfit.Scripfc- j 
runtAriftoteles&PIutarchus,&nofterSenecadeMatrJmoniolibros,  ^j^ 
ex  qtiibus  &  fupcriora  nonnullafunt,&ifta  qu^  fubiicimus.  Amor  for- 
n\x.  rationis  obliuio  eft,&  infanis  proximus,foedum  minimeq}  conuc-  ^^ 
nicns  animo  fofpiti  vitium:  turbat confilia,  altos  & gcnerofos  fpiritus 
frangit:  a  magnis  cogitationibusad  humiUimasdetrahit:  namcum: ,. 
fruendicupiditateinfatiabilisfiagrat,pIuratemporafufpicionibus,Ia-j, 
crymis, conqucftionibus perdit,odium fuifacit,  &ipfe  fibi nouiflimc  ^^ 
odio  eft.  Totaamoris  infedatio  apud  Platonem  expofitaeft,  &  omnia 
eius  incommoda  Ly fias  explicat:  quod  non  iudicio ,  fed  fiirore  duca- 
tur,  &  maxime  vxorum  pulchritudini  grauiflimus  cuftos  accubet. 
Hvcvsq^E  Hieronymus. 

Vi-DE  DeStatuJnnocentiic;  Laicorum.  Naturx Rufti- 

corum. 


ti8  MEDICORVM 

DE   MEDICORVM    STATV. 

C    A    P    V    T       I. 

^mdnomine  zMedici  a^  tS^ledmntie  intelligatur^  ^  quot 
Jint  eiusgenera. 

Ed  icr  nomincqui  gr^ce  "laTpoc  dicitur,intelligimus  eum, 
quipra^ternaturamaffeclosadnaturalemftatum  aite  & 
induftria  fua  nouit reducere,  aut  (i  id  fieri  non  queat ,  fal- 
lem  dignofcere  poteft,qui  xgri  fanabiles  fint ,  qui  deplo  - 
rati.  Si  originemnominisfpe£tes,a.Mediusdeducivideturtefte  Isi- 
I.lib.j.orlgin.    DORO,quod  Mcdicus  xgrotumconeturadmedium  quoddam  vale- 
tudinis  temperamentumreuocare. 

1 N  quogenereautemartium,vel  fcientiarum  numeranda  fitMe- 

dicina,nonconuenitinterScriptores.  Tertvllianvs,&:Isido- 

I lib.i.cp.457!"  ^^ ^  Pelufiota apfc\hnt,fororem PhilofophU,^onc quia inter naturalem 

Philofophiam  bc  Medicinam  non  exigua  eft  affinitas ,  quod  illa  natu- 

ramcontempletur(vnde  &Phyficavel  Phyfiologiadicitur)  hxcau- 

tem e natur^  lcgibus  medendi prxceptiones  eruat:  illa circa  magnum 

mundum,h.^c  circa  /""^poV.oa-^c^homincm  fcilicet,verfetur,  ac  denique 

quod  vbi  Phyfice  definit,mcdicina  incipere  dicatur,vt  A  riftoreles  ini- 

dl.inpotJag.    tiolibridefen£.i&fenfili,  fcribit.   Clemens  Alexandrinusexiftimat 

Ariftotelem  &:  ante  eum  Democritum  Medicinamy^mrw  Phtlofovhk, 

A.initiomewp.  ijjeft,  fapientixappellauiire,quod vtha:c  animo,  ita  illa  corpori  me- 

G.innn.Medic.  ,  \,  '^  ^  ^  „    -.,  ,>  .  . 

deatur.  MEDiciveteres,vt  Avicenn  a&  GALENvs,medicinamin 
H.l.i.c.ii.  theoricam&prafticamfcientiampartiuntur.  RcftiusHvGc  Viclo- 
B.q.j.3,1.  rinus  in  libris  Didafcalicon,cum  S.Thoma  in  Bocthium  de  Trinitate, 
&  ali j  recentiores  ad  prafticen  reuocant.  Certc  doilrina  Aphorifmo- 
rum  HiP p o c R AT is  Medicorum principis tota ad praxim Ipedat.Et 
3equumeft,quamlibet  artem ,  fcientiamq;  ab  eo  appcllationem  ratio- 
nemque  capere,  quo  veluti  ad  f  copum  omnia  fua  dirigitj  conftac  vero 
fcopumiftnmprxftiiutum  medicina;,  fanitatem  fi  amifla  fit  reftitue- 
re:livero  amifl'anonfitconferuare,cuifinis  adpraxin  pertinct. 

QvoD  adSpEciEs  Ulle^iicifia  attinet  ARCHiTAS,tefteLaertio  li- 
bro  j.devitisPhilcfophorumdicebatrc"^/^//?;?^  ejfe,  Aliam dici Pharm.t- 
centricen ,  qiiix.  morlis  medicAtapotionefubueniat.  Almm  Chirurgicam ,  quxfe- 
ftione  d>-  vfione  curet.  Tertiam,qu£foU  ■vi^m  ratione  (^  ordme  arceat  xgritu- 
dinem,appelkrig^  diAticen.^Qi^rtam,qud  cx  celeri  dtfcretione  morborumfuccur- 

rat 


S    T    A    T    V     S.  Z19 

YAt X(trls-,vociari^ vSoQypuMiil^-  S^utntanhadiutrkem dici,e[uodJlremoauxi-~ 
lio,doloribui continuo liberet .  Ce  L  s  v  s  breuius  in  procemio  libri  primi. 
In  tresy  inc]VLix.ipartes  medicinn  deducfa  eH^vt  vna  vi£iu ,  altera  rnedicamentlsy 
tcrtiamanu  mederctur:  primam  diMicen,Jecundampharmaceutricen,tertiam 
ChirurgicamGrxcmominauerunt-  Vnde  M.Tvllivs  ad  Atticum  dixit: 
Di^tacurariincipiojchirurgixttedet.  Chirurgiaautem  licetnomen  gene- 
rale  fit  ad  omnem  artem,qua:  habet  adionem  manuum  cum  cognitio- 
ne  coniunftam,  propric  tamen  dicitur  de  ea  parte-  medicinx ,  qua:  l'e- 
ftione,  vel  vll:ione,vel  alia  quauisrationcquasmanu  adminiilretur, 
morbos  curat.S.Hi  e  r  o  n.  libro  primo  aduerfus  Pelagianos,  &c  in  epi-  „ 
ftola  ad  Paulinum  ait :  Mcdicinam  diiiidi  in  <fhm->  AtEfii/oi'  &  ifj.TT-if^Ur:  qua 
diuifione  tres  Medicorum  feftas  denotauit,  Rationalem ,  Methodica 
&Empiricam.  (Jllethodici  lunt,qui  methodum,ideft,rationemartis 
compendiariamrequuntur,&:  nequelongam,  nec  difticilem  putant 
medicinam, fecus  atque cenfuit  Hippocrates.  Rationales  vero  vel 
Dogmatici,qui  naturam  corporis  cui  mederi  volunt,feduIo  indagant, 
aeris  etiam,locorum  regionumq;,  vita;  ftudiorum,  ciborum ,  potuum, 
confaetudinum,vtcauiismorborumcongruaadhibeantremedia.Ex- 
perientiam  fatentur  quidera  neceftariam,  negant  tamen  peream  o- 
mniainueniri.  E  m  p  i  R  i  c  i  deniquefunt,quifolamexperientiamar- 
ti fatis  elle afHrmant.  Nos  hoclocodeSx  ATvMedicorum,nonlpi- 
ritaliunijfed corporiilium agemus ita generatim,  vt  Chirurgos,  Phar- 
macopc£os,Anacomicos,Sc  Tonfores,(^quia  &:  hi  minuunt  fanguinem 
&:aliataciuntadfanitatempertinentia)comprehendamus. 

C    A    P     V    T        II. 

Tfe  Trafiantta  <CMedicin(is, 

DRo  Medicinx  cncomio  &prxftantia,  &  laude  Medici  no  pofTumus 
clarius  &:  luculentius  expetere  teftimonium,quam  ix\.  Eccleliaftico 
'^^^it^^iT^it^\^(M\iSins:Honora,^iz,McdicumpropterneceJJttatem:etenimil-'E-ic\.it.t. 
lumcrcauitalti^ffimm.ABeoeJhnimomnismedela^cr-kRegeaccipietdonatiotic: 
Bifciplina  Medici  exaltabit  caput  illi-M,^  in  conjje^u  M.i^utoru  collaudahitiir. 
Altijfmnscreauit  de  terra  medicamenta,&  virprudens  non  abhorrehit  ilia:No»- 
nealigno indulcstaest  aqua amara.  Tn qua fententia,illud (propter necef- 
firatem)non  cuni  fequentibus,vt  quidam  faciunt,  £zA  cum  voce  ante- 
grefta  (honora)iungendum  eft ,  vt  Gra:ca  poftulant.  Subiicit  deinde 
S  ap  i  e  n  s :  Adagnitionem  hominurn  virtm  illornm,  Cr  dedit  hominihus  Ihetiam 
altiJftrnuihonorariinmirabiUbwfuis.  In  htscurans  mitigahttdolcreni,(J;"vn- 
gu€ntariuifacietpigmentafuauitatis,crvnc}ioncs  confictetfanitatis,(Jr  non  con- 

Ff    j  fiimma- 


150  M    E     D     I     C     O     R     V     M 

fttmmAhmtmeperaeiui.  Pax enim  Deijiiper faciemterr^.  Senfuseft.  Dei' 
dono  fadium  efle,  vthomines  incipiant  cognofccre  herbarum  vires> 

3  »*g4.  ficut  Salamoni  donauit  eam  fapicntiam, vtdifputarit  fuper  lignis  a 
ecdro,qua;eft  inlibano,  vfque  ad  hyfopum,  quse  egreditur  de  pariete: 
&a!iishominibusdcdit,vt  per  variam  experientiam  ad  rerummcdi- 
earum peritia.m peruenirent,  idque  vt fic honoraretur  De  v  s  in mira- 
bilibus  fuisoperationibus,  quxinueniuntur  in  creatuns.  Subiungit 
autem  devnguentario,yel  pharmacopolamiftiones  ex  variis  confici- 
entejquiaduobtis  modispharmacaadhibentur,aut  limplicia  fineo- 
«nni  miftione,  quod  ad  Medicos  folos  pertinet,  au  t  ex  vanis  fpeciebus 
commifta,  quod  Medici  per  pharmacopolas  taciunr.  Vult  ergo  Sa  - 
piens,  hic  infinuare  tantum  efle  D  e  i  in  nos  fauorem,  vt  nvuiquam 
«leeflepatiatur  quse  ad  curandoshominesiintneceflaria,  femperque 
interrareperiri,  vndepax,ideft,  falus  &profperitas  ei?  contingat. 

Gentiles  quoqueMedicinamranti  fecerunt,vtDeosfuos  eius 
non  dubitarint  primos  muentores  &  au6tores  facere.  Nam  in  Gra:- 
cia  vbi  exculta  &  propugnata  eft  Medicina,  maxime  in  Apollinem 
hoc  muentum  relatum  eft.  Nofter  certe  O v  i  r>  i v  s  iic  canit  in  per- 

©.lib.i.mcta-  fonaeius: 

ImentummedicinameumeHjOpfex^perorbem 
Dicor,  df  herbarumfuhieffapotentia  nobls. . 

Illam pofteaadhuG rudem filius eius  ^.scvlafiys; qui  ob  multa • 
nouaprioriadie6tameruitinDeorumnumerumreferri,in  eaque  fic" 
excclluit,vtmortuumHippoIytum&  Androgeum  Minois  filium  ah  ■ 
Athenienfibusperinuidiam  interfedlum  ad  vitam  reuocalle  feratur^ . 
Sicenimfcribit  Propertivs, 

Et  DEFS  extinBum  Crefjis  Etidauriui  herbis 
Refituit patriis  AndrogeonafuU. 

jEscvxap  I  o  veroduo  filijfuifleperhibcntur,amboMedici,Po- 
dahrion  &:  Machaon  Homerico  carmine  laudati,  iifque  vulncribus 
tantumferro  &medicamentis  mederi  foliti.  Deinde  Hippocra- 
TES  omniumquotquoTanteeumfuerunt  facile  Princeps,  quia  tum 
medicinam  jjrimus  in  artem  redegit,  tum  multis  adiumcntis,orna- 
mentisquecumulauitjdiuinosmeruithonores.  Liquetenim  eumab 
Athenienfibus  Eleufiniis  facris  fecundum  ab  Hercuie  monftrorum. 
domitoreinitiatum  fuiflc  Haslaudes  Sok.anv  s  Epheliusinpra;fr- 
tione  fux  liagoges  breuiter  ita  ty.-^x&S\v.C^ledicinam,\tiQ^\t,Apolloqui- 
deminuenit,  Mjcukpiu^ampltficauitiHippocratesperfectty  Hifpocratemfecutm 
eBDtocksCartJHi*SjPrtixagora},ChryJippHs,EraJtJlratw,drc<eteri. 

Medi- 


vc-.io.r. 


S    T    A    T    V     S.  2JI 

M  EDlCiNA  denique  inde  quoque  dignitatem  aliquam  arcedcrc 
■poteft,quoda  nobiliflimis  perfonis  tum  in  veteri  teftamento  a  Pro- 
phetis,  tum  in  nouo  a  Chrifto  &:  Apoftohs  quodammodo  vrurpata  Ik. 
A  Prophetisquidem, nam vt  eilm  hiftoria Regum,  &c  in  vaticmio  I-    j^^ 
(2dx:Iuffit  lfaias,inc[\xittcxx.\xSiVt  toHerent  maffkm  defais,  c^catapkfma-  iw.jt.i}. 
rentfufer  'uulnui E%echu,  vt  famretur.  in  qu^  verba  B.H  i  e  r  o  n  v m  vs: 
^l^vulnm  lUud nonxikuiyfed  (vtfonatverbumHebrxum, a  LXX.  o- 
rniftum)  apoftemaftjpicantur,  quando  tumens  corpuicoctod!"  putrefente  pure 
comfletur.  Et  luxta  artem  CMedicorum,  omnisfanies fccioribui ficis ,  atque^ 
contufs  incutis  fuperficiemprouocaiu);j)er  hoc  non  fernendameffemedictnam, 
tfu£  vfuconftet  (j^^exferimento^quia&hanc fecerit  DEV S.  Accedit,quod 
apudTobiam  legimus  Raphaelem  angelum  (  Hebraice  vocaturTobtj.|«." 
medicina  D  E  i)  demonftraflemedicinam,quaextricareturomnege- 
nus  diemoniorum,  qui  feptem  San^  viros  iam  occiderant.    I  n  Nouo 
teftamento quem ahumfe Chriftus  Dominus exhibuit,  quam  Medi- 
cumcorporis  &:anim2E,id  eft,perfedum?  Circuibat  lESVS,  inquit  B. 
ybitCsxxMSitotam  GaliUam,docens in  Synagogis  corum, drprxdtcans Euange- 
Uumregni,drftnansomnemlanguorem  d)^  omneminfirmitatem  in  fopulo.  Et 
abiit  opnio  eim  in  tetaSjriam-,  &obtulerunt  ei  omnes  mate  habentes,variis  lan  ■ 
gmribus d^tormentis comprehcnfos,  c^qui  d&monia  habebant,dflunaticosd^ 
paralyticos,&  curauiteos.  Quid  autcm  apud  L  v  c  a  m  intelhgitur  per  luc.io.-». 
Saraaritanum  ahigantem  vulnera  eius,  qui  deicendens  ab  Hierula- 
lcmin  Iericho,inciderat  in  latrones.oleumque  &:vmum  in  vulnera 
«ius  infuderat,ni(i  verus  Medicus  Chriftus  Dommus?  vt  veteres  Pa- 
tres  exponunt.  Apostoli  quoqueinftitutoreChrifto,aitS.MAR-Marctf.ij. 
<vs  vngebant oleomultosagros,drfonabant.S>cS.ljk.co&y s  fcribit: /»/fr- . 
tnatur  tjfuisin  vobis? inducatpresbyteros  Ecclefin ,  &  orent  fuper  eum  vngentes 
eum  oleoinnomine  Bommt,  droratiofidetfatuabit  infirmum.  In  quo  Apo- 
.ftoli ,  fi  non  exhibuerunt  fe  Medicos  corporales,  (altem  fpintales,  at- 
qucetiamcorporalium  imitatores,atqucitavt  fajpevtramque 
xgritudinem  corporalem  &  fpiritualem  toi- 
lerent,  vt  multa  exempla  do- 
cuerunt. 


C  A  P. 


iji,  M    E    D    I    C     O     R    V    M 

Capvt     III. 


N! 


Tob.  6.?. 


De  necelSitate0*  ytilitate  Medicma. 

'EcESSiTATEMjac  proindc  &  fummam  vtilitatem  eius  nonmo- 
dodocuitSapiensjCum  fupra monuit, vt  Medicvm  in  honore 
Ecel.38. 1.  g^  veneratione  haberQmus  propter  neceflitatem ,  nobifcum  eum  reti- 
Eccl.j8.Mi.  neremus, quia  ofera,ei(is nohtsjint necejfaria.  Eftenim  tempm,inc^mtiquan- 
doinfnammeii^incurras. vcmmetizmfuo  confllio  &exempIo  angelus 
Raphael  oftendit,  beneficio  medicin^  Tobiam  raaxima  dxmonum 
tyrannide  &c feruitute tandem ereptum.  Dida  quoque  Chrilli in Eu- 
Matth. 9.U.  angelio  luculenta  funt:  NoneJlopusvalentibH-smedtci-i^s^Jcdmale  habenti- 
Lucj.^j.  Jyff,j^  Y.t:  Nea  egent,qmfaniJimtmedico,Jedquimak  habent.  quiE  dicta  ^Eque 

valent  in  morbis  corporalibus,  ac  fpiritahbus ,  licet  huc  prxcipue  a 
Chriftoreferantur.  Vervm  ex  S.Patribvs  omnium  accuratifli- 
me  hanc neceflltatem cum  fuo  frudtu depinxit  S.B a s  1  liv  s  in  Regu- 
.qu  K.jj.      iJ5fy{j^5  ^i{^\xtAtis^o£it&({\ixikionc,  num  fasfitexver£ pietatis fropofito 
njti Medjcina.  Vt^inc^it^cuitisUbetartlsfiffragiuminhGcnoblskDeoestin- 
dultHm,vt  nojlra  occurramif-s  infirmitati:ceuJunt,agricultura,quod  quafuajpon- 
te  }  terra  gignuntur,  adfubleuandas  njiBm  necefftatesfatls  non  erant :  texendi 
ars,  quod  indumentis  neceffario  vita  hominum  indigebat,  cum  adhonefatem  te- 
nendam,  tum  adcoeliincommoda  depellenda,ftmiliterg,xdifcadidtfiiplina,quod 
fme  ea  hatidfacilejiare  'vita  hominumpttiiffet :  item  eadem  quoqtie  in  Medtcina 
ratio  eU.  Cum  enim  corpus  nojlrttm  morhidttm  noxiis  variis  expofttm,partiin 
extrinficm  aduenientibm  ,-partim  intrinfictis  agnatis  morhorum  generibus  oh- 
noxiumfit,eaqtie  ?nodo  largiore  cibi  coj>ia,tnodofhd:tBione  nimia  affligatur,mc- 
dicin<e  nobis ars a totius 'vitts noftrx.  moderatore  TsEO  conccfa  efl.  Vt enimfiin 
■paradifi  deliciartm  efJemtis,nihtllahore  opus  effet,  neqtte  folcrtia  :ficf  'vacttam 
■penitus  morbis  vitam  ageremm,  adfimilitudinem  temporis  illius,  quando  ahini- 
tioftatimcreati  nondumdeDEI  gratiadecideranms,fine  duhio  nihiiopus  eflet, 
ctir^valettidinisttiend&caufiaprisfiidium^ullumamedtcinafeteremtis.  Et  paulo 
•co^-.Vbtautemiufft  fiumtis,vt  interram,de  qua  fitimpti  fitmtis,denuoreucrtere- 
mur.  Datum  nobis  medicind  remeditim  efl,qtio  adtierfium  £gros  vteremar. 
Neqtie  enimfortttito  orta  de  terra  herbsfiunt  adfingtda  morborttmgenera  accom  - 
modatA,fiednimirume&fitpremiofificis  voltintate  editd  fitint ,  eo  confilio,vt  ils 
nos  advtilitatem  noflram  vtipoffemm.  ^uocirca  qtiidem  ea ,  qtu  in  radicihus 
floribujve,  autfoliis,atitfttiEiibuSyautfucci4  nattiralis  visineft,  aut  quodcun^ 
etiamexmetallis, marive aliquid ad corporis noflrivfium appofitti  habere  inuen- 
tafit,ea  omnia  rertm  intientiorafimilia  itidican  dehent,  qtttbm  in  ciho,potionc^ 
vti  confuetiimus.  At  in  qttihus  exquirendis  cttriofia  qtiadam,  &  anxia  nirnisfio- 
krtia  eft  cpus,  quxqtie  mag '     nobis  conciliant  moleftias,ea  a  Chriftianis  omni- 

hus 


I 


S     T    A    T     V    S.  .        25j 

hmfunditmremdiandaftmt.  Y.tC\i\:)£.nem: Mihi^veroetiam adcolendamcon- 
tinentiam  hatid  mediocre  momentum  ars  hixc,  de  qua  loquimur ,  'videtiir  afferre. 
Stquidem  animadnerto  ah  ea  d^  delicias  amputari,  cf  crapuladamnari,  epularum 
Wieterea  varietatem,  c^  exquijita  nimis  condimentorttm  pratte  excogitatam  fo- 
lertiam  tanquam  inutilem  improbari:  infumma  denique  indigentiam  ab  eafani- 
tatis  matrem  appellari.  Proindeji aliqitando  prxceptls  medicinx  'vttmur^fiue  re- 
mdiamt46  oh  aUqtiam  caufam:propoJitum  tamen  illtidteneri  con(tantiJJtme  dehet, 
vt  DEFS  imfrimii  profititts  habeatur,  drammx  vtilitati  confulatur,  c^pr^cepto 
Apofoli  fatisfat  illi.  Siue manducatis,fitie hihitis,%ielalifidquidfacitis,omnia ad ,  cor.jo.31. 
gleriam  DElfacite.  Hucufq;  S.  Basiliv s.  Quo  fenfu  vero  S. B  E  R-  panar.v.lmpat. 
NARDvs  Abbas  noluerit fratres  fuos  sgros  vti  medicinis,diximusinmotbis. 

inPANARIO.  . 

C    A    P    V    T       IV. 

Jn  morhis  non  effe figendctm ffem  omnem  in  Medicinu  ^  Medico- 
rum  arteyfedmaximem  Deo. 

D  docet  nos  Sapiens  eodemloco,  vbi  commendat  nobis  Medicina 
&c'M.cdicos.Fili,inciuit,in tuain^rmitate ne decipias teipfim,fd ora Domi-  ''  '^  ^" 
num,  c^ipfecttrabit  te.  Auerte  a  deliBo ,  d^dtrigemanu^s ,  dr  ab  omni  deltcfo 
mtmdacortuttm.  Dafuattitatemd^memoriamfimilaginis^d^impinitta oblatio- 
nem.  quibus  verbis  lignificatprecibus  iungendaetiam  facrincia facer- 
dctiajitatamenvtnonncgUgaturopera)Medici,moxcnimaddit:£/ij/it 
loctim  Medico,  etenim  illtim  Dominu^s  creattit:  d"  no  dtfcedat  a  te,  qtiia  opera  eitis 
funt  necefana.  Efienim  tempm,quando  in  illorum  mantMinctirrM:  ipfiverb  Do- 
mintim  deprecabuntHr,vt  dirigat  reqtticm  eortim  (Jrftnitatempropterconuerfi- 
tionemillortim.  .  Quod  vel  de  Medicis  ipfis  intelligi  potefto,  qui  non  ita 
debentfidereartifuir,quinDeumetiamdeprecentur  profelici  cura- 
tionis  fucceflu,  vel  de  facerdotibus,vt  Grxca  magis  poftulat,  quorum 
conuerfatio,velofficiumimprimispoflulatproaliis  Devm  orare.Vn- 
de S.Iac oBv s  monuitinduci presbyteros in domum 2grorum,oran- 
dicaufa,figrauiusdecubuerint.  ksA  Rexlfrahel,Mzei}c'm  z.Paralipo-  ^*^'^' 

mcnon.anno  trigefmo  nono  regmfii  agrotauit  dolore  pedum  vehemetiJJimo,dr  z.v.16.11. 
qtiia  nec  in  infirmttateftia  qu&ftuit  Domintim,fedmagis  tn  Medicorum  arte  con- 
fifmeJl,dormtutt  cum  Patrihnsfitis,drmcrtutiJeJl.  . 

cvvAMOBREMauteminMedicorumarte&induftriafiduciamno- 
ftramcoIlocarenonde.beamus,idem  S.Basilivs  multas  quasftioneB.q.55. 
citata  enumerat  caufas::  Danda,in(:]uit,noht^/ft{dioseopera  eH,vt  htmfmodi 
artcf  quandores poJitdet,tta  vtanmr,vt  ntillo  modo  omnem  eiaut  profperix  aut 
adticrfe  valetudinis  cauftm  ajfgnemits,fedvt  adgloriam  Dei,  drforrmila  qtian- 

Gg  dam. 


Mauh.s.). 


iH  M    E     D     I     C     O     R     V     M 

dam-, (jud  ncs in  mimorum cura.timc nojlrorum  'vti  oporteat  >  itafabitAri.i  iihai 
corport  nofiro.fidfdia  t)etar/:t{.s .  Acfi  (juado  remediancs  fiedtciri£  defcccri}tt,neu- 
tiquam  lcumdi  maltjpcm  omnem  in  hac  arle  collocatam  haheammfdilludinlil- 
Ugamu^-Aut  nonpatictur  nos  tentari  Deti^ftpra  idquedpcjjumiis.  Aut  quodficui 

loan.?.?-  olim,duminte'rnos  verftretur  Domintis ,modo lutum Jacicns  illud aiicui alline- 
bat,illttofj^  vtfc  in  Siloam  ablueret  prttcipiebnt:  modo  adfanandum ,  'voliwtate  fc- 
lui  contentm  erat,dicens.  Volo,mundare,  ^ju)fdam  etiamprxterea,  vt  in  acerbi- 
tatthm  certarent,dimifit:  nimirum,  quipericlitatione  illaJpeBatiores  ivfes  'velUt 
'effKere\  Ita  nuncpari  ratione  agere  nohifcum  velit,  tum  ex  occulta  ratione  qua- 
darn  ecults  mimme  aperta,faliitari  nobis  imponenda  medicina,  quotiefctinque  ita 
facere  ex  animarum  nofrarum  vtilitate  e(Je  ipfe  iudicauertt:  tumeti.  -m  idagendo 
interdum,vtaddepelledos  nobismorbos  eos^quibti-s  laboremm,crajfioribus  reme- 
diis  quibnfdam  vtan!ur,idrj,  ea  re  nimirum^qHodciirationis  longtnquitate  memo- 
riam  eim,  quodacccperimiti ,  henefcij  altim  in  animis  nofirts  imprejfam  veUt,vel 
.  ea  r£  vtformtilam  nobls  tradat,quam  in  curadis  animi noflri  vitiis  imitemur.  Vt 
emm  in  corpcrihns  necejfario  cr  dcmi  illa  debent ,  qu&fuperuac:  neafunt ,  ^  qu£ 
Ahfint,  apponi:  fic  tdem  qnog,  in  animis  nofirti  feruandum  eU,  vt  qud  alienafunt, 
fciUcet^a^nandemitSjCyquxidoneaadfiifiafnm.  Siqmdcm  fecit  DF.VS  homiwm 
nxlun:,  cradhona  opera  creauit,  vt  in  illis  amhiilvremm.  Et  quemadmadum  in 
iifdem  c  rporibm,fecart,  vri  (^'potioncs  amariffimas fumere  incolumitatis  tpfiorit 
caufii  non )  ecifamui:fic  in  animis  quog^ficanfta,cum  obiurgamur,verba,a-marx^, 
pro  tpfornmfitlute  increpationum  medicinA  accipiendxfiunt :  quod  qtiidem  iis  qui 
emendatinonerant  FrophetaobieBat,cumdicit :  Nunquid refina  non  efin  Ga- 
laad,aut  Medicm  non  eji  tbi?quare  igitur  non  efi:  refitutafanitasjiliapoptdi  mei? 
^uin  illudefiAm,  quodquis  tnueteratis  morbis,  noniftex  longinquo  tempore,va- 
ritsg  (jf  iis  doloremfacientibm  medicamentisfinitatem  expectat ,  indicio  ef  vi- 
tiajimifiter,qu<x.in animis noftris  inueterauerint,affitdua,  oratione,  d^diuturna, 
patientia&acerrima  animi  contentione,  qua  ad fitnitatem adtpificendfl.m  ratio 
fiiffcerenobisofcnderit,anohiscurari0portere.  Et  paulo  poi-1::  Vt  El{echievs 

4.Reg.io.7.  rnafifamficorum  illam,neutiquampr£cipuamjanitatts  caufamfuijfe  arhitratm  efy 
nequejalutem  corporisfiui  quam  recuperatterat  illiacceptam  tulit  ,fied  ad  Dei  glo- 
riam,  etiam  quodfcos  creafifet  (rratiarum  affionem  adiecit:ficnos  quoq,,  quando- 
cunque.ah  eo  qui  bcntgne fiipicnterg,  vtt:,m  noframoderatur  DEP'S,vapuLtmm, 
trimum  illudpetamm,  vt  caiijfiim  nobis  indtcct ,  cur  itaple^hmur ,  ciim  illud  po- 
jlulemm,vt  ab  iis  quibm  premimttr  acerbitatih.  liberemtir,vt  animiah  i,  fo  in  to- 
lerandofortittidinem  comprecemur,vt  vna  cum  tctaticne  cxitiim  eftjmpr&bcat, 

t.Cot.ie.ij.  ^fufjnerepoffimm.  ReJlitutAvero nobis  fanitatis  munm,fue pervinum eleo 
permifum,veluti  ille  curatm,quiin  Utronesincid.erat,fuitJiuepcrficos ,  vt  legi- 
mm  de  E7^chia,gratiarnm  aciione  proficqui  dehemm.  Ncq.  omnino  rcferre  quid- 
quam  exijtimemm,jiue  non  cernentihm  nohisfme  cerncntthmcorporeiZ  rei  abcu- 

tmopcfk 


Iet.8.21. 


Luc  ro.)!- 
4.Rcg.2».7 


S     T    A     T     V     S.  isr 

fUi'i}pera  curationem  nobis  DEVS  adhtbeat,quado  hjifx^enumerofaciunt^tVtljei 
innos  henejicium  cLiriu-s  agnojcamiis.  Atg^  ctiamjit plerung^vt  cum  idcirco  in  ad- 
uerfani  valetudinem  inciderimuiyut  hocpacfo  admoniti  'vitia  ncftra  ernendemus- 
locapaen£cuiufdam,huiufmodicuratiGnis  acerbitatcrii  cogamur perfcrre.   Porro 
haud  mediocrepericulum  eft,  ne  a  refto  armju-s  aherras  van^s  (jKaJdam  optniones 
c0ncipiat,quaft  mcrbm  ornntspetitis  a  medicina  remediis  curandtisftt.  Neg^  enim 
femper  rnorbi  omnes  a  natura ,  aut  vitiofa  vicim  ratione,  aliisvc  quibufdain  cor- 
porc  noftrofttis  cauftis,  adqu£  vtilem  interdum  MedicorH  artem  vidcmus ,  ortt:m 
ducunt,quandoquidem  morbifpe  velutiquxdam^peccatorumflagelUfttnt ,  quto. 
nihilaliudagiturirnftvtvitamnojlraminmcliuicommutemtt-s.^^uemsnimDo-  pjou  j,„. 
minus  dtligit,caftigat:  d^  ideo  multi  in  vohis  infirmt ,  O'  im  becilles,  (jr  dormiunt  i.  c  oi.  n .  jc. 
multi.  ^ltiodfti  nosmettpftos  dijudtcaremu6,non  vtig.^  iudicaremttr:du?n  iudic.imtir 
mtem,a  Dornino  corripimtir,  vt  non  cttm  mundo  damnemtir.    ^uamobrcrn  qtii 
euiftmodiftunt  omijfts  Medicorum  auxiliis  inueclasftbt  acerbitates  ferre  ftientio  de- 
hent,attandocuna.fepeccaffeanimaduerterint,atnJ![i(mimitari,qt!idi:cit.  Iram 
Dormnt portAbo,quom.im peccaui  et:  nec  non  vit^ijuiipraua  ftudta  emendare ,  & 
dtqnospoinitentts.ftticius edere,^'  verborum  Domini  illorum  meminijfe.  Ecce 
Janusfafiui es,iam nolipeccare,ne deteritis aliqtiidtihi conttngat.^h/in eft,quan-  i^^^^^.i^ 
do  dtaholo  hocita  depoftcente  permittitura  Domino,cum  aUquem  tanqitamfortif 
fimtim  adtterf.num,  qttx  efteitts  benignitaS)ipfe  ctim  illo  in  certamen  committat, 
ac  magnificam  illius  iaclantiam.  ftimma  feruorttm  fiortirn  tolcrantia  retund.it-, 
.  (qttodqttidem  in  10  B  facltimftiit)aut  molliorthtis  etiam  inferendo  dolorihus,la- 
horibtua,  exemplaprofertmttir  eorum,  qtd  vfqtieadmortem  contincnter  tokrare 
cruciattis poJfu.nt,velttti LAZARVS:  de quo,cum  tot  vndacji^  vlccrihas  vrgeretttr,  Luc.ns.ao- 
mifquxm  tameftriptum  e(l,eum  quidqtiam  ab  diuite  illo  vnqiiam  petiutjfe  ,ftgni- 
ficationemve  vllamfeciJfe,qusdiniquo  animo  eum  in  quo  erat  rerumftuarum  fa- 
tttmferret.^jix  quidem  catJafuit,qi(.imobrempoj}ea  quietem  inftinu  Ahrah^  in- 
uencrit,veluti qui matareceperit invitaftu.t.^^uanquam aliam prxteredinft^nfiti  i.coi-'^-*- 
viris  morbortim  cauftm  euenireftolitam  repenmus,  vehit  in  Apoftolo.    Ne entm 
hominis  nattsra  egrejjus  pojfet  putari,atit  natttraliter  aliquidpr<€  cxteris  eximium 
haberequtJpi:tmipftimexift-im.rrct,qnem.idmodumLycaones,quiadeufncumco-  a<S.m"- 
ronii  &  laurisacccfterunt,quofacilius  inteliigtpoftit,hominis  tlhim  natitrapr.edi- 
tum  e(Je,in  .tjftdua  vfque  erat  tcgrotatione.  ^upcirca  quidef-.  qtiodhtttufmodi  ha- 
minibus  emolttmentt  afferrepojjit  medictna? aut  qaodnon  iispotius  contra  ab  ea 
pericuhtmprocreart?quiquidemreliciarefiarattone  curamjuam  in  corporiscu- 
rationem  tantttm  contulerint.  £>m  vero  ex  vitiofa  quam  teriebant  in  vitiu  ratto- 
ne  morbum  fbi  contraxerunt,hi  corpons  curatione  vti  debtint,perinde  vti  exem- 
pb & adumhratione qtiadam ,  quam  in  curando animo  feqttantur.   Hadenus. 
prsclarefiuie  Basilivs. 


Gg    z  C  A  Pi. 


Eccl.i8.i8. 


-i3<?  MEDICORVM 

C    A    P    V    T       V. 

Be  Ojficio  Medkomm. 

ipRrMVM  officiumMedicorumefl:,antemorbumadhibere  aliqua- 
•*-  domedicinam,  noncuratiuamjfedprxferuatiuam,  qua  impedia- 
tur  morbus  impendens:  quomodo  tempore  contagioio  accipimus  ab 
iis  qu.cdam  prxleruatiua  contra  peftem.  Hoc  munus  Mcdici  inll- 
nuauit  Ecclefiafticus,  cu  fuafit.  Ante  kngiiorem  adhihe  Medianiim  .Qv^odi 
autem  de  Ipiritali  laguore  potiflimum  monuerit,liquet  ex  verbis  mox 
fcquentibus:  Et ante i!tdicmmifiterrogateipJiim,c^inconJ])e^u  Dci  inuenies 
tropttntionem.  id  eft,anre  extrcmum  iudicij  diem  explora  teiplum,  &  (I 
quid  pcena  dignura  in  tc  olfendas,vt  facile  oftendes ,  punias  &  diiudi- 
ccs,iiceninitietvtDeum  nobis  propitium  reddamus,  nam  vt  habet 

7C0t.11.50.     V AWLYS-.StnosipfosiHdicaremii-s^nonaJtigi^iudicaremHr.  Ob  hocoflicium 

M.ferm.50.      Medicorum,vt  refert  Maxnnus  in  quodam  fermone,  Demadas  maio- 
renVgratiam  deberi  Medicis  dixit,qui  morbum  ingr  uentem  arcerent, 
quam  qui  iam  prxfentem  pellerent. 
I1.0fiiciumeft,notitiamherbarumaliarumq-,  rerumadmedicinam 

A.c.zj.  pertincntiumhabercexquifitam.  Hoc  S.Ambrosivs  vtaliamulta 

iuggciV\tin\ih. ^.hcxxmerion.  Ea  medicina  anti^uior,quci  herhis,in(:]uit,cH- 
rare  confueuit  (y-fuccis^nec  vllafirmiorfanitas,  qtiam  qiufaltibrihn^s  reformatur 
altmentls.  Vndefecundum  naturam  docemur,  quiafola  nohis  efca  medicina  efl. 
Herhts  certe  "vlcera  aperta  claudunttir,herhis  curantur  interna:  idec^^  Medicorum 
eftoptt-s^herharumpoteflatesnofiere.  Hinc emmmedendi/vfus  inoletiit.    Vnde 

S.ep  9i.  S  E  N  E  c  A  ad  Lucilium:  Medtctna,2\t,qtiondampaucarumftnt  fcientia  herha- 

rum,  quihitsftfieretur  fluensfmguis,vtdnera  coirent paidattm.  Deinde  in  hanc 
peruentt  tammultiplicemvarietatem.  Nec  eft  mirtmi  tttnc  illam  minu-s  negotij 
hahtiiffe,firmis  adhtufolidis^  corporihtts,^facili  ciho,necper  artem  volttptatem- 
que  corrupto. 

I  n.  Officium,notiti£e  coniungere  experientiam,a  quaME  d  i  ci  di- 
cifolentexpertiflimi,velexperientiffimi.Namhnxitantiquitas^fcu- 
lapium  principemMedicorum  barbatum,quod  in  Medico  multarum 
rerumvfus  &experientia  requireretur.  Idcirco  auteni  Dion  ysivs 

v.lib.i.c.i.  fenior,tefte  Valerio  ,  ^fculapiointemploeamdetraxit,quoddi- 
ditar  et  barbam  auream  minime  ei  conuenire.  Quo  circa  S .  A  m  b  r  o  s . 
in  prsefatione  37. Pfalmi:  VndeMedtcinanifi  devtilnere^nc^\t,fumpftt  ex- 
ordium? Dumprima  xtasgeneris  humani  docet  alios  quodfthi  profuit',  dr  qitem- 
admodum  vtdnt4sfuumfanatierit-,aliis  oftendit,vftis  artemfecit,&  tcgrittido  ma- 
gifterium.  Ipf  enim  eUprima  &  valtdafe^a  medicina,  quam  experientia,non 

coniefitt- 


A.inicio. 


S     T     A     T     V     S.  ijr 

eonieclurnformiuit.ideoj^ahex^ertcntia.  e^Tre/p/xe/  primo  Medicifuntvociti,c^ 
exeAfecfacxterxderiuatxfint,at(jueAb  ea.  vfumquendamfuxfumpferevtrtHtii. 
Ec  M.  Tv  L L I V  s  in  i.dc  Ofliciis:  Ncc Medici,iit, neclmpcratores, ncc Ora- 
tores  qttamuis  artisprxcept.tpercepertntyquicquam  magna  lattde  dtgntimfinc  vfu 
(j^-exercttationcconfeqttipoffunt.  Ec  Plinivs  fenior  lib.xxiii.cJ^/fd^fm^  P-f'- 
prAcipuc  effcaciftmtu  magtfler  vfiii. 

I V.  Officium  cft  iu  pra;bcnc{a  medicina,  ccmpori ,  regioni,  a:caci  & 
peclbna:  ic accommodare:  Enimtiero Medictts , aic  G R e g .  Nazianzcnus  Njj, 
in  primo  Apologecico:  regiones.,d^tempora  df  <etates,0'  anni  partes  cxteratf^ 
htdui  gcneris  e.Kplorahit  ^medicamenta  etiam  Agrotantipropinahit,vtcltis^raUc- 
nem prxfcrihet^noxi ij.ohferuahit ,ne priiftdiis  artis  x^iroti  ctipiditates  ohfifiant. 

Notitt  entm hontu M/dtcf{s,ait  S.  A  m b r  o s.epift.ad  Horoncianum,^«.cf/t4  A.cp.ij.Lb.y. 
cui  aptaft  in/ir?nitati,  £>""  cui  temporiad profcBttm  valetttdtnis-.  Interdum  oppor- 
tunttas  efcffanitatem  rcddtt.  ^fuodfi  tmportttne  aliquis  accipiat,  aut  non  conue- 
nienter,impltcatur pcrictilo.   Aic  Pocca. 

Tcraporibtu  wedicinavalct: datatempore profitnt,  Ouid.dcrem. 

J     ,  .'•'-'  Amotis. 

Et  data  non  .ipto  tempore  vina  necent. 
S. Av G V s T.epift.ad Marcellinum in hanc rem cale narracexemplia:  A.cp.j. 
Magniis  ille  noflrorttfn  temporum  Medictis  P  'indictanu^s  confultus  a  quoda ,  dolori 
etui  iuffit  adhibert,quodtn  tempore  congruere  vtdehatur,adhthitum.fanitai  con- 
fec!  ta  efl.  Deindepoft  annos  aliquot  ecdem  rurfus  corporis  catfa  comota,  hoc  idem 
Hle putauit  adhibendttm,adhtbitum  vertitinpciiu.  Mirattis  rccurrit  adMedtcu, 
indicatfaciiim .  At  tlle,  vt  erat  acerrimw,ita  refpondit:  ideo  male  acccptus  es,quia 
non  ego  iujfi:  vt  omnes  qtii  audi[fent,pariimg^  hominem  noffent,non  eum  arti  mc- 
dicinaliJidercfcdnefioqnaillicttapotentiapiitarent.Vndecumeffetaquibuspo- 
terat(lupentib.interrogatm,apcruit,quodnointellexerant,vidcl.tllixtattianon 
hocfcfuiffe  iitjfurttm .  Tantum  igitur  valet  ratione  atg^  artibu^  non  mutatis ,  qiiid 
fectindum  easfitpro  temporiim  varietate  mutandum.  Non  ttag^  vertim  efi,qtiod 
dicitttr.  Semel  reclefaclum  nullatentis  effe  mutandum.  Mutata  qmppe  temporis 
caufa,quod  recle  antefaBiimfuerat  ita  mutart  vera  ratio  plerung.flagitat ,  vt  cu 
ipfidtcant  recfe  nonfertfimutetur,contra  veritas  clamet,recle  nonfieri,nifimu- 
tetur,quia  vtrumg  tJtc  ertt  recium,feritpro  temporum  varietate  diuerfiim.  S  E  - 
N  E  c  iE  quot];  aa  Heluiam  macrem,recepca  illa  fencencia  eft:  In  morbis  ">'^''-  ^^  Confo- 
nihtlefle magis periculofum,nec perniciofum,quamimmatura7n medicinam.  JE-  "' 
LiANvs  invariahiftociac5memorac  Ariftocelcma:<Trii,cumMcdicus  i  .l 
eiprxccpcumquoddaminiungcreCjrogaftevcincurando  pcrionxra- 
cionem  haberec:  iV(?,inquiens,  me  cures,velvt  huhulcum,velvt  fojJorem,fd 
pri/fs  caitfe/n  cdifjcrcfc  enimfacilt  perfuaflone  me  morigerii?n  reddideris. 

V.  Otficiumcil,nonancca;groancidocumfilucarecxhibcre,quam 
corpuseiusnoxiishumoribuspurgaucric.  Hoc  afllgnac  S.Basil.  m  B.otat.7. 

G  g     3  oracione 


2j8  M  E  D  I  C  O  R  V  M 

crationedc  Virtute  Sc  Vitio.  F^ID /egOjlnquit,  A/cdicosfJOfrprfMpraherr- 
tesfalntttriA. medic4 menfa,qmm m  e  vomitionihtis earn  materi< m,  tfu^  morbum' 
gf^mhAhvtcutm  feujfent  ^  qHam  fibitpfis  expraui  vit?M  ratfone  hcmines  i»t<  m- 
fir4>ites  aggregirant .  Verum  (^  vas  f  (jHadii  >  c  iicjud ' ,  m,%!:'  cler.te  vficimnfnc- 
rit,tiecj/^Helutitm^rec!pitvfigi)enti  mflnxio^.em.  Proindc nccejjh inrrj  fst,vi  eay 
!^u£f>rih4 infunt,(jfnndnntur , vtpofpofftni ex  rccip ,  q^tta ir/dncinda  afque infe- 
re!.da(ur,t. 

VI.  OiliG  uniefticito&rtempeftiueoccurrerenioibo,  iuxtaillud. 
Poetar. 
©uiA  <leS.cm.  frin  ipitiohfta  fero  niedicmnparattir, 

"^*"^'  .^uum  maiaper  longoj  inualuerc  rnoras. 

NifiratiopoftuictmoraaUquam  NamjVtfcribitS.  AMBROs.inPfal. 
l6  .CMedictts  nonftatim  adhihn  medicamenta  laniiiori.  Si  dolorfa  uet  fomenta,- 
Adhihetyvtmitefcat dolor.  SifebrisexAJluat^rtmcdijtemptisexpeBat.  Ipfum po- 
tum pttentibu^ negare confueutt .  'Nondicit.  Notitefcbrire^  (.twifauorfcrtict agro- 

A.ep.+.f.lib7  ti,feddicit,expe^ta,depnatfchris,digeratttriommotio.  EtadConftantium. 
Medendiperiti  cuvident  notas  agritudines ,  vt  ipfiappcUant  medicinam  qmdem 
non  adhihentfidtamcn  medicina  temptts  expeCiant :  nec  deferunt  inttalidumfti 
lenioribtu  verbk,aut  quihfis pojfmt,palpant  delinmentis,ne  atit  intermijjn  ttgri- 
tudo  dffjeratione  animigrauefcat,attt  crtidiormedicinam  rcjjuat,  eo  quodedma- 
turitatem  /  eruenirc  nequeat ,  (i  indigejix  infolens  rerttm  hwufmedi  Medictttad- 
hiheat  mantu.  Siquidem  (Jrpomtim  cum  imm.tturtim  exagitatur ,  cito  deperit. 

Vil.  Oificiumeft,nonparcereargro,etiamriaiiquado  molefte  fe- 
racoblatamraedicinam.ConiideraM^^;rK;w,inquicidem  PatermiiS. 

Ainbt fcrm.;).  Vi'^.vtliaappQnentimmeiicar.^:cntaviilntnhtu,catr.menqt!Amorde',ntvlccrii- 
virwitiut  certe  ferroputrcfSia  rcflcantem :  cttm  tn  co  ipfo  hor.tnfit  mcdtcta^quix- 
vtitttatcmoperattiri£gfOti,^facit,qtii!dprodefJer;ouertt:tamcnq:iia£gerdolorcm- 
autnenvultyXHtr.onpoteU fiflinere proptcr  infirmitatem ajfctiat Jui , rcgat  vt 
cum  Medicus qttndabonitate dr  fitiuitnte fiia  curet ,  ^  non  afjiritatem  adhileat 
medicamsntorttm ,  nonfcrro  imidut  vttlnerurn  fibras:  autjt  alitcrnon  petcH,vt 
cttmmodcrationiftciat ,  c^  qu.idimftibtilitatc  mitigct  vim  doloris.  Et  Na  z  i- 

N.Apol.i.  A^tiT.h^iivs . Igi':em,'mc\u\t,';tiami/?tcrdiim c^ferrtmi^alperiorafl.mcdt  amenta 
CMedictis  nonniillis adhibcbit^qudi tamelfiperqiiam  moUfii  ejj-:  ■vidcc^.ntur,  nihit 
ta  •ncv  eorumperinde  ardmm  at^  difficile  efi ,  atque  mores  (jr  tffci^tum  mcdicari. 

H.cp.!.(.7.  HiERON.quoqsad  Amandum  ficloquitur.  Ptttrid^cameiferroindigcnt 
(jrcatiteriotacc  eHmedicinx  culpn,fedvu/neris:  ami  cl€m€ticruddit.xte  non 

H  inc.14.  parcitMedictu,viparcat,Jxuitvtmifreatur.^x.\ih.'^.\n^ztch.K\cm.mh0C 
qitoi^  ( a '  t  D  E  V  s  )  oftendnm  clcmcntiam  meam  injiar  Mcdtci ,  qinptitriiisncn^ 
parcit  ca  ■  mhtis ,  vtf.na  rnnhbrafc  rucntur :  nonparcit,vtparcat :  crudclis  esi,  vt 
mtfreatur ,  nec  conftderatpatientis  dolorem  ,Jed  vulmrufanitatem ,  confiderans 

illiid 


S    T    A    T    V     S.  1^9 

.i!ItdEmniieIku}fT,magisvoknsvm!mperiremembriirn,qiiafntotumcorpHsin- 

terfci  Et  S.Av  G  v  s  T.in  V(A.y^.Med:c:iscrudeliseJl-,quiexflMditho7mnem^O' 
fATcttvulneri & futredtni .Mtitres quomodofiicmt  in  balnels  ad fdutemjiiios? 
nonne  parnHli  clamant  inter  manus  earmn?  IlU  ergo  crudeUsJimtyVt  rfo  parcaat, 
nonexaudiant  lacrymM?nonne plenx  fintpietate? cr  tamcn  clamantpucri,  &■ 
non  eisparcitur.  Sic  d^  BEFS  nojierplcnus  ejl  charitateijedidio  videtur  non  ex- 
tudire,  'vtjanet^^parcatin  Jempiternum. 

VII I.  Officiumeftjadradicemmorbipenetrare,camq-, excindere. 
Hocnofter  AMBTR.OSIVS  inPral.fi^i.fcribenspulcherrimead  vtrunq; 
Mcdicunijlpiritualem  5c  corporalem  accomodat.  ^uia,\iXQ^\x.,per  ino~ 
bedientiam  culpairrepjerat,dum  mandata  diuina  temerantur  ,obedientiam  vti^^ 
pTA  cdteris  debuit  refarmarcvtjeminat-ium  erroris  excluderet.  Fibra  enim  tnde 
manauerat,  df  idcofcut  honus  Medicus  radtcesprius  vlceris  debuit  amputare ,  vt 
medicamentorufdubreremedimn,  vulneris  orafentirent.  Fruflran.  cicatricem 
atraueris,fJerpantinteriora  contagia:  imb  acerbaticrvu[ms,fforis  clauditur,  cu 
interius  virus  exdfuat.  Nam  quidproderat  donajfe  pcccatum,f peccandi  maneret 
*ffeclus?Hoceratnofanarecicatrtcem,fedclatidere.  Sic  ante  eu  S. C y  p r  r  a n.  . ., 
velpotiusClerusRoman.adiprum.  Vbipoterit,\nci\\\t,indulgenti.tmedi-        '^'  " 
cinatroc€der€,fetiam ipfeMedicus interceptapcenitetia  indulget periculis?f  tan- 
tHmmodooperitvfdnus,necJinit  neceffariatemporisremedia  obducere  cicatricc? 

Hoc non eji curare,fd fi diccreverumvolumus,occidere.S>c  S.Greg  OR.Iib.7.  g  c.it. 
Moralium,in  eundem  fenruni:  Vuiaera,ixx,ckuftpluscriu:iant,quia,  cumpu- 
tredo  qux.  intri>fcc:isfcruet,  eijcitur^adf.httcm  dolor  aperitur. 

I X.  OiEcium  ell:  ianitatem  lemel  reftitutam  coniiliis  &;  antidotis 
conieruare. Dvo  n.funtofficiamedicinarjinquitB.PRosPERinfen-Priji.     ' 
xcmiiscxk\x^\\^.co\\c&.'\s\Vnum,quofinaturinfrmitas,almdquocufoditur 
fanitits:itad!>ofn}ttdonagrati£:vn:im,quod&ufertc:tpiditatem,aliud,quodfacit 
mimipeyjeuerarevirtutem.  Et  S.Greg  oRiv  s  in  i.  Pialm.  Pcenitentia- 

lem.  .B<?»i,inquit,  MedicioJJiciwmefjnonfoltimfiltttem  refituerefedetiam  r&- 
ftitutamcujlodix  fcdiilitate  feruare. 

C    A    P    V    T        VI. 

Deproprietatibtts  quihnfdam  Medicorum. 

"DRoPRTETAS  primaMedicorumfit,  non  omnesjcgros  fanare,ec- 
■*  iamiiperiri(rmiij{icutnecomnesRhetoresperruadent,etiamfi{int 
eloqueniHmi.vt  tradit  Ari  s  T  .lib.  1  .Topicor.Quare  Didymus,aucto- 
rc  Antonio  Mcliifa,re£lc  perfedu  illum  Medicum  diccbatjnon  quide  M.p.r.fcim.y*. 
qui  omnino  curaret,fed  qiii  niuil  eonj,qu£  ad  vtilitatcm  &cura  perti- 
nerent,omittcret.  H  i  e  r  o  n  .fcribens  in  verba  Ifaiic  iuxta  UCK.Mortitiic$.t*. 
vitamnon  videbmt^ne'^^  medicijitfcitabmt.  Senfus,i\\c^iit,perJ^icuus  ef,code- 

mnari 


240  MEDICORVM 

mmrffal>ulafpoetarum,quiah  ^JcuUpio  ia6lant  Firhiumfu/citatum.T^onfolun* 

autcm  hoc  de  mortuisfed  deomni  infirmitate  dtcendum  efi,  quodabf^  Dci  mijeri- 

T&\.ii£.t.       cordia  nthilmedendt  ars  valeat.Sedquoraodo ,  nifi  Dominttsitdficauerit  domum, 

inuanum laborauerunt quixdtficant eam.  Sicnifi  Dominm languorem curauerit, 

inuanumlaberantmedici,quicupiuntjanareianguentes.  NtfiDominta  cujlodie- 

ritjanitatem,inuanum  cujtodtunt,  qui  etiampracepta  cujiodiendafalutii  prcpriis 

edunt libris  -.fcmper^  dicendum  eff  nonfolum  in  corporu ,  fed  etiam  inanimaja- 

fCil  wi.}.      nitate.   Benedtcamma  mtaDomino , quifanat  omnes  languorestuos.  Idem  ex 

o.i.dePomo.  Ethnicis  canit OviDivs  adRuffinum. 

Non  €)i  in  medico  femperreleuetur  vt  teger, 

Inttrdum  do£laplm  valet  arte  malum. 
(^dferat  ipfe  licetjacras  Epidaurius  herbas, 

Sanabit  nulla  viilnera  cordisope. 
Tollere  nodofam  nefcit  medicina  podagram, 

TSlecformidatisauxiliaturaquis. 
Eura  quo^  interdum  nulia  medicabilis  arte, 
Autfifit ,  longa  eU  attenuania  mcra. 
1 1.  Pr  OPRIE  T  A  s  ,quod  medicina  eorum  ad  tempus  fic  amara,exi- 
H.l.t.Icrem,  tus autemiucundus. ItaHiERoN. Owwvk, inqiiit,wf<af/«»4^4^f/rf(S?rf«7- 
pui  amarittidinem  ,fedpo[}eafru6im  doloris fanitate  minifiratur.    O m nin o  fi- 
mileilli,quod  Apoliolus  ibribit  de  caftigationeDomini,quiEmedi- 
Hcb.ii.ii.      cinx  locoa  Dominoin  hac  vita  fuppeditatur.  Omnis  autem dijciplina, 
zitjinpKffenti  quidem  videtur  non  ejjegaudiffed  mceroris-.pcjiea  autem  frttfium 
pacatijftmumexercitatis  peream  reddet  infiitiie. 

lii.PRoPRiETAS  eft,quodaliquandocontrariacontrariiscuret 
ineofecutiisPrincipemMedicorum  GhriftumjVtobferuauitGRE- 
G.  e.  I.  G  o  R I  vs  Magnus  hb.  24  .moralium .  Mos ,  inc^y\\t,niedicln£  efi,  vt  aliqtian- 

dofimtlia  fimiUbus,  litqttando  contraria  contrartis  ctiret.Kla  rnftpe  calidajrigidis, 
frigidafrigidis^Siepe  autemjrigida  caitdis,  calidjfrigidisjariare  cenfueuit.Veniens 
ergo  ad  »  os  dcfupcr  Mcdicm  nofier  tantif^  nos  inuentens  laguoribta  prtjfis ,  qutd- 
dam  nobisfimde ,  cf" qutddam  contrarinm  app'fitt.  Adhomines  quippe  homo  ve- 
mi,jedadp;ccatoresiufiti6,concordiuitnobisvcritatenattir£,feddtjcrepauitano. 
s.lib.i.c,9.  /'/irr/^w  ;/<'////(«.  ApudSENECAMlibrodeClementiaexftatdiftumLi- 
Vi^  mulieris.f<«c  quodmedicijoltnt ,  quivbi  vjitata  reruedia  nonprocedttnty 
tentant  contraria. 

1  V.eft,  nullamartemmedicinaefieinconftantiorem,null;.mta- 

p.e.f.  '  Hienfriiduofiorem.  Hancallignat  feniorPLiNivs  lib.  zc>.  A'«//<<,  in- 

quiens ,  ars  inconflantior  medictna,nulia  fdtpitu  mutatur,  cumfitfiu^tiofior 

nuiia.Etruvfus.In  hacartiumfola  eitenit ,  vt  vnicui^medicumfe  profejfofiattm 

eredat  ur,cumfitpericulum  in  tnilio  mendacio  maim, 

V.quod 


S    T     A     T    V    S.  .^41 

V.quodprxceptamedicinsparum  congruant  cumdiuinispra:- 
tceptis:quiamediciverbicauracomedereeosiubent,quodDeusvel 
Ecclefiavelletieiunare.EamtraditS.AMBR.os IV s.C(?»/rdm,ait,<^^«^  A.inPfal.lt». 

....  !■  /-    ^  V  .   .       .  ,        f  ,..   _     Grat.de  Conl. 

nx  condittomprxceptit  medtctmjunt,qti£  a,  letHmaretmmt ,  mubrare  m»jtnut,  j.j.c.  conuaiia. 
a  b  omni  intentione  meditAtionis  ahducuntiitii  quifemedicinis  dederit  ,Jeip/umfi- 
hiAbnegat.  Vixc  tamen  regula  ordinaria  non  efl:,.quia  videmus  ieiunij 
priEfcriptionem  maxime  elTe  apud  Medicos  pro  recuperanda  fanita- 
tecommendatam.  IdcircoenimfuperiusS.  Basilivs  in  qusftioni- B.gj;.. 
bus  fufius  diiputatis  dixit ,  non  mediocre  meme»t»madcontinentiam  celen- 
dam  artem  medtcinA  afferre,  quodabea  delttiji  awputenturiXJrcrapuladamneturt 
C^  ieiunii  commendentur. 

VI.  Proprietas  fit,quodMedici,quamuisperiti{Iimi,fi&;ipfiin 

•inorbuminciderint,raropofflntfibiMedicinamfacere,itavtprouer- 
biiloco  diitlum  illud,A/£D  fCEcurateipfum,\2i^ex.my&i  Chriftusapud 
B.  Lvc  AM  ita vi\liY2Luit.Fti^^,inquit,dicetfsmiht.hancfimi/uitdinem:  A<te--^^^-*>'*l- 

■  <//cfc«r<j/«^/w.idefl:,  prouerbium,vtcxponitEvTYMiv^.  iRatio.efl:j 

^  quia  paflio  sgritudinis  obicurat  eorumintelligentiam. 

'C   A»P    V  T    ^VIL 

■  De  Moniti^s  quibufeiam  a  Medicopruand^ne 
facile  deiinquat. 

PRiMVMMonitum,neprius2gropr2:fcribere  aliquid  incipiat.aa- 
tequam  fcientiammoibi  6Lantidotum,praximq5aeceflatiam^- 
ploratam  habeat. 

1.  vtdiligenterfliudeat;  jpgrum  cumopusefl:  vifitet/medicinam 
quam  fecitcerroputetei  protururam:  nam  fi  dubitat,an  noxia  fu- 
turaiit  eoq;porrigittantumvtexperimentumcapiat,autnevideatur 
indo£tus,  lethaliter  dclinquit. 

^.nequxrtuscaufacurationemmorbiin  longii  tempusprotrahat. 
4.nead  corporisfalutem  cui-andam,vllum  confihum  det,quod 
vergat  in  animxdamnationem. 

5.  ne  fuperftitioncs  intvmifceat  naturali  Medicina?. 

6.  Vt ffgris  fuadeat  confeffionem  Sacramentalem.  P 1  vs  certe  V. 
Pontifex  Max.  falubriter  iuffiti  vt  quoties  Medicus  tcrtio  inuiilt  x-  ConP,  fiipja 
grum,faciat  a:ger  ConfelHonem.  -a''S«' 

7.  Ne  pra-gnanti  mulieri  prxbeat  medicinam  quaabortum  faciar, 
idq;  ne  propter  fanitatem  quidem  eius,'ficrcdit  veldubitetfoetum 
efl^e  animatum :  cum  autem  putet  probabiliter  non  cSe  animatura, 

,  poteft  matri  pharmacum  dari  ne  pereat. 

.Hh  8.Ns 


t^^v  M  r  L  I  T  A  R  I  3 

8.  Ne  flne  caufa  legitima  cu iquam  concedat  faculfatem diebus ve- 
ti  tis ,  vt  in  Qii  adri:  gcflma ,  vercendi  carni  bus ,  aut  violandi  ieiunium 
abEccleliaindidum. 

^.Vta:grosquoscreditmonturos,moneat,vtanimar,reiqjfamilia, 
ri  tempeftiue  confulanr. 

10.  Ne  ftipendium  exigat  iniuftum ,  nec  ruperflua  pharmaca  ad  di- 
tandospharmacopolas  prxfcribat. 

11.  Vtpauperibus  argris  gratis  medeatur,quos  probabih'ter.nouit 
rnorituros,  ni(ieismedeatur,&noneftalius,quiidfaciat. 

12.  Vtne ahis  medicis  detrahat , nec  quod  rede  ab  illis  femel a?gro 
prjEfcriptum  eft  leuiterimmutet.  LegedehisS.Antoninumj.p.  tit. 

7.cap.i.&2.Nauarrumcap.  15.  Manuahs,num.^o.&SylueilrumV~. 
Medicina. 


D  E    M  I  L  I  T  1  iE 

S     T     A.    T     V.. 

G  A  p.  V  X  I L 
De  Fffcahu/o  Militta  t^  BelB. . 

I L I T  I ^  vocabulum ,  vt  conftatVa^Milite  fumptum  cftT 
p  quidem  a  moUitie ,  autore  Fe  s  t  o,per  contrarium  difta, 
^  eoquodnihilmolle.fed  afperumquidgerat.  Alijmili- 
.1  temaduritia.quampro  Repub.fuftinet,putantappella- 
tum,velamultitudine,vel  ctiam  a  malo,quod  eius  induftriaarceatur: : 
aut  denique  amille,  quafimijlefimus  quifque,quod  rrium  milhum 
priuslcgio  fiebat,&  fingulxtribus  Tatienftum.Ramnenfium,  Lu- 
cerum  millemilites  mittcbant.  S  e  r  v  i  v  s  tria  militum  facitgcnera. 
Primvm  eft Euocatorum,  qui  non mihtes,  (td pro milite erant;  Vn- 
deConful  folebat  dicere.  Qui  vult  Rcmpub.faluam,  me  fcquatur, 
nam  diuerfi  ad  diuerfa  loca  propter  cogcndosexercitusmitteban- 
tur,  i.eft  Tumultuariorum.qui  necciTitate  aliqua  clefti  ad  vnum  tan- 
tumbellummilitant.quando  vieinum  perieulumVrbis  fingulosiu- 
rarenonpatitur.  5.  Sacramcntorehgatorum.quipofteledionemin 
Rempub.  iurabant  fe  non  recefliirosa  prjeceptoConfuIiSinifipoft 
completa  ftipendia.quod  militare  facramcntum  dicebatur.  Hi  vero 
plenammilitiamhabebunt,erantquequinquc  &  viginti  annisobli- 
gati.  Dehis  genenbusvideBvDjtvMinPandedis. 

B^LXVM  aucem  Fjesi  vs  abeUuis  dcducit,  quodbelluarumCtmu- 

tuo 


S    T    A     T    V    S.  245 

vtuoTelahiatuconficere.PRisciAKvs  pcrantiphrafin  &S.H1ER.0N.  H.epift.ry» 
adFabioIamde^z.  manfionibusW«»/dC/<!?«»»,quodminimcbonutn  ™*°'^'' 
iit, fedplenumacerbitate,ficuti«f4;jaPoctisdicitur,quod  minimc 
luceatj&r  /"(trf^jquod  minime  parcant.  Cassi  o  dorvs  libro  primo  va-  C.ciOi 
riarum  exiftimat  aBE  l  o  ,  qui  primus  gladium  terrcum  produxit,  no- 
minatum  bellum.  Nos  vtroque  nomine  intelligimus  profeflione, 
Milites  &  Bellatores ,  qui  ftatum  militi^  fufceperunt ,  fiue  prefanum 
& cxternum ,  fiuc Sacrum gerant.  S.  Greg  orivs Nazianzenus non  g  orat.aa 
{emeIvocatBellumfacrum,quodinterEpifcopos  &Saccrdotcspro''''  ^' 
rebus  facris  &  diuinis  gcrebatur,alludcns  ad  Phocenfc  bellumEth  ni- 
corum,quod profanoDclphicodirepto&ipoliatogercbatur.   Re- 
ftiusfacrumvocatumeft  aGviLHE  lmo  Tyr  10, quodmuUisan-T.mL'b.(ieW- 
nis  a  Chriftianisgeftumprorecuperationetcrrjefan<*2,quam&re-  lo&a»» 
icuperarunc. 

C    A   F   V   T      11. 

Militaremjiatum  ejfe  hon^um  ^  Imtum^ 

EX  noftris  Api-^ftatisolim  Ivlianvs  Impcratorfuit,  vtinfinuat  S. 
Gregor.  Theologusorationeprimaincundem,quiarbitratus  G  fiibfta. 
fuitChiiftianisomninovetitumeflebellum.  Ethacartatccum  Ana- 
t)aptiftis  quidam  Semicatholicus  fuit  Erasmvs  Roterodamus,qui 
inannotationibusad  cap.j.  &  i2.Lucaj,&fufechiIiadc  quarta  ada- 
-gioium  ccnturia  prima  id  perfuadere  fibi  conatus  eft  ,  reclamanti- 
bus  prarfus  diuinarum  literarum,  Sandtorumque  Patrum  ceftimo-  ' 

^niis. 

D  rv  I N  1  s  litcris  quidcm ,  nam  conftatD  e  v M'Opt.  Max.  qui  ni- 
hilmali,tefteS.  AvG  vsT  in  oiRiz.contra  Fauftum  impcrare  po-  k.c^i. 
teft,bellaimperauifle.  In  Numcrisenimdicitur.X5f«/«/5'«ff/?D^wr-  Num.ij.ir. 
ntu  ad  M0yfin,dicens,  H/iJles  vosfintiant  M4dianit£(jr percutite  eos,quia  (^  ipfi 
egerunt  hoftilitercontravos.  Et  in primoRegumSamuel.  Hsc dicitI>omi- iReg.ii.t. 
nuiexercituum^Recenfuiqu£ctm^fccit  Amalec  lfrAeli,quomodo  reftitit  eiin  via, 
cum  afcenderct  de  JEgypo.  Nunc  ergo  uade  (^percute  Amalec ,  (ir  dcmolire  vni- 
uerfa  eius,  &c.  2.  legimus  D  evm  ctiam  iuuiffe  przliantes.  Nam  in 
Exodo  dicitur.  Cum  leuaffet  LMoyfcs  mantts  vincebat  ifraheL  Et  in  Ocu-  Eiod.t^.n, 
teronomio.  Nolite metuere nequt timeatis eos.  Domintts Deus e^ui eft duSior D^"'' "• 
'vejlerifronobisipfe pugnabit.  Et.  .^omodo ferfequebatur vnut  mille)C!r  duo    "*  '**'*** 
fugarent  decem  millia.  Nonne  ideo  quia  DEF  Sfttus  vendidit  eos ,  &  Dominut 
-tencluftt  iilostEt  in  Pfalmis.  ^i  docet  manus  mtoiadprdium,  &pofuifti,  Pfaljr-^i 

■Mb    ^        nft 


A.C.  --f- 


144  M  I  L  I  T  A  R  I  S 

Lue^.i^.  'vt arcum teyeum,britchiAmea.  Deinde  in  nouoTeftamentOjCummili. 
tesrogarencIoan.Baptiftam,ciicentes,^«/^/4f/fw/^^»(j;,nempe,vt 
faciamus  frudus  dignos  poenitetiaj,  refpondit.  Neminem concutiatisyne  ■ 
que calumniamfaciitis , ^ contentt eflotefltpendiii vejlris.  NonreJ^ofuiit eis, 
inquit  lib.zi.contraFauftumS.  Avgvstinvs.  ^rmaahiictte militiam 
fftiimdi'/erite,fieminempercutite,vulnerate,proflern!te  neminem  .fidquiafcie- 
hat,eos  cum  hxcmilitandofacerent,non  effe  homicidas,fed  mimfiros  legU ,  ^  non 
'vlt6resiniu7iarumfuirumfedfalutispublic£  dcfenfores ,  refpondit  eis ,  ntmmcm 
cOKCUiiatis,  ^c. 

Pos  T  REM  olaudaturinnouoTeftamento^quiinftatumilitije 

Matth.i.io,    vixerunt.  NamChriftusapudMatthxum.laudauitfideinCenturio- 

vws^Cii-illimilitiA  defertionem  w^^fr^a/r.aitibidemS.  AvGvsxro.  Et  in- 

Aft.  10. 1.        A£lis .  Firautem  erat,  i nquic  B  .Lucas ,  Cornelitts  Centurio cohortis,qux  dici- 

ttir ItalicA 3  reit^ofm ac  timens  Deurn.  Qui  &  i bi  dicitttr  vocafft  adfe miUtcm 

Bcb.11.55       metnentemDEV M  fxhisquii//ifarebanf,c^c.Et^.poCio\usadHcbrxos, . 

Sanc/iperfidemfortesfaSitfwttn bei/o,caflra  vcrterunt exterorum, 

TrinAtioI.i.c.  ILRa  T  RE  s  ranaiidemdocuere.  NamTertulLianusin  Apdo-- 

Ad  Scap.c.4.    gctico;  Sczd  Scz^ahm ,aitGermanicam /itim Chrifltanorum  niilitftmpre- 

cationibus adDeumfa^is  tmpetratoimbridfcuffam.  Si  autem  ilhcita  tuiJlet 

T.inGD.c.i.    miUtia  Chriftianis  ,  eorum  orationes  non  fuiflent  exauditae.  Etin' 

ScorpiacocontraGhofticosaffertexemplavccerisTeftamcnti,qui- 

C.e.j.-  busbeliumindicituraDeo  idoloIatris.EtcademcitarB.  C  y  pr(.iA-- 

NvshbrodeexhortationeMartyrij,addens,quod  fiharcanteaduen- 

tumChriftiferuatafuntcircaidolasmuItomagisreruandapoft.L  A- 

L.c.jj.  cTANTivsquoquelib.6^.  inftitution  5^//f,inquit,quidemrepTehen- 

€.oiat.3.        duntur,fedquje  cantra  iuflttiam  natafunt.  Gregor.  Nazianzenusin 

oratione de Pace.  ^inquim Sdomonis tl/ud iaudem , cj^iii vt aliis imtiihui 

rehuS'^  ita  etiam  bt/io  acpaci  tempusfium  velut  lata  Irg^  decernit-.hcc  vrum-t»- 

men  adnciam ,  ciuod  licctvtriufque  tcmporis  habfridaftrstio  ,  quandcquidim 

iHXtailliUslegfm  atqueaitSioritatemprddareifiterdum  biilum  fufcipiatur,c]uam- 

diu  tnmenltcet  jfrs-perfiores  adpacem ife delemw.  Hoce>  xw fuhlinntu & diui- 

ntuii^tixi apologetico I.  in  genere. C^Ulnts.inqmt,  c^ optabtlius esr egre- 

giumbciiurnpiceimpia,  &  a  Deo difraheyite,oh e micjue cauf&m  tlcmenitmho- 

minemadpug'iam  firmatfptritus ,  vt  b'c/ii  gfrcndifacukate  inftruE/um.    Id  fa- 

dcloelis  j.cap.  vbl veriio noftra habec,  lnfirmtisdi'.at,quiafortiiegefum. 

L  X  X.  habent.  ^ii clemenseTt,adprdium  cfpugnam  fe comparet,a' ftrenuum 

€.riom:ii.    ^Mlicofumfefrxbeiit.  S. lo.  Chrysostom.  agens  deCorneHoGen- 

""      ^  turione  in  Attisjmdites  hortatur,  vt  in  timore&pietaceilUimimi- 

Tom.j.         rentur,acde  iuftolucro  eleemofynas  faciant.  Etinhom.  conualu- 

Mauh.8.10.    dasos,  gentiIes,&ha:rcticosdealteroCeiuurJoneagens.itf/.//ww,in- 

qHis, 


S    T    A     T.    V    S.  24r 

CFctis ,pratexu,&dicu,  mnpoffumsfjfepm.  Ccnturio  neme  mleseratydequo 
JESrS  ait,  neque  i»  l/rahet  tantamfdcm  inueni.  mhitque  mcuit  itli  militiajua. 
S.Ambrosivs  veropr2terquanTquocilibroprimoOfficiorutna;vir-  A.c-^r." 
catebellicacommendetlefumNauejGedeonem.Ionatham&Ma- 
ciiabxos,c.  4r.  hisv erbis conclwdit:  Hahesfortitudinem bellicamiinqus  ' 
Konmediocris  honefliac  decoriformaeil-,quodmortemferuituti  prttferat ac tttr- 
pjtudmi.  Etin  fermone/.  nmmiUt&ye ddiUnm-eH^fdfrnfterfrAdammi- 
litare. S.Ioannes,inquiridemlibro  i.  inLucam fitpendia  conJlitHtanii-  A.eiS 
Idia ,ne dum fumpftu qu£ritur,prada  graffetur.  B.  Thegdob-ETVs  libro  J.  T.c.ij. 
Eccl.hift.  exS.  Damafi  epiftolalaudat  ImperatoremTheodofium, 
QDodtyrannos  fibiaducrfanteseuerterit.  S.Avgvstin  vsadMar-  A.ep.j. 
ceUinum.    SiChn/liana, inq^ait ,  dfiplina  omniahclla  cuipara,ho5 militihus  ■ 
pptiui confiliumfklutis  pcemitnttbut in Euangetio  diceretur , "vt  abiicerent  arma^  . 
fiquemiliti£  omnina  fubtraherent .Di£ium autem eis Luc£ s .  Nemincmconcuffe' 
rit(S,nutlicalummamfeceritisyftfficiat  ziobis Jlipendium  'veftrum.  ^uibmfro- 
trium  flipendiumfuffiierepr&t<pit,militare  "vtii^  nonfrohihuit.  Vidc  plura  ep. 
50.adBonifacium,&lib.  zo.contraFauftc.^^.S.GRECoRivsGen-  G.Iib./.ep.yi. 
nadium  Imperatorem  vehementerhortatur  adcompefcendosbel- 
lo  hsreticos.  Eminentia ,  ai  t ,  veflra  conattn  eorum  com^rimat,  ^fuperbas  eo- 
rum  ceruices  iugoreditudinii premat. 

III..  Idemhoireftum  &  licitum,imoahquando&rneceflariuTn  co- - 
gnoueruntfola  natura  &  ratronePhilofophi.  NamPhilofophoruni 
princeps  Ariftoteles  in  7.  politicorum  ,  hellum  numerat  inter  agi- A  c.14. 
bilia vicsE humanx vtilia & necelfaria.  DiuifaeH, \nc^xx\t,vitatotain ne- 
gBtium-^otium.hetlumque^pacem.  Et  poft.  Eeltum ,  inquit. gratiapacis,Ke- 
gotiKmautemgratiaotij,neceff.iria^%itiltagratiahoneflorum.^tihi6cxx\.Pa- 
tetigitur,  quodbelitcjirciftuiia honajuntexifimandafednonvtfinisfupremuSi  ^ 
fedqratia  iU-ui. 

Ne  c  mirum  philofophum  ita  fenfiffe,  cum  lege  naturaecompc-"- 
tat  homjnihus  vim  vi  repellcrei  vt  tuti  &  incolumes  efle  queant: 
aliquando  autem  ad  id  commode  pra;ftandum  prsfidio  pleni  belli 
opuseft.  - 

IV.Devs  Opt.  Max.aliquandotuminveteri,tuinnDUoTefta- 
mcntodiuinitus  iniraeulis  approbauitpriiia.  naminlofueadfolum  '°  •*"• 
clangoTemtub:irumcorrueruntmuriHiericho.EtinquartoRegum4.^'g'7* 
adftrepitumexercitus,quinullu$erat,Aftyrijfugcrunt.Itemquando 
quinqjequiresde  ccelo  apparuerunt  pro  Machabarispugnantes.  Et  i-Micn*"- 
cumangelusvnanoftepercuffitiSj^-.millia  Aftyriorum.  EtcumGon-  ''^■^'fr''' 
ftantinus  Imperator  iigno  crucis  vifo  in  coelo,audiuit&angelos  a- 
ftantesdicere.//»^<;cw/>f<',tefte£ufcbiolib.i).Etdeniq;cumTheodo-E.c.9. 

Hh     3         fius 


V4«  MlLITliE 

.Tk.Lj.e.i#.    {lusvifisloanne  &Philippo  Apoftolis,  vidoriamadcptuseftcontra 
Eugenium ,  tefl:eTheodoreto,&c. 

V.Eccleiiamihtares  quofdamOrdines  approbauit,  confirmauit, 
&  etiam  in  numcrum  Rehgionum  approbatarum  fufcepit.  MiUta- 
dum  aucemOrdinum  nomineintclhgo.qui  tribus  Rehgionis  voti« 
aftridliformulam  viucndi  autoritatc  Ecclcfise  approbatam  profefii, 
cum  hoftibus  fidei  &  rehgionis  Chriftiana:  bella  fiue  nauaha  fiuc 
terreftria  committunt.  In  hofce  ordines  tria  folent  genera  homi- 
num cooptari.  Ahj  enim  funt  viri  nobiles ,  quitanquam  quidam  fa- 
crimihtes  inftar  Machabjeorum  pro  fide  ac  lege  Chrifti  cumTur- 
cis&Saracenisfortiterdimicant.  Ahj  verofuntclerici,qui  ad  diui- 
tia  minifteria recepti  in  ipforum  Ordinum  CoUegiis  commorantur^ 
in  choro  cantant  diuinas  laudes ,  Miflarum  facrificia  faciunt ,  Deum 
pro  militibus  precantur,  &  folent  Ecclefiis  praefici  Ordini  militari 
lubie6tis  ,ahquando  etiam  tanquam  capellani  cum  ipfis  facrisequiti- 
businmilitiaverfantur,  adeorumconfefliones  excipiendas,&  rem 
diuinamfaciendam,Euchariftiam  impertiendam.  Alij  deniquead- 
roittuntur  ad domeftica munera &:  minifteria ,  qui  cum clericis ,  tum 
militibusittferuiunt.  Hiordinesvocantur  militares,quoniamadmi- 
iicandumfuntinftituti.Religiofi,quodmihcesr!ibus  votisreligionis 
iuntaftri(5ti.Sacri,quiaregulamabEcclefiaappiobacamprofitencur, 
&deuin6i;iaddimicandumprofideChriftiana.   VcifuncHofpicala- 
rijS.  loannis  Hierofolymitani.  Milites  S.  lacobi  inHifpania,  Cala- 
tranx  &  Alcantarx.  Hofpitalarij  nunc  dicuntur  Melitenfes ,  funt  & 
alijmulti  militarcsOrdines,de  quibus  vide  loannem  noftrum  Azor 
E  idrailiKs    inftitutionummoraliumlibrodecimotertio,  acap.i^.  &S.Beknar- 
.cctnpii.  D  vM,quimilitesTemplilaudat,quodanimo&corpore  certent  pro 

iidc. 

TI.  PontificesRomani,etiamConciliis  conuocatis.fsEpe  proba- 
runt  bella  contraTurcas  &  Saracenos  fufcepta,  imo  &  excitarunr,ad 
dlla.vt  VrbanusII.anteannos  joo.inConc.Claromotano,  &fuccef- 
^or  eius  Pafchalis  II.  &  alij.  Similiter  Concilia  Generaha ,  Latera- 
nenfcfublnnocentioHI.  Lugdunenfe.  Viennenfe,&c.  acetiamD, 
Bernardvs  adidbellumhortatuseft,  vtipfeindicatinitiohbriz.de 
Confideratione  ad  Eugenium. 

D I  c  E  s  cum I V  L  I A  N  o  &  Erafmo huic dodrinx  repupnare prs- 

ceptaEuangclica Chriftimam  initio  Euangelij  fui  mox clamat  Chri- 

■Matth.f.59.     ftus.  Ego  atitem  dico  vshis mnrefjlere  malo,/edfiquis  te percujferit  i»  vtiam 

Mwth  arf.jj.    7naxi/laf»,prtthei/li(^alteram.  Et.  ^uiacceperitgladiumygladioperibit.^i 

iRom.  14.17.    Apoftolus  ad  Romanos.  liuUi  mdhm  fro  malo  reddtntei,  £t.  Non  vot 

defe»-^ 


S    T    A    T    V    S.  ^  247 

defendenteSiChArtffimiJeddate locum irauScnftumeHenm.   Mihivifidi^am, D-ut.jt. jy^ 

(^egoretribuamdicitDominui.  PoflemrefponderecumGREGoR.  Na-Giniulian.: 

2ianzenoorationci,verbisilliscontinencofilium,nonpra2ceptum, 

fed  malo  cum  S.AvcvsTiNoad  MarcelHnum  &  contra  Fauftum  A.cp.s.&i*. 

dicerepriEceptoilligeminamfubieftam  rententiam:  Alteraeft,vt  ^^ 

fimus  etiam  animo  parati  ad  tolerandas  patientcr  iniurias :  fic  vc 

illud.  Siquis  te percujferit ^  &rc.  non  fignificet  alteram  efle  reipfa  prx- 

bendam,  fedpatienter  efle  ferendam,  tum  infiidam,tumanimum 

quoque  efle  pacatum  ad  ferendam  alteram ,  ii.quis  fecundo  perca- 

teret. 

SicemmratisfieriiftiprsceptoprobatAuguftinusexemploChri- 
fti  &  Pauli.  Nam  Chriftusloannis  18.  percuflTus  in  facie  non  viola-  loan-'»-»*- 
uitidpia;ceptum,  fed  fingularcdocumentum  patientixdedit,  tam- 
etfi,  inquit  illa,  nfinpr^buii  percuiienti  alieram  partem  ,fedpotnti  prohibuitt 
ne  qmfeceratiiniuriam  augeret,  dicens.  St  male  Ucutttifum ,  tefiimoniumperhibe 
demalo:fi autembenetCur  mecxdis.  Sedimpkuitt^men  abunde  idpracce- 
ptum,  quia.,vtaitidem  Auguftinus,/»^^^/»*  venerat  nonfoluminfaciem 
percuti ,/edetiamprohis,pro  quibtai/la patiebatur  crucifixtu  occidi,proquibtts 
ait,in  crtice  pendens  Paterigno/ce  illis ,  cjuia  nejciunt,  /juidfaciant.  Nec  du- 
bium  Apoftolum  Paulum  per  fimilem  pra;parationcm  animi  idem A'^*^»'' 
reruaflreprxceptum ,  etiamiiPrincipem  SacerdotMm,  qui  fe  percuti 
iuflTerat,  increparit. 

Alter  A  fententiaeft,patienter  ininriastolerandas,itavt  no« 
velimuseas  priuatavlcifci  au6toritate:beIlaautemiufta  nonpriua- 
ta,fedpublicaau£toritategeruntur.  Ethocmodointelligitur.^r<if-Ma"b-^-5^ 
ceperit gUdium,nt]x\ft priuata auftoritate ,gladtoperibit.  Publicaautcra 
autoritate  geruntur,  tum  ob  bonum  commune,  tum  etiam  illorum, 
qui  debellantur.-  \^pnda  ,  ait  S.  A  vg  vs  tin  vs  di^o  loco  ,funt 
multa cuminuitU- benigna afperitate plediendu.  2iam cui iieentia 4mquuatis A.ejj" 
eripitur  ,  vtiliter  vincrtur.  .^ueniam  nihil  infelicitu  felieitate  peccantium, 
qut  pcenalie  nutritur  impunitas ,  ^  maia  voluntas-  velut  hofiU  interm  ri- 
boratur. 

N  E  c  Mirum  Saluatorem  noftrum  rarionem  illam  iniuifllc  in  iro- 
ua  legc  fua  mitiflima.vt  omne  bellum,om  nemque  contentionem  dif- 
fuadcrct,fcd  vbiqj  laudaret  commendarctq;  pacem,  manfiietudincni  i 
&  paticntiam.quia  omnes  conabatur  verbo  &  cxcmplo  ad  vitse  perfe- 
£tioncmadducerc.SimiIiterciusfididifcipuliS.Paulus,S.PiiTRVS,id- 
circo  potius  nos  ad  paticndum,  quam  ad  defcfidendum  hortantur^ 
Si  autem  aliter  Chriftiana  religio  iarta  teftaque  teneri  non  poflit,  ■ 
non  vctaic;  vt  licite  aliquando  uiiuria  illata  propcIIeECjur  iuftis  de  ' 

caufis,', 


.-248  M  I  L  I  T  I  .E    ' 

.  caufi^  ,vt-pEoHxe  expUcatS.  AvGvsTiNvs.lacacit..contraPauftum 

.  a  cap.  7  6, 

'C  A  p  T  T   in. 

.  \^i£  conditiones  honeflam^  licitam  militiam 
reddant. 


M' 


Ilitiam  autem  honeftam  &  licitam  reddunt  tresferecondi- 
tiones  fecundum  Patres  &  (cholx  Dodtotes.  Pnmaerc,au£loL'i- 
tasindicentis.2.  caufaiufta.j.intentiorefta. 

P  R  iM  Aigitur  AvcTORiTAS  indicentisBellum^eftDE  vSjIm- 
perator,Rex,R.erpublicaHbera,velaliaRefpub  perfcdla^hoceft^quae 
inlurifdidionefuaperfefinitliteSjVtfuntquidamDacatusin  Itaba, 
Caftiolib.s.dc  &:Refpub."Yeneta.  Nonautem  Pnncipacus  in  Germania,fiquidem 
iufta hact.pun.  if^ j-ecognofcuntlmperium, vt Habeant  recurfam  ad vnum  comma- 
A.Ui.c.7j.      netribunallmperiale.  ItaS.AvGvsTiN.contraFauitumtradit.  /«- 
t(reH,\n(\\!i\x.,ejmbttscaulis:,quihuJqueauthoribiti  hominesgirenda  bclUfufci~ 
piant:  ordotantenillenttmiiliimvrtaliurMpaci  accommoiatm hoc  fcfcit,  vtjafci- 
piendi  heRiiUthorita4atqueconfilium,pnesfriwcifem  fit ,  eXiquendi  atuem  isijji 
.  beBteu-minifleriummil:tesdebeantpati,faluti(jue  comnruni.  B  Uutnaut^mquod 
gerendumDEOauihrefufLtpitur,r(£Jefufcipidubttarifasnenesi,veladterren- 
dant,  vel  ad  obterendam ,  vetadfubiugandam  mortaliitm  fuferbiam ,  cjuaniont 
illudquidem humana  supiditate geritur , nonfclumtncerrtiptibilt DEO ,fed'iec 
■jAniiis  eitti  obeffe  aliquidpotefi :  qmhttspotiui  ad  exercindam  fattentiam ,  (jrai 
.  httmitiandam  animam  ferendamquepaternam  difciplmam etiam predejfe inueni' 
iur.Neque  enim  habet  quifquam  in  eos  vllampete(latem:,nijicuifuit  data  dcfuper. 
\  B.etn.1}.  i.       JVb»  enim  eHpoteJlai,ni(ia  Deo,(iue  iubente,  (iuejinente. 

Il.CoNDiTioeft.vt  detur  caufa  iufta.ob  quam  bello  iuflo  vin- 

dicaridebeatfaftainiuria.  Bellumenim  cum  multaincommodaho- 

minibusafferat.noneftabvlloMagiftratufufcipiendum,  nififit  ne- 

A.ep.207.        ceflariumadiniurisBcompenfationem.   Paccmhabere,dicitS.  Avcv- 

S TiN vs  ad  Bonifacium , debet voiuntas^bcilum  ncccjfitas,  vt libcret  D  E P'S 

nece^tate,& confertiet  inpace.  kaquecaufabelli  nonminordcbeteffe, 

rDeut.ij.i.     .,  quamdamnaabelloafferri  folitaiuxtaillud  Deuteronomij,  Promen- 

furapeccatv^erit (frplagarummodiis.  Poffumusautem  in fpecie  ex  ipfa  Sa- 

cra5Griptu£aaiiquotgenerainiuriaruin,"eolligere,obquaslicueritin- 

ferrebellum. 

I.  Iniuria  flt  ,  quandoncgatur  ,  quod  iure  debitum  eft  ,  ficuc 
iNuffl.11.13-    .Amorrhjei  fiHis  ifrahel ,  in  Numeris  ,  negarunt  tranfitum.  de  qu» 

S.  Ay- 


S     T    A     T     V     S.  i4^ 

S. A V G V S T . Notandum:,m(^\\it,eft,cjuemadmedum iufta bellagerantur. Inno-  a<i«-ib 
Kius  enim  tranptm  negabatur,  qui  iure  humanxfocietatis  itquijjimo  ^atere  debe- 
bat.  Vnde&C^SAR  apud Lucanum ait: 

K_yirma  tenenti  omnia  dat,  quiiujlanegat. 
Romani  ciues  enim  tuto  vrbis  aditu  tunc  eum  prohibebant. 

a.  fit,quandoproprieresabhofl:einiquedetinetur,ficutfilius  Sau- 
IisIsboreth,Diuidisdetinuitrcgnum,vteflin2..Regum.  i.Reg.i. 

3,  quando  hoftis  inique  Rempub.  inuafit.  Sic  enim  filij  Ifrahel 
fspe  bella gefTerunt  contra Phihflaros ,  &  Macchabsei  in  Antiochum 
&  Demetrium. 

4.  quando  alij  hoftibus  fuppetias  tulerunt.  Sic  enimDauidpugna- 
uit  contra  Siriam  Damaf  ci,  eo  quod  tulerit  opem  Adarezcr  regi  S  oba, 
vteflin  i.Regum.  i.Rifg.». 

y.  quandopubIicacontumeliafa£taeflPrincipi,ficutfa£taefl:are- 
ge  Hammonitarum  nunciis  Dauidis,  quibus  barbam  &  vefles  pr^fci- 
dit.Vtefline0dem2.Reg.  iRcgio. 

6.  quando  rebellionis  audtores  fuerint.     Dauid  enim  pugnauit 
contraSeba,quiapopulumfolicitauit,v'tabiproa.dfedeficeret.  Inde  ^^^„^q, 
enimprobamusetiamiuflumefle  contra  rebelles  hxreticos  pertina- 

ces  bellum  mouere,  vt  S.  Gregorivs  fuafit  Gennadio  Impe- G.lib.i.cp.y». 
ratori. 

7.  quandofuntqui  improbostueantur,quomfnusiuftasdentpoe- 

nas.  Sicii.  tnbus  Ifiraeliuile pugnarunt  contratribum Beniamin,quia  ^"'^ ■*°* 
tradere  nolueruatauftores  ca.d:s  vxoris  Leuitaz.  Vnde  S.  Av  G  V  s  T  iN. 
q.io.in  lciuedefiaitefreiuflumbellum  aduerfns vrbem ,  qu£  vindicarc^ 
neglexerit,  quodafiis  improbe fa.5ium  eU. 

a.  quandoviolatumeftfcedus.  Sic  loram  iuuante  lofaphat  iuflo 
regeIudapugnauitcontra'RegemMoab,quianolebatreddcre  tribu- 
tumagnorum&carietum,  quod  antiquo  fcedere  pendere  debebat,vt 
cftin4.Regum. 

Q^o D  li  Pnncipi  autcm  conflet  fe iuftam  habere  caufam belli  indi- 
cendi,  non  debet  flatmi  indicere ,  fed  prius  ab  aduerfariaparre  p-  tere 
codignam  f'atisfa£tione,8: eam fi  ofteratur acceptare.  Quod  li eam  no 
acceperit,tumpoteritbcllumindicere.  Si quandoenim,  inquitjDEVS  Deut.ioip.. 
inDeateronon)io,accejJerisadoppugnandamcu(itatem,off"ereseiprimumpa- 
cem:firecepertt,  CT  aperuerit  tibiportas,  cunifuspopulus,  qut  in  ea  eft,filuabitur, 
drferuiet  tibifub  tributo.Sin  autemfosdiis inire  noluerit,  (^  coeperit  contra  te  bet-  ■ 
lum,oppugnabiseam. 

III.   CoNDiTio  eflredaintentio,vt  fcilicetbellum  fufcipiatur  ■ 
itudio  boni  communis  &:  pacis,&:  non  ob  alios  f  iniftros  fines ,  quos  lo- 

li  coci- 


i.S^  M    I     L     I    T    I     .£ 

A.l.«x,7.*.  co  citato.enumcrat  S. Av  g  v  s  t  i  n  v  s :  §lmdcmm,mc[\\\t,cif!pafurw  h--'- 
lo,  nn  qiiia  morittnttir-,qtianclo^^  n-/orituriiVt  ddrmncnttiv  ini>ace  'viBurifHor  :■ ;  - 
prehendere  ttmidorurK  eJi,non  rcligioforum  tiocendictiptd.ttiiS;  i<k':fcc::di  crr:Je- 
Utits,irnpacatiii  atqne  imiAacahills  anir,im,feritas  rebellcndi ,  iihido  dominandi, 
^ji qiiaji?nilta-,h£cjimt qiiinin  hellU  ttcreci4pa:itur,qiiodpLirttr3g,  tta  ctdpantitr, 
njtetiammrepmtantiir.  Qudd  autem  belli  intcntio  fit  pax,iclem  tradit 

A.ep.ior.  A V G  V s T I N.a! ibi:  Non,\ni:^'X,Vax  qitxrittir^-vt bellitm excttettir-,fedhelliim 
gentnr-,  'vtpax  acqiiir.xtttr.  Efo  ergo  etia.hellandofaciJicus,vt  eos  qnos  expiignas 
adpacis'Vti/itatemhci'ldndoperditcas.Et\ib.ip.dccimt3.tcDev.Sicut,cLit,ne- 
mo  ef,qtngAuderc  noltt-,  ita  nemo  ejl,qui  pacem  hahere  nolit.  ^uandcqtiidem  d^ 
ipfiqui  hellavolunt,nikil aliudjqHamvincere^voltmt :  ad gloriofam  ergopacem 
bellando  ctipiuntperuenire.  Pacis  igitur  intentione  geruntur  idrhella:abhis  etiam, 
quivirtutembclitcamftidentexercereimperandoatquepugnando.Vndepacem 
conflat  belli  e(fe  optahilem finem.  Onmts  enim  homo  belligerando pacem  requirit, 

Acii.  mmo  autemhcllumpacificando.   Necaliterfenfk  Anftotelcs,  nam  in  7, 

P  oliti  co  r  um:  Fink,  ait,  est  enimn^tf&pe  iam  dtxtmpts,belltpax,  negotij  otittm. 

C    A    p    V    T      I V, 
Deproprietatibiij  honi  <^ulitis. 

pRiMA  Proprietase{l,MiIiti  non  incumbcre  obljgationcmcxami- 
■*■  nandi&:cognorcendiiuftitiambelli,ficutipfiPrincip:,eiusq;confi- 
liariis.  Sienimmilesfitfubditus  Principis  arqueetiam  ftipendiarius, 
etiamfi  fpeculatiuc  dubitet,non  pradice,bellum  (it  iufluma  Domino 
fuo  indiitix,  non  tenetur  ftatim  abarmis  difcedere.  Ita  n.fcribir  S.  Av- 

A.l.it.c.75>  G  V  s  T  iN.contraFauftum:  Vir iufns,f  forteftb rege  etiam  hcrnine  facrilcgo 
militet,reBepotef  illo  iuhente  hellare  ciuic&pacis  ordinemferuans:  cutquodiuhe- 
tur,  vel  noneffecontra  DEl  prAceptumcertum  ef,  veivtrumftt^ertum  non  ef, 
ita  vt  fortajfe  reum  Regemfaciat  iniquitas  imperandi ,  innocentem  autem  mili- 
temojiendit  ordoferuiendt.  Si  autem  miles  non  fit  alias  Principi  fubie- 
£lus,nonpoteftIicitenomenfuum  militiicdare,  iidubitat  de  iuftitia 
bellij  quandoquidem  nulla  neceflitas  ei  incumbit  in  ea  re  obtempe- 
randi. 

II.   Proprietas-  Milescircaannum  xviuprimum  aflcribeba- 

a.c.i».  turmilitiXjtefteGELLio  libroio.2e  Vecetio  libroprmioderemi- 

litari.  Etquidem,  inquit  hic  ,fantiqua  confuetudo  feruanda  efl  incipientem 
puhertatem  addele£lum  cogendam  nulliM  ignorat.Non  enim  tanttim  celeriu-s,fed 
etiamperfeSttus imhihuntur, qtudifctmtura piteris. Quod aut a;facc  illa ali- 
quis  militarc  renuerit,id factum  etl.partim odio  militiaJ,  cirius  excm- 

pliim 


V.c. 


4- 


s   r  A   T  Y  s:  ifi 

plumhabemxis  apud  Valerivm  Maxim.de  Seucritate,C.,Vettiem  y|,{,^j,/ 

quiiibi  digiws  amputauitj  ne  militarer.partim  autem  odioidolola- 

trix:quanto  enim  cum  periculo  impietatis  Chriftiani  militarint  in  ca- 

ftris  gentiiium,docet Te R  x  v  l .lib.de  corona  militis. Vnde  legimus  in  m.i.Uo. 

Martyrologio  Romano  MarcelUnumiuuenem  ad  mortem  iulFu  Lici- 

ni;tyranniciErum,quodnolletmihtare. 

I I I.  Pr  o  PR  JE  T  A  s  .Miles,fimul  vtin  militiam  cooprarus  eft,  tradat 

fe  exercitationi  corporis  ad  omnegenus  armorum ,  vnde  ^  exercit^  VJ;b.i.c.i3. 

nomen  accepit,  inquit  Ve  g e  x  i  v  s ,  Neqiie  enim  longttudoxtatis,  inquit  i- 

Atm-,aut annorumnumerni artem  hellicam  tradtt,fed  continua  exercitationis 

meditatio.  Syluamc&dere,fortareonera,tranfilirefoffas,natare  in  mari,fiuc^ 

fiuminihni,gradu  fleno  amhulare,  'vel  currere  etiam  armatos  cum  farcin is  fuii, 

fieciuentijfnne  conuenit,  -vt  quotidiani  lahoris  vfm  inface,  diffcilis  non  zii- 

deaturin  hello,  cum  antiquafit,prudens^fintentia ,  omnesartes  in  meditatione 

confiftere.  Immo  Px v  x  ar c  H v  s  in  libro de liberis  educandis vult  illud 

exercitiumapueris  incho^xi:  MtUtarihui,2.ix.,certamtnihtts pueros exercere 

conueniet^vt  in  iaciendis  haflis,  traclandis  arcithus,  venatiomhti!^  magnopere^ 

contendant.   VtSiores  enim  eorum,  quos  hello  deuicerint  honafihiipfisprAmia  ef- 

fe proponunt.  Bellum  educatamin  'vmhracorporishahitudinemrepudiat.CMa- 

cikntui  autem  miles,  hellicis  ajfuettts  certaniinihttspugilcs  d^firucfasprxlio  pra- 

fulfatacies. 

IV.  Proprietas.  Militis  eft  in  omnibus  etiam  afperrimis  le^ .  r  «, 
qui  duttum  &  nutum  lui  Imperatoris  &  Ducis :  CMiles,  inquit  S.  Am- 
BROsivs  inPfalmum  ii8.  qui ingreditur iter ,viandt  ordinem  non  ipfi-^ 
dif^onit fihi,nec pro  fiio  arhitrio  viam'carpit,nec voluptaria  captat  compen- 

dia,  ne  recedat  a  fignis,  fid  itineranum  ah  Tmperatore  accipit,  S"  cufio- 
dit  illud,  pncficripto  incedit  ordine,  cum  armis  fuis  amhulat,  re^aque  via 
conficit  iter,  vt  inueniat  commeantium  paratafithi  fuhfidia.  Si  alio  amhu- 
lauerit  ittnere,  annonam  non  accipit,  manfioncm  paratam  non  inuenit, 
qina  Imperator  itihet  iis  htcc  pr^parari  omnia  qttx  feqHttntur ,  nec  dexte- 
ranecfinifira  aprxfiripto  declinant  itinere:  mcritoque  non  deficit,  qtti  Im- 
peratorem  feqtiittir  fiium.  fJVtoderate  enim  amhulat,  qtiia  Imperator  non 
quodfithi  vtik,  fed  qttod  omnihus  pofilhtle  conftderat :  ideo  (^  ftatiu/is  or- 
dinat,  triduo  arnhiikt  excrcittts,  quarto  requiefcit  dic_j.  JLCigtmtttr  ciuitates, 
in  tjuihus  trtduum ,  quatriduum ,  c^  p/ures  interpcnantur  dies.  Si  aquis  ahun- 
dant,  commerciis  fieqtientantur,  dr  itajine  lahore  confcituriter,  donec  aii 
eam  vrhem  perucniatur,qti£  quafi  rcgalis  eligitur.in  qtiafeffis  exercitihus  re- 
quiesminifiretur.-  Hxc  ille.  EtinprimumPfalm.DauidicumbreuiuSi 
CumocHliDomim,  idi  ,femper  JuperfdeUs  terrnfint,  tanquamfuh  con(pc£fit 

li     z  Impe- 


i^t  M    I     L     I    T    I    ^ 

Imperatorii  louti,S"  velut  in  minijieno  quodam  pofiti,Jtare  dehemus.  Miles  i>t 
procmctuJlat,nonfedet.  Milesin  armts  nonfe  rcflectit,fed  excitdt  atqne  erigit. 
EcClemens  Alexandrin.in  7.  Stromatum:  Militi  ^r^^,inquitj  non  est 
deferendm  in  bello,quem  dedit  Imperator. 

V.  Proprietas  eft.Nerenegotiis  recuIaribusmifceatjVtmer- 

caturaej&: aliis  lucrofis  officiis.    Hanc  notauit  Apoftolus  cum  in  epi- 

Tim.t.}-       ftolaalteraad  Timotheum  Epifcopum  comparat  militi :  Lahoraficut 

honm,\xva^\Umtles  Chrifli  lefu.  Nemo mtlitans tmpltattfe  ncgotilsfectdarihtis, 

'vt eiplaceat cut feprobaiitt.  In  quaaverba  B.  Theodoret  \  sfer forti 0,- 

nimo,  1  nq\iit,lahores  mtlitiie,  mtlites  entm  non  negotiationnm,fedmiUtaris  tan- 

tum  difciplin^  cttram gerunt,  ■vtflaceantfuts  Ducibtts,  a  quihu^  dc  lccit  funt.  E  C 

commentarais  Ambrosio  adfcriptus:(J^f.w//^ttw  efl quoddtcit ,qtm 

netno  poteH  duohi^  Dominisferuirernegotia  enimfecularia  auaritii&feruiantne- 

cejje  est,  dr  niflmcntitifuerint,  tranflgife  non  fofftmt.Non  enim  conuentt  vntim 

A.cjy-  dutiltcemfrofefftonemhxhere.  Vnde verus  Ambroiius libro primo  de  Of- 

ficiis,in  militc  ice(:[v\inzyin\xt.em,quapectfniamnegl.igat,aiiartttamfi!gcttan' 

quamlabem^uandamyquii^uirttitemejfxminet.  Nthtlenim,  inquic,//jw  con- 

trariumfortitudini,  quam  liicro  vtnci.  Freqttenter  fidfis  hoflihiu  incltnata  in 

fttgam  adiierfiriortim  acie,dtim  exttuiis  cAflorttm  caftttir  frxliator ,  inter  ipfos, 

qtiosflratttt  mtflerand-i"  occuhuit,c^tritimphisfluL<delccfat£  legiones  dttmjpoliis 

occiifantur,holleminflereuocarunt,quifltigerat.  Etpauloantecapite  57.  Si 

is  qtii  Imperator  militat  afltiflceftionihtis  Ittitim,  aclu  ncgotiorti7nforcnfitim,ven- 

ditione  mercitimprohihetttr  humanis  legihtis,qtianto  magis  quijidei  cxercet  mi- 

L  eos qui-       lttiam,acommvfunegotiationis ahfiincredebet.  Certe  lege  Iv  s t  i  n  1  an  i 

L.miUtcs.        Imperatoris,qu^ eft libro  ii.Codicis,  titulo 5  j.  omnes  negotiatores  mili- 

tiaarcentur.  Etlege  Le on  i  s  titulp  Ccqnenti, agrorum  etiam  culttti  c^cu- 

flodiieanimaliummtlttes.  Eademdecaufiolimad  Matrimonium  ineun- 

dummilesadmiflusnoncftjVt  ad  i^.Annalium  Tac  i  t  i  tradit  J  v- 

STVS     LlPSlVS. 

VI.  Proprieta s, vt prxftet non tam fortitudine corporis,quam 

A  Ib  I  off.c.36.  ^t\imi:Non  in  virihtis  corporis,z\t  Am  b  r  o  s  i  v  s  ,(^lacertis  tantttmmodofor- 

titttdinis gloriaefl,fledmagis in  virttite antmi.  Neqttein inferenda,  fed  tn  depel- 

lenda iniuria  lex virtutis efl. ^m  enim n~o  repellit aflocio irmriam,flpotefl,  ta  efl 

invttio,quamille  quifa.cit.VndefancitisMoyfleshincprius  orflttseflt  tentamenttt 

Exod.i.ii-       bellictefortittidinis.   Nam  cttm  vidiffet  Hehr&tim  ah  JEgyptio  initiriam  accipien- 

tem,deflendit,ita  vt  J£qjptiur/iflerneret,atg,  in  arena  avfconderet.  Salomon  quo- 

Frou.i4.n.      ^^^  ^^f^  Eripe eum,qut dticittir  admortem.  E t  infra :  /»  duobns  genertbti-s  forti- 

tttdo fpe5iatur animi.  Primo,vtexternacorporispromimmishabeat,^quafiflu- 

perfltta  deflbicienda  magis,qtiam  cxpetcnd..i  d:.cat.Secundo,vteaquxfltmmafunt, 

omnesg^resinqMhf^shoneflasjijfillud  TtfiTtovcerniturprMlaraanimiintentione 


vflq 


V  cjue 


S    T    A    T    V    S»:,.  ^jj 

vfque  adeffeStuMperfeqmtur.  J^idenim  tcimfr.tchrum-,qumvt  ititmimum 
tuuminformeSiVt  neque  diuitioi  iHeque  'voluptates  ,nequehoneresin  maximis 
confiituas,neque  in  hisfiudium  omne  conteras.^mdcum  ita  affeiim  {inimofue- 
rU,  neceffe  esi  vt  illudhonejlum  ac  decorumprjiponcndumputes,illique  mentem 
ita  intendas  tuam,  vt  qmcquidacciderit,quojrmgi  animifolent ,  aut  patrimony 
amiffto,mt  honoris  immimitio,aut  ohtreilatio  infidetium,quaftfuferior,nonfen- 
tias.  Dcinde,vt  te  falutisiffmpericuUproiuJitttaffcepta  nonmoueant.  H£C 
verafortitudoeH.  Subiicicdeindeidem  Ambrosivs  inrercxteraex- 
emplumfortiffimimilitis  Eleazari:  FirtutemDticisMacchahdidevnoetus,  ,.Macch.tf.4(j. 
inqmz,militeconfderate.  2^m^,Eleazarus  cumfuper  eminentemceteris  Ele- 
phantelorica  veflitu  regia  aduerteret  arhitratm  quod  in  eo  effet  Rex,curfu  cocito 
in  medium  legionisfeproripuit ,  &abiecto  chjpeo  vtraque  manu  interfciehat  he^ 
fliam,  atqueintrauitfuheam,  ^fthieciogladio  interemit  eam.  Itaque  cadens 
heflia  opprefftt  Eleaz,arum,atque  ita  mortmi4  eB.  £luanta  igitur  virtus  animi? 
primo  vt  mortem  non  timeyc't,  deinde  vt  circumfifus  legjonibus  inimicorum  in 
confertos  raperetur  hofles,  mediumpenetraret  agmen ,  &  contemfta  mortefero- ' 
ciorahieaocljpeo ,vtra^ mamivtilnerat&?nolem  heflitsfuhiret ac fuflineret,poft 
infiaipfamficcederet,quopknioriferireticiu,cuim  ruina  inclufus  magu  qttam 
eppreffus,fito  esifepidtus  triumpho.  Necfefellitopinio  virum,  quamuisregiusfe- 
fellertt  hahitus.  Tanto  enim  virtuti-sJpeBaculo  dejixi  hofies ,  inermem  occtipa- 
tum  inctirfiare  non  attfipoft  cafum  ruentis  hefiixfiic  trepidauerunt,vt  impares  fe  o- 
mnes  vntus  virttiti  arbitrarentur.  Deniquerex  Antiochus,qui  cumcentum  vi- 
gintimillihus  hominum  armatus,(jrcum  trigintaduohuielephantis,ita  vtador- 
tumfolis perfingulas  hefiiof  velut  montes  quidam  armorum  corufico  tanqua  lam- 
padihusardentihusrefulgeretyvniusterritusfortitudinepacem  rogaret.  Ita^E- 
lea^arus  hxredem  virtutis  fujiparem  reliqiitt. 

VII.   PROPRiETAs,vt fidem femel non folum fuo ducijfed etiam 
hoftidatamarftiflimeferuet.  Exemplumhabemusmaximimilitislo-Iofuep.j. 
svE,quicumGabaonitisfpopondifretfeeos  nondeIeturum,&  pau- 
lopollcognouiffet  feab  eisdeceptum,iidemtamen  datam  intringe- 
rc noluit:, lESFS, inquit  Ambro s iv s  tertio de ofh.cm,pacemquam  de-  A.c  %i. 
derat,reuocandam  non  cenfuit,  quiafirmata  erat  fiacramenti  religione,  ne  dtim  a- 
Uenamperfidiamarguit,fuamfiolueret.  Ex quo difiimus ,mc[\xit  HiERON.in  H.I.j.c.17. 
'Ezcchiclcm,etiam  inter  hofiesfieruandamfidem,^  non  confiderandum  cui,fid 
per quem  iurauerts.  (JMttlto  enimfidelior  inuentus  eH  ille,quipropter  nomen  Dei 
iihi credidit,cr deceptm efi,te quiper occafionem diutn<z m.tiefiatt  hofi.i  tuo ,  imo 
iamamicoesmolituiinfidias.    InterEthnicos  autem  pro  fideetiam  ho- 
ftibus  cum  iaclura  tortunarum  vitsque  feruata  eminet  M.  Attilius 
Re  g  V  l  V  s,de  quo  in  primo  h'bro  de  ciuitate  fic  fcribit  Av  g  v  s  t  in  vs: 
C^I.i^ttilius Megulus  Imperator,populi  Romani  capitiu^  apud  Carthaginenfies  cic.i.off 

li    3  fuit. 


zf4  M    I     L     I     T    I    iE 

Jitit  ^mcumjihi  midlent  a  Romaniifuos  reddi ,  quam  corum  tcnere  captiuos ,  ad 
hocimpetrandumetiam  ifium  pr^ctpue Reguhm Legalk  fuis  Eomam  rmjerunt, 
priui  iurationeconJIril}um,Ji  quodvolebantminirne  pcregtffeKt ,  rediturum  ejji 
Carthagtnem.  Perrexitille,atg^inSenatucontrariapcrJ/{aJit,  qttontam  nonarhi- 
trabaturvtileeJJeRoman.Reipubimutarecapttuos.  JSlec poji hanc perjitajionem  A 
fuis  adhojlesredire  comptdfiu  ejlfedquia  iurauerat,  idjponte  repletiit.At  illi  eum 
horrendis  cruciatibmnecauerunt.inctufum  quippe  angufio  lignOi^ubifiare  cogere- 
tur,clauU^  acuttfimis  vndij^  conjixo^vtfe  tn  nullam  eimpartemftne  poenis  atro- 
cijjifnis  inciinaret,etiam  vi^ilando  peremertint .  Meritocerte  laudant  virtutem 
tam  magna  infelicitate  maiorem. 

VIII.  ProprietaSjVC  fidcm  Catholicam  Romanam  fedetur, 

Meb.n.s.  jfiduciamq;  omnem  belli  collocetin  T> co: f  ne^deenimimpofibileejl ,  in- 
quit  Apoftolus  in  epift.ad  Vichxxos,placereDeo.  & in eadem ait  de qui- 
hnCdzmhcl\a.tonbus, perfidemdeuiceruntregna,operatif{ntttf^itiam,adepti 

Ihii.  funt repromifiones,abturauerunt ora ieonum,extinxerunt impetum  ignts , ejfu- 

gauertintaciemgladij,conuaiueruntdeinfrmttatefertesfa£ltfuntinbello,cafirii 

A-cjp.  'verteruntexteroru. Iesvs  NAVE,inquitS.AMBRos.lib.i.dcoff.r«wrf^- 

uerfm  Gabaonitaifitrgeretprdium,drvereretur,nenoximpediretvi6{oria,ma- 

gnitudine  mentii  ^jideiciamauit.  Stet  Soi,drftetit,dum  vicforia  confummart- 

ttir.  Et  lib.i.de fide ad  Gratianum  Auguflum:  Pe  x  i s  ame  fidei  iibeiltim 

•     fancie  Imperator profeciurm  adpr&iitim.  Nofi  enimfde  magis  Imperatoris ,  qiiA 

Gtn.iJf:  virtute  mtiitum  qu&rifoiere  vicforiam.  Nam  &  Abraham  trecentos  decem  ^  o- 
Bo  duxit  adbeilum^crex  innumeris  troph^a  hofiihm  reportauit,ftgmj^  Domini- 
c£  crucis(^nominis,qtung^  Regum,viiirtciti7nj^  turmarttm  fubacto  robore,  c^ 

,  ,  vitmesiproximtim,drfiliummeruitd^trittmphtim.IESFS quooLfiiim Natie^ 

Iol.d.10.  /     /7  '  •  •  r  1     r  ,  r 

hoJies,qtios  totitis  exercttm  manu  valida  Juperare  non  poteratjeptem  ttibarum 

Jacerdotaiiumfonovicit,vhidiicem  militixcalefiis agnouit.  Ergo  d^tuvincere. 

paras,qtti  Chrijlum  adoras:vincereparas,quifidem  vindicasycuim  a  me  iiheilum 

petifti.  FiDvciAM  autemomnemmerito  milesbonus  collocarede- 

Pron^.jr,         betinDEo.ltaenimconfulitrexSalomon://i;z^(fyf^//.'r/4»z  in  Bominoex 

Ecd.n  11.-      totocordetuo.'£.t^cc\ci\2Lik..  ConfdeinD€0,&maneinlocotuo.  &c  lercmias: 

pfal. 1 17. 8.       Benedi^m  vir quiconfidit  in  Domtno.  Et  rex  D A v  id  :  Bonum  eft confidere tn 

B.de yitt. &     j)omino,qtmmconfderein homine.  S.Ba  s il jv  s  in  oratione quadam:  Bea-r 

tm  quiomm(jerertimhuimmundiorbatiitjeiifitm,acinfolo  Deo  omncm JJem. 

fxit:fictitenimexecrandttseBiilehomo,qutJpemftampoJitamhahetinbomine, 

itaomniidude  di<^nm  eH,qttt  totm ex  Deopendet.  D  a  v  l  d  ,inquit  A M  B  r  o  s . 

primo  deoffieiis:  nttnqttamniftconfuitoDomtno  beiium  adorfits  eft:  ideo  ino- 

mnibtisviclorprt&iiis  vjijtte adjitmmamfeneciarnmanu promptm ,  hello  aduer- 

fum  Tita.nasJitfcepto,ferocihm  beilator  mifiehaturagmimhm,gierixctipidm,tn- 

mriofm  falutvs^. 

IX.Pro- 


VltlO 

A.C.3/. 


S    T    A     T     V    .S.    -  j,S) 

TX.  pRcn>RTETAs,vt perfiftar in fide iiii Ducis & in prselio vfq; dd 
mortem;&  morte  fibi  gloriolam  reputet,fi  eo  forre  concidat:  ^ienim 
perfeuerautritvfiiue  infineniybicfilum  erit.  Vnde  C^lar  lib.  8.Comment. 
de bello  Galiico  ad  ccelos  vlque  etfert perfeuerantiam  militarem.  Re- 
fert  Clemens  Alexandrin.  ex  Keraclito Marte  csfos,  nonabhomi- 
nibus,  fed  a Di is  quoque  honore  magno  aftedros.  Pl  a t  o  n  e  m  au teni 
in  quinto  de  Republica  Icriptum  reliquifle,  qui  in  bellis  pofl:  res  pra:- 
claregeftasoccubuifientniaureigenerishominesrektos.  Idemaba- 
liis  Grxcis  fcriptum  dicit,nempe  Laced^emoniis. 

X.  Pr  o  p  r  I  e  t  a  s,vt  nemini  damnil  inferat  nocenti  tempore  belli. 
Namloanncsapud  Lucam  miUtibus  his  verbis  refpondit:  Neminem  Luc.j. 
concutiitis-,nulli  calumniamfactatu,^  ccntenti  efloteftpendtls  'vejtris.  C  u  m  e  - 
nim  monet ,  neconcutimt  diquemt  prohibet  iniuria,  quae  aperta  vi  infer- 
tar,vt  cum  rufticos  cxdunt,  niii  pareant.Cum  iMc[t,necalumniafacir/it, 
prohibetiniuriam fraude illatam, vtnon  mendacitervocant aliquem 
proditorem,eove  nomine  fpoliant,ducunt  ad  Ducem,  vel  necan  t.  Cii 
veroiubet  cffccontentosfiipendiisy^^^ohihct  iniuriam  iilatam  boiiis  eo- 
TundemjA^-t  cum  ca  furantur  &:  rapiunt,vcl  extorquent  a  quibus  n5  de- 
bent.   Vbi  notatriaeiregcnera  hominum,  quibus  miles  incommo- 
dare  non  potcft.  Primumefteorum,qui  non  pertinent  ad  hoftcs,  vT 
funt  ciucs  vei  ruftici  amici  apud  quos  holpitatur,vel  quoril  loca  trafit. 
NeciuftamcaufimhabentIpoliandiillos,fi  prcXtexant  ftipendia  fibi 
non  folui,quia  rufticus  non  debet  pccnam  luere  peccati  Ducis  vel  Im- 
peratoris  non  foliientis  ftipendia  iuis  mihtibus.  A l  t  e r v m  eft,qui  in  De treuga  & 
ivRE  can.cap./^.^^^Jrt.fw/^/.excipiunturjVtPresbvrerijMonachi^couer-^^'^  . 
ii,Peregrini,Mercatores,Rufticieuntcsvel  redeantes,vel  in  aericnl- 
Turaexirtentes,&:animaliaquibus  arant&rlcmina  portant  adagrum. 
Nomineautem  Mercatorum  videnrur  jnteiligi  ibium  ij,  qui  tranleiit, 
-vel  ad  nundinas  veniunt,  non  autem  qui  m  ciuitate  hoftmm  habitant. 
Te  R  T I V  m  eft  eorum  ,qui  inidonei  funt  ad  bellum.vt  funt  pueri,fenes, 
mulieres^talescnimetficapi&fpoliaripofllnt,  quia  funtparsciuita- 
tis,necaritamenn6poflunt,nifi  fortuitoidhat,vtciimilesin  mediii 
lioftium  emittat bombardam,  Deus  enim  iubebat  tempore  belli  parci  Dcu.io. 
pueriSj&mulieribus.Et  AMBRosivsgrauiter,terteTHEODORETo,^''''^<'7- 
arguitTheodofImperatorem,quodcupunirevellet  Theflalonicen- *"^' 
"fesobuios  quofq;  necariiuflerit.  Quodfiahquando&paruuhnecat^ 
funtinveteriteftamento,id  Dei  iuflli,  quicft  omniurr)  creaturarun> 
Dominus,faftumeft.  Pluravide  in  Politicis  Ivsti  Lips  i  i  lib.y.d^ 
virtutibustammiIitum,quamDucum&Imperatorum. 
Vide  DeStatuNobilitatis.  Regum&Principum. 

DE  MO- 


X^6 


MONACHORVM 


DE    MONACHO  RVM 

S  T  A  T  V. 


C.c.y. 


H.ep.  I. 
W.ep.ii, 


A&A  3*. 


C  A   p  y  T     I. 
^uid  inteUtgnturnomme  ^lonachi. 

Onachi  nominecum  Ioan.Cassiano  collationco- 

dliauaintelligimus  hominem  religiofum,qui  adferuien- 

dumDeoamundo,conruetudineq>mundanaparentumj 

amicorum,  aliorumqj  carorum  fe  feparauit;  qui  fi  in  con- 

fortio  aliorum  eiufdem  profeflionis  viuat  dicitur  ccenobita :  fi  folus  in 

montibus  vel  fyluiSjVt  oljmjcxtra  hominum  confpectum^dicitur  Ere- 

mitavel  Anachoreta.  Inhxcenimduogeneramonachorum  veteres 

Patres  monachos  diflinxcrlinr,vt monuimus  in  titulo  de  Eremitis.  S. 

HiERONYMVs  vtrofqueeoderanomineappellauit.    Eremitas  qui- 

dem  in  epiftolaad  Heliodorum  de  laude  vitx  fohtaria:  fcriptam: /»/fr- 

tretare,  inquit ,  'vocahuium  monachh  hoccH,  nomen  tmim.quidfacisin  tnrha, 

qutfolm  fi.^^Ccenobitas  vero  ad  Euflochiumde  cuftodia  Virginitatis: 

Tria,2i\t,funtin ^gypto generamonachorum.  Primumccenohit£.,quos illi  San- 

fesgentili  lingua  'uocant,nos,in  communi  viuentesfoffumm  appellare.  Secundum 

i^fiachoritd,  quifoU  hahitantper  deferta,  d^aheo,  cjuodproculah  hominibw  re- 

cefferint,nuncupantur.   S.  Av  g  v  s  x  i  n  v  s  vero  fcribens  in  verba  Pfal- 

mi  132.    Ecce  quam  honum ,  ^  quam  iucundum  eflfiatres  hahitare  in  'unum, 

a*ttribuit  coenobitis.    Ifia  %'erha Pfilterij,  inquit, ifle dulcisfntK,  iflafiauis 

melodia ,  tam  in  cantico ,  quam  tn  intelleSiu  etiam  monaferiapeperit.  Ad  hunc 

fonum  excitatifunt  fiatres,  qui  hahitare  in  vnwm  cencufierunt.    Et  paulo 

p  o  fl :  Ex  voce  huim  Pfdrni  appellati  funt  c^  monachi ,  nc  quis  njohis  de  ifio  no- 

mineinfultet  Catholicls.  Sedtamcn  dicere  coiifueuerunt  ,quidfihi  vultnomen 

CMonachorum  ?  £lmnto  melim  dicimm  nos :  quid  vultfihi  nomen  Circellio- 

num?    Etintra:  j^uare  nos  non  appellemm  monachos,  cum  dicit  Pfal- 

mus.     Ecce  quam  honum ,  ^  quam  iucundum  habitare  fiatres  in  vnum. 

M 0  ocenim  vnns  diciiur:(^non  vntu  quomodocunque:nam  & in  turba ef  vnm, 

fedvna  citm  multls  dici  potef,  i^ivoi;  non potef,idef  folm.  Mi^o^enim  vnns  fo- 

Im  e(i.  ^lui  ergoftc  viutint,vt  vmm  hominemfaciant,  vtfit  illis  vere,  quomo- 

dofcriptum  efr,vna  anima  d^  vnu  cor,multa  corpora,fednon  multx  ammx:  mttl- 

ta  corpora,fednon  multa  corda ,  recfe  dicitur  fjiw,  idefl,  vnmfultis.  Merito  tllis 

difjiBcet nomen  monachorum ,  quia  illi noltmt hahitare in  vnum cnm  fiatrtbm, 

fedfequentes  Donatum,  Chnftum  dimifrunt. 

A  Mona- 


S     T    A    T     V     S.  iy7 

A  Monachi  nomine  monafterium,hocefl:,locusin  quo  monachi 
fimuldcgunt,  &Ccenobiumdiciturjdefluxic.  Vndc  idem  Avgvsti- 
N  V  s  i  ta  fcri  hitinPfa.\.9  9. lni//a  'vitx  communifia,trum-,quA  efl  in  monaflerio, 
magnivirifinBi quotidie in hymnis ,in  orationibu-s ,  in  UudibmDEIindevi- 
uHnt.cum  leiiione  illts  res  esi,  Uborant  mmibusfius ,  indefie  tranfigunt,non  aux- 
realiquidpetunt.  Omnesfi dUigunt,omnesinuicem fefaflinent.  Etlib.8.  Con-  A.c.tf. 
felllonum:  Inde,  (ab  ercmitisfirmo  eimdeuohitHseJiadmonafiermum  gre- 
ges ,  S-  moresfitaueoUntix  tu£ ,  S"  'vbera  defierta  eremi,  quorum  nos  nihilficieba- 
mm.  Eterat  Monafierium  MedioUnipknum  bonis  fiatrtbus  extra  vrbis  mcenia 
fub Ambrofiio nutritore,drnonnoueramttt.  &C  Possidivs  in  vita  eius:F^- 
ittis-presbyter  monaflerium  intra  Ecclefiam  mox  infiituit,(ircum  BElfieruis  vi- 
uere  capitfecundum  modum  d^  reguUmfubfianclis  Apofiolis  conftitutam :  maxi- 
me  vtnemo  quicquam  proprium  in  ilUfiocietate  haberetfiedeis  ejfent  omnia  com- 
munia.  Ita  &:  ahj  fandi  Patres  nomen  monafterij  vfur parunt,  quanqua 
apudCASsiANVM  collationexviii.  Piamonaliquoddifcrimepofuic  c.c^.&i». 
intcr  ccenobium  &  monafterium:  Z?ff/,inquit,  a nonnullis fioleant tndtfii- 
renter  monafleriapro  ccenobiis  appelUri,tamen  hoc  interefi,quodmonafierium  efl 
nomendiuerfiorij,nihilamplimquamlocum,ideft,habitaculumfiignificansmona- 
chorum.  Ccenobium  vero  etiamprofiefflonis  ipfiiu^  qualitatem ,  dfiiplinam^defi- 
gnat.  Et  monafleriumpotefi  etiam  vnius  monachi  habitatio  nominari-.coenobium 
autem  appelUri  nopotesi,nifii  vbiplurimorum  cohabttantium  degit  vna  commu-' 
nio.  Verumnuncproeodemfumuntur. 

C    A    P    V    T      1 1. 

^e  dignitate  Status  iSMonafiices. 

pR^STANTi  AM  &r  nobilitatem  huius  flatus  Monaftices  fumere 
•*   pofTumus  primo  ex  origine  eius,quia  inchoatus  eft  ab  Apoftolis,&  Aft.^.ji. 
primis  Chriftianis, quibus  omnia  erant  comiT!unia,vt  iam  iamdixit 
Po s s iD IV s  in vita Auguftmi,&: dixerunt ceteri Patres,vt E v s eb. fu- 
selib.i.hift.Ecclefiafticaj. c.  15.  Breuius  Hieronymvs  in Catalogo ^•'°"'''' 
inPHiLONE.  PHiLo,inquit,  IudiiiU4,natione\:^lexandrinus ,  quia  lihrum 
deprima  Ut-farci  Euange/ifl^  apudi^lexandriamficribensEcc/efia,in  noftrorum 
httdeverfiattvs efi,non  fio/umeos  ihi,fidin  mu/tis  quoqueprotmiciis  cffe  mcmo- 
rans,dr  habit&cu/a  cortm  dicens  monafieria..  Ex  quo  appaiet  ta/em primam 
Chriflo  credentittm  ftiiffe  Ecciefiam,  qua/es  nunc  monachi  efle  nittmtur  ^cu- 
piunt,  vt  nihil  ctiiufpiampropritimfiit,ntii/t44  inter  eosdiues,  nu/liM  pauper,patri- 
monia  egentibu-s  ditiidantur  ,orationi  vacetur  drVfia/tnis,  doUrin£  quoqtic  d^ 
continenti£,qtta/es  d>" Lucas refiert primum Hiero fo/jm<efit!ifle credentes .  Idcm^^^ 
habet  S.Avgvstinvs  devitacommuniClericorum.  &  loan.CAs-A.ferm.i. 

Kk  SIANVS 


Ctapf. 


ijl  MONACHORVM 

s I AN V S  collatiolie 8.  Cxnohita.rumdifcifUna.Atemforefr&dicationuK^^o- 
jioiic.ijimpjit  exordium .  Nam  talis  in  Hierojoljmis  exjiitit  omniiilla  credcntiu 
mitltitiido, qu£ in Actihiu i^jjojiolorum ita defcrihitur.  C^Utititiulinis  creden- 
tmmerat corvnum  d^anima-vna,  nec  quifquam  eorum  qux  -^ofidebat  aiiquid 
fuum  cjfe dicebatjfederant iliis  ow.nia commuma-,(ifc .  Taiis erat tunc om.nu  Ec- 
ciefx,qualesnuncferpaucosinc(enobiis  inuemre dtjficile ef .   Similia  habet  S. 

C.hom  II.       Chr  Y  s  o  s  T  OMV  s^namlibroj.contra  vituperatores  vitse  m.onafticac 
Ron  longe  afinc,  dicit  ab  ApoftoHs  tada,  qua? nunc a  monachis  hunt, 

lAUom.i;-  &;in  Atlaaitmonachosfic  viuere,vtohminitio  Ecclefix  viuebant  fi- 
deles  omnes  Hierofolymis.&adpopuhim  Antiochen.  agens  de  ftatu 
monaftico:  Tantiefl,mc^\i,  PhilrfopijiaaChrifointrodu^a.  Quodautem 
illaviuendi  ratio  non  u-npoikafueritomnibus  Chriftianis  iimpHciter, 
fed  iis  tantumquiperfediusviuere  volebant,patet  exquinto  eapitc 
-  A6lorum,  vbi cum  Ananias  deciperc  voluilfet  Apoftolos  fraudans  de 

pretioagri,audiuitaS.PETRo:  iVi^^^f/AM^f/VJ-  tibt  manehat ,  c^  venunda- 
tum intua eratpotefiatc^.  Qu^od autem voto ad eam perfectionem obH- 

A.C.4.  garmtfeApoftoh,docet  AvGVSTiNvs  17.de ciuitateDE  i:  Hocvo- 

tiim,inc[uiz,potentijJ/mivouerant,  &  confequenter  Ananias  ,vt  probaui- 
mus  ritulo  de  Vouentium  ftatu. 

1 1.  Inde  quoque  excellentiaftatus  Monaftici  intelligitur,  quod  eius 
elTentia  coniift:at  in  tnbus  virtutib.  maximis,  Paupertate  vidcl.  volun- 

A.c.3;i.  taria,  CaftitateangelicaSv:  Obedientiaprompta,  vtindicauit  B.Avg. 

lib.i.de  morib.  Ecclelix:  vbi  in  monafteriis  viuetes  reie£tis  mundi  ille- 
cebris  invitam  cafiJfmam^fanBiJi-imamg^  con^egari.  z.  anuiio  quidquam 
pofderiproprium.  3 . Tatres nuiiaftperhia  confuiere iis,quosJiiios vocant,magna, 
Jiia  m  iuhendo  auBoritate,  magna  tiiorum  in  obtemperado  'uoiiintate.  E  t  omnes 
hoc  temporeTheologi  lentiuntha:c  tria  requiri  ad  perfeclum  religio- 
fum.  IIIudquoq;,vtvoto  Iimplici  vel  follemni  confirment  feifta  /erua- 
tiiros.  Vota  autem  dc  illis  fecifle  Apoftolos  iam  diximus.  Dc  dignitatc 
autem  u-ium  illarum  virtutum  fuis  titulis ,  atq;  etiam  de  Voto  egimus, 
tum  in  hoc  volumine,  tum  in  V  ir  id  a  r  i  o  atque  Panario,titulo  de  In- 
thedtentia,&c  Proprietate  Religioforum,  &c  Votorum  'viohitione. 

n I.  S.  Patres docent alfumptione  Status  monaftici^haiid  fecns  at- 
que  baptifmoomnia  peccata  remitti,quod  idem  probant  Scholx 
Theolog.  S.At  han  as  iv  s  flquideminvitaB.Antonij  refert  eum  ab 
jtngelisfecundumvifumaudifleomniapeccafaremina,quando  mo- 

M.cp.tj.  iiallicenfufcepit.  S.HiERoNYMvs  deobituBlefilla;diciteamiccun- 
do  quafi  propofiti  baptifmo  fe  lauiflc,cum  femper  monafterium  cogi- 
taret.  EtB.BfiRNARDvs  libro de pra;ccpto 6<r difpen/ationc ait , mo- 
nafticsedifciplin^inftitutabancnieruiifepr^rogatiuam^vtlecundum 

baptifnsa 


S     T    A     T    V     S.  ly^ 

baptirminuncupentur.EtrermonequodaminCanticaiIaborcmmo-^^f"'-5'- 
nadicumdicitellegenusmartyrij.S.ANSELMvs  libroextren-.ofimi- 
lirudmum,exemp!oOsbertimonachidocetnrofefllonemonafticao-    , 
mniapeccataremitti.  S.  FHOMAsquoq;  Aqumas  in  2. parte  lumma;  ^  ^ 
Theologica;dicitinVitisS.PatrumIegi,religionemintranteseandem 
gratiam  confequi ,  quam  baptifmoelutos:cuiusexempluinhabes  in 
vitaSymeonis  Abbatisin  Surio.  Sui.j.lulii. 

I  V.  lidem  S.Patres magnifice  femper  de eo locuti  funt  &:fenferunr, 
Gre G.  Nazianz.  in  primo  Apologetico:  Nihdmihifortunatim co  homi- 
xw ,  v!\Q^\x.-,videha.tHr,qui  ckufis  comprejjisg^  corporlsferjfibu-s,  titr^  extra  carftem 
mundumg^pofittis,  infi^  collecfu-s,  nec  ntfiijumma  necefifiitate  impcllente  quicqux 
rerum  hurmnarum  attingens,atg^  ^fiecum  ipfie  ^  cum  Deo,  colloquens ,  fitperio- 
rem  rehm  in  ajpeclum  cadentibus  vitam  agit,diuinasg^  fpecies  d^  imaginespuras 
fiemper,nec  vllisterrenls  dr  errabtmdisfiormispermixtas  in  fetpfij  circumficrt,  ac 
Det  rerttmg^diuinarumpurum  omnino  [peculttm  ef},indies^  efficitur,lucig^  lucemy 
»bfcuriori  videlicet  clariorem  adiungit,ac  iamfiuttiri  mi  bonofiuitur,  &  cum  an- 
gelis  verfiatur,dr  Hcet  adhuc  in  terrts  ages,ten-am  defirit,atg^  afi>iritu  in  c«lo  col- 
locatur.  EtorationeinlaudemBaiilijjVocatmonachosfelecliorepar- 
tem  Ecclefia::  Brgo,mc\vi\z,adttcrfi^seum{^:!i(\\mm)concttatur  Ecckfixpars 
fieleciior  d^fitpientior^fitmodofiapientiores  tj  habendifiunt,quam  reliquum  morta- 
littm  vulgu-s,quifeipfis  a  mundi  congregatione  fiegregrrtint,  ac  vitamfiuam  Deo 
confiecrarunt.  NaT^rjiOS  noflrates  dtco.E  t  infr3.:Eximia  res  efl  F^irginitas  d^cx- 
Hbatus ,  atqiic  in  angelortan  natur&que  finguUrU  ordinc  cenferi.  Vereor  emm 
dicere  Chri(li,qtii  ctim propter  nos  procreatos procreandm  efifet,  ex  Virgine^ 
procreatt(r,virginitatemlegcpr£finbens,vt  htnc  abducentcm  acmundumcon^ 
tra  hentem,  velpotita  mundum  admttndum  tranfimittcntem,  prxfintem  nimirU 
adfiuturum.  ^^ufi  igitur  vclvirginitate  maiori  honoreprofiecuttM  esi,vcicarncm 
legibta  frenauit,tdg^  nonfiuo  tantum  excmplo  ,fiedetiam  ftudiis  quibnf  inctthuit? 
Ctdusfiunt  virginum  ccenohta ,  cutuspracepta  illa  litteris  cofiiqnata ,  quibtts  omnes 
fienfit^^coercebattdrc.YycmdcinhndcmS.kthznsii^y.Htnc^ini^VLiullefiolum 
vertit,ac  de  exilio  quamprsclarijfiimeflatuit:  Nam  adfacra  tlla  -d"  diuina  jf^gypti 
monafleriafieconfiert,in  quibttshomines  a  mundi  confiortio  dtflracii ,  acfoUtudtne 
ample^entesDeo  viuunt  magis quam  c.tteriomnes,qui  in  corporeverfiantur.. 
§luorum  alij  vitamprorfiusfiohtariam,fui  ipfiorum  tantum  &Dei  colloquio  fruen-  - 
tes,atg^hanc  dunta.xat  p.trtempromundohahentes,quaminfelitudinecognofiut. . 
Al^autem  charitatis  legem  in  communicatione  acfiocietate  colunt,fioUtartjfittnt  ac 
promifcui  dr  ceteris  qmdem  homimbits,  negotiis^  mortui  qtucung^  in  ciuiliatque 
in  mediopofiita  vita  velittintttr^verfiantj^fiimuldf  verfiantur.,ae  mutua  compara- 
tione  virttftem  acuunt  d"  extimuUnt- 

Ki:     t.  S.Au^. 


i6o  MONACHORVM 

A ep  «i  S, Ambr o s IV s  ad  Vercellenfem Ecclefiam, agens  de  monachoru 

in{k.itnto:Hxc,nempe,angelorH  militu  cj},fimper  ejfe  in  Dei  laudibm,'ot\ttiomb. 
conciliarecrebris,atg^exorare  'Dominiimflndent , k£iionibm  vcloperib.  cotinuis 
mentem  occnfant,feparati  a  catu  muliernmfibiinuicem  tutAmfrAbent  cufiodiam. 
Slmlis  bxc  uita,in  qua  nihilfit  quodtimeas  ^  quod  imiterts  plurimum  adefl:  ie- 
iuntj  labor  compenfatur  mentis  placiditate,leuatur  vfu,fufletatHr  otio ,  autfallitur 
neg9tio,non  oneratur  mundifolicitudine,  non  occupatur  altenis  mole(lils,non  vr- 
geturvrbanis difcurfibm.  S.EpHRjtM  de  perfedionc  Monachi:  Fitamo- 
nachorum,  ait ,  angelis fimilis,eorum^  inflitutum  diuino  miniflerioplenum  efi. 
Continet  enim  vitam,  qu£  in  pr&fenti  Deo  inferuit :  ef  antc  hancfwnori  dat ,  vt 
pro  vfnra  vitam  £ternam  accipiat.  Mutuo  dat  terrena  d^  recipit  caelefia.  Soli  mo- 
nachifuper  terram  diuini  certaminis  conditionem  ata^  confiitutionem  norunt.  S. 
H I E  R  o  N  .ep .  17  .ad  Marcellam:  Certefios  quidam  (^pretiofiffimm  lapisin- 
ter  Ecclefiaflica  ornamenta,Monachorum  d>"  Vtrginum  chorti^  e/i.S.A\GYSr. 
A.e.ji.  Demorib.Eccleli^  Catholicx:  Si  hoc  excedit  nofiram  toierantiam{im\tzti 

eremitas)aic,^«/if  noillosmireturdrprizdicet,qtucontemptis  at^  defertis huitts 
mundiillecebrt6incommunemvitamcafitftmam,fanciifftmamg^congregati,fi- 
mtdxtatem  agtmt  viuentes  orationibus,  tn  lcclionibii4 ,  in  difptitationibm ,  nuila, 
ftiperbia  tumidi,millapertucacia  turhulenti,ntilla  intudetia  litndi,fcdmodefi,ve- 
rectmdi,pacati,concordtjftmam  vitam  d^intentifimam  in  Detmi  gratijfmiimu- 
niis  ipfiofferunt,a  qtto  ifiapofemeruerimt.Nemo  quicqtiam  pojfidet propritm/,ne- 
moctiiquamonerofwsefi.  Operantwr  manibm  ea  ,quibiis  ck'  corpm pafiipojfit,  dr 
Deo  mens impediri  non  pojiit.  E t  intra:  Hxc efi  etiam  vitafxminarum  Deofoii- 
cite,cafieg^^ferutentium,qu£  habitaculis feparatA  ac  remotA  a  virts  quam  togijfime 
decet,pia  tantum  illis  charitate  lungtmtur  d^imitatione  virtutis,d^c.Hos  morest 
hanc  vitam,  hunc  ordmem,  hoc  injiituttifi  laudare  velim  neg^  dtgne  valeo,  dr  ve- 
reor  ne  iudicare  videar  per feipftim  tantummodo  expofitumplacere  nonpoffefifu- 
per  narratoris  fimplicitatem  cothurnum  etiam  laudatoris  addendum  putauero. 
H£c  Manichdi  reprehenditcfipotefiis.  Nolite  c&cis  hominibm  d^  dtfcernere  inua- 
lidisofientarenofiraTfJ^nia. 

C    A    P    V    T       III. 

De  yirttuibus  monaftici  Status. 

kVoNiAM  veroomnisdignitas&excellentiamonaftici  Status  ab 

.  eximiis  virtutibus  fumitur,quse  in  eo  eminere  foIent,necefl'e  eft  vt 

de  virtutibus  Monaciiorumpropriis  hic  difleramus.Primaautem  vir- 

Cc.ij.  tusfitHvMiLiTAs,dequaCASSiANVsmultamonachispra;cepit,in 

infl:itutionumduodecimo,&tJ-ndem  cocludit:  Euidenteritag^  monfira- 

titr  mnpoffe  qtKquamperfe^ionisfinem  acpuntatis  attingere  nifiper  humilita- 

tem  ve- 


q; 


S     T    A    T    V     S.  xsi 

tem  vcrnmymamprimitiisfiatribui  reddens,  Deo  quog^  inpenetralik  cordis  ex- 
hiheat  ,-credensfineproteclione  eim ,  atg^  auxilio  petfingtdafihi  momenta  delato 
■perfeBionemqmmcupit,&adqtia,magnoperecmrit,fefenitiisohtinerenonpof- 
/t'.  E  t  pc<_1ea:  Nullo  modopoterit  in  anima  nofira  vtrtuti-sfiru[iura  confitrgere, 
nifipnusia6tafuerint  verx  humilitatis  in  nofiro  cordefundamenta,qtixfirmifii- 
niecollocataperfeciionii&charitatkculmen  vakantfufiinere,  itaficil.  vtquem- 
admedum  diximmprimum  fiatrihns  nofiris  humilitatem  veram  intimo  cordis 
exhibeamns  affefht,in  nullofcil.  acquiefcetes  eos  contrifiare  velUdere.  EcS.Am-        - 
BR  os.loquens  de  clericis  &  monachis:  Dominaf,2.it,percontantihmdifci- 
pulis,qnis  eorum  in  regno  coelorum  maior  effitftiturtis  ,fiatttto  eortim  omnih.pue- 
rulo.  ^luicuna^  htmiliaucrit fffictit  ptier  ifie,hic  maior  erit  in  regno  coelorum.  Vn- 
de  intelligimm,qtiodhumilitateperuenitur  adregnum,fimplicitatepertienitur  ad 
ccelum.  ^uisquis  ergo  cupit  ditiinitatis  tenere  fafiigia ,  humilitatis  imafe£ietur. 
£luicttnq  vtdtfiatremprxuenire regnando,prius prmeniat ohfiquendo  ,ficut ait 
Apofiolm^Honoreinuicemprimenientes.  Vincat etim ofiicij,vt pofittvincerefan-  Rom./i.ia. 
Bitate.  E  t  i  te  r  um :  ^uidait  Euangelica  leStio:  ^utfcandali%atierit  vnum  depu  - 
filHsifiis,qtninme credtmt,expedit ei,  vt fifiendattir mola afinaria  incollo  eim,  Match.is.<r. 
&  meTTattir  inproftmdum  maris.  Ptifillos  hic  non  Atatepueros,fedmalitiaparuu- 
los  dicitficut  Jpofiolas  ait:  Malitiap.tr latli.  efiote,vtfienfih  .perfecifitis.^uifunt '"   °'^"''*'^^' 
ifii,nificlericiidonei  &mon.ichireligtofii,velUici?  S.  Benedictvs  iz.hu- 
milit.iris  monafticegracius  recetet,  quoru  apolpgiam  fufcipit  S.  Tho-  s.Thom.ia.q. 
mas.  S.Bernard.  conrra  u. gradus fuperbiajmonaftics.  De quibus  \6i.z.6. 
in  ViRiDARio  noftrojcap.j. 

I I.  Virtus  lit  P  A V  p  E  R  T  A  s  voluntaria,qua  quis  voluntarie  fe  omni- 
busfpoliatfacultatibus^&nihilpropriijretinetsqua  invirtuteomnes 
inftitutores  Ordinum  religioforum  Regulam  iuam  fundarut.  Rcgul^ 
enim S . A v GVSTiNihoceft initium :  Primumpropter qtiodin vnum efiis 
congregati,vt  vnanimes  ha  bitetis  in  domo,  &fiit  vobis  anima  vna  &  cor  vnum 
in  Deo.  Et non  dicat^s aliqtiid proprium,fedfint  vobis  omnia  communia.  Plura 
vide  in  P  A  N  A  R 1  o  tit.  Proprietas  Religioforiim.  E  t  i  nfra  ^i?  Pattpertatisfiatu. 

III.  Virtus  eftCASTiTAS  angelica,monachis  comunis  cum  fandbi- 
monialib.  Vnde  B.  Am b  r  o  s .  lib,  i.  de  Virginib.  Nemo miretur fi angelis 
comparentur,qu£angelorumDominocopt{Untur.Cyn{\usliicr:ofoUm\t.\n. 
catecheii  \t.No ignoremtis cafiitatis gloriam,angelica enim efi corona^o-fitipra 
hominemh^cperfeBio.G  KEG.T>ia.zia.nz.inc:xnnin.edcYitginit;ize: 

Salue  Virginitas  diuino  tradita  dono, 
CAiater  inoffenfx,  vita,  bona  maximafundens. 
Chrifiipars,  &fpiritihusfiociatafiperniS} 

IirnaristhaUmi. 

S.AxHA^TASrvs  Hb.de Virgmitate:  OvirginitM  optilentiit  indeficiens 

Kk     5  templum 


i^i  M    O     N    A    C    H     O     R    T    M 

Pemphm  Dehdomicilitim  SpritusfmBi-,gaudium  Prophetartiigloriatio  Apojfo' 
hrumi4T}gek)rum'vita„fanBorucoronA.  Av  g  v  s  t  .Iib.i.de  morib.  Ecclef  c; 
51.  Umacctpite  perfeclortm  Chriflianoru,quihmfiimma  cafitAS,non  laudada 
fohmfedetiam capcfenda infa  efl ,mores ^ continentia finmlar^e.  Plvira  habes^ 
de coparatione  virginu  cum angelis  quales  mraxime  repeii utur  in mo- 
nafteriis,apudHiERON.cp.>5.adDemetriade.Chry.h6.i8.inGen.Bar 

M,T.3o,-  fil.hh.de  Virgin.  Imo  &  Chriftus  Matth.2,2  angelis  eos  coparat,  cura 
ai  t:  /»  refnrreclione  ne^  nubent^ne^  nuhenturfederuntfctu  angeli  Bei  in  coelo.. 
Hinceft,quodS.Patresomnium  Monachoru&:  monialium  propriii 
faciunt  no  nubere,  de  quo  latius  agamus  zit.deFtrgtnitate.  Secundo  do- 
cent  monachos,  vt  farram  tedlamcuftodiant  Virginitate  fuam  nullo 
modo  debere  comorari  cum  mulierib.  de  quo  copiofc  egimus  in  P  a  N . 
dt.  decommoratione  Clericorum  uelMonachorum  ciim  mulierihi44, 
I V.  Virtus eftOBEDiENTiA perfedfa, a qua  laudauit  fupra  S.  A v- 

ttX.i  «lcraor    <^ V  s  T .fui f^ccuh  ccenobitas,^ W(jg«/« effentin obtemperando 'voluntate erga 

cji.  fuas  fuperiores.  Sed  bis  egiraus  de  perfc6la  religioforum  obedientia, 

primoinPANARio  V./;7^^f^/f«//4.Secundo  in  ViRiDARio  V.  obe- 
dientia,  vt  necefle  non  fi  t  adlum  agere. 

V.  Vii  tus  eft  C  H  AR  i  T  A  s  ,&r  ex  illa  nata  ingens  Istitia  &  concordia. 

A.c.ji.jj .  Charitatem  notauit  B.  Av  c  v  s  t  .lib.dido  dc  morib.Ecclef  Catholic^, 
non  folum  in  monachis,fedin  omnib.  tam  viris  quam  fceminis  Romas 
vel  Mediolani  fub  vno  prxfedto  ieueriflimam  vitam  agentibus.yf//^  in- 
terh£c,\n(\\i[t,  nemo  vrgeturin  afpera  (^tiinferrenon  poteft,nulli  quod  rectifato 
imponitur,nec  ideo  condemnatura  ceteris,  qttodin  eiifeinnt.indUfateturtnttali' 
dum.  Memincrunt  enim  qtianto  opere  Scripturls  ommbtps  commendatafit  chari- 
tas.  Meminerunt  omnia  munda  mttndis.  Itag^  non  re^ciendls  generihtts  cihorum 
qtiafipollutii,fedconrupifcentii£perdomand&  O'  dilc6Honifatrtiretinedisinuigi- 
lat  omnis  induftria^twi^tx.Charitas  pctpue  cufodittiricharitatinjicitiSjcharttati 
fermo,charttati  hahitiis,charitati  z'tiltt4S  aptatur,coitur  invna,co(pirattir^chari- 
tafe,hanc violare tanq.  Deunefasducitur.  Huicfi quis refiflit expurgatur atg^  vi' 
tatur.  Hancfiquis  ojfendtt,vno  die  dtirare  nofinitur.  Scimtts  hanc  ita  comendata. 
effe  a  Chriflo  dr  Apoflolis,vtfihxc  vna  ahfit,inania,fihxc  adfit,  flenafint  omnia.  ■ 
C0NCOROIAM&  ingetcm  Ixtitia  ccenobitarii  notauit  Chr  y  s  o  s  t. 
in  j.de  Szcctdot.Nthil horii,Mt,penitm in monafleriisimteniesfolin.intran- 
qmlloportu,  ^fecuritatefumma  refidentesvelutex  cdoipfo  caterorii naujragia, 
•pro(pe5lant.  Nam^  connerfationemplane  cceleflem  elegerunt,nihil£.  deteritts  an- 
gelisaffe£liftint.Vtn.illisnullainefltn£qtialitas,necaltjfucccfftb.reht4i^^fecundis 
clati^orianttir,alij  extremis  malis  drincomodis  opprefigen.  unt,fidoespariter  in 
gaudio  ^quietcfummag^  illa  d^  coelefligloria  exttltant:itafieri  quo^perfiicias  in 
menafleniSinHknithipaupertatemexprshratinullnsdiuitiiihoneJliorefl.Indeid 

quoA 


Tii.t.ij. 


S     T     A     T     V     S.  z6} 

aiiodojnniaterturbat  drperiiertit  M  E  F  M  drTVF  Mpenitui  elimtnatttm  ejl. 
CtmBa  quippeillii  comuniiifunt,menfa,domtu,indume?itum^O'  quodfa.ne  mira- 
hilinieftiVnttsetiamidemg^itnimfisoninibuieJi.  Omneseadefunt  nohilitateno- 
biles,omnes  eademferuitHtefirui,eadem  iibertate  liberi.Vna  ibi  Tjoluptas^^vna  tu- 
cunditas,vn£delicix^i'nnm  defiderium,vnafkes  ornnihus  incft.  Ktdla  ibt  inxqua- 
Utas^cxterumordofiimmns^^irmoderatio^&conuenientiA-iCirineffahilisconcor- 
dt£ferttand£di\igentia-,iugisj^acperpetualititiiX,materia.^npcircAomnesomniA 
^patiuntur  drfaciiint,  vt  vna  Utentur  d^gaudeant. 

VI.  Virtusefl;  Patientia  indiflolubiliterfemper  cohsrenscum 
charitate.  C)?»4;7>^enim,tefl:e  Apofl:.primum  hoc  habet, vt fit patiens.  *"  '"^•'*> 
Hancvirtutemimprimis  comendat  CAssiAN.infl:itut.Monafl:icar.  c.c.41. 
lib.  4.  Tria  /»rff  ,inquit,  in  congregatione  necejftrio  cuftodiendafunt  tibi ,  vtfcil. 
fecitndum Pfalmiftxfe-ntenttam.  Ego  aiitemtanq^furdii^s  non  audiebam , d^fecttt^^3^-A7^^ 
mutui-Auinoaperitosfiiu7n,tu(itiog^%ielutfeurdiis,acmutU4(^c&cttiincedas-,^c. 
Siinohedtentemtfe contiiniacemfe detrahentemaudtcris^velfectis quam  tibi  tra- 

ditum  eft  aliquid admittentem  non  ojfendaris,nec  adimitandum  etim  tali  ojfen- 
dnrts  exem^lOifedvt furdtis  ^qtiihxc  penittisnec  audierU  ,vntuerfea  tranfemtttas. 
Sitibi,velcuiqti.i?nconuiciaftirroganturinittri(e,e(ioimmobiiis,dradreJpon(io- 
■nem  talionts  vt  muttt^s  aufecuita,fernper  hunc  Pfeimifea  verfecuittm  in  corde^ 
ttio  decantans.  Di.xi  ctjiodiam  vias  meas ,  vt  non  deiinquam  in  iingtia  mea.  P'?'-3^-^ 
Pofeui  sri  meo  cuftodiarn,cttm  confefteret  peccator  aduerfeum  me:ohmutui  ^  humi- 
Matuifeum,d^ftiuia  bonis.  Deinde  Auftor  in  Augufl:ino  ad  fratres  in  ere-  .  j. 
mo:  Si  hahiieritisus,XfZ,ohedientiam  drnezHz^ntta  omnino  carebimui,adhuc  no 
ftiJpcit,nijlo'  cunt  ifeac  patientiam  habeamtis.  Namfecut  per  impatiettam  omma. 
deferruKntiir  bona,  omnia^.fe-ijfocantur  oftima,fec  crperpattentiam  omnia  gene- 
ranturbon.i,omnesiniqu:tatesdemergunttirinprofeundum.^(linverbfiatresmei 
patiens  non  efl,monachu>s  non  eft. 

H A  N  c  Patientiam,vel  potius  chariratem  maxime  ofl:endunt  in  fo- 
ladis&:curandismonachisxgrotis,dequibusitabreuicerS.HiERON.  H.ep.ir, 
in ep;fl:.ad Eufl:och.de cufl;odia virgmitacis:  Si  infirmuviderint, inquit, 
c9nfoLi>iiUr,ftin  Dei  amorefierueate,cohortantur  adjiudtu.  Si  quts  vero  cAperit  £  - 
grot.irc,tran  fertur  adexcdralatiore,  dr  tantofenu  nnnifterio  conJ'ouetur,vt  nec 
dtUcias vrbiii jicc matrii qrat affecfuiEti<^  eand.in  Epitaph.Paulsematris:  H  ep.27. 
■^mdmemorem  ciementia(f^  k  v  l  /E.)c^fiduiitatein  itgrotantes(monidies)quas 
miris  obfiequiis  c^  nnnifeteriis  cofeouebat,cii^  aiiis  ianguetib.iargepr^beret  omnta, 
C^  efeum  quog^  exinberet  carnium:fe.qu.mdo  ipfea  dgrotajfetfetbi  non  indtdgebat. 

V I I.  St  V  D  i  V  M  afllduum  precadi,&:  gratias  numini  diuino  reddedi^ 
SicuimomnesChrifl:!  Apoiloliq;  Diiivocenionetur,vtiineintermir-  ^^[^'r'' 
fioneorationivacent,quantomagismonachi&:  ranclimonialeSjquib. ' 
©randimunus quallexoificioincumbit.  DchisitaB.HiERoN.epiil".  H.ep.i^. 

cicata. 


i^4_   MONACHORVM 

citata:  ^mnqmm  Apoftoliis  orare  nosfemper  iuhecit-,  ^[anBU  etiam  ipfefitfo- 
mnn^s  orattOytamen  dimfds  orandi  dehemm  horas  hahere,vtfforte  aliquofueri- 
mm  opere  detentijpftm  nos  adoficitm  temptis  admoneat.  Horam  tertiam,fexta-, 
mnam,dtlticulum  quog^  &  vcf^cram  nemo  eji  quinefciat.  Nec  cihifumanttir,  nifi 
orationeprxmiffa,nec  recedatur  a  menfa,nifireferatur  creatorigratia,  ISljjflth.bis 
terg^furgendimi,retioluenda,qu£  de  Scripturk  memoriter  retinemns.  Egredictes 
de  hof)itio  armet  oratio:  rcgredtentihtis  dcpiatea  oratio  occtirrat  ante  quamfeffto, 
necpriti4  corfufctdum  reqtiiefcat,quam  anima  pafcattir.  Adomnem  a^lum ,  ad  o- 

Ch,hom.i4.  mnemincefirm manu^spingatcrttce.Y.tS. C k r y s  o  s  x .in ep.  i. ad Timoth. 
IndeyinximZy^vhi refirrexere diuinis  latidthtts  tnflant,hymnos  Propheticos  canut 
magnofiaiiitatts  concentu,^  canticls  numerofis.NonfiftiU,non  cithara,non  i'l- 
lum  aliudinfirumentum  mtificum  tam  dtilces  eficitmodos,  qfancli  illifumma  in 
folittidine  c^-  qtiietepfallentes.  Ipfa  quog^  illoriim  cantica  conuenictifiimafunt,0' 
amorem  Dei,dit:inariimg^  rerumfiudiumjpirat.  In  nociih.inquitjnanm  vefiras 

p|f '•'"•'■        extolliieadBeum. Et rtirfiis: De noBevigilatJpiritM metu adteDem ,quia  lux 
pmccpta  ttia  ftcnt  in  terra.  Cantica  ite  Datiidicafontes  'mouentia  lacrymaru.  Cum 

Pfal.if  .'7.  enimpfallit  dtces:Lahoraho  ingemitu  meo,lanaho-j)erfingulas  nocies  leBti  meum, 

lci.chrjinismeisfiratummeumrigaho.Etiterum:^lmacinerem  tanquam  panem 
madiicaham.Item:  ^uidefi  homo,q>  memor  es  einsfEt  illud:Diesnofirificut  vm- 
bra  tranfiunt,drc,  Vhi  vero  lux  diei  iam  vicina  efi,paufant  illipufitlit,^  cu  opera 
nos  aggredi?nur,illi  qtiietisfihi  vendicat  tempns.  lam  vero  vhi  tlluxit,aUm  infce- 
nam  abit,alim  adopmfutmproficifcitur:  illicontra  matutinisprecihiis,  hymnisg^ 
peraciuadSan^larumScriptiiraritfiudiafeconuerttmt.Sunt^qui  lihrosficrihe- 
rc  didicerunt.  Vnufqutfg,  veroprxfiittim  habens  domiciltitmfilcntioperpetuofiu- 
det:fic£neminetexentenugas,atitaltudaltqtiidloquente,tertiam,(exta,nonam, 
vefiertinamg^  confiummat  fynaxin ;  qtiippe  qtiatuor  inpartes  dtemfiecantes  imple- 
tispartihtisfinguliSipfiilmodiis  atque  laudthm  honorant  Deum,^c. 

V 1 1 1.  Vi R  T  V SjParcitas  fomni.  D e  qua  vivtute  loco  citato  ita  loqui- 

turidemCHRYSOST.  Omnes  ctim  reuerentia  dificti([ofopore,cofurgunt  a  Prx- 

fnle  excitattfiio,afiantg^fiacro  infiltiito  choro,protintisg,  expanfiis  manihtisfianctos 

concinnnt  hymnos.  Neg^  enim  illi,vt  excutiantfiomnnm,vt  nosplurimis  horU  in- 

di'ient.  Nnllm  illicfamulum  vocat,quisg^  n.fuffcitfihi:  nihil  opm  hahet  excutere 

fcmm!m:fimuln.atg^oculosaperitdiuttt44vigilafievidetur,  f  illifiobrietatis  ra- 

tione.contingit:  moxg^precum  rcpetit  vices,  qtiiafomnmpriecefft  honefim  atqtie 

moderatus.  Nemofiertentes  audit  hic,aut  hiantesfomno,nu(lus  iaBari  quempiam 

ferfiporem  videt,neg^  ntidari,feddormiimt  honefiitis  vigilantihus  compofiti.  Ifii 

^fe[fofu:ttfianEti,atg^interhominesangeli.  Summusnamg^  Dettimor  nonfinit 

hoc profundofopore  mergi,animumg^  aftio  vigore  laxari.  Huiiifmodi  quog,  illorii 

fitntfomnia,  nonphantafias,attt portentofks  imagines  referunt,fedvt  dixi galli 

cantH  contirnto  afitfiit,ptilftg,  modice  pedeiacentem,ftcg^  omnes  vnaprotinus  e.x- 

citat:  neg^  vero  nudos  fbi  dorntirefas  efi,  S .  B  a  s  i- 


S     T    A     T     V    S.  z6^ 

S.BASiLivsepiftoIaad  Gregorium Theologum :  Somni Uuesfunte,^ '^?-^ 
eitisa^modi,qmexcutifaciUpoJpntiexmtur<evti^frxJcripto,advic}us^ratiorie 
appojiti :  idijero  interim  accurandumjludio^  ajjequendum  ejly^vt  commentandis 
rehttsarduis  ipji pajcanturfomni.  Nam  altiore  correptum  eJJeJopore,fcj^  veterno 
dtjfokta  hominis  contemplatoris  memhra,  vt  interimpateat  adittu  vijis  ahjiirdis 
obrepentihtis,idcerteinflareftquotidian&mortis.  AtquiquodaliU  dtluculum , id 
nox  iis  dimidiata  eft,  qtiife  colendApietatisfttidio  deuouerint.  Tum  enimpr&cipue 
ctium  animx  largitttr  nocturnum  conticinium,  cum  neque  oculi  ajpe£itts  importu- 
ms,  neque  aures  audittts  obturbatores  intro  adcor  admittunt. 

I X.  Temperantia  &: Sobrietas , de  qua  iterum  audiamus  Chr y-  c.hotti.H- 
S  o  s  T  .eode  \oco:Jtficulares,3.it,quidem  (^diedormiunt,hivero  noffu quo^ '"  ■■^''"* 
teruigiles  durant,vt  reuera  lucisfltj.  Et  illi,vbiJomnoplt{s  indulfere,gratiatipre- 
deuntfContrahifemperfobrtffuntftne  ciboperftftentes,dr  hymnisintendentes. 
Advejperam  rurjits  inclinante  die  illi  adlauacra  df  requiemproperant :  hi  vero  a 
feipfislahoremfpiritalis  exercitij  laxantes  cibumfitmuntjno  famulorumexcitan- 
tesgregem,  non  domum  difcurrentes,ttirhas^  dr  tumultta  commouentes ,  neque 
pretiofas  dapes,  dr  coquortim  arte  laboratas  apponetes,fedalij panem  tantti  drfal: 
altj  d^  okumftimunt,pkri^  inftrmiores  olera  atque  kgumina  in  cihum  accipittnt. 
Inde  vbipaultimfederint,temptis  omne  hymnis  cocliidentes,ftngrtli  thoris  requie- 
fcunt,adquietemfoltim,non  addelitiasfaBis.  Et  infra:  Seddrftcsntigerit  mor- 
hus,non  exguUprodit  vitio,non  ex  vinokntiafed  ipjk  quog^  morborum  occafto  - 
nes pknxfttnt  Uudihfts,non  criminibtts  vllis  obnoxid.  Aut  enim  ex  vigiliis  iugib. 
aut  ex  continuato  ieiunio,  attt  ex  aliqtiibtis  huitijmodi  infirmitas  nafcitur:  quocir- 
ca  etiamfacik  liberanttir.fttis  enim  illis  eft,adeuadenda  languoris  incommoda,ft 
velmodic\  deprifttno  rigore  relaxent. 

S.  Av G  vsT iN vs  libro de  moribus Ecclefix  fic de cosnobitis loqui-  A.c.31. 
tur:  Corptts  deinde  rejicitur,quanttimjaltiti  drfaltibritatifat  eft ,  coercente  vno- 
quo^  confcientiam.  nefeprofundat,velin  ea  ipfa,  qti&prAftofunt  parca  df  vilijft- 
ma.  Itanonfolumacarnibtisdrvinoabftinentproftiffictentiadomandarum  Itbi- 
dinum,fedab  iis  etiam,  qux  tanto  concitatitis  ventris  d^gutturisprouocant  appe- 
titum,  qtianto qttaftmtindioranonnullisvidentur.  ^^nominefokt  ttirpe  deft- 
derium  exqtiifttorum  cihortim,quoda  carmbus  alienum  eft,ridtcuk,turpiter^  de- 
fendi.D^i  n  d  e  loquens  de  viris  Sc  fceminis,quos  viderat  Romx  &Me-  «•  J  5- 
diokni  vitam  comunem  a.gevc:Ieiunia,a.it,etiamprorJii-sincredibiliamultos  ■ 
exercere  didtci,non  quotidiefemelfuh  noEiereficiendj)  corpus,quode(l  vfquequaOj  : 
vfttatijJimtim,fedcotinuum  triduum  velampliitsftpijftmejine  ciho  acpotu  duce  ■ 
re.  at^  inter  hxc  nemo  vrgetur  in  ajpcra ,  qtt^ferrc  nonpoteft ,  nulli  qued  recufat 
imponitur.  Etinfra:  CotinentfeijquipoJJiint,quitamenfuntinnumerabiks,  d' 
a  carnihtts,  dr  a  vino  dttas  ob  catifas,velpropterfratrum  imhecillitatem ,  velpro- 
pterJftmUbertatem,  Charitas  prAcipuecttftodttur^  Ccrte  S.H  ieronymvs  H.ep.u, 

Ll  epift. 


^tftf  M    O    N    A     C     H    O     R    V    M: 

epiftolaadEuflochiumafleuerat.proluxuriarcparatum^fimonachus 
co£tumahquidcoinederct.  Cassianvs  quoq;  fic  loquentem  coUa- 
tionc  i.inducit  Moyfen  Abbatem :  Super  hac  re  inter  maiorcs  nojlrosjre- 
*  quenternemmus  hahitumfmjfe  tracla.tnm.Nam  difcutientes  continentias  diuer- 

forurrhfjufvelfolisleguminihuSiVeli^leribtutantumjvelpomisnjitamiwriterex- 
igehantifrdpofuerecun^tiiiUisrefeciionemfolitiipanistcmusixquifimummodum 
in  duohtts  pammariisjlatuerunt,  quos  paruulos  panes  vix  lthr£  vnitts  pondits  ha- 
bere  certiffimum  eU. 

X.  Vi  RTvs  efl  SiLENTivM,de  qua  fuse  egimus  in  Panario 
Jid  fineni  V.  Linffuxahuf*!. 

XI.  ViRTvs  eft  oPvsmanuum,dequafuseineodcmPANARio 
V.  Otium,S>c  Pigntia. 

XIL  HospiTALiTAS,  dequamultain  ViRiDARio  Y.Ho^ita- 
litas. 

C    A     P     V     T        IV. 

De  proprieiatibns  qmbufdam  ^lonajlices. 

PUiMA  Proprietasercquodexvirtutibusmonafticisiamenumera- 
tis  tres  prascipus,ftatum  Monafticum  eificiunt.Paupertas  fcihcct, 
Oiftitas,&  Obedientia.  Cuius  rei  duplex  poteft  dari  caufa.  Prior,nam 
CumilhStatummonafticum,vel  religiofum  potiifimum  fufciperedi- 
cantur,  qui  feculo  rehdo  totos  fe  feruitio  diuinodedunt;  per  tres  illas 
virtutes  proprie  illud  prseftent.  Opes  fiquidcm  huius  feculi  pauperta- 
te,corpus  fuii  caftitate,animii  eiusq;  facultates,virtute  obedieti^  Deo 
&  Superioribus  tradunt.  Pofterior  eft,quia  cum  finiseius  fit,  non  tam 
perfedumefte,quamadperfe£lionemtendere,fecundum  confilium 
Matth.i»  ti.     Chrifti:  Siviiperfecttaefjeyvendequjihabes:  harum  trium  virtutum  bene- 
ficio  remouentur  omnia  impedime  ta  perueniendi  ad  didam  y'\tx  per- 
.i.loaB.a.x<.     fcdionem :  ^lmcquidenimefiinmundo,z\x.Y).\o.\x\.  i.Cu&cp\0:.aute/?co»ct(- 
pi/centiacarnis,(i\ixto\\kutcz(iiZAtc,autconcupifentiaocularum,(iiix  pau- 
pcttztC}AUtfiperhiavitd,ciuxtol\itux obedietia & fubieftione.  De pau- 
pcrtate  agemus  in  titul.  Paupertatifuoluntarix Statm.  De  caftitate  in  tit . 
StatusFirginitatis.  Deobedientiaveroin  Virid  ario  egimus  titul.  dc 
Obedientia,  acetiam  in  Panarjo  verbo  Inobedicnti/i.  In  quo  aivtcm 
confiftatvitaE  Chriftiana:  perfedio,difputauimus  fuo  loco  in  V  i  r  i- 
DAR  I  o. 

II.  PROPRiETAS,HxvirtutcsadStatumMonafticumpertinent 
non  quatenus  fub  pr^ceptum.fed  confiliumEuangelicum  cadunt.  Vt 
crtiniStatusmonafticus  libcrt;  a  quoUbet  fufcipitur,  itahbercctiam 
tria  confiliaab  illis  fufcipiuntur.  Vndc  Apoftolus  in  priore  ad  Corin- 

thios 


S     T    A    T    V     S:  x6f 

ffeios  dicitfe  Virginibus  non  prxccptum  dare,fed  confilium ,  vtvirgi- '.  S"*'';*^"^^ 
nitatcmreruenc.  Quo^edatjquod  S.Avgvstinvs  alicubi  fcripl:t;  ,^„p^ 
Aliudeji confilium,  aliudpritceptHm:  Confdium  datur  vt  virginitas  conferuetur, 
vtavmodrcarnibusabfiineatftrjVfvendantttrommHf&paitperihuierogmtur. 
Pr£ceptumvero datur^vt iufiittacujhdiatur^vt omnis homo diuertat  a  maloj  cr 
faciat honum.  Et  iterum:  ConfiUum  qui  Ubenter  audierit  ^  fecerititnaiorem 
hahehit  i^loriam.  Pr£ceptum^uinonimplenerit,nifpcEmtentiafihueneril,euA- 
dere pomam non potentJ Sic  S.Hi  eronymvs  iibroi.aduerjus  louinia-  H.cp.2i. 
num:  Fhi  confhum  datur,offerentm  arbitrium  esi:  vhiprdceptum  esi,  necejjttas 
efiferuientii.  Sedmatork  eji mercedis^inc^aiz  ad  Euftochium,  qusdnoncogi- 
tur,droffertur.  EtS.AMBRos.adEccleiiam  Vercellenfem:  Non prsci-    '^^'  ^" 
viturquodjftpralegemefyjedmagisdatofitadetur  confiUo,(jrqtiod  tutitts  ef  de- 
monflratur.  EtlibrodeViduis:  ConfiUuminititat vohntarios : pr^cepttim  et- 
iam  aflnngit  tnuitos. 

III.  Pr  o  p  r  ie  t  a  s  .Harum  trium  virtutum  obferuatio  a  monachis 
debet  voucri  &  promitti  Deo  &  Supcrioribus.  Ratio  eft ,  quia  Status 
proprie  acceptus  requiritquandam  immobilitate,  at  Status  monafti- 
cus  no  eft  immobilis,  nili  voto  quis  fe  obligetad  tria  illa  feruanda,  idqj 
fit  conuenienterj&  dido  Chrifti :  jS(emomittensmanumadaratrum,drre-  lb«.j.«2. 
Jpicicnsretro,aptnse(lregno Dei.Et  cxemplo primorum Chriftia»oru,qui  A(a.4  jj. 
omnia  bona  rua,qu^  habuerant  in  feculo,conflatain  pecuniam,ad  pe- 
des  Apoftolorumdeponebantantegrerto  voto.  Quodindeliquct&a 
S.Patribusprobatur,vtoftendemusiirtitul.i/(?5/^/«r<7rtf«//'«w?,quodS. 
Petrus  Apoftolus  Ananiameiufqjvxoremobvotifadiitrafgreilionem 
repenrinamortepunierit.  Et  itadicitS.THoMAS  Aquinasin  alteraj-piJ^- ,g-^^ 
fummsTheologicazparte.  Diccs.aquibufdam  monacHis  praster  has  a.«, 
treS  virtutes  eriam  moueri  aIa,vtftabiliratemloci,aCiftcrtieniibus  &: 
Carthufianis,&  ieiunium  QHadrngefimale  pertocumannum,vtaMi- 
nimis.  Rjcfpondeohoc  fieri  exproprioinftituto8clege,vtautemtria 
ifta  voueantur,  cft  commune.oinniumreligioforum,&:exChriftiin- 
ftitutione'. 

IV.Proprietas.  H2ec.emifI;oVotorum,vtad"monafticumfta- 
tumpertineat  nunc  necefiario  dcbet  fieri  inReligione  a  Summo  Pon- 
tifice  Romano approbata.  Nam  in Synodo  Oecumenica  Lateranenli 
Innocentius  III.  prohibuit,nevIlusnouus  Ordo  deincepsinftituere- 
tur  fine  Apoftolics  fedis  approbatione,vt  habemus  in  Decretahb.  ca- 
pit.fin.  dereUgiofisdamtbtu;  quod  dccretum  renouauit  Grcgorius  X.  in 
'  Concilio  Lugdunenfi,  vt  habetur  cap.  Vnieo,^f  ReUgiofis  domtbtts^in 
SextoDecretalium.Dixinuncaecefrarioitadeberefieri.NamohmS. 
AntoniuS;S.Bafilms,S.Auguftinus,S.Benedi£l:us,cumnullumexftaret 

Li     X  ius 


5.68  MONACHORVM 

ius  Ecclefiafticum  in  inftitutione  fuorum  ordinu  vel  religionum  nul- 
lam  talem  approbationem  qusefierunt.Caufam  autem  huic  Pontifici^ 
conftitutioni  videntur  dedifte  monachi  didi  WaldenfeSjVel  Pauperes 
deLugduno,quorumOrdinem,vt  mukis  fiiperftitionibus  &:  hazrefi- 
bus  mixtum,damnauit  Lucius  I IL  Alexandri  II  Lfiicceflor,  tefte  Ab. 
bate  Vrfpergenfe  in  Chronicoanni  M.CC.X  1 1 1.  Vnde  &  fadum  eft, 
vtante  Conc.Lateranenfe  S.Francifcus  &  S.Dommicus,ordines  fuos 
nouos  approbari  petierint  a  Summo  Pontifice  &  impetrarint. 

V.  Proprietas.  StatusMonafticivarijfuntgradus.  Nam  licet 
finis  fit  vnus  monachorum  omnium  ad  perfedionem  tcdetcvificulum 
auteinperfe&ionlsytc^c  ApoQio\o,Jitcharitas ,  variis  tamen  modis  ad  eum 
Col  5.14.        tendi  poteft.  A b  b  a  s  Nefteros  apud  Caflianum  collatione  X I  V.cum 
C.C.4.  docuilfet  ad  Th  eoretices  pcrfeftionem  non  pofle  perueniri  fi  ne  ante- 

gre fla  p r a£t i ce.  H£c, inqu it,  pra^ice  erga  multas profeJfwnes,Jludia^  diuidi- 
tur.  ^uidam  enimfummam  intetionUfudi  erga  eremifecreta  ^  cordls  confiituut 
puritate,  ut  infrxteritls  Heliam  df  Helifkum,noJlrlsg^  temporihus  B.Antonium, 
aliosg^  eiufdempropofiti  fe^atoresfamiliariJftmeDeoperfilentiumfolitudinis  co- 
hiifjfe  cognofcimtis.  ^ltudam  erga  inflitutionemJratrum,(Jrperuigilem  ccenohio- 
rum  ctiram  omnemjludijfuifolicitudinem  dederunt,  'ut  nuper  Ahbatem  loanem, 
qui  in  vicinia  ciuitatis,cui  nomen  efi  Thimifti,grandi  canohiopr£fuit,ac  nonntil- 
los  eiufdem  merit  i  viros  Apofiolicis  etiamfignls  claruijfe  meminimns.  ^upfdam 
xenodochtj  c^fufceptionii pitm  dekBat  ohfequium,per  quodetiam  tn  pr&teritU 
Ahraham  Patrtarcham,dr Lot Dominoplacuiffefiimm,  drnuper  B.CMacarium 
fingukris  manfuetudinU  acpatientiA  virum,qui  xenodochio  ita  apud  Alexandria 
prafuityVt  nullieorum,  quifolitudinisfecretafe6tatifunt ,  inferior  fit  credendtu. 
^uidam eligentes ,egrotantium curam, alijintercefJionem,qudpro  miferis  atqtte 
opprejps  impenditur  exequentes,  aut  doclrinAinJtantes,  aut  eleemofjnam  paupe- 
rihm  largientes,  inter  magnos  acfummos  virospro  affe£iuftto  acpietate  viguerut. 
Fuifle  autem  aliquos  qui  exhis  vitam  fequerentur  mixtam  ex  vtrpque 
pradico  &contemplatiuo,docet  etiam  Avgvstinvs  ,qui  i  n  duobus 
fermonibus  de  comuni vita  clericorum  afleuerat  fe  in  fuo  Epifcopatu 
inftituiflereUgionemregulariuClericorum.  Exquibus  fecundufpe- 
ciales  regulas  magis  fe  ardaueruntjtum  Mendicates  Auguftiniani.qui 
nunc  funt,  tum  firatres  Praedicatores.  Vnde  fequitur  tres  efle  refigionu 
monafticarumgradusjvtprimusfiteoru,  quiad  dilcctionem  Dei  im- 
mediate ordinatur,  ad  quam  dire£te  pertinent  conteplatiua;  vitas  pro- 
feflbres,vtmonachi  S.Antonij,S.BafiIij,  S.Benedi6ti,  S.  Romualdi,  S. 
Brunonisfecundumcuiusq;  regulas  &c6ftitutiones.  Alter  fiteoru, 
qui  ad  dile£bionem  proximi  ordinantur,  &  vitae  adius  pia  officia  exer- 
cent.quorum  alij  aJgros  curando  in  Xenodochiis ,  alij  mortuos  fepeli- 

endo> 


S    T    A    T    V    S:  i.69 

endo,alij  hofpites  excipiendo operam prsftant,  alij etiam  EcclefiaQa 
armisprotegendo,vttaciuntequites  Hierofolymitani,  S.Tacobi,&S. 
loannis. Dequibus  vtrisq;  ait S.  AvG v s t. lib.  19. de ciuit. Dei.  Otium  *•'"'' 
fnnciuqiMrit  charitaf  veritatU^egotiumfluJufcipit  necejjttas  chmtatts.T  e  ».  - 
T I V s  eorum efl:,qui circa dile^ionem Dei  &proximi  fimuloccupan- 
tur.  Vt  funt  qui  diuinx  no  modo  dodrinx  infiftunt,  fed  etiam  per  eius 
prxdicatione  viam  falutis  alios  docenc,  quales  funt  Auguft:iniani,Do- 
minicani&Francifcani.  In  his  autem  tribus  reUgionum  generibus 
variaseftediuerfitatesiuxtavariasformas&ritusviuendijdocetE  p  i- 
PHANivs  infinePanarij  conrrahsrefes^vbi  ait  quofdam  ex  inftitu- 
to  fui  Ordinis  abftinuifle  a  carnibus,alios  ab  ouis ,  alios  etiam  a  pifcib. 
aliosetiamapane.  Iterum  quofdamnudis  pedibusambulaife,  alios 
faccuminteriusgeftafle,alioshumicubaffe,&c. 

VI. PROPRiETAS.Haecvarietas  Ordinummonafticorii  frudiuo- 
fa  eft  Ecclefia',  &  femper  fuit.    Prima  caufa  eft,quia  varia  funt  homi- 
numingenia,propenliones  &  affediones,vt  adhuncmagisquarnad 
illumaffedtifint.  Alijcnimadftrid:iorisafperiorisq;vir£Egenus,alijad 
laxius,folutiusq;afficiuntur.  alij  folitariammagis,quamcommunem 
&:ccenobicamviramcomplcduntur,alijad  contemplandum,  alijad 
externasadiones  caritatis  magis  propedent:  multimagis  Magdalena: 
foIitudinem,quamMarth£folicitudinemamant.  Videturetiamdiui- 
na:  prouidencia;  amplius  confentaneum,vt  variis  modis  homines  tum 
ad  finem  fuum  fupernaturalem,falutem  xternam  confequendam  alli- 
ciantur,cum  ad  finem  temporalem.Cur  enim  tam  vaiia  opera  &:opifi- 
ciainftituitDEvs  inRepub.nifivthomoabotioreuocetur,&nonex- 
cufetfedcfuiflTe  opificiumvelofficium,quodexercere  poffitadfinem 
temporalemobtinendumr  Altera  caufaeft,quia  hxc  varietas  ma- 
ximumadditEcclefi^ornamentij,namvtfupraannotauimus,GREG.  G.orat.i.ialul. 
Nazianzenus  in  S.^2.(i\mmwoc2X.mor\zc\\os  feleciiorempartemEccleJiie. 
Scmlulianum,  primitiasgregisDomini,fdetcoro»as,c^pretioJasmargaritas. 
S. Ambrofius angelorum miUtiam.S. Wi^EKo ^ .2.<iMzxcc\\zmJlorem quen-  ^-^?  '^- 
dam  dr^retiofijfimum  lapidem  inter ornamenta  Ecclefiaftica.    Te r  t  i A,quia    ^^**^' 
maximumconciliaruntfemper&radhuccociliantemolumentumEc- 
clefiaj,tumprecibus,tumconcionibus.  Nazianzenusin  lulianumno  N.orat.r. 
dubitat  affirmare  illorum  lacrvmas  eife  peccati  diluuium  &  mundi  ex- 
piamentum.  Ev s eb  i  v s  libro  primo  demonftrationis  Euangelicar,  ^•^■i; 
aiteosDeoconfccratosprovniuerfohominumgenere.  S.Bernar-  „  ^ 
Dv s  fermonequodamaiteos  conftitutos  vtorentprocorporeEccle-     "'  ^^"'- 
fia:.  Tantumautemvalet  Scvaluit  femper  vitx  eorum  exemplum,vt 
ChryfoftomusadpopulumnonvereatureosappellareEcclefiarlumi-  c.hom.;<. 

Ll     5  naria. 


270  M    O    N    A    C    H    O    R    V    M 

naria.  Quantum  autem  commodorum  fpjritualiumvariis  feculisin- 
ue£tumfitamonachisorbi  Chriftiano  fuse  oftendit  nofter  H  iero- 
Plc ;»-  NYMvsPlatusIib.z.dcbonoftatureligionis. 

VI I.  Pp- o  p R lE T  A  s .  Ordo monafticus,  qni  fcquitur  vitam  cotcm- 
platiuam,perfe6tioreft  eo  qui  fequirur  tanturn  actiuam.vtOrdo  B. 
BENEDiCTi,ordme  Alexianorum , qui occu pantur circa  fepulturas. 

iw:jp.4i-  Nam Chriftus ipfe apudB.Lv c  am  ui  exeplo  Magdalenx  & Marthx 
contemplatiuam  vitam  ad:iua2pra.'tulit,  vt  pleriq;  omnes  Patres  eXf 
pofuerunt,vtS.Auguftin.ferm.i6^.&27.deverbisDomini.Gregonus 
homilia  4.m  Ezechielem,Caflianus  coiiatione  i.c.  8.  Bemardus  ferm. 
41.  inCantica.  Etratiohoc  euincit.  Contemplatioenim  Dei  diuina- 

s.Th.i».<5- 1  1-  j-m^^.  rerun-i  ortum habet  ex diledtione  Dei:  Adio  vero  humana  circa 
proximum  ex  diledione  proximi,at  coftat  dileftionem  Dei  perfeftio- 
rem  elfe  diledione  proximi.  Deinde  con templatio  no  eft  aliud,  quam 
qu£Edamfuturxvita;pra;libatio.Vitaenimcontemplatiua,quxhicin- 
cipitjinfuturavitaperficitur.  VndeChriftusS.  MariaeMagdalenardi-^ 

luc.  i«.  41-  xit:  Maria  optmampartem  elegityqua non  auferetur  ab ea.  Hinc  vcro  confe- 
quitur  contemplatiuamceteris  paribus  amplioris  meriti  eflc  aftiua, 
eumprjEcipuameritiradixfitcharitaSjVtaflerit  D.Gregor  1  vs  ho- 
milia  j.inEzechielem. 

VIII.  Propr  lETAs.InterduosorJinesmonafticoscontempls- 
du.^vitsEfedatorcs,vtanachoreticum  &:coenobiticQ,prioreftperfe- 
ftiorquidem,poftcriorveroefttutior&magise6ftilendus.  De  priori 
liquet,quiaeremitica  vita,v£  docuimus  in  titulo  de  eremitis,eft  tatum 
monachorum  perfe<lilori5,quiante  diu  exercrtatituerinrin  ccenobiti- 
ea,vtibidemofl:edimus.DeindequiaS.Pacres,S.Greg.  Nazianz.Am- 
brofHieronym.&alijitadocenc&nominarimS.Auguftin. lib.de  mo- 
rib.Ecclefi<E,cap.5i.DepofteriorilegeBa(il.inRegulisfufiusdifpura- 
tis,&lib.ConflarutionumMonafticarum,cap.5).vbimultisrationibus 
hoc  efliGere  conatur.  Ex iis  prima & prarcipua eft,  quia  Ci  in  ibhtudine 
exiftenspeccetvellabatur,nonhabctfubleuanteni,-&  admonentem 
fe.  Facilius  enim  dehnquitur,vbi  reprehenlbr  deeft.    Vnde  B.  Ber- 

l.ep.ii*  N  AR  D  V  s,  vhinen  timetur  reprehcnforfccuritts  i;ccedit  tentator.  1 .  eft,  quod 

ineremoexiguavdnullaeft  exercendarum.  mulrarum  virtutum  oc- 
Gafio,maxii-ne humilitatis,charitatis,patientia';& obedientis.  5.  eft 
quod  anachorcts  maximos  patiantur  elationum  ipiritalium  fludus, 
vt  facile  fcaibitrentiK:  mortalium  fanttiilimos  ,  vt  notauit  Cassi  a- 

C.c.*:  Nvs,qui&refertcollationei.9.magnuni  Abbaremloannemcumdiu 

in  eremo  vixiflet,  tandemadvitamccenobiticamrediiire.  Etcollatia- 
ac  i.c.ij.aicHeronem  quendampoft  annos  ^p.qui  putabat  fe  frui 

collo- 


S    T    A    T    V     S,  ±71 

coTlDquiobonorumangelorum,exconfilio.mali  angeli  fein  puteum 
prsEcipitafTejVtfieretmartyr.  Lege  noftrum  Hieron.  Platumlib.r. 

cap.?9. 

iX.  pROPRTETAS.OrdomonafticuSj-quivtrauiquevitam  fequi- 

tuDcontemplatiuam&adiuamjVteft  ordoPrjEciicatorum  &Franci- 
fcanorumperfedior  eft  ordinibus ,  qui folam  contemplatiuara  vel  fo- 
lam  adiuam  fequuntur,v"t  docet  S.Thom.  Aquinas,in  u  parte  fummx  s.Th.w.<j.i8tv 
TheologicsE,&opufculoi9.Primo,quiaChriftu5Saluatornoftcrhoc    °^ 
vtrunq;  vitiegenus  tenuitac  fecutus  eft,vtpote  perfediifimum.  Nodc 
cnim  in  montib.orabat,vt  folitarij  j  interdiu  pr2dicationi,qufead  con- 
templationem  pertinet,curadisq;  a:gris  vaeabat.  Deinde  S.Patres  vita 
cx  vtraqj  mixtam  (emper  foli  contemplationi  prxtulerunt, vt  loco  ci- 
tatoS..Bafilius,&:GREG.Nazianzenusagensde  folitaria:  vit^e  laudib. 
dicit fe eam  deferuifle, quod iudicaret  imperfediflitni  animi  efle  pri- 
uatsE  vtilitatis  cum  publicis  commodis  coniundtam  habere  rationemj 
Ide  docet  S.Ber  n  ARD.adfratres  de  montc  Dei.&  Innocen.1 1 1.  c.ntfi 
cumtridem,§.neputes.  De  renunciatione. Cuv  aute  hoc  afTeuerarentjlegiti- 
mam  caufam  habuerunt,  quia  vita  ifta  ex  vtracp  mixta  maiorem  poftu- 
lat  caritatem,tumergaDeumjtumproximum.   Vnde  efficitur,inter 
mixtas,illam  efTe  perfediorem,qu^  ex  propria  inftitutione  animarum 
falutivacatperpluraminifteria,pr^dicationem,adminiftrationcm(a~ 
crametorum,inftru£tionem  catechefeos,  vifitationem  infirmorum  Sc 
vindorum,inftitutionem  gratuitam iuuetutis  in  omni  genere littera- 
rum  &  pietatis,fodalitates,  &  alias  priuatas  publicasq;  conuerfitiones 
propinquas  &C  remotas  ad  iuuandam  falutem  animaru  diredas.Quod 
autem  concionari,vel  docere  aHos  ignorantes  fit  opus  vitx  cotempla- 
tiuac,docet  S.Gr  e  g  .hom.  j.  in  Ezechielem,  qui  idem  hom.iz.  in  Eze- 
chiclem ait  nullum  efie  facrificium  Deo  gratius  zelo animarum.Nota 
quoq;eft  Dionysii  Areopagitxinlib.ca-leftisHierarchiiEfentetia: 
Omnium  diumorum  diuinipmum  ejje  dcure  operam  contierfioni  animarum. 
Chry s  o  s  t. quoque  contcndit in lib.i^.de  (acerdotio,  vitam  Epifco- 
porumideo  debercefle  vita  monachorum  perfediorem ,  ob  funitio- 
nem  pr^dicationis  illis  commiflam.  Dic  e  s .  Summum Pontificem,vt  '^«M-p  t.»4. 
liquet  ex  conftitutiqne  iVlartini  V.  ex  omnibus  religionibus  tranfitum  ^  '^' 
concedereadfolumCarthufienfium  ordinem;illum  ergovideri  pcr-p»nor.  ottieoij 
fcftiorem ceteris.  Refpondeo  cum  Canoniftis,  c. fanc.  tif^iQ  de Re- foAndr. 
gular.  Sylueftro  & AngcloinSumma.ideumfeciflenonpbper-      .•*«'g'o+- 
fedionem,fed  aufteritatem  vit^  CarthufianjE, 
quam  non  facile  migrantes 
iftiquxrunt. 
*  C  AP. 


C.hom.69. 
D.t.6. 


A.lib.O. 

H.  ep.  ij. 
Id.ep.ij. 
Id.  ep.  11. 


A.ep.ts^. 
G.CI. 


B.q.li. 
x.Cot.ii.f. 

Mattb.lS.4. 

H.ep.s. 
E.rerm.i. 

A.rctm.i^. 


271  MONACHORVM 

C    A    P    V   T      V. 

De^^tibiis  <!^cxremonmmmaJlices. 

pR  I M  vs  Ritus  cft  H  A  B  iT  vs  Monachi ,  quem  certum  efTe  debere  di- 
*■  dicimus  primo  exeplo  Elix  &  S.  loannis  Baptifta:.  nam  monachos 
eorumhabitumimitaridocetCHRYSosT.inMatthjeum,  Sihiduo  a 
multis  intypum  monachorum  conftituuntur.  Dion  ysivs  deinde  A- 
rcopagitainEcclefiafticx  hierarchix  hbrodicitmonachum  in  pro- 
feflionefua  veftedetraftaaHaindui.TERTVLL.  certehbrodeVelan- 
dis  Virginibus meminit  Sandimoniales  indui  habitu  Deo  dicato.  S. 
Ambrosivs  epiftolaj^^.  aitmultos  Senatores  ofFcnfoSjquod  S.  Pauli- 
nus  monachus  fa<5tus  habitum  mutaflet.  Et  S.HiERoN.ad  PauUnum. 
Tur,icamyinqiiit,?fiutascumam/»a.  EtadMarcellam.  THnicttmfufciorem 
induta/irepenteDominocor>fecramt.^tA<i^n^ochivLm,d.icitomn\\xmcc£- 
nobitarum  fuiffe habitum,  tunicamfocceam  dr palliolum. Hilarioni  in  vi- 
taeiusaddit,f«f«/Z««;.S.  Avgvstin.  adEdiciamdicit  fufcam  veftem 
tuncinfignefuiflecontinentiumprofitentium.  S.GREG.lib.z.dialo- 
gorummeminithabitusmonachi.Ethb.j.cap.i4.fan6timoniahs.Io.  ^ 
Cassianvs  deinftitutis  ccenobiorumtotumprimumhbrumconfu- 
mit  in  exphcando  habitu  monachorum. 

CAVSAMhuius  mutationis  primamtradit  Areopagitalococitato, 
vtvidehcetindicentmonachi  cum  vefte  vitam  femutafle,  VndcSi 
ohm  omncs  vtebantur  habitu  fufci  coloris,vt&  nucOrientales  vtun- 
tur,adfignificandumftatumpcem'teti2.ALTERAMtraditBASiLivs 
inqu2ftion.fufedifputatis,vtnotam  &  fignum  (ux  profeffionisge- 
rant,quoafemutuodiftinguantur.  Nam&B.  P  avl  vs  in  prioread 
Corinthios  ea  de  caufavultin  templo  virum  habitudiftinguiamu- 
liere.QujBrescurvtanturfereomnescuGullis.  Refpondeocum  Cas- 
siANohb.i.deInftitutisccenobiorum,vtfciant  infantilem  fimphci- 
tatemfibiimitadamiuxtaillud.iV//?f^«<jw/»/,aitChriftus,y?if«/^4r»«//, 
non  intrabitu  in  regnum  cxlerum. 

Qv^RES,ponintncvtihabituviIi&:  fordido,ficutolim  multiere-' 
mit^  vfi  fuere,&  S.Francifcus  vfus  fuit.^^Refpondeo  cum  Hier  o  n.  ad 
'Ncpotis.n\im.Ornatui(^/ordeSi2.it,parimodofugienda/iint,quiaalterumde- 
litioi ialterum gloriam redolet.  Et S. Bern ARDvsalloquens  monachos. 
SuperLMi/fu4eB.  ^uiddeip/o habitu dicam?M,  inquonen iam  calor/tdcolor 
requiritur,magi/c[ue  cultui  vejiiumyquam  virtutum  in/i(lititr.  Tudet\dicere,  vin  - 
cuttturinfuoftudio  muliercuU,  quando  k  monachis  pretium  affeitatur  inve/ii- 
bui ,  non  necejJttas,necfaltemforma  religionis  retenta  in  habitu ,  ornari ,  non  ar- 
mariappetuntmilitesChriftf,  &c.  S.  Avg  vst  iNvslib.  f .  d^fermoncDo- 

mini 


t 


S     T    A    T     V    S.  i7i 

mini  in  montchac  de  rcagcns ,  monet  in  fola  vt  vcde  ncmincm  iudi- 
ccmusjfedcxaliisoperibusdifcamus,  vtrum  idfaciatcontemptufu- 
perfluicultus,(iinduaturvefl:evili,anambitione  aliqua&  fimulatio- 
ncCinOiititis .  PeteH  €nim,{n(\\\\x  ifib  ouwipelle  lupui  Ia!  ere-,  rtec  tamen  debet 
euii depdnerepeliemjHAm tquiafubeaalicjuando  lupus  delttefcit.  Ego  refpon- 
dco,  monaclicrum  &maximefolitariorumliabitumfi  vilis  fit,non 
pofl'eiurerepreliendi,vtpatetexempIoEli^,S.IoannisBaptift^,Pau- 
li  primi,Arfen!J,Francifci,&probatS.Thomasopufculoip.quia  Pa-^.Ti»  c.g, 
tres  Synodi  Gangrenfis  vilitatem  inillis  laudarut.&y.  Syn.Gencra-  s  Garg.c.Tlt. 
lisiubet  puniri  ridentes  eosobvilitatem.  Dixidefolitariis:quiaeos  c  Aqc-itV 
qui  inter  homines  habitant,magis  decet  communis  veftitus,  non 
nimis  vilis,&:ideoConcilium  Aquifgranenfeftatuit,vtCanoniciRe- 
gularesin  veftitu  tcneant  mediocritatem.  EtMARxiNvsV-  infuis  M.c.t. 
ConftitutionibusdeMinoritiSjquibusfecundumRegulamcongruic 
vilitas  veftis ,  ftatuit,vt  veftes  eorum  non  fint  nimis  viles  & groflT^,  vt 
terrorem  inciTtiant,  vel  rilum  aliis  moueant, 

I I.  RiT  vs  eftToNSVRA.  Nam  certumeftmonachos  femper  fuiffc 
vfoscertacapitistonfura,exceptiseremitis.  DioNYs.  enim  Areopa-  d.c.v. 
gitainlibroEcclefiaftic^hierarchiSjdicitMonachum  futurumpri- 
niumtonderi,B.  ANiCETVsPapainepiftola  adGallos  iubet  illisra- 
dicapurinmodLimfp!icra;.EtS.AvG  vsti  n  vsdeoperemonacho- '^•'■^''- 
rum.reprehcnditquofdamcrinitosqui  tonderi  nolebait.  Athava- 
stvslibrode  Virginibus,&  S.  HiEkon  epift.ad  Sabinianum  docens  ^•'P-*''- 
fandtinionialesetiamtondenconiucfle.   Prima  autem  caufa  huius 
ricuscft,tcfteD.  Dionys  o,  vtnuditatecapitisfignificent  fe  vitam 
puramScapertamnullafpeciemalifucataniageredcbere.  Altera.vt 
exprimant,aud:oreB.  BEDAlibro  j.  hiftoris  Eccl.  quodammcidoBc  u. 
imaginemfpinexcorona;Chrifti.Tertia,vtintelligantomnesfuper- 
fluascuras,vtnotatB.Ifidorus  libro  z.deOfficiis  ,fibiamputandas. '■'•*• 
Quarta,  ad  fignificandam  regiam  Coronam,  quia  feruire  De  o  re- 
gnareeft.Quint.i,uifignumpcenitentix:olimenimpcenitentesnon 
nifitonfi  in  tcclcfi.^mrecipiebantur.Fuifl^e  olim  ronfa  non  ra'a  ca- 
pitamcnachorumjprobat  Rob.  Bellarminus libro  fecundo ,  de  MO" 
nachiscap.ri. 

III.  RiTvs  eftlNGS-EssvsinrcligionemmonafticamjdequoPrl- 
mo  qu2ripoteft,anfieridebeatilleantegreflradiuturna  deliberatio- 

ne :  Nam  apud  Matthseum  legimus  Petrum  &  Andream  Uominum  Matth  4U. 
fimulatque  vocati  funt  fecutos.Et  apud  eundem  Chriftus  adolefcen-  M..ttk8.  it. 
li  volentifequiChriftum,nepermifitquidem,vt  parentcmpriusfe- 
.  pehrec.  Quod, inquic ibi S.  Chrysost .  fecit,non vt contemnendos 

Mm         pareft- 


274  MONACHORVM 

parentes  doccret ,  fcd  vt  indicaret  cceleftia  negotia  pra:fereda  omni- 

H.cp.ioj.        bustemporalibus-  D.  HiEB.oN.ep;ft.adPau!inum.  Fefiina qiittfo  te  (^ 

*'-5-  hitrentii»  f/ilonaui(uUftinem m.igis prdtfeinde,qtiamJolue,  Et  S.  Avg vst . li- 

~  bro8.  Conteflionumlaudatduosnobiles  militeSjquiledaiuxtaTre- 

uirosS.  Antonij  vitaftatimfeDeifcruitio  confecrarant.  &:S.  Bern. 

fermoneinverba.Eccenosrcliquimusomnia.^(?frf/,  inquit,w<4g/7ifi7»- 

fi/if  angelft^,quidalienaco?ififia pr£j}olam?Et epii\.ioS  arguitquendamqui 

annuasinduciasobftudiiiliterarijpeticcat.Deindequiexpeftatjdiu- 

turnafuamoraconiicitfe  in  penculij  inconftanti^,nefraudeautSa- 

can^c  aut  prauorum  hominum  fententiam  fanftiffimam  mutet,do- 

numDeiabiiciat,  &:infeiramDciprouocet.  RESPoNDEonihilomi- 

s.Th.c.9  11  q-  jjyj  j-yj^  5  Thoma  Aquinatc  Opufculo  17.  etiarafi bonum  religiofse 

vit2E  per  fe  tantum  fit.quod  non  opus  habeat  deliberatione  antegref- 

fajVtargurnentaaUataprobant.tamenopushabetaliquandojtumex 

parte  ipfius  ingredientis  reIigioncm,tum  ex  parte  ipfius  religionis 

ingrediendcE.  Primo  quidem  modo  ,  fi  habeat  impedimenta  repu.- 

gnantiareligionijvc  fi  fit  xger,fi  feruus,  fi  coniugatus,fi  xrealieno  ob- 

n:ri£lus,fimancus.  Velfiexercitia  religionisnon  habetperfpeda,vt 

continuum  cilicium,  filentium,  folitudinem.ieiunia.  Nam  dehis 

conferre  debct  prias  cum  aliquo  viro  pio  &prudcnte,  quireligio- 

liue,i4.i*-      nisilliusnoticiamhabeat.  Vndeapud  B.  LvcAMChriftusmonet.vc 

quivulta3difieareturrim,priuscomputetfur*"iptus,quinecefirarijfunc. 

ad  xdificandum  turrim  Chriftians  perfeftionis.  Ex  parte  vero  i- 

-  pfius  religionis  inquirered(sbet,an  religio,  quam  ingredi  cogitat,re- 

gulas  fuas  feruet,quibusa  primisFundatoribus  inftitutaeft.  Signa; 

autem  vcraj  religionis  funt  tcrc  hxc  i.  d  inca  feruetur  votum  pau- 

pertatis ,  hoc  eft ,  vt  nemo  pecuniam ,  vel  alia  propria  habeat.  z.  fl 

obedientia  ergafuperiores  fimplexferuetur  &  integra.  3.  fiexiguam. 

habeatcumpropinquis&amicis  communicationem.  4  finullsfinc 

contentiones  &  iurgia.  j.  fi  abfit ambitio ,  &  honorum  vel Praelatara- 

rum  affedatio.  5.  fi  vigeat  zelus  animarum ,  neclabores  defugiantur. 

7.  fi  Temperantia  feruetur  in  cibo  &  potu ,  coiloquia  non  detrafto- 

ria,  amor  oracionis.  8.  fi  iuftus  numerus  fratrum,  minimum  zo. 

30.  u.  In  magnis  enim  ccenobiis ,  vc  Ordo ,  ita  regulse  mclius  fcr- 

uantur. 

S  E  c  VN  D  o  qua:ripoteft  an  pucri  admittendi  finrad  religionem 

Matth  19.14.  monafticam.   Scdceicumeftpofle  admitti.   NamapudMatthxum; 

Chriftus  dixit. Siniteparuiflosvemreadme.  Etapud  Lucam  leginius  lo- 

anncm  Biaptiftam  puerum  creuifiTcconfortatum  fuifle  &  verfatum  irt' 

e.e.^.  dcfertis.S.GREGORivs  lib.2.dialogorumfc.ribitRomanosnobiles  S=. 

Eenejt 


S    T    A    T    V    S.  17T 

Bevedi  c  t  o  filios  fuos  nutriendos  Deo  darc  coepifTe ,  eo  quod,  vt  eft 
rn Thicvns,BoriumeHviro,cumportiueritittgumabadolefcemta.Jua.    Ratio Thren.j/iy. 
huius  reimanifefta  videtur,  quia ,  ^HoftmeleHimhuta  recensferuabitodo- 
rem  Te/ia diu,n\A\3.  autem xtas  puerili  docilior  eft  ad  virtutem , firmi- 
nfqj  inhjErentquichacsetatedircuntur.  Di^culter eraditur,z\t  S.  H  i  e-  H.ep.7, 
noi^.zdLsxzmy^uodrudesanimiperbiheruni.  Vnde  ARiST.licet  Ethni  Ar.cx. 
cus  hbro  dejnoribus  fecundo,  exiftimat  plurimum  referre,quibus 
moribus  ab  ineunte  xtate  quis  afl'ueuerit,imo  totum  m  eo  condftere. 
B.  An  s  E  LM  vs  certe  hbro  deSimihtudinibus,eos  qui  a  pueritia  in  mo- 
nafteriisfaeruntcomparatangehsjcetcros  verobominibus.  Deniqj    - 
vt  beneargumentetur  D.Thomas  videmus  a  primapueritiapueros 
adhiBeri  opificiis  Sc  officiis  mechanicis  ex  recepto  fecularium  homi- 
num  vfu  &  confuetudinc,  in  quibus  vitam  omnem  funt  tradufturi. 
cur  non  ergo  &:  diuino  feruitio? 

IV.  Rttvs  eft  Reiigionis  PRoBATiopoftingreftum,  qusaPa- 
tribusindultaeft,vtle2imus  inDecretahbus,tumin  fauoreminere-'^'^''^P°'^°",' 

...  .  .    Y  ....  ,,     .,,.        T^       ,        .      „    P        «m.dcregula. 

dientiSjtum  etiam  ipiius  rengionis:vt  lile  iniusdimcultans,  &h2c 
ipiius  mores  poflet  interea  experiri.  Huius  probarionis  ipecimen 
quoddam  dedit  Chriftus  Dominus  cum  Apoftoios  ad  Apoftohcum 
ftatumadmiftosapudMatthxumprobauitmittendoeos,  (inebacu-  Matth.io.j. 
lo,line  iaccuIoi&:pera,ad  paupertatem  &  obedientiameorumpro- 
bandam.  lubendo  quoqi  nequemobuiumfaIutarent,adferuandum 
lilentium.  Alibivero  mandauitaiinam  alligatamcum  pullo  adduci, 
ncc almd dici, quam  Dominum his  opus haberc.  Nec  miru eft hanc^  '■  ''■ 
probationemrequiria  monafticoftaTUjCum  nullumin  feculoopifi- 
cium  (it,quod  nonrequiratannoscertos  probationis.  Immonecad 
Ecclefiaftica  bcneficiapoifidenda  fine  probatione  canonici  admic- 
tuntur. 

QyoTautemannitequirantaradprobationem  ,non  poteftfta- 
tui.nifi  iuxta  vniufcuiufqueinftitutirationem.  Concilium  Tiiden-    '  "   '^'^ 
tinumfeiTionezj.  ftatuit,  vtminimum  annus  integcrin  probatione 
infumaturin  religione  Quodad  veteresartinet.illiadbienniumvel 
trienniumetiamprobationis  tempas  extraxerunt.   De  biennio  ha-ftjrijs. 
hesexGregorio.  De  triennio  verohabeturdiftind.^j.c.  finali.IdemGrfg.ep.ij. 
Concil.Aurelianenfei.cap.i^.ftatuitdemonialibus.&Iuftinianusin ,',  *'     ,.. 

/-11/1  1         r»  id.ep.  H.  1)0. 7. 

conftit.noueilis,  conft.de  monafteriis&monachis.P  a  c  HOMivSp.,  . 
quoqueAbbastrienniamafuisexegitjteftePALLADio.Opificesquo- 
queduos,tres,quataor  annosrequirunt  addifcendumopificiumjVC 
notumeft. 

PROBATio  autem  iHa  confiftit,  Primo  inobferuationc  perfeda 

Mm     z         Pau- 


lys  M  O  N  A  C  H  O  R  V  M 

PaupertatiS ,  Caftitatis  &  Obcclicnti.c ,  in  qiiibus  tribus  efTentiaverac 
religionis(itaeft,deindcRegLiIarum&conft,!Cutionum  cuiufqjordi- 
n.is,quseruntdcieiuniis,vigri!is,oratione,IcLto.  z.  inofficiishumili- 
tatiSjVtmundofehGnoribusvoluptatiburque  mortuos  veredemon- 

B.qio..  ftrent,omnerqueprauosaffedusexuant.VndeS.  BASiLivsinreguhs 

fullusdi(putatis  vult  a  nouitio  idpra^cipueexigendum,  vt  adofiicia 

licij.  ctiamfordidamonafterijiit  p2ratus.  EtinConftitution.  monafticis, 

ait,promptumeftxdebereetiamadonerariaiumetainrequenda,idqv 
probat  j.  argumentis.  i.  quia  quicquid  ht  mjreligione  ,  cum  pro- 
pcer  Peumriat,  non  eft  cenfendum  paruum,  redmagnum.  i.  quia. 

iAm.ii. 6.        ApoiloUparu.eruntDominoiubenti  vt  adducerent  puHumaiins.j. 

loan.ij.j.        quiaChriftus  ipfeferuiuic  difcipulis,  &:  vihaopera.vtlotioncm  pc- 

€,c.7.&3i..  dumexercuit.CASsiANVs  hb.^.deinftitutismonafticis  refercnoui-^ 
tiosmultisofficiishumilitatis  &  caritatisprobandos.  IdemhabetB.. 

Clgraiu^,  loannesCLiMACvsgradu  de  obedientia,  &Smaragdusin  js.  regu- 
lam  S.Bcnedi£ti.S.Bonauenturaquoq;deinf(irmationeNouitiorum 
c.io.S.DAMASCEN.vteftineiusvitaapijdSuriu,Hcctmagnusfuifl'et 
in  fcculoa  Prxfedo  fuo  obfoleto  habitu  cum  fportis  milfui  eft,vt  eos, 
duplo  carius,quam  valerent ,  venderer;&:  ob hymnum  in  cclla  canta- 
tG  ea  eieftus, nec  reftitutus,niiiexpurgatis  omniunicellarumlatrL- 
nis.  Poftremo  confiftit  probatio  in  pcenis  prompte  excipiendis ,  qu« 
pro  lapfibus  commiffi&  aliquando  iniunguntur  ,  vt  de  Damafceno 

ftq.i./j.j/.,  iamaudiuimus.TalesS.BA siLivs  prxfcripfitinConftitut.monafti- 
cis,&iaReguhsfufiusdirputatis,nempevtgarrulisfilentium,fomni- 
culofis  Vigilix,vorantibus  ieiuniuro,  rixannbus,  petitio  venije ,  mur- 

€.c.i^.  inurantibusfeparatioab  aliisimponatut.  Cassianvs  lib.  ^.inftitu-. 

torumjcommemoratfiquis.vasterreum  fregiffetjpublicapocniccn- 
tiadebuiffenoxam  diluereiacendo  fqilicet  humi.tototemporeora-.'j 
tionisjfi  litcr.as  fine  licentiaexaraffet,fi  manu alterius  attigiflet,  fi  ob-  ' 

liep.i7,  murmurafTet.  S.  Hieron.  in,Epitaphio  S.  Paula:  ait  cam  cum  effet; 
Prxfe£tampnafterij,gariulas&  rixofas  moniales  folere  multare,vc: 
adfore.striclinijprarent,  &feparatimcibumfume.rencHa:cdepror- 
bationcfufficiant.. 

V-  R 1 T  V  s  eft  ProfcfEo  monaftica,  qua  quis  verefit  religiofus,  ai 
quam,vtratafit,triarequiruntur.i.vtfiatpoflannuprobationiscom- 

f.Ti.c.ij,  plctum ,  vtfanxitiConcilium  Tridentinum  fe.ffione  i^,  de  Regulari- 
bus' 2.  vt  profitcnscompleueritannumK?.  ztatis,  vt  ibidemdefini- 
tum,3,vtfiatcoramcoqui  poteftincorporarecum  rcligioni,auCdus. 

«;fccHtvotis.  vicemgerente,vthabeturinDecretalibus,deRegularibus.Quienim; 
grofeffioncmedunc,nonmodoDeo,  fedeEiamReljgionifetraduncj 

ger. 


I 


S     T     A     T    V     S.  ^yj 

&er  Superiores.  Potcftaurem  ifta  profeffio  fieri  tnbus  modis,cxplicir ' 
Ee,implicitc&tacite,vtloquunrurCanonumDo6lores.Explicitefit, 
cum  quis  Dco  &  religioni  diftinde  vouet  tria  vora,Paupertatis,cafti- 
tatis&obedicntix.  lmpiiciceautem,iiqaispromitatobreruationem 
ReguJa?,vt Francifcani :  Vclvidurum  fecundum  Rcgulam , vt  Bene- 
didmi.  Regulariscnim  vita  pricipucconfiJlit  in  obferuationeifto- 
rumtrium.Velfiquis  promirtacObedcntiamfccundum  Regulam, 
vtPrxdicatores&CarthufianiinamfubObedientiaj  nomineomnia 
continentur.  Tacite  deniq;  fit'  fi  geftet poft probationem  explecanv 
habitum  Profeftc,non  Nouitio  conuenientem,vtin  Decretalibus,  D«ttgui*t.in<.- 
Gap.conftitationem.  decreram  eft. 

VI.  RiTvs  eftRcgulamonaftica,{ecundura(^uaroquidam,vtdL- 
xi.profeftionem  fuajn  edunt.  Dequaprimohoctenenduraeft,eamj 
omnes  eiufdem  inftiruti  monachos  obligare  ad  fui  obferuationem, 
quxcunqueilliNomenclarura-rribuacur,  (uieConftirutionum,fiuc 
itatutorum ,  fiue  Ordinatiomim ,  fiue  Legum ,  quiahxcconditio  o- 
Dvniumlegumeft.vthabeantvimobligandi.Quanquamreligiofipe- 
culiariquadamrationeadprxftandamluamregulam  aifici  dcbeant, 
nihilq;  aliud  fibi  perfuadere.quam  diuinam  in  ea  (ibi  declarari  volun- 
citem.  Theologorum  fcholx:  enimPrmcepsS.Thomaslitipfitle-  ii.<i?ia/- 
gemomnem,fibonaiufi:aqjGt,quafiradiume(rexcern£Elegis,quxeft 
inDeOjConuenientcrdidto  ApoftoU.  Om?tUpoi€f'ai ncmpe,condcii-  Rona-'3*- 
tis  legcm  aDeoefi,  I.a^tjuirepfiit  potejlati,  D  E lordinatiOnirefiflit.  Ccrte  ,  ^ 
legimus  S.  Pachomium  Anachoretam  fui  inftituti  regulam  ab  ange- 
lo,SanftamveroBrigittamaChriftofaluatore,vteftapudSuuumin 
eorumvitis,diuinitusacccp)fl"c..CumS. Benfdictvscx  hacvita.ad 
meliorentmigrauit,  tefteS.  GE.EGOKioduobusfuiOrdinis  fratri-  '  '■'^*' 
buspervifumapparuitviapallirs  ftrata  &  luminibus  prxfulgens.fe- 
nexq;  cSlcens.HjtceH  vh,c]ua,diltclui  DominiB  n  di^ta afandtt  w c(E'um.. 
QuamviamB.BERKARDVsindecIamationeadverba.  £;ff«fi^»/»7»* 
flw«M,cxponitnihilaliude{requamRegulamabeo!nftitutam,qua,vt 
ijleconfccndiflet  in  ccelum, fic  eum  deincepsimitarores  fuifeque- 
centur.S.  BoNAVENTVRAautoreIl&  S  FrancifcumaDeo  diuinitus^-'"""^^^"" 
adconfcdbendamregulam  animatum;&  venfimilc  eftS.  Bafilium,, 
Auguftinum,aliofq;vitx  religioficcondiroresinfcnbendisconftiiiu 
tionibusq^uoddamdiuinumauxiliumfingularcvcPetrusHibadineJ- 
raquoqueproditdeB.P.N.iGNATicfuifieexpcrtos.Pluradehacre 
Lcge  apud.HieronymumPlacum  de  bono  Starus  religiofi  lib.i..  rl.ci^- 

SEcvNDodehocRirurenendumeft,rcguIamnonferoperobliga- 
laadcul^amjhoceft,  prauaricacores  faccrenoxxlcthsliSjvelYcnia- 

Mm    5.        h$; 


-2  7«  M  O  N  A  C  H  O  R  V  M 

lis  reos;quod  fit quando  ipll  rfgulse  conditores,vel  Ordinis  moiiafti- 
ciPundatoresnoiuerunceamobligare,vtdiciturfecifleS.  Domini- 
Thii.qi««-     cvs  tefte  S.  Thoma  in  lecundaTheologicse  parte.  quod  Marcinus 
Nxijji.-fj».    Nauarrus  in  manuali  fuo  commendat.  &:  B.  P,  Ignatius  fecic  in  Con- 
attfi.  ftitutionibusSocietatislEsv.  PoTEST  tamen  regularumprseuarica- 

cor tribus  maxime  de  caufis  incidere  in  noxam  lethalem.  Prima cau- 
faeft^fiinregulamonaftica  aliqujd  contineacur,quodalioquinlege 
diuina,velEcclc(iaftica  mandatum  {it  vel  vetitum:tunc  enim  illc  pr^- 
uaricator  dcHnquit  non  tam  regula:"fu£E  prjeuaricats  caufa  ,  quanv 
lcgis  diuinae  vel  Ecclefiaftic«E.  1 1.  Caufa eft ,  fi  Regula contineat  ma- 
teriamVoti,vtCaftitatis,Paupertatis,velObedientiiE.  Namprxua- 
ricari  votuxn  Deo  fa£tum  in  iiao  genere  noxa  lethalis  eft.  i  1 1.  eft ,  fi 
Regula  contineat  aliquid  quod  peculiariter ,  feu  viua  voce ,  per  fupe- 
riorem.velperipfam  Regulamprxcipiatur,  vt  fiquidprzcipiaturin 
eainvirtute  Obedientix  velfubpcenaexcommunicationis  maioris, 
velaliomodojquemfubditiintelligantobligareadmorcale. 

C    A    P     V    T       VI. 

De  Status  ^onafitctfruSiibus. 

ST  A  T  V  s  Monaftici  frudlus  fpirituales  patefaciunt  nobis  diuinx 
Scfipturx.DeindeS.  Patres.  NamMactha:i  ip.  Chriftus  Domi- 
nus  agens  de  perfedione  Euangelica  cum  Apoftolis,qui  iam  confilio 
Chrifti  omnia reliquerant ,  &  monaftices  fundamenta  iecerant ,  illis 
Matih.i^.iS.  dixit.  A M ENdico'u$bis.,quod'vosquif€(tttieftism€in regencrittemcumfedc- 
ritflits*  homints  infed^  maiefatisfi£  ^fedehitu  dr  njosfu^erfedes  duodecim  iudi- 
Kantestribui  ijrahel.  Et  omrtisqui  reliquertt  domum ,  z>elfratres,  autferores,  aut 
patres,aut  matrtm,  aut  vxorem,autflios,attt  agrosfropter  nomecentut)  'um  acei- 
p!et,(^  vitamietirnampo(pdebit. QuibusyeThhirnprirnis^rominitavA- 
poftolisj&exemplo  eorum  omnia  relinquetibus,  (vti  lunt  illi  qui  mo- 
nafticenprofitentur,)  honoriudicum  fuper  fedes  duodecimsNon 
A.q.*.  folisenim  Apoftoiishoc  eflepromifTumdocet  S.  AvGvsTiNVsepift. 

S9  .^ui,\n(\wit,illtt4i  perfclionii  de  "vendendU  rektafuis  conftlium  tamgrande, 
iamOjpr/eclarumnonreceperutit  ,(^tamen a  damnabthhitsimr/iunescriminibtts 
efurientem  Chrifiumpauerunt ,  non  fedchunt  qutdem  cum  Chrifio fublimiter  iu- 
dicaturi,fedadip(iits  aexteraw  /labuxt  mifiricordtteriudicandi.lta.  6c  Or  ig  E- 
N ES inc.  8.  MatchiEi,&  Cyrillus  Aiexandrinus  in  c.6o.  Ifa.  z.  vcrifque 
promiccicur  cencuplum  in  fucuro, id  eft,  infinicis  parcibus  plura ;  Nu- 
merusenim  finicus  pro  infinicopofituseft,vt  conftatexLuca,quic. 
i8.Honcentuplum,y?^»;«//(7^.''«rrfeosacceprurumdixir.Eteftidquod 
Maith.  if. 21.   Chriftus paulo ance diuiciiuueni  fpopondit  the/iurfiminca/o,Ci omnes 

fuas 


S"    T    A     T     V     S.  %79 

^jspofleffionesrelinqueirec.  Terrium  prsmium  addidit  Marcvs,^'^*"' 
qui  c.  lo^aic  eos  in  hocfeculo  accepturcscentup[um,quoiiddomes,jratresif0rores, 
matres ,fi'ios & a^es.  Omniaenim,vcprimisChriftianiSjm©nachis,fi-  ^^  *^ 
unc communia ,  pro  vno  fracre mille  fratres ,  pro  vno  coenobio,  mille 
haber.IcaexponicOrigenes,  Audorrmperfe(9:i,Theophyla£tus,Eu- 
cimius,&  clarillime  Cassian.  collatione  z^.Deinde  S.Ioannes  Apo-  C.ctr. 
ftolus  monec  vt  caritatem  veram  obtineamus ,  tria  mala  efTe  in hec 
mundoetfugienda.Owwe^«05^f/?/«/M«»<jfi?,aic,concupifcentiaf4r»ft^^,  i.lot»n- -■^*' 
^  cencupifcerttia  oculorMm ,  cjrjupe)  bia  vit*,qu£  rte»  fxpatre  ,fedex  mundo  eB, 
atillatria  malaeffugit  monafticesprofeflbr,  dumconcupifcentiam' 
carnisquafiradicitasexcidic  voroGaftitatis,oculorumvoto  pauper- 
latis,fuperbi^vit2verovotoobedienti^,quavoluntatefuamfubiicit 
fuperiorisvoluntari.  VndeS.  BASir.inRegulisfufiusdifputatiscon-  Blc^ 
tenditnece(rariumefle,quipieratemcolerevelit,mundumrelinque- 
rc,&feparatam  afecularibus  vitaminftituere,eamq;  in  rem  illudfa- 
pi enti s  zWcgzx.NolieJ/eamictu homini iracurido,neg^ habitaueris cuwrofurio-  Ptou. n. t^ 
Jo,neforte di/cof z>ias e((ts,^/umas /aqueas anima tH£.Et iWiAdlfiLix Prophc-  lfa.i«-"> 
tx.  Exitedemedio  eorum ,<JrfepAramimaheii.  Rationem  etiam  &  caufam 
ad  dit,^»<?«M?»  fitri  rtecjuit ,  qutn  infectUo  oculls,  ^  atiribtu  inftigationes  adpec- 
catumpcrpetuo  a.dmittamuf  ,earumg^  rertii/npefiiietcsformA,  quas  njiderimtu  vel 
«udierimtts  mhis  inh^reant.Deinde  animtts,cii  grande  numerum  cernat  eorii  qui 
kgesdiuinas  violmt,nopotejlipfepeccatajita  efftofcere,&deiii,  vtoporttt,pceni- 
ttre .  ^lmnpotittsfaiiafui  comparatione  cum  aliii  deterioribtts  ,fiefcto  quo  modoji-^ 
ht  dc  vtrtute  bladiatur.Dcni^  variis  tumultihtis  &  oceupatiombtts.  quasjecularis> 
vita  afferrcfilct,a  Dei  memoria  abJlraSlfts^nonfoluhinc  iaSiuramfacit,^uodn0n 
del^  ciatur  in  Deo,ita  vt  nuiiajpiritah  duicedinejruatur:jedet;a  ita  ajfuefit,vt  iu- 
dii  la  etttspenittu  contemnat ,  que  nulliicapitalitti  malum  poteH  honiini  accidere. 
HucufqiBafilius.S.BERNAR.infermonequodamdeCircumcifione^-^""'^' 
di£tisconuenicntertresquafigradusfacir,quibus  adfalutem,perfe- 
fitionemq;vcniatur:  Primumrelinquendifeculbfecunduaggregan- 
di  fead  eiufdeinfticuci  focios,  cerriu  fubiiciendi  I"e  prxpoficis,qui  nos- 
obedienciaB  dudu  reganr,&  dirigancquosrres  gradus  ad  cres  vircucu,, 
vtipfcappeIlat,diesretulit,prudeciz,forcicudinis,reperanti£e.Pmf«- 
iff/itm  efi,  inc[mt,fferte velit  interfecuU turbasagere pwnitentia,  vhi nimirum- 
«Ifvenenatii  perfitajionihtts ,  alij  vndique  exempiis  peioribm  adpecfatum  aUi-- 
aant ,alijadulatienihtt«  in  vanam  gloriam ,  alif  detraiiiorjtbui  in  impaiicntitnp 
animum  eitu  deiiciant.  Procedatiam  nec(ffe(sip>udetiieraditif ,  oficnikt  quanfoi'- 
^quamimportunai,prafrtiminh.xcge7ierationen(quiimopportuni'atem(Jrot-- 
caftonespeccati  afferat  mundus  &  ingerat ,  quxm  debilis  fit  adtllas  htimmiti  ani<- 
mtti  y  maximt  qni  in  peccati  confnetudmeft  nwrittti .  in  htc  ngo  d:e  pru-^cnti^ 


28o  MONACHORVM 

fQf.2f.f-  tl-s^it deprdfnti(eiulo  »eijita»fugere,diienscumprcphcea.  0 iiui Ecckjirim mn- 
lig'iAntium , (^  (umtmp.u aon/edebo.  SednondumJufficithoc.Forte  enimvuk 
tbgerefolttuitnem,  non  fitUattendens  proprum  inprmitntem.,  ^  pmculofkm 
dtibi't liUtam.  Itaque iam  habet nece/f:rtamfortitudinis dem, vt no.iertt cuflo- 
dicndam  ad  Dor/,  inum  foriitud^nem  fuam ,  dr  aciem  multorum  partter  pugn  m- 
lium  effe  quxrendam.  Verurn  atm  eligit  tn  congregntione  maitorum,  nunqutdeli  • 
get  effe  magi/ler,ifui  nondum  d/cipuiuifuit ,  ^  diJcere,c]Uod  didtcit  nttnqudm?  ll- 
lucefcatergodiesTemferantiiX,vtqujiritqud7nodtj  temperari  (^  r<JrcnsripofJint 
incentintntes  mottu  voluptatis,  heflialesmetmmriofitatis  .ceruic^ft  motw  eU- 
lionisfiid.  Elig/it abienus  effc  i»  domo  Deifut ,  (^fubteBtu eff  magtjire  ,Ju b  quo 
•frangatur  eitu  voluntas  ,&  obedientixfreno  toncupifcentta  reprmatur.  ita  S. 
Bcrnardus. 

-Qy<Ecutnitafint,nunquamfatisamariIaudariq;patcftStatusmo- 
fiallicus,  qua:  monachosex  tamicopulofa  mundi  nauigatione  erc- 
ptosin  placidilTimo  pcrtucoliocat,qusdxmonem  tripiici  illorum 
B.(am.t.        telorugenereexarmat.Refteergoalibiidem  B  BERNAR.lennonein 
feftumS.  Andrese  Apdftolimonafteriacoparauitftagnis. ^«/j/,aic,c^ 
in flagne mundififces,qui inciaufiro  VEO/ituiunt mjf^tritu df  virtute.  iJMeri- 
to  fiquiilemjlagnis monajleriacontparaniw^-vh!  qitudAfnmido  incirceratipifces 
euagandi  nsn  habent iibertatem ,  quo  vtdehcct  paratt  fint  femper ad  cpnlofjptri- 
tuales,dicent(sjinguliwtrafi.  ^iando  ver.ict,qui  nos  d^Jcrat  ? Lundii dtthui 
nunc  miiit8,exfeSlo,donec  ventat  immutitt»  mca .  Mtindijuntpt/ces qutfquarnas 
(irpinnulathabent ,Jicut  {quamoi adpatientiam.,  ficpmnulas ad  hilaritatcm  *r- 
iitrornon  irtcengrue pojje  referri.   HiU^itas  quippe  lcuit  (^  Jt'.h'euat ,  vtja  ttti 
.quofdaminaltum  darevtdeatur^quifjuisexhtlaraiur.Eodcm  (enfu  ante  Ber- 
B.ep.rj.lib.     nardum,  B.  PEXRVsDamianiCardinalis  in  epiftoiaad  Deiiderium 
AbbatemCaflinatcm&Cardinaiemmonafteiiavocat  viuariaanin/a- 
rum.Cum  vesyinc^nit^emnipotens  D  EySmunduJubtraxit ,  acfubmor.ijiicafi- 
bi dtjciplinajiruare  conftttuit,qutd  altudf  ajf  /ernitur,quam  velut  oiim  tn  cata- 
cljfmo  de  muttis  pereuntibttf  vtspaucosekgit,ac  tn  bitumtnafa  ara  latthutHm.,vt 
viueretii,induxit?Ctauftrum  quippe  monajleri/  viuarium  eft  animarttm.  ibt  quip- 
f€viuuntpijces,quiiuxta iegis  edMa pinnutasjabent ,atquevt  in  cotpm  Chri/ii 
transferan.  ur  Ijrahelitarum  menfts  di  iiciasprxhtnt.  P  fes  quippe  quijquamarum 
pinnula{habent,darefaltttset'amJit^eraquasfi)lent£lmd(rgopinnatiipifltbus, 
nijietelltz  antm.t  figurantur ,  quApnft^oin  cae'eflis  Eccle/ia  corpus tranfeunt, 
quia  modo  virtutum  pinnulis  futta  faltus  dare  pcr  caie/ie  deftierium  fitiant, 
vt  fuperna  per  tontemplatienem  appetant ,  quamuis  in  femetipfas  ilerum  ex 
ntortalicarnere'abmtur.  EodemelogiovtiturS.BASiLivs,quilicetrcri- 
bat  de laude  folitariaj vita:,eadem  tamen  encomia  in  coenobitas  con- 
vtcm\im.Cella/ivic\mz,teJiis€H,quarttgdiuimarrtorisignecorfirtfeat,(/rvtmm 

■ferfc- 


( 


U.l 


S    T    A    T    V    S.  iSi 

oerfeciit deuoiionls in(lAntiaqttu DElfaeUm  ijUierat-.nguit qatmadmoiummens 
hominii  ccele(lis  grati*  roreperfunMtur  (^  compunSlionif  ,fietuum  ac  Ucryma- 
rum  tnuadantium  imbribui  trrigatur^Feletfiex  carueit  oculis  lacrym^no»  erum- 
pjint,ip/a  tamen  amaritudo  ctirdu  a  lacrymArumfiuStibfU  no  elon^tur,  quia  quod 
exramo  interioris pcenitentid nott to-Uituriiniffahumsnticordis  'virentiradfct 
fruitur.  Snfiicit  enimfimemfijiehilis,  etiamfiiugiterflerenonpoffit.  Ceila^    ' 
injlrumentum ,  quopretiofilapidespoiiuntur,&  eH  ergtflulum ,  vbifretiofiliipi- 
des  reponuntur  ,  quttenui  iafiruSlara  ttmpli  ccele^isflne  vUo  cudentis  ma&ei 
Jo»tiupo/lmodumdi/J>onuntur.Ce/Iadominicdflpultur£propemodum^mu!a,quii 
peccatomortuosfufctpis ,(^ per affijtumfaniii  Spiritus  Beoreuiuifceref&cis.^t* 
!sabhttiusvit£tuibidavex«tionefepuicrum,(^ccelefiis  vit*  pandis  introitum. 
Teportumtran{fuilUtaiisinuemunt,quiniufragiummundaniflu&Uieuadunt. 
Tepotentis  Mediciconciauedecernunt ,  quivulneratiinprslio  hofiilesmanusef- 
fugiunt.  Moxentmvttuicuiminis  vmhraperfeSiocordefitcieditur^  omnisfaU' 
ciate.  amme.  Uuor ,  omnis  certe  inttrioris  hominit  piaga  turatur.  Te  leremias 
ii[J)exerM,cum diccbat.  Bunumefi prifiola,ritufilentio f&lutare  DEI.  BonumeB 
vtn ,  cum  portduerit iugum  Domini  ab adolefiemiafua  ,fedcbitfoiitarius]^^ii- 
cebit ,eleuabitenimfefitprafe.  Habitator enim  tuttc eUuatfefitprdfe ,  quiaDeum^^^*-^*^' 
efunemamma  a  terrenarumfe rerum ebtutibut-eritif^  in  dittiv£  contempiatio- 
.  nisArccfu(pendit,amundifeaUionibusfe^egat,  atque  inaltum  contemfldtionit 
'itseii/^ibusdefidcrmpennas  Hbrai  ■'  cumqueillum  qui  eH  Juper  cmnia  yConfiicere 
^fatignfemetipfum  qucg^  homo  raundan<e  vallisdeie^ionetranfcendit.  O  ccila  jfi- 
riule prorfushabitaculum.    Tufacu ,vt vagosChri(iitatenacontineat ivtindi" 
fcipUn^timoribus  afuafepnuitate  cotnpe/c  ant.  Tunofii  homines  adperfeiiionit 
cti'meneuehere,at^adcotifummatii/ari£iitaiisfafirgiHm  fublTmare.Tufacis^,vt 
hsrm  frtrritfger  atg^^  rottfidus ,  anuiiafeipfomorum  tnxquetlitate  diuerfut  ,<^Co 
muiia. Qy  I plma.  videredeiideratdeeximiis  frudibuj  vitxreligiofae 
legat  noftrum  Hier.on.  Platum  copiofe  difTerentem  40,  capitibus 
de  eius vtilitatein  priroo  libro,& i^.  deiucundiute,libro'tertio  dc 
Bono  Status  Religiofi. 

ViD  E  AbbatisStatus.Eremitarum.PaupettatisVoluntariaE.Vir- 
ginitads.  Vouentium.  Et  in  Pan  ario.  Muiierum  commoratiocutn 
monachis.  Inobedientia.  ludicium  Proptium.  Proprietas  Religiofo- 
rum.Voluntaspropria.ViolatioVotorum.Etin  ViRiDARio.  V.Ca- 
ftitas.Obedientia.PerfedioGhriftiana.Profeftusfpiritualis. 


Nn         DE  MO- 


£^2; 


M  O  Pv  I  E  N  T  V  M 


D  £    M  O  [l  t  E  N  T  V  M 

S     T     A     T     V. 


Exemph 


Euc.  t;.34, 
Ibe.41- 


lo.  I5.2tf. 


R  iMVM  cflChiifi:)Domini,quunre£focrucisexifl:en.:' 
feptem  vcrbaelocutus  eft  notatu  digniirima.  P  r  i  m  v  m. 
'ifi^   eik,(H.iodremUtLncas  lE S F S auum,inqaiz,atcel>ar.Parer, 
dttmtte  illts  :  nonenimfiittnt ,  quidfaciunt.  1 1 .  eft  quod  idcm 
retevt.Bonuslzzto dicel;atadk/um.  Dominemementomeitcumuenerisinre' 
gnumtuum.EtdixitillilESF  S.  Amen  dico  tihi,hodie mecum  triiinfarai^fo. 
1 1 1.  cft  loannis  19 .  cap;  Cum  vidijjetergo,  inquit,/  £  S  VSmatnm,  <jr  dtjci- 
pulumfiantem,quem  dtligebatydicit  matrtjux.  Muli(r,ecce^liui  tum.  Deinde di- 
tit difeipulo,  ecce  mater tm.  Et ex iHthora accepit  eam  dfiifulut  infna.  i  V.  efir 
MattU.ir.4«.    MatthtBi c.xy.CircahoramnonamctamauitlESVSvccemagna dicens.Elt,Eli 
Maie.»j.j4.     UmmafabacfaniyhoceFtiDeuimetu^DeiumettSt^ut  cjuiddereltcjufiimePY.  eft. 
loan ijj.i».      loannis c.  19.  Sciens, inquit, I E S FS,quiaomntaconfummatafunt,-vt con- 
/ummaretur  Scriptura,dicit,Sitio.  Vas  ergofsfitum  erat  acetoplenum.  llltautem 
loan.  ip.  jo.    ffongtampknam aceto ,hyfiopocircumponenteiobiidiruntori  eitts.  VI.  efteiuf- 
Luc.i3.+«.      dem.CumergoaccepiJptIESVSacetftm,dixit.Co»fimmaiumeft.V  1 1.eft  Lu- 
cx 2,5.  EtclamansvocemagfalESVSait, Patcr  inmantti tuM cemmendojpiri- 
iummtum.  Eth^ecdicensjexpirautt.EAoznnes  ait-  Etinclinatocapite  tra» 
didit  fpiritum. 

Altervm  eft  S.  Anbre/€  primiChrifti  Apoftoli,decuiusobitu 
preftjyteri  &  Diaconi  Eccleli»  Achaias  apud  Metaphraften  in  Lipo- 
manocom.i.&Suriorom.^.Cum-^geasProconfulS.AndreamApo- 
ft  ol  um  crucu  extollentem  myfter!a,jfbiquefuam  impietatem  ex^obrantem  diu- 
tifuferrenonpojfityin  critcem  tolli,  &  Chri/ii  mertetmitari  iu^tt.  Addu£lu4  An- 
dreat  adlocum  martyrij,  cum  crucem  vidijfit,  longe  e  xclamare  ccepit.  0  bona  cruxy 
qfi£ decorem  ex membrU  Dominifufiepifit  diu defidtrata,foiliiite amata,fine in- 
termijfioneqMdfitA^t^iliquando-cupientiammoprdparata^accipemeahhfimini- 
huiy^  rtdde  me  magiftro  meOyVtptr  te  me  recipiat,  quiperte  meredemit.  Itaque 
crttci  afitxfu  eH ,  in  qua  vintu  btduum  pendens ,  ^  Chrtfti  fidem  pradicart  nun- 
fuam  intermittens,adeurf}  migramt,tuiusmortUfirnilitudinem  concupierat. 

TERTiVMexemplumeftB.  Ignati  rmartyris.tertij  poft  Petrum 

Apoftolum  Antiocheni Epifeopijcuius  obitu  defcribit  S.  Hieron; 

in  Catalogo  ScriptorumEccleliafticorum.  D/gw««;,inquit,  •videtur  de 

Zft  nuc  epift  ry  fjpiftola.  eifti ,  quam ad  Romanos feribit  pauca ponere.  De Syria vjque ad  Romam 

intet  cicuras.    ^^f^  adbeJHns ,  irt  mari ,  &  irt  terra  ytio^e  dieque  ligatum  cum  decm  leopardk-,. 


S    T    A    T    V    S.  zg) 

Jjoc  ejl,  militih.  qui  me  cuflediunt:  quihm  dr  cu  benefeceris,feioreifiunt.  IniquiLas 

dutetorummea decirina  tli ,/ed non  iccirco iuftificatusJitm.FtinanifiuAr  heJiiUj 

(jug  mihi/Hnt  praparata,quas  ^  «rotnihiveloces  adinteritum,!^  ddfuppltcia,& 

alHci  adcomedendume ,  ne  ftcut  (^aliorum  mdrtjrum  non  audeant  corpus  attin- 

gere.^odJivenirenolueri't,fgo vimfaciam,  vt deuerer.  JgnofcttemihifiMi^ 

quidmihiprofityegofci».  Nunctncipio  Chrtfii{jfedifcipului,nmildehis  vtdentuf 

defiderans,vt  lESVM  Chriflum  inueniam.  lgnis,crux,befiid .confif%nte  offtum, 

■memhrorumdiuifio,  <^  toitus  cjrporiscontritio ,  f^tota  tormtnta  diaholtintne 

veniant,  tantum  vt  Chriflofiuar.  Cum^^  iam  damnatu»  efftt adbeflioi  d^ ario- 

repatiendirugientes  audtret  leones,ait.FrumentHm  Chrifttfitm ,  dentihtt*  heflm- 

■tiim  melar ,  vtpanU  mundm  inueniar.  Pajfut  eff  anne  vndecimo  Traiam,rcli- 

^uiit  corporis  eins  Antiechit  iacevt  extraportam  Daphniticam  in  Loemiterw.  H  xc 

-Hieronymus. 

IV.  exemplumeftD.  CYPRiANiEpifcopi  &Martyris,decuius 
-exce/ruiralegimus  in  Adis  Paflioniscius,  quxhabenturinicioope- 
•rum  U.  CyprianiaPamelioedicorum.GatleriusMaximus  Proconful 
A fiicx ad Cy prianum iamcaptum d:xit.  Diifii.riUga mente vixiftt , (y 
pliijimosn<:far',Avhicor,fpiraticnishomines,-gg'tgfii,o  ^niniicum  te  DiisRe- 
nianii,(jr]acrjslig.buscon[}itu  (li,nertep!j  ^'/'icyictUiniiPrinctpesVAkrianm 
(^  GiU.enut  .4ugullt,(^Vale>tanmnohttt'^irnHs  Cdfiir  adje£itm cerimoniarttm 
fuarum  rtuecare  potuerunt  .Et  idto  tnmfii  t>ecfu>fpmcrum  criminum  auffor  drfi- 
gnifer  deprchenfim, '^ris  ipfe iocumfHio  his,quosjieler€tuo  ttcum  "ggregajlt  ,fan- 
g(i'nc tu  i/ancieturjiifeipiini.   Ex  his dici is  decrerum  txtakelUrecitauit.    Tha- 
fciuni  Cyirinnum gUiio animaduerti  p'acet.  C)primt4s  Epifcopus  dixit  Dee  gra- 
ttds  Pcji hmc  V( ro/enientitm  turhafiatrum  dicebat  Et  n^s  cum  tpfio deceUemur. 
Troptet  hoctumulttufiatrum  exoritu  eH ,  dr  multa turba  eumprofiicuta  efi.  Bt 
ita  tdem  Cjfrianus  in  agrum  SextiperiuSitti  efi,^  ibife  lacerno  hirro  expo/iauit, 
(p-  gCfiu  in  lerramfiexti,  ^  in  orationemfe  Domrno  preflruuit.  Et  cumfidalma- 
ttca  expoltafft,&  diiconihus  trad'difftt  in  Hneafletit,(^capit(picttlatorem(ufti- 
nere.  Cum  venjftt  autem(p:niUtor,  iuffitfuis,  vt  eidcm(pu  u!aiert  2$.  aureos  dt- 
nnt  Linteamina vero  dr manuatta afiatrihta anteeum mitnbarttut.  Poflea ve- 
roB.Cypriaouimnnufuaoiuloifihitexit-.quicumUciniasmariualesfihiligarenon 
foSuifiet ,  hdiartus prtsh-jter  c^  lutiantiijuhdiacenus  ei ligaut  runt.  Et  itaB.  Cy- 
prianuipajfui  eU^eituque  corfuspropter  gentilium  curitfitatem ,  inproximepofi- 
tum  eU ,  cum  cereis  &  fchoUribus  in  areii  (Jl^facroht/  dtndidt  Procuratoris ,  qut 
funt  in  via  LMappalienfi  iuxta  pifcinas,  cum  veto  g^  triumpho  Wdgno.  Hicc 
ibi. 

Id E M  Cyprianus  in libro  de  Mortalitate  quenda zgre morientem 
jra  ohimgzt. .^amprapofierum  efi,quam^perueifitm,vt  cum  Dei  voiiitatem 
fieriPofiulmui,quaig(uocatnoS)&ticcerfitdeh<t(mfidi/Deui^f'oflatimvoiiitaHs 

Nrt    2  eim 


».e.jr' 


1S4  M  O  R  I  E  N  T  V  M 

eiftsiMperiopareaatii-  OhnitimuryfjrreluSiitmur,  drpcrutciciam  morefiruorum- 
adDominicumconJpeiiumi  cum  trijiitia  (^  mceroreperducimuri  exeuntesijlhinc 
fteceJJfUtUvJnculoi  non.ohfiquio  voluntatis,<^  volumm  aheo  frAmiis  caekflihm 
hpnorAriadquemvenimuiinuiti.  ^luidergoorAmm  (jrpetimm ,  vtadutniat  re- 
gnum  calorumjicaptiuitas  terren  AdekSiat.^uidpreiihmjrtquenter  iteratis  ro- 
gamus  d^pofiimtts ,  vt  acceleretdies  rtgni,fimaiora  defidena  ir  vota  potioraftnt 
ijihic  firuire  diabolo ,  qmm  regnare  cum  Chrifto  ^Denique ,  vt  mantfejiius  diui- 
VAprouidentiAindiiia  clarejcerent yquodDomintuprxfcita futurcrum  ctnfn'at 
Jukadveram fatutem,cum quidam de coUegiis dr  conficerdotthu^  nofltis  tamm- 
frmitate.defeJftts,&deappropinquantt  mortejoliatus  csmmeatum fiht f^ (care- 
tftr,ajlitit  deprecanti,dr  iampana  meriaiti  tuiHnis  honcre  gf  maiejlate  vtnera- 
biHsftatuexcelfiit & clarttsal^Siu ,  c?" q'tem ajpjlentemfihi  vix  pojfet  hur^ anus- 
fijpc£im oculis carnalihtts intueri ,  nifi quod talem videre  tampoterat  dejiculoie.- 
tejfurtti.  At^  iUenonftnequadam  animi^  vecisindtgnatione  infrcmui/  (^  dixit. 
Tati  timetis,exire.  non  vultis,quidfaciam  vohis?  Increpantis  vox  ^  moncmis  e^,  > 
quideperJecittionefpiicitiSids.accerJitionefecurisnon  confentit  adpinfens  dtfde- 
rium rfed.cpttfiilit  in  fiiturum.  /ittdiuit fiater nofier, (^collega moriturus qtioii 
teterisdiceret;nam  quimorituntsattdhtit,adhoc  audiuit  ,vidteeret :  audiuit  non 
fihi  ille,fednohis.  Nam  quiddifceret  iam  receJfurtti?Didicit,imo  nohis  remanentj- 
b.us,vt  dumfacerdotem  Dei,  qui  commeatumpetehat  incripitttm  ejfe  comperimtts, 
qftidcunSiisexpediat,agnoJceremus.  Hucufque Cyprianus.  Qtio  exemplo  • 
B.  Cypriani  etiam  deleftatunifuifre.S.  Augufbnum,.CQmmemorat_ 
Poffidius  m.eius  vita; 

V.  ExempIumfitB.  Ambrosii  MediolanenfisEpifcopijdeque 
I?aulinusineiusvita.C«»«/>/«r/»;»^«^«^jinquit  Ambrofius,infirmita- 
te  detiner(turinle£iulo,Comes  Stilico.dixijfeftrturiqt4odta»to  virorecedente  de 
eorpore,ipteritftsimmineret Itatifi^,  Vnde conuocatis  adfenohilihtt^vsrtiilitttsci— 
uitatis,qttos  diligi  afanSlofacerdote  cognoueratipartim  interminatttt  eHHHs^  par- 
iim  hiandofermoneperfuafitivtpergerent  adfaa£itin^Sacerdotem,fitaderentque 
iRiiVtJibiviuendipeteretADominocommeatum,  ^od  itle  vhiahillisaudiuit^ , 
refpondit.  Noa  ita  inter  vosvtxi ,  vtpudeat  meviuere.:  nec  timeo  mori,quoniam 
Ifominum  honumhabemtts.  Et  pauio  pofl.  Insodcm  tamen loco,in quo idcshat: 
(ficutreftrenteS.BafiMo^EpifidpefLaudenfsEcctefitii^qtdaheodemaudisratididi- 
cimtti)  cum  or&ret  vna  cumJupradiSiofacerdote,  videratDominum  lESVMad- 
uemffe  ad fi ,&.arrtdentem Jibi.  Necmutcos pofi  dies  ahlatuf.:esi,  Sed&eodem : 
fempore,qtio  migrauitadDominum,abhora  circiter  vndecima.diei ,  vf^adillam^ 
horam^ua  emifitjfiritum-.,  expmfis.  manibtfjtn  modumicrmi£.ormiti.nosvero  la— 
biaiUiftsmeuerividebamtttiVocemautemnonmdifbamus.HonoratusautimSiti 
ierdosEcclefii  Vercetlenfis ,  cuin  fuperiori  domo  fe  adquietem  compefuijfft,  tertio 
'Uffcantisfe  vocem  audiftit,  dicentis^^Jihi.  Surge,ffiina,  quia  mcdo  eH  reccjfitrtts. 


$:   T    A     T    V    S;  2.85 

^i  defcendcns  ehtaUtfirMo  Demmi  corptti.  ^od  zii  icccpit ,  erKfJitJJ>tntuWi  • 
hionum  vititicumfirens^tVtin.virtute  tpdanima.  refe^ier yangelerumnanccon- 
Jortio  quorumviiam  vixitinterris,  (^  BliaJociaateUteiur.  HascPaulinus. 

VI.  ficD.  AvGVSTiNi  HipponendsEpifcopi^dequoPoffidiusin- 
eius  vira  primumnarratquancifeceritB.Ambrofijverbaincxtremis 
diftaadSiliconisIcgatDS.  In  hlsnofler  Augitfiinusjenex,inquit,elimataac 
ltbrata.admirabAturdrUudibat  AmbroJilverba.IdeoenimdixiJfeintelligendum 
eH.Nec  morttimeo ,qutakonHmDominiimhabemtis ,necrederetur  ffdjidens  de 
fHispurgatiJJimis  moribtuprafumfjijfe.  NonJicvixiyVtme  pudeat  intervesvi- 
ttere.  Hoc  e/.im  dixeratad illitd ,  quod  homines de homine  nojje  poterant.  Nam 
^^ieas exjmenitquitatis  diiHnig.,  de  bono  Dominodicitjemagis ,  quamdemeritfS 
Juiicorifidert.  Cui'.tiaminqmtidia.naoratione  Dominicadicebat.  Dimitfevebis 
dibitJi  no(ira,fcu.t (JrnosdimittimH^  dthitcrtltitno(lris.  Cuiufdam cjuoa^coepi-^ 
J  opi  c^ f.i)ni!iarijftnAfui  amiciin  exircr/iisvitade  taltbtiffrequentijftmum  rcfe- 
rebat  diclum :  adquem  cum  vifitandum  iam  morti ap^troptnc^tiantem  ventitajjety . 
f^ille  m  tntts  eefluje  de^feculo  exituT-umftgs^^fuarct ,  aiQ^  afe illi  ejft  rejponjiim, 
(i^huc  eum  Eccleji£ necejjarium  vitierepcjje ,  iUtim  ncputa>  etur  huitu  vi/^teneri 
cupiditate  rejjsndijfe  ei.Si  nunqHam,bcne.Ji  aliqmnd»,  quarc  nsn  medo?  Et  takm 
fntentitm  mirabatur,&  tauda  bat  hominempiotubffi' ,  Deum  amdemtimhem, 
verumin  vtlla  natum  (Jr  nutritum ,  Jtd non  multa  Uclisnis  eruditumjcientia^ 
Deinde  de.eius  obicii  ficdifleric.  Trr//<7,inquic,  tf/;;';t^/^««(yrbis  Hippo- 
nenfisa  Wandalis  i2.^x)jnenje dccukuit  lecloftbrihuffatig^tm,(Jr  illa^vUi^ 
maexenebatur Agriiudine.  Nccfuuni fine Don.i-tts farf.uhni fiu^u  fuAprccis 
fiaudauit  .N.nrn  drfibipji(^eidem  ciuitati ,  quoddrlachrjmefis  dcfopojcitpreci-' 
biis.,intemporexmpeirautt .2ioui quo^eundem  (^presbyterum  (Jj' Eptfcopumpro 
tptihufiam  energttmenis  pitentibtts,  vt  orant  rogatum ,  eum^  in  oratione  lachry- 
moifntdtntem  Deum  rog  '.JJe,^ d&wones ahhominibui  recefftfje.  Itemque.adA-r  - 
gyotanterndrleiio  vacantem  quendim  cHmfitodgroto  veni(f,dr  rogauiffe,vt  ei- 
dim.wanumrimpentret:vtfint(seJfepoJfet,ettmqtis  r(jJondiJfe,f  aliqttidin  bisfoj^ 
fet  ,Jii?i  hoc  vtf^  frtmittiiprdftitifft :  (Jr  tUam  dixijj,  ,vfitatumjef'iifje,fibique 
perfimnium dtiitim  tjje.  VadeadAugufirmm  Epijiepum,vt  eidetn  manum im-  - 
ponatl, (^lalntiserit. .  ^oddumt9mp:riJfit.,faeerenondifluUt,  c^  iflum.infir— 
vmmcontintieDemintiiJanumabeodemdfcederefecit.  Ecinfra.  Sane  iUsfan-^' 
Siustrt  vitafttiprolixapro  vultuteacfeiicitatefan^leEcdefe  CathuiicA  dtuini-i 
tus condonata  ,vix'ttannitfiptua^ntafex , inclerieatuauttm  vel  Epifcepatttaa- - 
nisferme quadraginta.  Dicereautem  inttrfamiliaria  csUaquia  cenfieuerat  ,^o(l 
prctptumhaptifmum  etiam  Iduditos  Chriflianss  ^  Saierdntesahfque  diqna  (Jr- 
competentipcenitentia  exiredeceypore  non  dehtre.  ^uvdtttam'  ipje  fem  vltimi  < 
qua dfut^lusefi agrttudine.  NamfbiiuJferatPjalmcsDauidicos,qni(umpau-- 
ajj^mi  de pxnitentia(cribi fipfij^e qHaternienesiicens  m  lefio  contra parcetem^ 

Nn.   3.        pejitos. 


:m    -  M  O  R  I  E  N  T  I  V  M 

yo/ttes  diehuijitx  infirmUdtu  intuehatur,  cf  legchat  ^iugitenc  vhertitnjie- 
'bat.  Et ne intentio  eitts a i^uoqftam  impediretur,cauehat.  K^nte  diesferme  decem 
qmmexiretdecorpore.,anohUfollulauitpr£(entihtts,ne  quit  adeum  ingredere- 
tur^nifiitstantum  horit,quibits  medici  adin/piciendum intrarent ,  vel  cum  ei  itf- 
ftrretur  refe&io.  Et  ita  ohjeruatum  acfaSlum  eH ,  c^  omni  illo  tempore  erationi 
•vacahat.Verbum  DEIvfque  adipfamfiiam  extremam  sgritudinem  itrrprAtermif 
fe,aUcriter(^fortiterfanamentefanoqueconflioinEcclcfapr£di'amt.Memhris 
cmnihmfui  corporis  incolumisj  integro  a(pe£iu  at^  auditu ,  &vtfcriptum  tft,no- 
bis  ijiantibfu  <jrvidentibut,ac  cum  eopariter  orantihus ,  ohdormtutt  inpace  cam 
Tatrthusfuit,enutritui  in  henafeneSlute-.drnohis  coram  pefitispro  eitu  commen- 
danda  corporis  depofttionef&crtficium  Deo  ohlatum  eH,  dffepultut  eH.  Ttftamen- 
tum autem nullumfecit,quta vndefceretpauper Chrijlino» hahuit.  Hax Paf- 
fidius. 

VI  [.  Sit  Ant  ONiiEremita:,Qequa  Athanafiusineis  vitaintcr- 
jprete  Eiiagrio.  Cum,  inquit,  non medtecretncommodumfenilta  mcmhru tur- 
b«(fet,vocatis  adfi  duehus  fratrihuttC[uos  ihidem  antequniecim  mnesmodice 
itteruaUo  fciunSIos  infiituerat ,  ^«?g.  etiam  eiiam  feni  ccep  rant  minfrare ,  ait. 
EgoquidemfiUolifecundumeloqHiASrripturarum  Patrum  ^>adi(/rv!am,iam  e- 
■nim  Dominus meinuitat, iim cupio  vidcyecaleflia-.fed vos h  vifcera 7vea ,  admo- 
rteo,  ne  tanti  tempores lahorem  perdarit.  Hodievos  re^^giofitm  fludium  arripuijji 
arhitramini  (^ccepuvolxntatfsfortitudofftccrefiat.  Fariasdxrnonum  noftism- 
fidiat,  vidifiis  eeram  ^  impetusfereces,  &  vircs  ffeminatas  ,IESF  Mfifpira- 
te  ,&  credulit-attm  nominit  etm  vefiris  ^^ite  mentibui ,  (jr  acertafi<ievnfuerfi 
thmones  fiigahantur . Mementete  etiam  «dmomtionum  mearum  ,  ^  mcertM cott- 
dttionis  vitam  ancipitem  qirettdie pertrncifte,&  calefte  vcbu  pr^miitm  fne  curt' 
Hamine  trihuetur.  S^hifnaticorum  que^  &  hdretictfum  vincna  vititc,meuiri^ 
eirca  ees  odtufeSiamint ,  ijuia  Chrifltfmt  tmmki .Scitisipfi ,  cpuadmillm  mthi  nec 
facifi  fti  quidim  fermo  ium  eis  &hqti.tndofuerit  ,propttr  prauam  eorum  volur.ta- 
tem,(jrfertinaxco»tri  Cljr  ifiiim  hcllttm.ln  hoc  autcm  magiteftute foiiciti,vt  Do- 
•mi/ii pr£ceptafruetts ,vtpofimortemvJha'/!fin£ii  quia,  quafi amicos  (^no- 
ios  i»  £tern<t  vos  rectptant  lahcrnacula.  Hxc  cc/g'tate,h£r lapuchac  retexite,  drji 
qua mei vobiscttra  ,fiqua  Patris  mimorta efi.Ji  miht viartum  reprafentaiis af- 
fe^lutn ,  nuUus  ad  Mgjpium  mei^ perferat  rehquras  ,we  vano  cerpttt  honerefer- 
uctu-^,  ne  vitupcran  ritm  ii  n.e ,  vt  nofik,  circame  ferucrttHr  obfequia  :  htiitts 
enim  rei  gratia  maxirtie  hucfiim  regreffm.  Vos  igitur  hnmo  tegite ,  vos  Pa- 
tv^j  operite  corpufulum  ,  &  tUud  quoquejenis  vefiri  cujiodite  mandatum  ,  vt 
neme  prater  vefiram  dileSltonem  locum  tumuli  mei  nouerit.  Confdo  in  De- 
mim  j  quia  necejfario  ref>*rre£lienis  tempore  hec  corpufculum  refurget  incer- 
n-Kptum.  Vefiimentorum  autcm  meerumfit  tfla  dtuijio.  Oiielotenf^paUtumtri- 
citm  cui  fupcriacee  K^thanafte  Epifcopodate ,  quodmihi  neuum  iffe  detuterat. 

SeM- 


s    T    A    -r  V    S.  2Pr 

Si  r.tpiffn  'Ef:f'pu-s<t'cif'ut  metoten :  "vos  cilmntim  ha  hetott  vejiimentum,  df  "vx  • 
l<teinjcera.mca  :  Antoniitsenm  ntigrat,(^  idmnonerit  in frafinti ficulov0- 
hifcum.  Verhi  fnierat ,  (^  ofcuUhtihtu  fe  dijltpulis  ext(ndens  paululum  pC' 
des  ,  mortem  Utm  ajpexit ,  itavt  ex  htUritate  vuftus  eim  ^  tngelorum  fan- 
Sarum  ,  qui  ad  perferendam  animam  eitts  defcenderant ,  pnefentfa  nofiere- 
tur.  Hoc  tntucns ,  tancfuam  amicts  videret  j  animam  exhaUuit ,  (^additus  eU 
fatrihus  fecundum  ordinem  Scrtpttirarum.  Seruarunt  mandata  difiputii  in- 
Molutum  ,  vt  praceperat  corpui  hunio  operientes  :  dr  nemo  interim  vfque  ad 
hittc  diem  pr&ter  eos  ,  vhi  fit  conditum  ,  nouit.  Legatarius  autem  C^nto-  Atfea»;' 
H^  henedich,  qui  tritum  pallium  cum  melote  imperio  eitts  meruerat  accipe- 
re  \^»tvnium  in  K^ntonij  munerihus  ampleliitur  ,(jr  tanc^uam  magna  hare- 
ditate  ditatttsUianterperveftimentum  recordatur imaginem fanBitatis .  Huc- 
nfque  S.  Athanafius.  Martyrologium  Romanum  17.  Tanuar.  habet 
eius  (acrumcorpusrubluftinianolmperatore  diuinareuelationere- 
pcrtumarque Alexandriamdelatumiquodaccidit  tefteSigibertoin 
Chron.anno  Domini  515)-,^ 

VIII.  eftS.  MARTiNiTuronenfis  Epifcopi.decuius  obitu  ita 
fcr  bitSvLP.  Sevexvs  epiftolaj.  ad  Baflulamfocrum  fuamc./^//- 
^«iK!/f#,inquit,  invico  ilh  Condatenfi,  velin  Bicbfia  adquam  ierat-com- 
mpratu3ipaceintercltricosreftituta,iumtamregredi  ad monafterium  cogitaret, 
vtribus  corporU  ccepit  repente  definui ,  conuocatisque  difcipulis  indicat  fe  iam 
refelui.  Tumveromaror^ luciu«omnium,v»xvna platigentium.  Curnos Pa- 
ter  deferis?  aut  curnesdejolatosrelinquis  ?inuad<ntgregem  tuum  lupt  raf/ices:  ^ 
t^uu  eos  imorfihus  nefiris percufio paftore prohihihit ? Sctrf,tu q^tidem dcfiderarc 
ti  Chriflum  ffidfalua  tihijitnt  tua  prdmta,  nec  dilata  mtnuentur  :  nefiri p0- 
tuu  r»ifirere,quos deferis.  JtmciUe  motus his  fletibus,  vt  totmjemper in  Domi- 
no  mfiricord^avijcerthus^ffiuehatylachrymafije  perhihctur.coauerfifsquead  Df^ 
minum.hattantumfttntibui  voee  refporidit.  Dominefi adhuc populo  tuojum  ne- 
tefiarius,non  recujohborem^fiatvoluntaf  tua.  Nimjrum  inter fhtm,amoremque^ 
fofitus,  dubitauitpene ,  qnidmalltt:auia  nec  bos  dejerere,ne(  kchrifto  vo/ehat  di- 
utiusfcparari-.nihiltamein  votofuoponens,aut  voluntati  reh-tquens,tdtismje  cjr- 
hitrio  Dominipotefiati^committens,  Tignne  tibi  hispatici(ftmis verhisdtcere vi^ 
detttr.   G> auit quidem eff  Domine corpore*  pugna  mtlitice,^ iamjaiu ef/,qucd 
hutuJqMc  certam,fdfiadhuc  i»  eodem  lahorepro  cafiris  tuorumftare  mepr/tcipis, 
nonrecUji,  ncc  fathijientem  caufabor  Aiatem.   Ovirurn  inefiahilem  ,  nec  laho- 
re  vi£iutn,  mc  mortevincendum ,  qui  in  nuUam  partem  fe  pronier  indi/iau:  rat, 
nec  moyt  timuit ,  nec  viuere  recujauit.  Itaqtte  cum  iam  ptraltqitot  dies  vi  fe  - 
hrium  tenereiur,no»  tamen a  Dei  opere ctffahat, perncx-in  orafionihtts  c>-  vfpjl. ts, 
fittificntes  artus Jpiritui firuire  cog(hat,nohili  ilio firatujitoin  ciUuo^yy ctmre 
vetubm,  Et  cnm  a  dijcipulis  rogantur  yVt  fdtm  vilia  fihifimriifira»^i»ta. 


m  M  O  R  I  E  N  T  I  V  M 

fupponi  7{j>n  decet  if!(iuit,ffrj  Chrijiiiinum  nifiiit  dmre  m:,ri.  Egofl  diudvdhii 
cxempliim  relincjuo ,  ipfepeccaui.   Oculisigitur  ac  manibus  in  la^lumfemper  in' 
tentm  inutStum ah  oratisne  Ijiritum  non  relaxabat  >  ^  cum  k  preshyteris  qtti 
tum  ideum^eotjfluxerant  rogaretiir ,  vt  corpufeulum  lateru  mutatione  releuttet. 
Sinite ,  inquit,  jinite mefr-.trcs coelam potiu^  reJpiceretquam  terram,  vtfuo iarn 
itinereitttrusaidominumfnrttusdirtgatm.  Hxtloctut^yvidit  diaholumtrope 
a^tjhre.^uidhlc^inquitAfl^cruenttihefiia^nihiltnmefmefiereperies^Kjibra- 
hi&  mefmttt  recipit.   Cum  hic  ergo  vocefligitatum  diuinU  operihw  (pirtttim  ca- 
lo reddidit, teflatique nehUftint qui affuerant  iain ex antmo, corpore ,  t&ntg-onfi- 
catihominisfe vidijpgtoriam.  Fultu4lucec//triorrenitehat,cummcmhra(£tet-a 
-  ne  tenuisquidem  micuUfitflaret:  in  alilsetiam  c^in  iilo  tantum  ay.tuhm  nonpii- 
dendis  [eptennis  quddammodv  piierigratiavidebatur.  .^uis  ijlumvnquiTncilicia 
teSitm,  quU  cincribtis  crederet  inuolutum  ?  ita  vitropurior,  U^e  candtdior  iant 
in  quadam futurtn  refurreSlionit gloria, c-r natura demutatd CArnUoflenfm eJt. 
HxcS.Seujerus. 

■1  X«cft  S.  SZVER.INI  Noricorum  'Apoiloli  fcriptum  ab  Evg rv  vio 

-Abbatecap.45.NonitsitaqueIanuariis,air,caepicrenuicerlacensuo- 

lorepuirari,quociurantepertridu>im  medio  noiSistetnporefratres 

adeile  priEcepic ,  quos  de  corpore  Tuo  comniouens ,  &  pacerna  infor- 

,  maciotie  corroborans  mftanter  ac  miiabiliter  calia  profecucus.aic- 

bat.  Filij in Chrifto  charilIimi,rc-itis,quod  beaciis  lacob  conditionc 

mortisinftante  filios/uos  adeftepriEcipiens  prophetica;  bcncdi(5tio- 

nis  affatibusfingulos  quofque  remuncrans  myfteriorumarcanapro- 

diditfucuronuni.  Nos  vero  infimiacccpidi,  tancxqueimparespie- 

tacis  hancprsBTOgaciuam noftris  viribus  nou audemus,  vnum tamea 

quo"dhumiiitati congruic ,  non  tacebo ,  mitcensvos  ad cxcmplama- 

iorum,  quorum  incuentes  ex-itum  conuerfarionis  imicamini  fidem. 

Abrahamnamque  vocatus  a  Domino  fide  obediuic,  vtexitecin  lo- 

cum ,  quera  acceptucuserat  \n  pofireilionem ,  &  exiit  nefciens  quo 

Hcb.u.  veQturusellet.   Huiusigitur  beatiPatriarcha:  imicamini  fid€m,imi- 

tamini  janiiicatem  ,  defpicite  pacriam,  cccleftem  iemper  inquirice. 

Confidoaucnmin  Domino ,  quodavihi  devobis  ^cernalucraproue- 

nienc.   Vidco  enim  vos  gaudmm  meum  feruore  Ipiritus  ampUafle, 

ana^re  iufticiam,  fracernx  charicatis  vincula  diligcre,  caftitaciGpe- 

ram  dare,humiiitatis  regulam  cuftodire, hascquancum adhominis 

fpe6Vatincuicum,laudoconfidencer&.approbo.  Sed  orare,vt  qua: 

humanis  afpe£tibus  digna  fanty  a:cern£  difcretionis  examrnacionc 

firmencur ,  quia non ficuc  yidec  homo ,  viderD  e  v s.  lUefiquidcm di- 

uinus  fermo  dcnunciat ,  omnia  corda  fcrucatur,  &  omnium  men- 

.  siutn  cogitationcs  anteuenit.   Alliduis  ergo  precibus  hoc  oratc>v£ 

*  oculos 


Heb.15. 


S     T     A     T    V     S.  28^ 

oculos  cordis  veftriDominus  illuminet,  eofque  ficut  orauit  beatus 
Elifsus  aperiat ,  quo  poflitis  agnofcere ,  quanta  nos  circumftent  ad- 
iumentaSanftorumjquantafidelib.auxiliaprsparentur:  Deusenim 
nofter  fupplicibus  appropinquat.  Non  deiit  militaribus  iugis  ora- 
tio,non  pigeat  agere  pcenicentiam,  quos  non  puduit  facinus  per- 
petrare,non  pigeatlugere  peccantes,(iquomodo  offenia  diuiniiu- 
dicij  lachrymarum  vellrarum  inundatione  placetur,  quia  fpiritum 
contribulatum  fuum  eft  dignatus  vocare  facrificium.   Simus  igitur 
corde  humiles.mente  tranquilli ,  delifta  omnia  prscauentes,  ac  diui- 
norumfemper  memoresmandatorum,fcientes  nonprodeifenobis 
cumhumiUtate  veftisnomen  monachi,vocabuUim  religionis,fpe- 
ciem  pietatis ,  ficirca obferuantiam degeneres inueniamur  Sz  repro- 
bi.  MoresigiturchariifimifiUjpropofitofufceptoconfentiant.gran- 
denefaseft  peccata  fectarihominem  fecularem,quanco  magismo- 
nachos  ,  qui  blandimenra  feculi  quafi  atcocem  beftiam  fugientes 
Chriftum  cundis  aftedibus  prxtulerunt,  quorum  inceilus  &:  habi- 
tus creditur eife documentum.  Sed quid vos vltra demoror filij  cha- 
riflimilongifermonisaffatu?Supereft,  vtbeati  ApoftoU  vltimaora- 
tione  vos  perfequar  ita  dicentis.  Et  nunc  commendo  vos  Dco  6c 
versE  grati^  eius,  qui  potens  eft  confcruare  vos ,  &  dare  hxredita- 
tem  m  fandtificationem.  Ipfi  gloria  &:  imperium  in  fecula  feculorum, 
Amen. 

P  os  T  huiufmodiigitur  2dificationisalloquium,cundosperor-  Cap.44. 
dinemadofculum  fuumiu(ficaccederc,&facramentocommunionis 
accepto  fterefe  penitus  prohibet ,  totumque  corpus  figno  crucis  ex- 
tcntamanu  confignans,  vt  pfallerent  imperauir.  Quibus  mceroris 
eftufionecunclanribusipfePfalmumprotiilitadcanendum.  Lauda- 
teDominuminfanctiseius,omnisfpiritus  laudet  Dominum.  Sextis 
itaque  lanuarij  Idibus ,  nobis  pix  fletu  refpondentibus  in  hoc  ver- 
liculo  quieuit  in  Domino.    Huc  vfque  Eugippius.   Oi?!it  amem  anno 
Chri^i  4S1.  atit  482.  in  momjierio  frcpe  Tiuianenfium  ( Viennenfium) 
muros. 

X.eftB.  FvLGENTii  Rufpenfis  Epifcopi ,  de  cuius  vita  6v  c  bitu 
fcripfitquidameius  difcipulus  adFeliciflimumEpifcopum  Fulgen- Cap.,»». 
tij fuccefforem ,  &;habetur  initio operum  eius, &  tomo i.  Surij  in la- 
nuario.  Incidit,  inquit ,  refenie  in  corporalis  infirmitatis  acerrimoi pafpo- 
nes ,  vbife^tuag-nta  fropediehus  £gritudtHe  fatigatitf  hocfolumfiecjuef.terdice- 
hat.  Domme^da jr.ihimodohic^aticntiamypojieaindulgentiam.  Islecahijlofer- 
mone adquaatuium  cejftuit  yfiue dolur affiigeret  ,fiuefebrts  imenderet  ^fue  lajji- 
tudo  dijfolueret,  Pcrfuadentilui  atitem  mcdicis ,  vt  kuacrii  balnearibui  vterei  ur: 

Oo  nitKquid 


ipo  M  O  R  I  E  N  T  I  V  M 

nmquidhdtJexMquit  ,facere  poterunt ,  ne  homo  wortalli  expleto  vit&fu&  tem- 

pore  mori.itur? Sivero  proximam  mort'  m  nec  acjuarum  c&lidirurn  p  fj-tnt  fo- 

mentarfpellere ■>cur mthi  ohfeiroperfiidetls  yVtrigorem  dtu feruit&pi ofjfionis 

i»  fne  diffotuam  ?  Sic  falatem  fuimfuperns  uoiuntati  fideluer  credempofl- 

quamfefvfit (inealto^ua  dubitaiior.e  d  ffoluendum  roam  •vrAutrfos  chrxoifuQi 

prafn.ibm  monachu  allHUim  efleos dicens.   Egnfratres  animarum  ■v^flrarum 

falutiprrjp  ciens ,  molftts  apud Tjoiforfttan  & dffd'U exjiiti  :   (^ ideo ohfecro 

ves ,  vt  tgmfat  mihi  qtiifquis  atiqmd  dotet.  Etjifc  rjitanfeueriias noflra  me- 

dum  tranfgeffafst  dehttum,  orate  ne  mihi  hoc  Bomintts  imputct  adpccattum. 

Curnqtie  ta/ja  beato  Fulgentio  lachrjmojis (inguttthtts  expr.mente  ,  eurci/Jimul 

fupir  tiui  genua  caderent ,  ftmper  bonum ,  Jemper  affnbttem ,  proomntum  flu- 

te,  fieut  decuit,  inuigilajfe  clamantes.  Prouideat  ergo  Beminui  Detis  mem pa- 

Jlcr^rfi  dig^ium  fe.   Tunc  imperato  filentio  paululum  requieutt.    Et  deinde 

pauptrum  curam  gerens  requifitafumma  pecunix  ,  de  qua  fidcbffimus  dif^en- 

Jator  quotidie  tgenttbtu  mtnijirabat ,  tottim  iujpt  expendi ,  per  feipfum  reco- 

lens  vidtiarttm ,  pupiUorum ,  peregrinorum ,  cunlicrumque  tlltc  indigentium  no- 

rHina^qnihm  quid ftngiUatim  daretur propria  deliberaticne  conflituit ,hercdes 

inhoc  feculonon  hahens,h<ereditatem  tamenhuitts  beneuoUfolicittidinUpaupe- 

:  rihu^derelinquens.  Sednecfm  clericosdcbita  henedf^iinefraudauit,ipJorumque 

paHpertatimtfericordtterconfulens,<tcfecreteomniaprisordin.tns,orAfsiugiter,(^ 

intrantesfingulos  benedicens ,  ifqut adextremam  horamp.m  mente  permanfit. 

Fojiremo  die  K/ilendtrum  lanumarttm  poU  perafiam  wjferam  heatum  fpiri- 

tumfclciter in mantis Dom  ni tradidit, annumfui Epifiopatw agens vicefimum 

quintum ,  vit£  atttem  touu^s  fexagefimum  quintttm  ,(icut  mttltis  ante  fiatribns 

merti  proximus  indicauit.Sic  ille. 

G.t.}7.  X  l.eftS.B  EN  EDi  c.T  I  Abbatisjde  cuiusobiriiS.  Gregorivs 

Magnus in  CecundoDi2.]ogoru.m. Eodem  vero a:no,inquit,e)Ko de hac vi- 

^  taerat ex  turtdi qmhufdarn difcpulis ficuroconw rfantibui,tjuibttsdamlongc mt- 

ventibmfancliffimtftii  ohitm  dentmciauit  diem,prsfcntibm  indicens ,  vi  audita 

perflentium  ttgennt  ,ahfentibm  iadicans,  quodvelquatecisfignumfieret,  qtian- 

do  eituanima  de  corpore  exiret.   Antefxtum  verpjin  e.xitm  dicm  aperirijihi fe- 

pultttram  iubet.  §ui mox correptmf  brtbm,a:ri coepit ardcrefatigari.  Ctmg^per 

diesfir.gulos  la  nguor  ingraucftrtt  ,fcxta  die  pjrtarife  ad  Orstertum  a  dtjcipulis 

feeit,  ibt^  exttufuum  dominki corporis  &  fangninisperceptionerHuniuit,  at^^  ia- 

terdtfctpitlorum  manm  imbectllta  membra  Juflentans  eretlis  in  ccelummanibtts 

fictit,(^  vltimitm fpiritum  inter  verha  orationts  efflaiiit.  ^uafilicet  die  dtiobm 

de  eofratribm,vni  in  tella  commora  '>ti,atteri  autem  lon7iuspofito.,reueUiio  vnitts 

«ta^indifjimitii  viftonis  apparuit.Viderunt  riamq^  quiafiratapaUiis,at^'innume- 

ru  corufcalampadtbm  via  re&oorientis  tramite  abeimceUain  coelum  vf^ten- 

debatur.  Ctii  vmerando  habiin  virdefuperclarmajfjlens,  cmttscffet  via  quam  cer 

nerent^ 


S     t     A     T     V     S.  i^i 

f)erent,wqui/tuit.  llliautemjene/cireprofejfifim.  ^iiibmipfs^it.  HutHvia, 
qua  dileclui  Domino  ccelum  Be»edi£insafcendit.  Tuncitaquefancli  ziiri  obitum 
fcut  trafentes  difcifuti  vidcrunt,  ita  ab(erttes  exfgfio ,quod( is prjidiciHmfiicrat, 
agnouerunt. 

XII. excmplumS.MALACHi^Epifcopi  Hibernis,decuius  obi- 
tuClarauallisfadoficrcribicS  Bernardvs  ineiusvica.  lamquatHor 
aut qulnque dies  huim ndftrdfolennitatii  defluxerant,cum  ecce  diefolermi  B.  Lu- 
CA  EuiMgelili^  Miffa  in  contientufu  ilUfan^a  deuotione  ceUbratafebre  correptus 
le^o  decubuit^dfnos  cum  iUo  omnes.  ExtremAgaudijnojlri  mteror  occupat^mode- 
ratiortamentquodkmori)iterimftbrUefsvt'hretur.VtdemMidtfcurreref.itreSy 
dandiauidos  velaccipiendi.cui  non  dulce  videre  tllum  ?cui  non  dulciiu  minijlrare 
itti ?vtrum^(uiueiVtrum^fdutare.  Et  humanitatis  eratprxbere obfequium,^ 
frofc£ii*scui^fuicumgratiam reportaret.  /ifpfere omnesfeticiti erant  circafre- 
quens  mimdcrium,  medicanicnta  perquirere ,  adhi  bcrefomenta,  vrgerefipim  ad 
guflandum.  Adquos  illefne  caufa,inquit,  hac  :fedcharitate  veftrifacio,  q  uicquid 
tniunvtis.  Sciebat  enim  imminere tcmpmfux  migrationu.    CumquefiAtres,qui 
cum eovenerarit fid.ntim  infarcnl  diccntes,  non  oportere  diffidere de  vita,vec 
enimftgm  mortis  in  eo  aliqua  apparerent.   Opcrtet,  inqtiit ,  hoc  anno  UlfaU- 
chiam  exiredecorporetG"  infert.  Ecce  apprcpinquat  dies  ,quem  ,vt  optime no- 
jiis,  optaui  fempcr  ipfutn  fore  diem  refotutionis  me<x.  Sao  ctti<redidi ,  ^  cer- 
tftsfum ,  nonfiaudabor  reliquo  dcfiderijmei^qui  partem  iam  teneo.  ^odadhac 
corpiifcutum  attinet ,  hic  requies  mea :  quodadanimsm,  Domifiti,sproutdebit,qui 
fmtfaluosjferi^unfe.   I^cparumjpei  repofitum  mihi  in  dit  tlla,  qua  mortuis 
tanta  a  viuis  benefcia  impenduntttr.  Nec  longeaberat  dies ipfi,  cum  talia toqtme- 
tttr.  Interet  iubetfefacro  oieo  inungi .  Exeunteconuenttifiatrum,  vi folenniter fie- 
nt  nonfuftinuit,  vt adfi afcenderent :  ipfedefcenditadeos.  lacebatfiquideminfo- 
lario,iadomofupcrtori.  Vagitiir,(frfiimp>o viatxcofiatritmfiorattonibm, crfia- 
tres commcndans  Dce, adleClum  reuertiiur.  Alto dejo-io defcendehatpedibtisfuis, 
^ruifumnihVominttipedibusfiiisafcendebat,  Cfdicebat  mortem  (ffeinianuis. 
j^*«  hu'ic homincm  credtret  moriturum  ?  Solm  ipfe  drDE  FSfire idpoterat. 
N'jn  vulitts  pallidtc,r ,  non  macileniior  vidi  batnr ,  ncn  rugatafi^/ns ,  non  reconditi 
ocult,non  naresextenu4t<e,non  ctntracia  tabia,  non  adufit  dentes ,  nm  cottum  cxe- 
fkm & graatc,non curttihumirt,r.on caro exinanita  incorpore  retquo.  Hxcerat 
gratia  corporis  eitti, &  h&cgloria  vuttttt  eitti  qu£  no  euacuatur  nein  morte qtdde. 
T  atis  qHoadv:xit  Ja'is  ^  mertuui  apparebat  viuentifimiltor.  Cucmrimtts  vfque 
hucfedmtdo  h&remttijqnia  MaUchtas  curfum  conftmmauit.  Stat  itle,dr  nospa- 
riterftamta cum  itto: /iUcqmtt quis ttbentercurrat adn>ortem?pr£ferttm  tuam  Pa- 
terfanrte,  qnis  refcrrepo[Jft,quis  velit  audire.  Attamen  dilexmttt nos  /»  vita,  in 
mortenonfeparabimur.   Fratres ,nonretinquair>tts  in  morte ,queminvitapro- 
fecutifumtu.  K^b  vltcriori  Scotia  vfque  htfu  ciicurrit  itlc  admortem ,  emms  (^ 

Oi     2         nos. 


1^1  M  O  R  I  E  N  T  V  M 

nes,(^  morumiircim  eo.  Oportet  dic€re,cjHodcernere  neccjfefuit.  AdeU  omnium 

SinSiorum  cUra  vhlcjue  celehritas.fiduixta,  veterem  fenttnthtn ,  mujiu  in  luclu 

Ecd.ii.  imfortiinii,nxrrAtrnesi.  Ai[umm-,cnmmiiiveiinmti ^VlendocAfitAmm,^ can- 

tandoflemui  .'JMnUch:,is  et(inon  cantit-,nonplorat  ta<rren-  ^md  enim  pioret  ,<^ui 
non  apj?ropinqHit  adgaud  u?t.<}bu  qni  relincjumur^reltnqttitur  lu^m  ,film  Ma  ■ 
lachiasfft!i:nfacit.^odemm»onpoteIicorpere,facitwente,(lcutfcriptume!i. 

Pfal.jf .  Cogitatto  hominii  confitebiiur  tiht.&reLqtii^  cogitaticnisfftum  agfnt  tihi.Defi- 

ciente  illt  corporis  inflrunH ntofikntecrgiano  oris ,  cfllcio  vocis  ceffante ,  reliqtium 
efi ,  vt  mcntis  iuhilofuknniT^t.  Itaijite  fthre  inualefente  leepit  cx  intimis  ar- 
diftsfir  omne  corpus  erumpere  fudor ,  vt  quedammodo  tranfiensper  ignem  f^ 
aquam  educirititr  in  refrigcnum.  lam  djpc rattir  de  vita eim,iam  o[uilquefnim 
iuiicium  reprehendit ,  u?f2  r.ulli oubittm  MalachiAflntentiimpraualere.  Voca- 
mur,adflir/im  :  ^tllecculosleuansincircurrflantes.  Befideriodefdcraui,in~ 
efuit ,  ho:  Pafh.t  manducare  apudvos.  Gratias  agnfupernxpietati,  nonflimfiatt- 
ditm a defliderio mco.  Vides homintfltcurum  in  morte,  & necdum  mortuum iam 
tertUTn  de  vita.  Necmirtm.  Videns adeffeno£tem ,  quam  expeSluuerat,  df  i»  ipj^ 
dieflereflbi,cpiaflide  nocle  triumphans  ,videtur  inflfltare  tenehris,  (§■  quodammo- 
* ' ''  ■  do  loqui. hm  ncn  dicamfrfltan  tenehra cenculcabunt me: qtiic  h^c nox  ilittmina- 
iiomea  in  deltciis  meis.Et  hlandenes  conflolans:  habtte,iwquit,curam  mei ,  ego  ve- 
Jlrifllicuerit^non  eUiuifcar;  liccbit atttcm :  Crcdidiin  Deum ,  (^  omniapoflibilia 
credenti.AmauiDeum,amauivos:f^charita{minquamexcidit.Etflafpiciensin 
ccelum.  Dem,  inquit,flrua  ees in njmine tuo.  Nonfloium  autcm  eo5,Jed & emnes 
qtiipcrverhumacminifierr.mmeurr.  ttiofe  mancipauerefiruitio.  Dtinde  impo- 
nens  manmfingulii,  ^  henedicens omnihmpau/atum  ire iuhei,quia  nondum  ve- 
ncrathoraeim.  lmm,redimmcircamedium  no^ii,nameahora[ux bicere  inte- 
nebris  mmchttir.  Impletur  domm,adefl  congregato  tsta,  Ahbates  queg^  multi,  qui 
conttemrant.  Pfa.iff.is  ^  hymnis  e?- canticis Jpiritualihiu profeqtiinmr  amicum 
repatriantem.  AnKO£tatisJu£quinquageflmoquarto  iococrtempore,  quoprdele- 
git  (^pradixit ,  Malachias  Eptflopu-s  &  Legatmflan£ix  Apoftoiic^fledis ,  vciut  e 
rnanihmnoflrisajfiimptmabangelisfldictterehdormittitin  Domino.  Etverecb- 
dcrmiuit.  Vii'tmpiafidm,p'acidiexi:mindiiiumflu!t.  Etquidememniumo:uli 
fixi  in  eum,  nemo  tamen  qtii  eum  quando  exiuit  adttertere pottiiffet.  Mortum  vi- 
tiere,  ^  viuens  moriumi>utahatur:adeo  nii  intercidit ,  quodaiterutrum  diflcrmi- 
naret.  Eadcm  viuacitas  vultm,jeremtaf  eadem, q ualis  .'pparerefloiet  i»  dormien- 
te.  Effer!ur,flerunturincceiumvoca,irferturOraiori9/ibhatumhumiris.  Vicit 
fid.:s,  triumphat  affeiim ,  resinjuum  deuenitflatum ,  cunciageruntur  cx  ordine, 
cunSlacxrationeprocedunt.  HarcS,  Beinardus. 

Q  j^_  XIII.  eftD.  Bernarb  i  AbbatisClar^uallenfis,decuiusobitu 

fcripfiteiusdifcipulusGodefridus  lib.  y.dequoinSvR  lo  in  Augu- 
fto,6<:  inoperibus  Bernardi,/^»/f^<«/r^j  inquit,  exccffim  accedentes  adcum 

fllify 


S     T    A     T    V     S.  2S>3 

f/tf ,  quesper^EuingeUum  genuerAt,fu[jtmum  eitit  animum  UchrymAhilifuppU- 
cationepulfahant,  dr  hiec  at^^  huiujmodt  loquebantur.Nunquidnon  miftrerii  huic 
tnonaferiopaterinuKquidnon  compaterii  nobii,  qtios  tantopietatis  affeQu  tnater- 
nis  laciajlivkribui ,paterna  conJolationefcuiJ}f?^Homodo  iamdiU^os  ha£fe- 
ntufiliosfcreltnquisfTunc  veroflens  ipfe cum fentibfu ,  df  colun.bir/os ocules in 
icelumporrigens >  ac  mente tota  apojlolicum  iiium  ccncipieKS Jptj itum ,  ttjiabatur 
coariiitufe e duobtts^^ quideligcret  ignorantem ,  diuinx  toittm  tribiiert  a ■  hitrio 
fietatis.  Tiamc^  hincpaternatlium  vrgebat charitasfiliorumvotis arinuere,vt 
maneret :  df  iride trahehat  Chrifli dejiderium ,  vt  migraret.  Cui  tam enab  ol.m 
hrnat^^ahimradicata  inpeSioreeiHS  humilitasperfHaferat ,  vtcxinlimocerdis 
affe£iu  fa  uttm  inutilemfe  ejfe  diceret,  &  arborimjieriltm  reputaret,ex  cuius  vita 
nulii*sfibifruiift(,nulli*salteri  cuiquamprotieniret.  Noiiifftme  cum  exttriorisha- 
hitaculi  vndiqtte  iamfotuta  compago  dtfderarai  anim&  liberum pr<tjlar(t  cgref 
Jitm,  magnfn  ille  dies  iliuxit,quopcri  etttfa  ilit  ortfis  eB  dies.   Adcums  exittirr  vi- 
ciniEpJiopi  cum  Ahbatum ,  ^Jratrtim  copiofa  multitudme  futrant  congrcga- 
ti.  Hora  autem  dieipene  tertia  ftngularii  lucernaju£  gcntrationis fanSln^  ac  ve- 
rebcatfss  Abbas  Bernardtis  a  corporemortisinterram  viuentiurr-  fclicittr  Chri- 
Jlo  dtice  migrauit  ex  fiorum  circumflantia,  (Jt  inter  graues fnguiitts  ac  lachry- 
mas  vhtres  vicunquepfali<.ntii:m  choro ad  n:ulmum ,  quos  ipfe prxrKiferat  coe- 
tiu  tranfens  Ixtabundos  ,  ad  Smi1tr.\m  cuneos  gratulantes ,  ad  ohtiia  agmina 
a}jgei:>rum.  Etpoftmulca.  Con{ummatis  ergofeliciter viiA Jutt dithsts  f^ an- 
nis  circiter  6^.  txpletiSydilecttis  'Domini  Bcrnardta  Clir^uaUcnfis  canohij pri- 
mm  Abhas  ,alioriim  qiioque  a/nphns ,  quam  ccntum  6o.n:ona(leriorump:,ter  ij. 
Kalend.  Septembris  tnier  flicrum  martis  cbdornittit in  Chriflo.  Scd&pe^ori 
eifss  ipfo in  tttr/iulo  capfulaftperpofita  eil ,  in  quaB  Thadddi  Apoflolirtliqtiix  con- 
tinentur :  quase.demanno  ab  hr^fljm.ifibimijftsfuoiujftiatcorporifnpcrponit 
eo  vtiquefidei  <Jr deuolionis intuitUyVt udem  Apojiolo  in  die  communis  refurre- 
citoniscdbdireat. 

XI V.  exemplumeflS.  Dominici  fandatoris  oi'dinisPr<Edica- » 
torumjdecuiusobituicriplic  Theodoricasde  Appoldialib.j.exftat 
apudSvRivM in Augufto.  Saens, \x\Q^.x.fe propinquamortis fibiimmincre Thc 
dieniiiujjttmuitios  adfcaddui.   Eosprsfentcsfereno  vftliu  intuens  &d  amorem 
DeiiJr  orditis^ad  deuottor.em  ij;-  inlltititimona(liciohferuaniiam,vcrbu  gratif 
ftniis  inuitabat :  moreg^fio  contentftsfacco  ttiam  tam  «JJliCia  valeiudine  neluit  in     - 
le£iuloiacere.h.dcaccitiiduodtcimmagiiexpertitfiatrikHs.,Pri.ridomftsE.Ven- 
turA.v^tiltiifuerdotibtis  audientibti4,omnid  peccatajua  gen'.raliteresi  conffffitt, 
dix''!g^  eis.E-r  vfque  in  horam  carne  incorrtiptum  me  La  mfjerico)  dtaferuauttjil- 
libatarrfl^  mibi  virginitatis  n,  urjditm  m  cuflcdiuit.  ^^a  vt  etiam  :n  •aovis  inuio- 
\atipcrmafieat,fcsminartim  omnitimjitjpecia  vitate  conforiia .  Ea ;  etcnta,frutti 
Chrifiipaupertategrattts  Chrifio,  &  bonAfamAodsrifiu&uoftutrit  poximis. 

Oo    /  Spirttfts 


25)4  M  O  R  I  £  N  T  !  V  M 

Smritmferuoi'  maneat  in  vobis.  Tromouendo  &  ■profAgmdo  huic  Ordini litU  in- 
iier,ti:(liibiles  in[(in6lua.te  ■^-pafcuernte  in  monaftuo  /n/iituto ,  ^  viTttitum  e- 
mniumincremento.Et  qaiaex  diuinarcw.Utione  didicerat  feacorpm  abiturum, 
ftatrihmcoram  fe  congrogatliteftamentum  fecit,  quodnu/ii  >Tuiarefascsi:te- 
ftatorUenim  morte  confirmaium  tH.  Hac (unt,mquit,frstres&flijih\ri^t- 
nii,qtu  vobis  hdreditario  itire pOjftderidttrehn^tiO.Charttas fii  invohls : humi- 
ittatemfe£i:i.tmrA,pauptrtdtivoiuntari£ftttdete.  Noneratiiltc arginttm&au- 
rum  ,  niitqttieuistirrcn/efacuitaies,  vndc  tefia-mentum  ccnde^et.  ^liiadau- 
tem  hibuit  hcc  fide  lccuples,  hoc  illis  legmit  ,nempe  diuitiasfiiutis,  ihefiuros 
caelefles.  ^ 

Cap.  1.  In  dies  ingrauefehte  aduerfa  vaktudine ,  filij  de  patris  falute  fsliciti  illum 

ad S.  (JMariam  in  momem  deportarwit ,  ea  (pe  quodpropter  loci  falubritatempof^ 
fet  reualefcere.   Scdill-:  magis  cti&m  viribm  deflittitw ,  citmfentiret  corporls  dtf 
folulionem  imminere ,  Vrmemadfe  vocari  iufjit.  Ffnit  ille ,  cjr  cum  co  viginti 
fratres, patrem  Agrum  inufere  ctipientes  :   quibiis iile  dccumbens  conciovabatur 
egregie.   Cumqiie  refciuffet  eita  ioci  Prsfeiium  velle  ipfum  in  Ecclefta  fua  htt- 
mare  ,cum  muita  httmilitate  & manftietud^ne  dixit.  Ahfit ,  vt  ego  alibifepeliart 
quirf^  adpedesfratrfim  mecrtim.  moxque  eh.irit/^tis  S" pucis  ftudioflfimus  caue- 
re^jolens ,  ne  velopta  'ofiaud.ircturfcpttkh:  o ,  vel  foriajfis  contintio  ex  caufa  ori- 
retur.  :  J^oras  me,inquit,efferte,vttf,vineaillaftibdiomoriens,po(fimitive- 
fir.i  Eccfefiafip£'iri.   I/aquefiatres eum  rcportartini  ad  monafterium  prtcdicato- 
rum,fed  interim  vtkU  metucbant ,  ne  in  via  animam  ng<  ret.  Rcpafitus  esi  au- 
tem  ia  qucdam  cubiculo ,  c^  adminiftratum  ei  eftExtrem^  vrMionis  fscramert' 
tiim.  Cumcfue al-qtimdtt*  tUic  ftaffet  F.  {^doipf.m caput  eitts  fufientans ,  fudo- 
re-mpanno  lineoafacie  detergehat.   Fiehantvcro (ratres,quiaderant ,v.diHtes 
i:tm i» agone verfari chariffia.um  Patrem ,  cuiui(e  doi bant confolatior.e defiittti, 
nunquam  in  ea  co  folandi  gratiaparem  hahituri.   Ees  vt  vidtt  heo.  tm  lichrymis 
infufos.   Nolite ,  inquit  ,flere chariffimi ,  nec  vos  perturbet  corporaiis  htc  a  vobis 
difeffm.   In  eoloco,  adquem  nuncproficifor,  vtil-or  vobisercqtiam  hicfuerim: 
vitaquefun£iu4pli*saliquidvobisconferam ,quamhicameexpe^arepofiiis.  In- 
aens erat  merientisfiducia: quande nec mori timuit ,  nr.c  de vilAAtcrnA adttu dtt- 
htiauit ,  fdenter  poUici  ns  (e  in  illa  con(l;tutum  fiiiispatrocinattirum.  ^odam 
atitemfi.ttre  exiilo  percontantevbiveilet  fepelin  corpta  futim  ,ref^onditfevelle 
iliudcondifiib  pidtbus  fratrum  fuortim.  Conuocans  adfe  Priorem  &fiatres ,  di- 
xtteis.frApiiratcvos.lilisadcQmmeniationemfoienniterfrxparixtis,ait.Sufiine- 
teadhuc  parumper. 

Deinde  ait  Prior  ad  eum.  Tu  nefti  Pater  ,  qum  nos  deferas  defolates  ef 
moerentes :  memento  nofiri,vtores  Dominumpro  nobis.Tum  ilie  virfan£iifftmui 
.tott4sinDtumabforptutfubiatisfurfummxmbmdixit.Paterfaritletufis,qtmit- 
.benter  terditi  in  voluKtate  tua,^  i!ies,quos  mihi  dcdtfti ,  caftodmi :  ttt  nunc  com. 

rticnd. 


S    T    A     T    V    S.  2«)f 

ntedo  eos  tibUtuiUosJerua  (^  cuJlodi.Egoadte  veniopaterceelejiti  .TletndcfoB patt 

luium  ait  ad  fratres.  Incipite  iam.  ,^a  vero  dcuotione ,  efuibui  Ucrymis  ^yfin- 

qultihuipernBi.rnfuerit  commer.ditionis  officium ,  non nejcit tHe , qtti  non  fper- 

mtfrecespattferum,^gemitu6 tnoerentium non  defpicit.   llle intcrea  wigrans  U- 

hia mouebat adfreces , Itcet 'vox minime fentiretur ."  In extren.a  commeudatiene 

jritrihiii pro  more  dicenttbm.  Sttbuenite fkn£li D EI,  occurrite  angeli DomiKt, 

ptfctpicntes  animam  eim ,  oferentes  eam  in  con(p(^u  altijjtmi ,  eleu.it/ti  in  ccehm 

tene»smanu^,fpiritumtxha'atiit:n€cdubiumqttinangeliiismanib.cxcfp'tts,l%- 

Ktij-iofit prjiJcntatus.ManJit  autini corpui exattime  in  cine.eiat.ens  mcsrentium 

lu^lurrnjcrc.bile i^dei pietate  amabUe ,  ^ pro  eim  fM^itate  cuiiSis  "jtncrabi- 

le.  Et  infra.   Cum  autemficrum  heati  viri  corpusfiitres  adfepelnndumin  li^  €.+. 

Holutrent  ,inucnerfint  ad  Itimbos  eitts  catcnam  ferrcam.   Eam  F.  Budc/phus  re- 

ttercnter  ajferuans  poflea  LMagiflro  Ordinis  pro  magno  mtinere  dedit.  Et  rur-^apf* 

fum .   Ohiit  virfapcltfimus  cBauo  idus  Augufli,humatur  Bononix  iuxta  filios 

fisosfiatrcsprtedicatores^quornprimus  Generalis  Magtjlerfmt  fittnfiitutor,  An^ 

r.us  autem  erat  Chrijli  mtllefimus  ducentefimus  vicefimusprimus.Vixc  Th  e  o- 

DORicvs.S.Antoninusp.j.tit.Zj.cap.^.^.i^.additmigraireefecuIo 

anno  acratisfuxjr. 

XV.  exemplum  S.Francisci  fundatorisOrdinisMinorumjdc 
cuiuscbitufcripfitS.BoNAVENTVRAEpifcopus&Cardinalis.  Ciim,^-^''*' 
inquit  ^perbierjnium  ab  imprefiione  facrcrum  fligmatum ,anno  videlicet  afua 
fonuerfiencviccfimo  ad  S.  CMariamde Pertittnculafeportaripopfifcit ,quatcnt4s 
vbi  accepcrat  fpiriitim  gratia,ibi  redderet  fplritum  vita.  £ltto  cum  fuiffet pcr- 
du£ius ,  vt  vcritatis  extmplo  monfiraret,  quodnihilcrat  illi  communecum  mun- 
d$,in  iUa  infirmitate  tamgraui,  qum  omncm  morbum  concltfit  ,fiiper  ntidam- 
htmurn fi toium  ni^dattim  in fpintui  fertiore  proflratiit ,  quatenui  hGrailUeX'- 
trema ,  in  qua  poitrat  adhtsc  hofiis  irofii ,  mtdus  Itiiiaretur  citm  nttdo.  Decum^ 
hens  fiic  in  terra  ,  faccina  vefle  depofita  ,f&ciem  folito  more  leuauit  in  cce'um, 
fjr  intendcns  illi  gJ.ortA  tottu  manu  finiflra  dexteri  Uterii  vulnus  ,  ne  viderer 
tur,  obtexit.  Et  ait  adfiatres.  Ego  qtfcd  meum  efi feci.quodvefirum,  Chri- 
fiusedoccat.  Illachrynfantibui  autem  fociii  fan£ii ,  qui  miro  fuerant  con.pa- 
p.fiwnii  telo  pcrcuft  ,  vnus  ex  eis  ,  qtiem  vir  Dct  Guardianum  fnuih  efje 
dtcehat ,  vatum  ipjiut  diuina  trijpiralirne  cognofcens  fftinus  furrexit ,  ^  ac. 
ceptam  citm  chordula  ^  fcmoraltbu^s  tunicam  pauperculo  Chrifii  obtultt  di- 
cens.  Httc  tibi  tanquam  psuperi  comwodo  ,  ejr  tu  tllafufcipias  obtdicntiafin- 
ciA mandato.  Gaudct  ex  hoc  virfar, £lus ,  (^  iubiUt  pr<e  Utitia  cordit ,  qtioniam 
fidem  tentiifje  Domins  p.iupertati  vfque  in  finemfe  vidit ,  pAlmasque  leuans 
ad  ccelum  ,  chnfium  futim  magnificat ,  pro  eo  quod  exoneratus  ab  omnibus 
liber  vadit  ad  ipfum.  lecerat  enim  hjic  omnia  paupcrtatis  zelo  ,  vt  nec  ha- 
hitum  quidm  veUet  haberC)  nifiab  alio  eowmodatum.  Voluit  terte  per  emni^ 

Chrifio.. 


apd  MORIENTIVM 

Chriflo  crucifixo  ejje  coriforwis,quipauper  dr  dolens ,  (irnudui  in  crucepependit. 
Propterquodc^  inprincipiiConHerfier.ii (ua  nudm  remanfit  coram  Antiftite,  ^' 
in  conjummatione  ■vitte  nudmvoluitde  mundo  exire  '.fiatrihiiique  fihi  afftften- 
tihta  i,i  obedientia.  charitatis  imitnxit ,  vt  cum  vidcrent  eurn  iam  effe  defun- 
iii(m,ptr  tarn  lonnum  fpatlum  ntidimfuper  humiim iacere permitterent ,  qtf9 
vniui  milliarij  tractum  fuauiter  quis  perficerepffet.   Hora  denique  fui  tranfi- 
tm propinquante fecit  fratrcs omncs  exifientes  i»  loco  adfe  i-ocari ,  ^  eos  con- 
ftlatcriis  verbis  pro  ftia  morte  demukcns ,  paterno  rjfiBu  ad  dtttintim  eft  hor- 
tatm  amorem.  De  Paiipertate  d^  paticntia  ,df  S.  Roman<e  Ecchft£  ^defruan- 
disfermonemprotraxit ,  ceteris  infHtutisfarMum  Eimigelium  anteponens.   Cir- 
cumfcd.  Mtibus  vero  ommhmfratrtht-ts  cxtenditfiper  eos  manm  in  modtim  crit- 
cishrachiiscancellatisproeoquodhocfgnumfemper  amabat,  (^  omnih.fratribtis 
tam  prdtfcntibm  quam  ahfentihui  in  crmifxi  virtute  ac  nomine  benedixit.  Infuper 
adiecit.  Valete  filij  omnes  in  timore  Domini,  ^permanete  in  eofimper.  Et  quoniam 
futtiratentatio  dr  tribuUtio  appropinquat  ,f€/ices  qui perfeuerahunt  in  his  qtix 
ioepirunt.  Egoveroad Deumpropero ,  cuius gratl&vos  commendo.  Suauihutuf 
modi  admonitione  completa  iiijfit  Dco  vir  charifftmus  Ettangeliorum  fthi  codi- 
cemai)portari,&  Euangehum fecundum  loanncm  ..qtiodinctpit ab eo kco ,  Ant-e 
loan  /  3 .  ^j^iffi  fejiii  PafchiB  fibi  legipopofcit .  Ipf  vero  protupotuit  in  hmui  PJa hni  voceeru- 

Pial.i-fi-  ^^^  y^,^g j^ff^ ^^ Dominumclamaui,vccemca adDonitnum drprecatusfum-.f^ ad 
finem  vfque complcuit.  CAie,inquit,expe£fant  iufti,  denec  retrthuas  mibi.  Tan- 
dem  ctmHis  in  i  um  completis  myfteriis ,  anima  illafan^ifftma  carnefolutA,  (^  in 
ahyfjum  diuinx  daritatis  abforpiii,beatusvir  ohdormitiit  in  Dcmino.  Kucurepe 
S.Bonaucntura. 

XVI.  Exemplumfit  S.  LvdoviciIX.  RegisFiancorum,decu- 
ius  obitu  Ganfridus  de  bello  loco  apud  Surlum  in  Augufto.  o*»- 
no  ,  inquit ,  Domini  1270.  Calendis  cJMartiis  Ludouicus  Rex  ChriflinniJJi- 
mus  nihil fra^us ftiperiorum  temporum  lahoribm  (jr  expcnfs  ,  quas  inpriori 
expeditione  fecerat ,  cum  trihm  liberis,  Philippo,  loanne,  Petro  eportu  Maf- 
filia  foliiit ,  adiunSlo  etiam  fibi  Nauarra  rege  ,  S"  ecce  morhm  ,  qui  illo  an- 
no  inl imetunislocismire graffahatur,in  Chrifltanorum  exercttum  inuadit ,  ex 
Regisfiltis  tollitloannem,  tollit  ipfum  qucqtiefa-^cliffimtm  Regem.  .^amfan- 
^e  autem  (^  pie  migrarit  a  vita  ChriftianiJJtmm  Rex  ,  g/ner  eim  Nauarr<e 
Rex  tufculano  Epifcipo  perjcr pfit.  Nam  correptus  morbo  non  ctjfauit  lau- 
dare  D  E  F  M  Jkpe  illam  orationem  interfere.is.  Fac  nos  Domine  projpcra 
mundi  dejpicere ,  (Jrnulla  eius  adnerja  formidare:  &  pro  illis  qtios  ftcum  ad- 
duxerat  ita  erans.  Ejlo  Domine pkbi  tiia  fanflificator  (^  cujlos.  CMortiprg- 
pinquus,  voluit  fe  corporis  chrifiifacrimento  muniri.  Cumqiie factrdos  td ei 
oftenderet ,perqutreretque, numcrederetibiejjefilium  D  E I ,rcffond.t minusid 
apudfe  haberedubif,  qumfivideret  Chrtfitm  in  uforma ,  qua  aficndit  in  coeios. 

hm 


\ 


S     T    A    T     V    S.  x^y 

lam  fltpremum  trahesjpmtumjft/piciens  in  cceltm,  ait:  Introibo  in  domum  tuam 
I>omine,adoraho  adtemplumfaniium  tuum  &  confitehornomini  tuo.  ^luihus 
diBkfelicijJfme  ohdormiuit  in  Domino .  Ohiit  rex  Ludouicm  i  j  .Augujli,tum  in 
vita,  tum  in  ohitu  multls  clarus  miraculis. 

RoBERTVs  Gaguinuslibr07.de  geftisFrancorumteftiseftinar- 
chiuis  Caroli  V.Regis  Gallorumrepercam  eftechattulam  przcepto- 
runi,  quae  hic  fanttus  Rex  filio  fuo  primogenito ,  dum  Tunetum  obfi- 
deret,  didauit  &  fcripfit:  eamq;  ex  Caroli  thefauro  receptam  Girardii 
deMonteacutoregiumfcribamCaroloexhibuifleanno  falutis  13  (J4» 
Ea  prxcepta  habentur  in  MS  S .  codicibus,ea  funt  hsc: 

INSTITVTIONBS   SANCTISSJM^    THILIFPO 

trimogentto  filio,  d  S.Ludoutco  ^gefubntortem 

^rofofitx. 

FI L I  mi ,  ante  omnia  diligenter  in  cam  curam  incumbe ,  vt  diligas 
Deum,nemo  enim  poteft  effe  filuus,ni{i  Deum  amet. 

Cauenevnquam  admittas  peccatum  mortiferum,  fed  omnia  po- 
tius  ferre  velisgeneratormentorum,quamaliquamtaIem  perpetrars. 
culpam. 

Cum  aduerfa  accidiit  fcras  xquo  animo,&  cogites  tecommeruiffe, 
atqueitalucrum  tibiindeaccedet. 

Cum  rebus  profperis  frueris  humiliter  agas gratias Deo ,  ne inde  e- 
latus  efficiaris  deterior,vnde  te  opotuit  fieri  meliorem. 

Crcbro  confitearis  peccata  tua,deligasq;  tibi  iapientes  confeflarios, 
qui te pofTmt inftituere  &r docere,quid agere,  quid vitare  te  oporteat, 
&:coramillisitatecomparcs,vt  audeant  fincerete  reprehendere,£c 
vitia  tua  indicare  tibi. 

Officiumdiuinumdeuote  aufcultes^faceflant  ibi  fabulx  &nugXj 
n.ec  ocuU  huc  atque  illuc  circumferantur,  fed  ores  Deum  ore,&:  etiam 
meditando  corde,idquepra:cipuefub  facriiiciopoftperadamconfe- 
crationcm.  ,i.-(; ;, 

Animo  fis  pio  &:  humano  erga  pauperes  &  calamitofos  homines,il- 
lisq;  pro  viribus  opituleris. 

Si  quid  angat  animum,id  mox  explices  C onfefTario  .tuo ,  aut  ahcui 
virobono:itafief,vtfacilutsidferas.  .■    .,/,11!' • 

Daoperam,vtquorumvterisconfuetudine  &:familiaritate,  ij  fint 
homincsprobi  &integri,fiue  religtofiilU  fint,fiuefeculares,  &cum 
illisIibentermifcecolloquia:porr6nequam&improborumvirorum 
commerciadeuica. 

Pp  Sermo- 


.^^8  M     O     R    I    E    N    T    I     V    M 

Sermones  qui  fiunt  de  Deo  publice  &  priuatim  liheter  audias ,  pre  - 
ces  quoque  &  condonationes,  fiue  induJgentias  ftudiose  expetas. 

Amatobonum,odito  malum  omne. 

Vbicunq;l:ueris,nemoaulus  litquicquam  eiufmodite  prxlentee- 
loqui,  quod alliciat  ad  mortiierum  peccatum,  aut  alterius  tamx  dero- 
get;  nec  vnquam  tu  de  vUo  maie  loquaris  obtre£tandi  animo. 

Nonpatians  quenquam,teaudiente,peruerse  deDeo,autfancbis  e- 
ius  loqui,  nec  id  tinas  impune  abire. 

CiebrogratiasagasDeopro  bonisommbuSjabillocollatiSj  vt  di- 
gnus  fias  potioribus  eiusbeneficiis  affici  &augeri. 

Idadminiftrandajuftitiallsredus&feuerusj&itavtlegesprxfcri- 
bunt  eam  exerceas  erga  f ubditos,  neque  ad  dexteram ,  neque  ad  f ini- 
Il;ramdefie6tens,pauperumquequerimonias  nonreiicias,donecveri- 
tasinnotelcat. 

SiquishabeataduerfumtequereIamautcontrouerf]am,femperab 
illo  fles  contra  teiptum,donec  rem  certam  compcrias.  Ita  enira  fiet,vt 
conliliarij  tui  fidentius  iuflam  ferant  fcntentiam. 

Siquid  poflideas  rei  alienx,etiamfi  id  acceperis  amaioribus  tuis, 
incuncVanter  reftituas  iufto  pofleifori,  vbi  certo  id  tibi  conftiterir. 
Sin  autcm  dubia  rcs  eft,cura  vt  viii  fapientes  accurate,&  fine  mora  in- 
quirant.  Id  enim  vel  maxime  ftudere  debes,  vt  qui  funt  in  ditione 
tuapace  &iuftitiafruantur,imprimis  homines  religiofi  &:quiin  Clero 
funt. 

Parentibus  aris  debes  amorem,reuerentiam  &:  obedientiam.Bene- 
ficia  Ecclefiaftica  non  e^onferas  nifi  bene  dignis,  &r  qui  nulla  beneficia 
ciufmodihabeant,idqueinconfiIiobonorumvirorum. 

Bellum  prxfertim  aduerfus  quemlibet  Chriftianum  fine  mulro  co- 
filio vide ne fufcipias.  Si neceflitas  cogat  fuf apere, Ecclefias  &: mfon- 
tes  nullo  patiaris  damno  afiici. 

Si  quaexitlat  vel  tibi,  vel  fubditis  tuis  contentio,vel  bellum ,  quoad 
poteris  componere  &  fedare  coneris. 

Vide,vtbonos  habeas  pra;tores,&  magiftratus,&deillis  folerterin- 
qmras  vti  fegerant. 

Semper  fis  addi£tus  &  deuotus  Roman^E  E cclefix' ,  &:  eius  Pontifici 
haud  fecus  atque  fpirituali  Patri  morigerumre  prsebeas. 

Daoperam,  vt  impenfx  tu^  moderat^e  fiat,  &  rationi  confenta- 
nex. 

Sub  finem  hortor  &:  adiuro  te  fili  mi,fi  me  contigerit  ante  te  megra- 
re  ex  hac  vita,vt  toto  Regno  Francix  pro  ammamea  cures  oflerri  Deo 
preces  &  Miilx  facrificia. 

Ad 


S     T     A     T     V     S.  Z99' 

Adextremumjfiliclianflimcquicquid  poteft  boni  bonus  &pius 
parens  precari  iilio  fuojid  ego  precor  tibi.  SacrofandaTrinitas^&San- 
tti  omnes  Teruent  te  ab  omni  malo ,  praiftetqj  tibi  Deus  gratiam  recte 
femperagendi,  &ipfiusvoluntatemtaciendi,itavtillepertehonore- 
tur,  &  nospoirmiuspofthancvitam  paritereflecumillojeumq;  con- 
templari  &  laudare  per  infinita  fecula  feculorum,  Ame  n  . 


DE    NATVR^    STATV. 

C    A    1>    V    T        I. 

Denomine  (s^  definitionenatttrx.  " 

VoNiAM  cxiguumdifcrimeneft  intcrNaturam,Lcgem 
naturajj  &  rationem  naturalem,  fingulorum  norionem 
hic  defcribemus.  NAxvRAjfinomefpefteSjauftoreLA- 
CTANTio  Iib.i.deorigineerroris,^'//^i»i«/ffWtf^/«/»r,    '''  ' 
firem,»//'//f/?4/W,quemadmodiitradit  S.AvGvsT.Iib.aJterodeMa-  ^^^ 
nich.morib.  qukmidquodintelligiturinjitogenerediquidejfe.  Ita^  addit-^vt 
nosiamnouonomine ith  eo  quodejt  effevocammejfentiam,quaflerune)^fHhJlan- 
tixm  etiam  nominamM:  ita  veteres^qui  hiic  nomina  non  hahehantfro  ejfentia  ^ 
fuhjlantia,naturam  vocabant.  Ab  hac  natura  dicitur  aliquid  elle  naturale, 
idqjbifariam.velquiaeft  parsnaturx,  quo  fenfu  corpus  &  animadi- 
cunturnaturales,velquiafluitaprincipiisnatura:>vt  eft  facultas  fen- 
tiendi,intelligendi,  ratiocinandi.  quo  feniU  rationem  exiftentem  in     , 
homine  vel  angelo  appcllamus  naturalem. 

Lex  natuia;parumdiftatanatura,eft  cnimnatura  leg£sinJlar,vt\o- 
cuitur  Tert  VLLIANVS  libro  <^.mM.zxc.'\oncvn,ignoranlibuil€gem,&c  T.cis. 
exprejfa.  ejl ,\t  habet  M.  T  v  L  L  i  v  s,adillam  antiqutjfmiam  & rerumo-  T  .zdcleg. 
mnittm  principem  nattiram.  Hanc  cx  eodem  Tullio  libro  de  Repub.ter- 
tio  ita  definit  Lactantivs.   Eft  recia  ratio  natur£  congruens  dtjftija  in 
omnes ,  conftans,femftterna :  qu£  iwcetadojfcitim  itihendo,  vetando  ajraudc^ 
deterreat.  Apoftolus  ad  Romanos  afiferit  eam  fcriptam  in  cordibus  et-  Rora.i.ij. 
lam  gentihum.  Vnde  S.Ambrosivs  inepiftolaadlrenajum:  i";  »4-  A.cp.^t. 
turalcm  legem,qtiam  Deits  creator  infudit  (ingttbrtim  pe6lonhtu ,  hominesjer- 
uare poturjfent,  non  ftteratopu^ea  lege,cjtix  tn  tabtilts feripta  lapideis.  Ljfeau- 
tem  legem  naturalem  in  cordtbtts  etiam  iSipoftoltis  docet,  qutfinbit.  ^liiia  pk- 
runque  &gentes  natiiraltter  ea  qt(<e  legU  fiunt fiacium,  ^  cum  legemnon  lege- 
rint,  opw  tmen  legls  ficriptum  habent  in  cordtbm  fitds.    Ea  igitur  lex  no^- 

Pp     z  ficrtbitury, 


500  N    A     T     V    R    iE 

Jcribi(ur,Jed  inna.fcitur,nec  diqHapercifiturle£tione,fedfroJlHO  quodAm  natur^ 
fonte  mflngulis  exprimitur,d^  humanls  ingeniis  hauritur. 

Ratio  fequitur,dequaSENECA  adLucilium:  ^uideji ergoratio? 
naturx. imitatio .TERTVLLiANVsde corona milicis ait ,  legem  rationz^ 

L.ep.«i.  commendarhrationeconJiare.Yxi\x^Z7\.  Lactantivs  dixitlegpm  natu- 
xx,elJe  reiiam  rationem  natur.z  congruentem.  &  alibi  a.ffi\:m3.t,idfe!um  reBum 

Tiii.  .^  f//^^/Wr4//tf/'r<«/?/i^/>.CLEMENS  quoqueAlexandrinusinfextoStro- 
m2.txo:Exijiimo,mqmtJegiseJJepropriurncrrecraration/^,reaaerequoavni- 
cuig^  conuenit.  Itaque,  quia  tanta  affinitas  eft  internaturam  ,  naturae 
legem,&  rationcm,  S.Scripturapromifcue  in  eundcm  fenfum  voces 
illas  vfurpare vidctur.  Naturx quidem  apud  Apoftolum in  priore  epi- 

i.Gor.n.14.     ftolaad Corinthios,cumait:  Necipfa  natura docet 'vos,quodvir  quidem,fi 

Rom.i.  14-      comam  nutriat,ignomima  eji  i!li,mulier  veroftcomam  nutriat,g!oria  efi  ilU.Le- 

ge  naturiE  vero  apud  eundem  ad  Romanos :  Cum enim  gentes ,  qux legem 

nonhabent,natura!iter  eaqu&iegisfuntfaciunt,ij)fifihifuntiex.  Rationis  de- 

nique  apud  vatem  re^ium  canentem :  Siqnatum  efi  fitper nos iumen  vuitm 
pnil.4.7-  ■  ^       ■       r^       j  u       1  c\.    -c       ■      ■  J\  1       r 

s.Tbo.ia.qip.^w^  T)omwe.  (^odenim noclumenelt nuirationis:  hacenim  velut  u- 

a-4-  gnoabaliisanimantibus  homo  difcernitur:  Ratio perfe&a^aitSu  n  e- 

■^P''  '         c  A  ,proprium  homims  benum  eH ,c&tera  tlii  ctim  amma!ibiis  fatisg^  commu- 
niafiwt. 

S  T  A  T  V  M  ergo  nature  vocamus,non  eum  quo  homo  vixit,vt  loqui- 
turfchola,inpunsnaturaIibus,finegratiavelpeccato;qualisniiquam 
fuit(primus  enim  homo  conditus  eft  in  gratia)fed  eum,  in  quo  poft  A- 
diE  lapfum  vixerunt,fiue  fideles,  fiue  infideles,vfque  ad  legem  lcripta, 
Moyfi  traditam,  vti  fuerunt  veteres  Patriarchx  Adam,  Enoch ,  Noe, 
Abraham,Ifaac,Iacob,Iofeph,Iob.  NamitafcribitTERTVLLiANVs 
aduerfus  ludiEos:  Ante !egem  Moyfi fcriptam in  tabuiis lapideis,  legem fuiffe-j 
contendo  nonferiptam,qu£  naturabiliter  intei!igebatur,d^  a  Patribuj  cujiodteba- 
?//r.EtS.HiEROM.lib.8.commentarioruminIfaiam:  Audiant^mc^mt, 

ifa.M.  Lid.'ci,quifeefeolosiegemaccepiJ[eI>ominig!oriantur,quodvrfiucrfeiprin:mmgen- 

tes,  tctn^sn^  orbis  naturaiem  acceperit  iegem,  dr  idcirco pojiea  !ex  datafet  per  Moy- 

feen;qimprima  iex  dijfetpata  est\  de  qua  Apofioias  ioquitur.  Cum  enim  gentes,  qux 

«.om.4.14.       legemnonhabent,natura!itereaqu£iegisfeunt,drc. 

C    A    P    V    T       I  I. 

De  digmtctte  Natune  t3  Kationu. 

PR^STANTiAM  &dignitatemNaturas,fiuelegf5naturaiis,&  Ra- 
tionisno  modo  prifci  Patres,  verumetiam  Ethnicorum  Philofophi 
agnouerunc  Latinorum  vetuftiiiimusTERTyLLiANVS  in  libro  de 

tcftimo- 


S     T     A    T     V     5.  301 

teftimonioanimsE.cumingenioferationibusaliquotnaturalibuspro- 
balTetgentiles vnumDeumagnofcere^animamque  hominis  immor- 
talera  tandem  fubiicif  ha:c  verba:  H£cteJliniomaa.nimxqumto  veta,  tanto 
Jimplicia,  qtianto  commimia-,  tanto  natiiralia:  quanto  naturalta,tanto  dtuina,non 
putem  cuiquamjriiiolum  d^Jrigidum  'videripojfcji  recogitet  naturs,  maieftatem, 
ex qua  cenjetur  aiicioritits  animA.  §)iiantum  dedcris  magijlra,  tantnm  adiudica- 
his  difciftiU:  magijira  natura,anima  dijcipula.  ^mcquidaut  illa  edoctiit,  aut  ijfa 
terdidtcit,a  Deo  traditum  eji,  magijlrofcilicet  ipfm  magifrx .  E  t  initio  libri  de 
Pcenite  ntia:  Res  Dei,3.iz,ratio  ejl:  qiiia  Detts  omnium  conditor  nihil  non  ratio- 
neprouidit ,  dtjjofuit  ,ordinauit ,  nihilnonratione  traBari  intelitgique  'voluit. 
Clemens  Alexandrinus  in  quarto  Stromatum  ira  denaturaloqui- 
tur:  Benedicit  Democrittts  naturam  dr  doBrinam  rem  cfje perfnnkm.  Caifam 
(Ottem  hretnterreddimus.  natura  enim  hominem  concinnat  (^  componit:  concin- 
nans  autem  e^  componcns  naturam  ei  trihtiit.  Neqiie  intereft  an  naturafiia  it  ef- 
feStns  talis,an  tempore  cr  difciplina  transformatus.  Ftrumg,  autemprxhuit  Do- 
mint4S,illudquideper  creationem:  hoc  t'erh  per  recreatione  ^  renouationem,qu,e 
fitexteflamento.  Lactantivs  lib.j.diuinaruminftitutionum.P/;//?-  L.c.37. 
fophi,^\x.,naturam ejfe dixeriint rerum omnittm  matrem.  Et  libro  z.  C^teltns u^.s, 
Seneca  omnium  Stoicorum  aciitijftmus^indit  nihilaliudejfe  natura,7n,quaDeum. 
Ergo,  inqitit,  Deum  non  laiidahimu^s^citi  naturalis  est  tirttis?  nec  iliam  didtcit  ex 
"vllo^immo  laudahimtis^quamuis  enim  naturalis  illafhi  tllam  dcdit ,  quonia  Detts 
ipfanaturaeft.  S.Ambrosivs  libroi.hexxmeronagensdeaquis  quxA-c-5- 
lupercoelosftmt:  ^ni  ittjfit  dtfcerni aqu.xminterteclo  cy-mediofrmamento 
prouidit,  qitcmadmodum  diuifa  atqtie  dtfreta  manere  pojft;  Sermo  Dei  tirtus 
n.iturx  efl  d^ diuttirnitatis fuhftanti.t.  Et  libro  i.  de  Abraham  Patriarcha:  iJ.c.i. 
Bxrharus itis nouit nattirA-  Maior lex natur£,quam legnmprxferiptio ef.  Etlib.  ld.c.i& 
5.  hexiEmeron:  ^luis  pineara  fidens  nonftupeat  tantam  dittino  prxcepto  artetn     ■ 
inolitam,  imprejjamj^  nattirA?  qtiemadmodiim  ah  ipfo  centro  diftantih.licet  men- 
furispari  a(fiirgatglutino,  quopropriosfouetfitSiu^.  Itaqueper  circuitum  exdefn 
fpecies  dr  ordofertiatur,  dr  quidam  infngulis  pUgis  nucleorum  partus  extiberat, 
atquein  orbem  reditfiu^mgratia.  Ibidem  oftendit  arrem  omnem  longe  a  c.s. 
natura  fuperari:  Confiderate,  inquit,////4  agri,  quanttisfitctndorin  foliis, 
quemadmodumfipata  ipfafolia  ah  im,o  adfummtt  'videantur  affttrgcre,  vtfcyphi 
exprimantform.tm,  vt  auri  quxdajpecies  inttts  ejfulqedt,qtix.  tamen  vallo  in  cir- 
cuitiiflorts ohfeptanulli pateatiniurix.  Siquishuncfloremdecerpat^drfitafUn.t 
infolia,qu£  tanti  artificis eH m.inus,quxpoJfit li[ijJpeciemreformare?,Qtij-  tan- 
tiis  imitator  nitur£,  vtflorem  htincredi:itegrareprxfiimat,ctii  Dominu-s  tantum 
tefiimonitim dedit, vt diceret.  Nec Salomon in omni gloria  fua  vefiiehatur,  flcut  Mattii .«.i^. 
'vnttm  ex  ifiis.  Rex  opttlentifflmus  drfapientifftmuiinferioriudicatur,  quavi  htt- 
imflorisptikhritudoefl.  EtUbro  6,]xQXxmtion:Falidiiiseitnaturatefiifno-^-^-^- 

Pp     3  nium 


301  N    A    T     V    R    iE 

nium^mmdoBrim  argumentttm.  Cui^  animmti  imognitum  eft,^uemadm9~ 
dunjfuam  tueaturfalutem.  ^tds  eas  zijtim  medcdi,herbarumg^  docuit  hahere  no- 
titiam? HomiTiesfumtis  ck^fipejpecieherharumfallimur ,  dr'  j>lerung^  qua^sfalu- 
bres  putamtis,rwxias  reperimm.Feriefolo  norunt  odore  noxta  ci-profutura  dtfcer- 
nere:  nuUoprmioy  nulloprAguflatore  carptur  herba,nec  Udit.  Melior  enim  magi- 
-  flra  veritatknaturaefl.  Hacflne  vllitis  magiflerio  fnauitatem  fanitatis  noflris 
inftmdit  fnflhm-.eademdolorii  acerhitatem  docet  e(jc  ftigiendam.  Hinc  vita, 
ditlcior:,morsamarior.Haccom7fiendatleen£catulosJuos,drimmitemferammti- 
terno  mollit  affeclu  ■  Natura  hoc  beflits  infundit,  vt  catttlosproprios  ament ,  fce- 
^  tn-sfltos  diltgant.  Sic  emm  omnia  temperauit  Detis,  vt  qutbt^s  minti-s  rationis  da- 

ret,phps  indigeret  affectm. 

^•^•^5-  S.AvGVSTiNvs  lib.14.de  cimtzx.eDti: Ipfeitflti^non-viuit  vt  vult, 

nifleoperuenerit,  vbi  mori,falli,offendi  omnino  non  poffit ,  ei^  idflt  certum ,  //* 

femperfttturum-  Hoc  enim  natura  expetit:  nec  plene  atqtte perfecie  beata  erit,ni- 

fi adepta,quodexpetit.  Admaximamaucemdignitatempertinetnaturx, 

quod  naturaliter  appetatfinemtam  fublimem  nempe  beatitudinem 

£Eternam,atq;  adeo  ipfum  Deumj  ac  prxterea  quod  ad  finem  illii  licet 

A.c.i.  perfiipeniaturaliamediaconrequendumaDeocondita fit.  Idemde 

ratione  lib.  i.  cotra  Academicos  ita  fcribit :  ^lmdcenfes,  inquam,aliudeffe 

beate  viuere,niflfecundum  id^  in  homine  optimumefl  viuere  ?  ^uis  vero  dubi- 

tauerit,  nihilaliudeffe  hominis  optimum,quam  eampartem  animi,cut  dominanti 

obtemperare  contienitc£teraqu.tque,qu£in  homtnc fttnt?  Hxc autem,ne altam 

pofltdes  definitionem,mens autratio  dicipotefl-.  lam  Philofophorum  audia- 

muspronunciata. 

M.TvLLivs  Academicarura  qUcTftionum  lib.  i.inducit  Carnca- 

dcm  affeuerantem,y«»«;w//;«  bonttm  effefim  lis  rehui,  quas primas  natttra, 

conciliattifet.Ezlihioi.Pl2itonicoszffi.nnantesnu//aaliainre,ntfiinnatu- 

ra,qu<erendtim effe i//ttdfitmmum bonum,quo opnniareferrenttir.  Et  libro  ter- 

tio  de  finibus  aitj  omnuim  bonorrtm  extrentii?}}  e(fecongtienter  natt{r£,conue- 

,  nienterg, vitiere.  De natura vero  Deorum libro  fecundo , omnia fttbicEfa 

effenaturx,eaij,aheapukherrinie reqi.  Ettertiode  officiis,nattir£ rationem 

S.C.7.  e(]e /egem ditiinam  d^hu7nanam.  Si N  E  c  a  libro  quarto  de beneficiis.,^£<7W 

altudefl  natura,  quam  Den-s  O"  diitina  ratio  totimtmdo  dr  partthtis  eipts  inferta? 

EtvvLti^\xs:Necnaturafi7ieDeoefl,necDet^sflnen.'itura,fid idem  efl  vtrum^t 

Mx.\\.  nec diflat.  Ethbrode  hczfxvitSiiSotemttsdicere^fliTnmumhontimeffefecttn- 

*-3^-  dum  7iaiuram  vitiere^-.  Et  infra :  Secundum  natttram  vitto  ,fl  tottim  me  i//t 

id  c  \o  dedo,fii  i//itt6  admtratorctt/torqtie fum.   De  Ratione  vero  ita  loquitur :  Ni- 

/'//.ait  inquarto  de  beneficiis,y/;^i'  ratio;u faciendumefi.  Ratio  omnis  ho- 

ia.cp.6d.  &  75  nefii  cotnes  efi,  Et  ad  Lucilium  :  Omnes  virtutes rattones re£t£ fiifJt.  Eatio 

***'■  arbitra  efibonorumacmA/orum.  Vnum  hominis  honum  efi.fioiaperjicit  homi- 


S     T     A     T     V     S.  joj 

nem^&heitumfacit.  RatioDiiihommibtM^comrtiunis.  Claydianvs  in 
ConfuIat.Manlij. 

Biis  -proximm  ille  efty 

^uem  ratio,non  ira  mouet,  quifaBa  rependens 

ConJiHo,^umrepoteJl  mucronecruento. 

Capvt     III. 
T>eNatHris,naturalisq-^Legiiproprietatihtti. 

NOrit  beneuolus  Leftorfermonem  tantuma  nobis  hic  infiiitui 
de  naturis  a  Deo  conditis.Nec  enim  latet  nos^Deo  quoque  com- 
peterefuamefTentiamvelnaturam,  &:  Chrifti  perfonamconftare  ex 
duabus  naturis  diuina  &  humana.  Varise  autem  rerum  a  Deo  condita- 
rumfantproprietates,quashicgeneratimperiequemurmorenoftro, 
hoceft,  adfcripto  verbi  diuini,veIPafrum,veli>criptorumEthnico- 
rumteftimonio. 

I.  PROPRiETAS-In natura nihil eft nifi bonum,imm6 non poteft 
efle  natura,'in  qua  nullum  fit  bonum.  FvLCENTivsin  Ubro  de  fide  ad  F.e.u. 
V  enmvidiACon\xm:  Fii-miJJlrne  tene  S'  nulUtcntis,inquit,dubites,nulUm  e(Je 
m.tUrn  naturam,  quia  ony-ns natttra,iyiquantimi  natura,bona i?/?.  B .  P R  o  s  P  E  R  ^'''''^^J' , 

*  ,\-  ,^  n    rr      I,  I  r  /•  i  AugEach.Jj. 

in  iententus  ex  Augultmo:  Nonpotejfejjevllummalum,  ntji  inauquo  loono-, 
quia  nonpotefi  ejje  nijlin  altqua  natura.  Omnis  atitem  natiira  inquantum  natura, 
honaejf.  S.Avgvstinvs  ip.dcciuizzteDci: Naturaeji,inqt(anu//timma-  a.c.ij. 
lum  eji^^vcletiam^tn  qiia  nal/umpoteji  ejfe  malum.  Ejfe  autem  natura,  tn  qm  nul- 
inm  hontimfit,nen^ote(l. 

II.  Proprietas ,natura omnitim eadem,feddfcipltna ditterfa . Ita A M -  **  fetm.r. 
BRo  s  IV  s  in  Pfalmum  ii8.  Et  Iibro  deNoe&:  arca,cap.i.  Natur£  honum 
omnihtis inesi.  Similiter  &  Lex  naturaiis  ea Jem  eil"  apud  omnes.  de  qua 
Lactantivs  libro (exto:  Nec erit alia iex Rom£, alia K^thenis, alia nunc,  ^■' ^' 
aliaposihac,fedomnigenti,cr  omni  tempore  vna  iex  &  JemptternaCTimmu- 
tahilis  continehit,  'vntt-sqru;  erit  commttnis  quafi  magtjier  CT  imperator  o- 
mnitim  DEFS,cui  qut  non parehft, iffifefttgiet,ac  natura  bominis  ajperna- 
hitur. 

III.  Natura  vel  lex  natura:  nii  fuani,fed  communem  vtilitatem  (pe- 
£tat. SicidemS.AMBROS.in  t.deOffi^c. Naturaomniaomnihtisincomune  .\.c.xt. 
profudit.  Sic enim  Detts generariiujft omnia^vtpafiH-s omnihns communis ejfet, 

C^  terraforet  omnium  quxdim  communis poljejpo.    Natiira  igtturiuscommtme 
generauit:  'vftirpatio  tttsfecitpriuatum.  Et  lib.  z.  Si  vna  icx  natura  omnihm,v-  Id.c.  ^. 
na  vtig,  vttittas  vntuerjorum.  ^lupdfvna  vtiiitas  vmtierfortim^adconfuiendu 
-vtique  omnihus  naturA  iege  confinngimur. 

IV.Nec 


InOit.tit.de  iut. 
«al.geiit. 


304  N    A    T    V    R    iE      _ 

,1 V.  Nec  natura,nec  lex natut alis  poteft  mutarijnifi  a Deo. Sic  C l  e - 

M E N s  Alexandr.in ]?X(iz^o^o\Nunqmm,inc^mt-,natttr<!evis fote!i afferrh 
C.1ib.i.c  1«.  njtmutetur.  Et  L  a  c  x  an  T  .lib.  6.  Huicleginecabrogmfoi  eB,nequederogA- 
l.c,8.  yI  g^  /jac  aliquid  licet,  neque  tota  ahrogaripotejl.  Nec  'vero  aut  per  Senatum ,  aut 

per populumfiluihac lege pojfumm.  S.Ambrosivs  de  fide  refiarredionis: 
Non  refiluendii^yZityordo  naturx.^updenim  commune  ejl  omnihui,exceptum  in 
fingulis ejfe nonpoteU.  M.T v  l  l i v  s  in  La;lio:  quia natura mutari nequit ,  id- 
circover^amicitixfimpiternnefiunt.  Plvt  archv  s  in  Apophthegmatis: 
Ciuiliaqui/iemiura,in.qnkcx fententia Dionyfij  tyranni fenioris ,  violari 
poffimt,natur£non pofifunt.  Qua  de  caufii  quodcontra  naturamefl ,  vt  loqui- 
tur  Te  R  T  V  L  L  .hbro  de  corcnamilitiS,w^r/  mereturnotam  penes  omnes. 
QupdautemDeuspoflitmutarenaturamliquet  exemplis  Scripturx 
multis,vt  fialis  ftantisinIofiic,&:retrorfiamregrefli  temporc  Ezechix 
loCtoTj.        regis,  Vnde  S.Avgvst  invs  libroxxi.deciuitateDeiallatishisex- 
Ifa.is  8.  emplis  ait :  SicutDeo  nonfiuit impofiihile quas  voluit infiituercfiic ei non  efiim- 

■''"  ■bofiihileinqiticquidvoluerit^quMinjittuitmutarenaturM.  Licetibidemad- 

datnonfiericontranaturam,quodfitDeivoluntate. 

V.  Lexnaturalisneminieftignota,omnesq5  fimulac  adrationisv- 

fum  ipfi.im peruenerint,  obligat  ad  pccGatum,vtpulchre  declarat  S. 

Hi  E  R  o  N  .ad  Algafiam,in  hxc  verba:i^^  lexqtui  in  cordeficrihitur.idt  qua 

M  rp  a  8.        Apoftolus  ad  Romanos )  omnes  continet  nationes,  c^  nt'.Um  hominiim eSt, 

Kom.i.»4.       quihanc  legemneficiat  .V  nde  omnis  mundi44fiuh  peccato,^  vnittcrfihomines  prA- 

uancatores  legis  funt,  c?"  idcirco  iuftum  iudiciim  Dei  efi,firibenti6  in  corde  huma- 

nigeneris.  ^updtihifieri  nolueris,alteri  nefieccris.  ^tiis  enim  ignoret  homici- 

ditim,  adulteritim,fitirtum,d^-omnem  concupificcntiam  effe  malum ,  ex  eo  qttod  ea, 

fiihi  nolttfieri?  Si  enim  mala  efie  ncficiret,  neqtiaqttam  doleretfiihi  ejfe  tllata.    Per 

hanc  nattiralem  legem  d^  Cain  cognouit  pcccatumfium,  dicens :  (JMaior  efi  caufa 

mea,  quam  vt  dimittar.  Et  Adam  d/"  Eua  cognoucriint peccatttmfitmm ,  (^  pro- 

ptereaahfconditifiunt fiub  ligno  vitte.  Pharao  qtioque  antequam  lex  daretur  per 

G  en  .4  »5  ■        Moyien  fiimulatm  leze  nattirs  fua  crimina  confitettir,  dr  dicit:  Dominm  iu/Im,e- 

Eiod  $.17.      go autem  c^populm tnetis tmptj.  Hanc  legem  nejctt puerttta ,  tgnorat  tnjantia, 

jieccans  ahfique  mandato,  nom  tencttirlege  pcccati.   Cum  atitcm  mandatum  ve- 

nerit,hoc  efi  tempm  intclUgentite.  appctcntis  bona,  &  vitantis  mala ,  tunc  incipit 

peccatum  reuiuificere ,  (^  ille  mori,  remj^  effepeccati.  Non  quodintelligentix  pec- 

/  cattimfit,  lex  enim  inteliigenti^fianBa  &  iufia  er  bona  eft:fiedper  intelHgentiam 

peccatoriim  atque  virtutum  mihipeccatiim  nafiitur,qi(od primqua  intclligerem, 

■pcccatumcfienonnotieram.  Hucufiijueille.   Idem  docet  S.Basilivs  i'n 

3lom  7.10.      Pfiilmum  primum:  Poftquam,in(]uit,  ratioadperfiec/um  venit,tuncJit,qtiod 

ficriptum  efi,  adueniente  mandato  peccatum  retiixit :  ego  autem  mcrtitmfium.  O- 

nuntHrnamquccarnis  ajfe^iombm  cogitationcs  animis  nofiris  ingenitx.  Reuera 

mm£ 


S     T    A    T    V     S.  305 

nAmLvhimandatumvemt,hoc  eBcogmtiobonorum,Jiprau£  cogitationi  non 
fueru  dominattts-fedrationempermiferis  cihajfectihm  captiuari,  reutxit  quidem 
peccatum,  atmens  morttfticcumhit  deli6lts  mortificata. 

V.  Conueniens  eiftin  ratione  viuendi  fequi  dui^um  &  inclinatio-  Propen.l  s.el.j. 
ncmn3Xmx,mxta.\\\\id.:Natur£feqititurJemina.quifjtiefuie.    Ita  Greg.  G-ep."7. 
Nazianzenusinepiftola  ad Eudoxium  Rhetorem:  V€ttts,'mc^\x\t,erat 
Athenienfium  confuetudo,  atque  ea  meo  iudicio  pukherrima .  Pofquam  adpuher- 
tatis  annos  'venerant  adolefcentes,  ducehantur  adartificia.  Proponehantur  ptihli- 
ce  cuitifaU  artifictj  inftrumenta.   ^upcunque  tum  quisqtie  deleclahatur,dr  quod 
accurrebat  illiiti  edocehaturartificium:propterea  qtiodqux  ad  nattirx  duBitfiunt 
plerunque  benefuccedunttqttx  veroprater  naturampr&ftimtintur^fitiflra  tentan- 
tur.  M. TvLLivsin primo de officiis :  Sic ejlfaciendttm,  'vt contra  natu- 
ram  vniuerfam  nihil  contendamtts :  ea  tamen  conferuata  propriam  naturamje- 
qtiamttr:  neque  enim  naturx  attinet  refugnare.  nihilenim  decet  intiita ,  -vt  aiunt, 
Minerua,idefl,aduerfante & repugnantenatura. S E n E c a ad Lucilium. Pro-  ^'P'^* 
pofitum  noftrtim  eftjecundum  naturam  'viuere. 

V  I.  Natur^Ehumanxinditafuntquxdamvirtutumfemina.  Ita  S.  H.incap.i. 
H I E  R  o  N  .Ub.  I .  commentar.in  epift.ad  Galatas :  Pfr^/V««w  f/?,;?<i/«r<«  tf- 
mnibtts  Dei  inejfe  notitiam,nec  qtienqiiamfine  Chrifo  nafci,^  non  haherefemi- 
na  infefapientix  c^iujltti£,reliqttarumg^  'virtuttim.  Vnde  multi  ahs^fide  d^  Eu- 
angelio  Chrifi,veljapienterfaciunt  aliqtta,  velfancfe ,  vt  parentihm  objequan- 
tur,vtinopimanumporrigant,n3n  opprimantvicinos^non  aliena  diripiant,ma- 
gisg^  itidicio  Bei  obnoxijfiant,  qttodh.ibentes  in  fe  principia  virttitum  dr  Deife- 
mina,non credtint in eo,fne quo efje non pofunt.  EtSENECAad  Lucilium:  \f^'^°^^ 
Non datnatttravirttftem.arsefjhonumjieri.virtmnon contingit animo,nifiin-  & uo. 
fitiito  dredocfo.  E t  iterum:  Tacileef  auditorem  concitarc adcupiditatem  recii. 
omnibtisenimnaturafundamentadedit,femeng,  virtutum.  Et :  Naturafemina 
nobisfetentixdeditjcientiamnondedit. 

VII.  Naturse  humanje  maxime  indita  virtus  eft  benefaciendi  aliis. 
VndeB.IoBreddensrationembeneficentia:fuxinpauperes:  ^uiaab  lobji.TS. 
infantia,m<:[vi\z,  mea  creiiit  mecum  miferatiff,dr  devtere  matris  mex  egreffa  eU 
mecum.  Et  Seneca  infexto deBer\chc.7S(aturamperfepronamadhuma-   '''^'' 
nitJtem,  admifericordtam  ^-  clementtam  irntet  acprouocet  turhagratorum. 
•  VIII.   Naturahumanapauciseftcontcnta.  Quam  proprietatem 
non femel explicandam fumpfit idem S E n e c a, vt epiftola quarta. Pa-  sad Luci!. 
rabileesi,  qnodnaturadefederat  drexpofetHtH:adfuperuacuafudattir.  Admantim 
cft  quodfat  efi.Etep.i6.Ab  Epicuro  dilfttnt  ift.  Sindnaturam  vtttes,nunquam 
crispauper:ftad  opinionem,  nttnquam  dtues.  Exiguum  natura  deftderat ,  opinio 
immenJi{ra.E.t c^id.z'^ . Panem dr aquamnaturadeftderat :  nemo  adh<£c pau- 
feresfjintra  qu^  quisquis  defiderium  fuum  clattftt,  cttm  ipfo  10  VE  defelici- 

Slq  tm 


jotf  N     A     T     V    R     ^ 

'    tate  contendat,vt  ait  Mpkuru4.  ConfentitLvcANvs  libro  4  bcUorum 
ciuilium. 

Difcitcquamparnoliceatproduceyevitam,  ^ 

Etquantumnaturafetat.nonerigitAgros 
Nobilisignotodtffujtisconfule  Bacchm.^ 
Non  auro,  myrrha^  hikuntfedgurgitej^urO) 
Vita  redtt-.fatk  efipopiiUsfiuaiiiig^  Ceres£, 

Ec  IvvENAL.  Satyr.14. 

menfuratamen  quA 

SuficiatfenfttSyfquis  me  confdat,edam. 
Inquantumftis  atqtiefames,  d^frtgorapofunt. 
^iuintum  Epict4re  tihipartiisfujfecit  in  hortis, 
J^mnttim  SocraticiccLperimt  ante  penates. 
Nimquamaliudnatura,altt{dfapientiadicet. 

Et  CLAVDiAN.lib.i.inRuffin. 
Viuitur  exiguo  melitis.  natura  heatis 
Omnihm  effe  dedit,  fiquis  cognouent  vtt. 

IX.  Etiamfi, quinatura  bc  ratione  prsditi  lunt,  aliquando delm- 
quant,  nontamenvitionaturajvelrarionis  oeiinquunt:  led  voiunta- 

A.t.47-  tis.  Ita  Sandus  Ambrosivs  docet  libropnmode  o&cin -.Nametf, 

'm(mit,vis qtixdamnatuTiiin omni  appetitufit,  tamen  idem  appetittts  rattoni 
fuhie£tus  eftkgenaturjt.  ipfius,  ef  oheditei.  Vnde  honifpeculatoris  eft,  ita  prx- 
tendere  animo,  vtappetitus  neque pr£currat  rationem,neque  deferat:  ne  prji- 
airrende  perturhet  atqtte  excludat,eamg,dcferendo  deftituat^c^c.  Hac  dumjiunti 
ahijcitur  illa  naturalis  qu&dam  cenfura,grauitas^  morum. 

X.  Qui delinquuntjfacile  vitia iua,diligcntia,vru  & exercitatione 
corrigunt:  vfus,-xit  Ambrolius  libro  citato ,  cito  infteStit  naturam.  Et  in 
P  falmum  5  6.  Vince  naturam  dtligentia,  exclude  corporis  femnum .  Naturam 
mhisformare  noHpoffimus,pcffi:musdiligentiAm.  Et  M.  Tv  L  l  i  v  s  lib.  i.de 
Diuinationc:  Multietia,  air,  nAturxvttium,meditatione  atq^exercitatione  fu- 
ftukrunt,  vt  Demofthenem^fcrihit  VhaUreus,cum  rho  dicere  nequiret,  exerctta- 

tionefecijfcvt planijftme diceret.  Et  Plvt  archvs  librode  liberis  edu- 
c^ndis:^u£,inqmt,imheciMaadeonatura,quaperexercitattonesat^certami' 
m  ddmaximas  non  augeatur  vtres? 

y  I  r>  E  De  Statu gratix  &  Liberi  arbitrij  &  dc  Statu 
Innocenti«e. 

^  ...  X)E  NO. 


A.cft». 


S     T    A     T    V     S.  jo/ 

DE     NOBILITATIS 

S  T  A  T  V- 

C    A     P    V    T        I. 

^idnomine  Nobditatij  inteUigatH)\ 

^^^^r.  Obilitas  , fi vocis originem  rpe6iemus,anorcoueriuatur. 
fejK*^i;  Nobilisenimdici-tur  quafinofcibilis:  nam  &  pro  noco  vfur-  v.itn-/. 
a^fc-is  patura  ViRGiLio  invtneide. 

Esi  locus  ItaliJi  medioyjitb  montthus  altis 

Nobilis. 

Sifigniiicatumfpeftemus,  clarum  &  celebrem  defignat,  &  in  bo- 
nam,maIamvepartemabonis  Audtoribus  accipitur.  In  bonamcum  Cicr.Qediaia. 
adgeneris  velftcmmatisdignitatemrefertur.  SicM.TvLLivs  nobi-  puu."nRu".i*. 
li  loconatum.  SalIuftius,nobiligenerenatumdixit:  Inmalam.vtcum  H.comi.-Hclu, 
P L  A V T  V  s  fcripfit qnofd^m  Jcekrenobiles,  &  S.  Hi e r o n.  nuncupauit  ?: "^iiul""'*' 
Heluidium  hxvczicum  fielere  rtobilem.  Ciccrofacims  nohile.  Liv  i  v  s  /»/'- 
micitioi  nohtitjfmas.  Nos  taiituminbonamaccipimusj&rprxcipuepro 
eo  qu  i  virtute  &  genere  clarus  eft . 

1 N  Bonam  autem  partem  accepta  poteft  efle quadruplex.  Natura- 
Iis,Supernaruralis,PoIitica  &  Mixta  ex  Politica  &  fupernaturali.  No- 
bilitas  naturalis  eft  partim  rerum  creataru  rarionis  expertium,partim 
rationalium,ideft,hominum.SicOviDivs  deTriftib.  Leonem  facit  o.Elco^. 
nobilem  inter  brutas  &:  feras  anin3antes,dum  canit: 
^lup  c^ids^  tjl  maior,magis  efiphcabilis  ira 

Etfaciles  motus-mens  generofa  capit. 
Corpora  magnanimofit/s  e/i  profrajje  leoni, 

PugnafuHmfinem,  cum  iacet  hofiis,  hahet^^  ^ 

K^t  lupus  c^turpes  infiant  morientihm  vrfi, 
Et  (jKxcumg^  rninor  nohilitatefera  esi. 
Sicfontes  hcit nobiles  Horativs  j.Carminum.  SENECAinHip-  H.o<ie  ij. 
foXytoformam.  M. T.fundos.  Plinius  lib.io. columnas.  Proprie  autem  ^"'P" %^^^-^^ 

nobilitasnaturalisconuenithominibus;vtfuntilIi,quiiecundumna-PiiD.c.37. 
turam  tales  nafcuntur ,  vt  aliis  imperare  valeant,  vt  annotauit  A  r  i- 
STOTELES  primoPoIiticorum,  vbi  caput  quintum  ita  concludit  Ac.j. 
£>Mpdigitur,inqu\t,Jintfecundum  naturam  alij  Itberi ,alij ferui.patet: quihus 
Crfermre  prodtHacinfiitmesi.  Et  infequenti  capite  arguit  illos,  qui  vir- 
tute  &'vm9defimuntfermm&lib€rum,nohilesque  &  ignobiks.  S  v  p  e  Rr 


3o8  N    O     B     I    L     I    T     A  *;T    I    S 

NATVRALisvelTheologicaeftjquaquisnobiliseftapudDEVM.No- 

bilis  autcm  apud  Deum  eftjquicunque  iurtus  eft,  vel  in  gratia,  vel  cha- 

ritate  Dei:  nam  in  primo  Regum  Dominus  dicit:  ^utcunque  glorificaue- 

^"  '^'^'    '       ritme,glor!fciihoeum,qtitcii{iemcohtemnuntme,erunt igjiohiks.    Nobilitas 

eorum  qui  in  gratia  Dei  funt,inde  cognofcitur,  quod  paftim  in  Sacris 

htterisvocanturamici  Dei,in  adoptionemfiliorum  De  i  aflciti,fihj 

loan.T.iz-        DEi,hzredes&coha;redesChrifti,diuina2  confortes  naturx,reges, 

2Pct*4*^     facerdotes,Dij.  Eodempertinetomnisnobilitas,qua:exvirtute,&re- 

i.Pet.19-         busprxclaregcftisoriginemducit.  Te  rti  a  eftPoUticafeu  ciuihs, 

ioan.10.34-      q^^  ^i^  ^[jjj  dicitur  ftirpis  &:  fanguinis,quaNobiles  dicuntur,qui  ori- 

gine  ducunt  a  maioribus  nobilibus,  qui  rebus  aliquando  geftis  clarue- 

runt,&  diftinguuntur  a  plebeis,  &vulgo.   q^art  a  deniqueeft  mi- 

xta  ex  hac  PoUtica  &  Supernaturali  vcl  Theologica,  &  poteft  defcribi 

qualitas proueniens  exparentibusfanguineclaris,virtutibus  ac  pro- 

bis  moribus  inftruda.  Atque  hxc  aliis  pra:ftantior  &  excellentior  vi- 

detur. 

C    A    P    V    t      II. 

Veram  nohilitatem  non  ex  genere  ^fed  ex  yirtute 
ptendam. 

kVoD  veraNobilitasnonexgenereautprofapia,fedex  virtute  & 
'gratiadiuina,  fine  quanuUsialutares  funt  virtutes,fitpeteda,pof- 
fumusprimumprobareexdiuinislitteris.  Nam  apud  loannem  Apo- 
ftolumhabemus  has  fententias:  Omnts quifacitiuliitiam  exDeonatn^  ef. 

i.loan  1.19.      Et:  Omnis  quidiligit  exBeo  natmeji.   Et :  Omnts quicredit quoniam  lefttseji 

i.io«n.4-7.  chr/fus,cx Deonatmef  .AtDcocondetnihil  elfcnobilius. Illeenimeft 
de  quo  B .  P  aulu  s :  if  f^z  autemjeculorum  immortali,inuifhili,Jolt  Deo,  honor  dr 
qjoriainfecuhtfecidorum.  Amen.  'Ev.Huiusreigratiafle^ogenua  adPatrem  Do- 

Eph^^.n'^      wininojirt  lESF  Chri/ii,ex  quo  omnispaternitas  in  coelis  &in  terra  nominatur. 

lae.1.17.  Ac  de  quo  B.I a  c  o  b  v  s :  Omne datum optimum,  c^ ofnne  donum  perfeclum, 
defurfumejl  deJcendensaPa,treluminum,apudqtiem  non  eji  tranfntitatto,nec 
viciftttidinis ohtmhratio.  QuiergotalemPatrem,omnis  nobilitatis  au- 
6lorem&:parentefibivendicarepoteft,n6potcftdefuanobilitatcdu- 
bitare,  licet  hazc  ignota  fit  mundo,quod  etiam  S.Ioan.m  ead.  epift.  in- 

i.loan.).!.  dicauit,dicens:  Videtequalem  charitatem dcditnohis Pater^^vt JilijDeinomi- 
nemttr drfimti^: profterhoc mundns nonnouit nos: quianon nottit ettm.  2.  pro- 
bare  pofllimus  exhiftoriaEuangel.eiufdcm  B.Ioanis,nam  cum  Chri- 
ftus  ludxos  negaret  efle  hberos,nifi a  veritate  a peccatis  libererur :  Re- 
Jhondermt.  Semen  Ahrahaftmu^ ,  &  neminiferuiutmiii  vnqiiam,  qtiomoio  tu 

dicis. 


q: 


loan.S.j^. 


S     T     A     T     V     S.  S09 

dicis,  libenerhis.  iadantes  videlicet  nobilitatem  originis  fux.  ScAreJpon- 
dtt eis lESVS*Amen amen  dicovohis,qim  emnis  quifacit peccatumferuus  efi 
teccatiiferutn  autem  non  manet  tn  Domino  tn  tzternunhfilita  aut  manet  in  £ter- 
num;fi  ergo  'uosfHini  iiherauerit,  vere  liherientis.  Sifilij  Abrahjt.  efiis ,  opera  A- 
brahxfacite.  5.  probamus  ex liiftoria  Matthsei:  Nam cum quidam mo»  Matth.n. 4«. 
neretChriftum,  matrem  fuam  &:fratresruosftareforis,Chriftus  re- 
ipondit :  ,^u£efimatermeay  i^ qtiifunt fiatresmei? ^luicunque  enimfecerit 
'uoluntatem  Patris mei,qufinccelts  eihipfemeu^fiater  d^foror  d^"  materest.  Et 
Si^\id.\^\xcxm,ctimextollensvocem  qtLidam  mtdier  de  turbadiceret.  Beatus 
venterquiteportauit^drvberaqu&fuxilH.  Chriftus  dixit:  ^uinimobeati,qiii 
audiunt verbum Dei,dr cufiodtut illud.lnc^wxvzrhd. S.Io an.Chry s o  s  t  .  c.hom  4;. 
Illudetia?nprobat,necmatrem,necfratresfuos,necqtiofiun^aliosfiiafietosnecef- '"  ^atth. 
(itudine  virtutem  negligere  oporterc^.  Namfintillam  etiam  mater ,  inquantttm 
mater,vtilitatem  confequitur.etfivirttttem  colat,  mtilto  miniis  alij  necefittudine 
faluabuntur.  Vna  enim  drfola  communis  nobilitas  atquc  necejfitudo  ctim  Chrifio 
efi,  vt  voltmtatem  Deifaciits-.hic  propinqtiitatis  modus  multo  melior  efi  illo  atqtte 
vberior.^u£omniaprobefacientes,necdefrlioriimgefiisgloriemtir,nifivirttttes 
eorum  imitemur :  nec  deparentu  nobilitate  nobis  quicquaarrogemtis,mfiprobam 
eorumvitamfequamur.  idcirco dtbicummtilier qusidamdixtffet-.Beatusventcr  ''"'^ "  ^7- 
qui  teportauit,drvbera  c'uAfitxi[li,non  rejpondtt,  nullm  meportauit  venter,nec 
vllaipfe  vherafuxi: fedheati quifaciunt voluntatem  Patris mei .  Vtdes quemad- 
modum  ntillihi  hxnc  natnrx  contunciionem  hominum  negat,fed  addit  femper  il- 
lam,  ctiid  a  virttttibus  ell.  rr..icurfor  etiam  loannes  ctim  dicit.  Genimina  vtpera- . ,  , 
rum,ne  videamini  dicere.  Patrem  habemtis  Abraham,noluit  ofiendere ,  quia  non 
efient  ex  i_Abraham,fidqttia  nihil  iUisproderat  efifefHios  Abrahtt,  mfiettain  vir- 
tuteilltcontungeretnr^quoddf  Chrtflm  denotat,dtcens:Sifilij  Abr3)Aefiis,opera 
vti^,  Abrahdfacietis.  Nec  enimcarnis  coniunBione  ah  Ahrah.rmeosfiepararevo- 
lehat,fed  admonebat,vt  nobiliorem,at^verioremtnuefiigarint  propinqaitatem. 
Etpaulo  poft:  ^uando  atitemmuUer  ilUexclamauit  dicens .  Beatttsventer^qui 
te portanit,nondixtt  fe  non  hahere  matrem,fiedinde  matrem  quoquefuxm  beati- 
'  tudinem  confecuturam  afferuit,fii  Patris  eiu^s  faceret  voluntatem :  qtiam  qtii  di- 
Itgenterfequuntur-drfi^atrisydrfororisdrmatrisretinentloctim.  O  mirahtlem 
honorem,  0  virtutis  incredihtles  vires,  quo  ducitis  beneviuentes  homines?mulie- 
rcsfancitjfimamillamVirginembeatificatierunt,quotquot  vterttm  illum  admi- 
rantur,  quotquot  optarunt  talesfuiffe  matres  df  catera  contemnere  omnia.  ,Quid 
igitttr  prohibet?  Ecce  namqtte  rectam  acfacilem  viam  nobispropofitit ,  vt  nonfce- 
ininisfolum,  verumetiam  viris  adhunc  ordinemperuentre  liceat,  tmo  vero  etiam 
admaiorem.  (JKulto  cnimpropinquiores  Deofunt,  qui  volitntatem  eiusfaciunt, 
quamqitifinnmacarnis  necefftttidine  coniungtintur.  4.  Probatio  fumitur 
ex  eo,quod  D  e  v  s  in  veteri  teftamentoA  Chriftus  jfilius  Dei,in  nouo, 

Qq     5  quibus 


Exo^.j»- 


510  NOBILITATIS 

quibus  nihil  nobilius  habemus,  feciflfe  legicur .  Legimus  autem  Deum 
inpopuhfuiludaicielegilTeDuces &:Principes,nongenere  &profa- 
piailluftresjfedpecoricurafiovacantes,  vt  MoYSEN,qiiivteftinEx- 
odoypafieb^t OMS lethro foceri (itificerdotis r.J'itadht».  EtSAVLEM,quicum, 
vccft  inhiftoria  Rcoum,  ad  regium  chronum  euehendus  efter,operam 

ih.y.u.  dabat amiftis afinabus pacris  fiiis quxrendis.  Qui  &: de fe  ait:  Nunquld 

nonfUns lennmego f:im,demimm.ttrihu  ifr.wl,  (^co^atio  mea  nouijpmti  in- 
tcr omnes fivmtlias  de trihi Be>tiar»in?  "Et  deniqueDAViDEM  regem  diL^ 

Pfal77-7i-  poJ}f(stantesacceptum,vti^(e.dc(c  facecur.  Christvs  quoquein  Apa- 
ftolos,  non  nobiles,  fed  plebeios  &  viles  homincs  elegit.  Vnde  B.P  a  v - 
i.\ s  in^notcztiQonnzhios:  Fideteyinc^ViiZfVOciitionemTjellrajnjfatreSj 
quia  mn  multi  fipientesjecundum  carnem,  non  multi  potentes,  non  multt  noht- 
les  ,fidqu.ifulta  fmt  mundi  elegit  Dais,  vt  confHndat  fipientes ,  dr  infrnSiX 
mundielegit  T)EVS,vt  confundat fortia,^ ignGbtliamundi,^  contemptihiiia 
elegit DEFS  o^ea qtu nonfunt, vt ea qu&funt, defrueret , vt  non gbrktur  O' 
mnU  caro  in  conjpcclu  eius. 

Ia  M  verohonaHudSS. Patres  docent.  Clemens  quidem  Ale- 
xandrhius  in  altero  Scromacazo  etiam  ex  Platone  conatur  probarc 
Chriftianos,  qua  Chriftianos  efle  fumm^  nobihtacis  &:  regios, quod 

i.Petr.z.?.      pocerat&exScriptura,quxnos  facitReges:  In  Politico,  inquit,P/4/4» 

Exod  ij.tf.  jjii-  ijerhisagit.  ^Qmre vertRegls regalis esifapientia ,  dr  qui eampojfederit ,f- 
uefrincepsfiuepriuatusfuerit,  ommnofxhac quidem arte  ^a.<n\iMi,  idef,re- 
gdis,Jeu  regnmdi  peritus  appelUbttur.  lam  qui  in  Chrifum  crediderunt,Chrt- 
\}iMcst,vnBt  d^fmt  cf  •  dicuntur,fcut  ij  quifunt  reuera  regales  Regi  curAfunf. 
Siciit  enim  fip'tentes,(iint  fipientia  fapientes,  Crquifiunt  iujliiureiufifiint:itci 
etiam  funta  Chrijh  Begereges,^qui  Chrij}ifmt,f'.nt  Chrijiiani.  Et  infra: 

T       o  Quis autemeofuerit nobilior,cmiis Tater efi  D£;^i'.''  S.AMBRosivsinvcr- 

LUC.).8.  \^T  ■       I  !      I  7        1 

A.l.i.cj.  baLucx:  Et  ne  cesperttis  dtcere  Patrem  habemus  i_Ahraham.  K^amonen^ 
tur,  inquit,  ludai,  clantatemfibioperis,  quiim  nohilitatem  gcneris  vindtcarc^, 
quod  ntdla  tnfiuccejfitone prxrogatita fit,  nififidci  adftptiktur  htereditas ,  quam 
Dei  niitu  ad  populos  gentiliiim  transferendarn,fermone  Prophetico  reuelauit,  di- 

Matth.3.{;.      ^^^^,  Potens est Beits de lapidihtts  hisfiuficitare fliGSK^hrah&.  Et  paulo  poft: 

'   Deniqtie  fectmdum  carnemficcejfione  manantes ,  dr  Principes  Sodomorum  ap- 

t>ellantur,drparietes  dealbati :  itafibi  prdirogatiuam gcneris  mortim  magisfmi- 

ld.e.1}:.  littido  vind:cat,quamDrdom&iortim.  Et  jn  hbro  de  Nabothe  Ifrahehta: 

^mdenim  (uperhis  diues?  quid  dicis  pauperi? noli  nie  tangere,  ncnnefr  vtero 
concepttis,<drnatttsex  vtero,  quemadmodum  dr paupcr  ejl  nat it-s? qtiid  te  ia^af 
de  nobtlttatis  profipia?  Soletis  d^  canum  vefrorutn  origtnes  ficut  dmitttm  re- 
eenfire  ,fslctis  c^  equorum  vefrortim  mbilitatem  ,ficut  Confiilttm  prxdicar^. 
Ille  ex  tllo  P.itregeneratiKeH,&ilUm»treeduw,ilkmQ  illegaftdet,  illisfi  pro- 


S     T     A     T     V     S.  511        • 

auts  attoRit.  Sed  nihiliftud  curreniem  iuuAt.    Ncn  dtitur  nohilifAti  fdmay 

fed  curfui.  Deformtier  efc  viciu-s,  in  quo  &n0h:lit.-i:i gcneris  jyericlitatur.  Ca- 

us igitur  diues,  ne in  te erubefcant tuorufn  mcnta  niaio-.nm ,  neforte  &  iliis  di- 

catur.  Curtdem  infituiftiiycur  tdemckgiftishiircdenifr.oH  in  aurxtiskquett- 

rtbus,  nec  inporphyreticis  orhiba^s  h^rcdis  ef  meritum.   Benique  henediciiur  di- 

ues ,  qui  inuentus  esifne  macult,  &  qui  ^ofi  aurum  non  ahiit.   S.Gregor.g.  orat. 

Nazianzenus  in laudem  Gorgonia:  loioris :  Si  de  tpfa  fuhlimits^s ,f.pien- 

tiusque  dijferendurn  eft.   Gorgonidt.  patriafut fipcrn/i  lerufilem ,  nohiliiM  au- 

temdtuin^ imaginis  conferuatio,ipfJitsqueadfiiume.Kempkrconfor??iatio,qaam 

ratio ac vtrtu^s efjiciunt,purumque dcfid.erimnrehtis diumis  veros  atque germa- 

nos  fufernorummyjias  indiesVfiAgis  acmagis  informans,ac  denique  ongints  &• 

natur£noftr£,caufaque,pyopterquamcreattjumtts,c6g?iitio.^x.h\oxiiUone.aid. 

Arianos:  cJ^/^^»^>inquic,  ommhus  &  e.KceJfisvirls  ,hfracUrc,patria  efivnx 

fuperna  Hienfakm.    Omnihu-sgenits  'vnum,fi mferiora  h^cfte&are  vclis  ,pid- 

uis  &■  limas  :ft  fuperiora  fpeciaculum  iHud,  ctiiuspartKipesfaCiifrmtis ,  quodque 

incorruptum  feruare  iuhe^nur^  &  cum  quo  ?nihtadtrihiwdfjli  neccffe  ejl^vt  di- 

uinitusindttA  nohilitatisjimaginisquerationemreddum.  ^utsqtits igittir  recia, 

•viuendi  ratione,animtqueadexem^larfuuminclinatio?iefpiraculum  illudcon- 

feruaueritfhuic  demtirn  nohilitatis  ratio  conjlahtt.  Contra,qui  vitits  ilhtdfteleri- 

huiquefadauerit,formamqu£alteram,hoc  eU,fcrpentisfibt  indttxerit,  ille  ve- 

re  ignohilis & ohfturm erit  exiftitnandtis.  Etinue6liua  in  Maximum :  Esi 

triplexfere generii  conftderatio.  K_Aliud  emmfiperne  origine?n  traxit ,  quo  0- 

mnes per^qiie  n&hiUsfumtts,  quippe  adimaginem  Dei  creati.  <.^iiiudk  carne  pro- 

ficiJcttur,quo  quidem  haudfcio,  an  quifquam  nobilis  dtctpofftt,  cum  id  tctti?n  cor- 

ruptione  confictatur.  Aliuda  virtute  velvitio  a^-iofcitur,  ctnas  vel  vheriu^s  vel 

extl'  ui  parttcipes  efficimur,vrout  opinor  dtuinavi  i?}j.ig!nem  vclconftritaummtis, 

veldefortnauerimtis,acdeprauauerimu-s.    Atquehayic dcmum  nohilttatemam- 

pleciitur,quifquisverefapiensac  Phiiofophii-s  fi:c-/-it.  Nivy?t  quartum  iliudnohiit- 

talis  gcntis,quodin  Pnnctpum  diplomatihtts  ediclis.f,  cofiftit,tum  viio  ioco  ac  pre- 

tio  habeo,cu?a  piiiamform^  eicganttam  iaudandam  duxere.  Simtam^^ob  td  retie- 

rericeepero,quodleo eftiuffli ftt.    Et  m  nobilem  malc  moratum :  ^yuidam 

oiim,^it,prohis  qutdem parentthtts  nattis,  verujn  omni  vitiorttm genere  in- 

famts,aiij  cuifiam  genere  non  admodumciAro ,  fedexi.viia  virtute prxditoma- 

iores  fuos  infoientins  tjferehat.    liie  autem  fuauiter  arridens.    fj\ithi ,  inquit, 

prohro  gentts  meum  ett, tu  autem  generi  tuo.  ^lupd  diclum,  tihi  ne  animo  ef- 

fluat ,  caue :  ita  enimfiet ,  vt  nihti  vnqitam  virtuti  anteponas.  H^mftqtm  ti- 

bi  oris  deformitatem,  aut  odoris  fasdttxtem  per  contu?]ieha}?i  ohqceret  ,nihtine  a- 

Itud  refponderes,  quam  qtiod  f&ter  tutaform^ptdchritudme  e.Kcelhuffct,  autfta-^ 

uifti.ne  olere  foittus  ejfet..  <J^ge  vero  ^  ft  quts  te  ti?ftidiitn  cf  ignsutim  cauiilts 

i^ccjjeret,  fulniric  altud  diciar/ps.  fjje.s[^  5',''-^''^,    ''-^^d  ti:d:res  tui  ftve    in 

O   ' .  :.i 


}it  NOBILITATIS 

Oljmpa.  vicijjent?  Proindefiquis  te  imfrohitatis  cjr  amentidi  conuincat,  ne  mihi 
paretes  tuos,  necadaueraproferas.Accidit  enim  haudraro^-vt  quis  pikherrimam 
auroque  vndique  teciam  citharam  habens  pefimefdes  pdfet :  alms  contra  vili  ac 
njulgari  egregios  modulosfundat.  Ergo  aurcis  tu  quidem^vt  dicifolet  ,-piirentibm 
natmfisftameipfe  improhm  es,quidnobilitatis  titulo  gloriaris,  Nam^  adgene- 
ris  noflri  originem  attinet,lutum  idem  omnesfumM,ijfdem  omnespellihm  conte- 
m,  atqueinterim  opibm,gloria,patrixi^fJlendoreintumefcimw.  Fuluisvnm  o- 
mnesfumus,ab  eodemfiSlore  genm  omnes  ducimm.  In  duas  partes ,  non  natura, 
fedtyrannis  hominesfecmtac  diflinxit.  CMihtferum  eft,quisquis  turpiter  ac  fla- 
gitiofe  viuit:  mihi  Itber  ejl,  quisquis  viriute  vit&q,  integritate  praftat.  Ecquid 
quaf)  ignomintA  mtdis  ex  eo  affertur ,  qtiod  ex  aftnis  ortiftnl  ?  nihilfane.  ^luid 
contra  gbrixaftnis  ex  eo  accedit,quodmtdos  genuerint?nonne  etiam  aquiUpullos 
quos  in  kcem  edidertmt,ahijciimt?  prxftat  in  obfcuritate  generis  virttite,quam  in 
maiorumclaritate  vitiiscumulari.  Nam  o^rofaltcet  ex  aftera  planta  nafcatur, 
ftagrantiftimtim  tamen  odorem  afftat.  Tu  contraftemollt  terra  nihilaUudqtiam 
Jpin£  extftas,ignem  vtig^promereris.  ^uifititaque,  o  aftine  molarie ,  equifaftum 
atg^  infolentiahabens,vt  in  hac  proftigatijjima  vita  oh  maiores  tatopereglorieris? 
Denique  in  laudem  Heronis:  Neg^  noftrum  eft,  aic,  acne  Philoftophi  quidem 
eamgenerts  claritatem  admirari,  qtmfanguine  ac  diplomatib.  comparatur,qtnp- 
pe  quam  afferant  regum  ignohilitmfortafft  manm,  nobilitatem ,  veltit  quiddam 
aliu{limperantitim  atqtte  decernentitim  :fed  eam  demtim  nohilitatem  intelligo, 
quampietas  vitieg^Ja,n^imonia,afenf4-sg^  adprimarium  illtidbont4m,ex  qtio  ori- 

H.ep.  14.  ginem  traximm,fnftttlpit.  S.HiERON.ad  Celantiam,de  inftitutione  ma- 
trisfamiiias:  Neftit,z\t,  Religio  noftra  perftonas accipere,nec  conditiones  homi~ 
num,fed  animos  in fpicitftngtdortim.  Serutim  ^  nobtlem  de  morihm  prontmciat. 
Sola  aPudBeu:'n  lihertaseft,  nonfertiire  peccatis.  Stimma  apud  Detim  nobiiitas 
eft,  clirtim  effe  virtutihm.  ^luidapudDeum  in  virts  nobtltm  Petro ,  quipifca- 
tor  ^ patiperftiit:  qtiidin foeminis  Beata  MARIA  illtftrim,quxffonfafahrt  de- 

i.Cor.i.is..     fcribitiir?  Scdillipftatori  d^-  pattperi  eo^leftis  regnia  Chrifto  credunttir  cUues  .H£c 

ffonfafahri  meruit  effe  mater  iiiiti-s,},  qtio  ipf-z  cktiesdatxfunt.  Elegit  cnimDetis 

ignohilia  &  contemptihilia  htiitis  mtmdi,  vt  potentes  ac  nohiles  ad  humilitatetn 

facilimaddiiceret.  Nam  o-Aliasfrttftrafthialiquts  denohilitate generis  apflatt- 

dit,cum  vniuerft paris honoris,^ eitfdefn  apudDetimprcttjftnt,qtnvno  Chrifti 

fanguinefunt  redempti.   Nec  intereft,qua  qtiis  conditione  natmftt,  cum  omnes  in 

A.inMatth.     ChnftoAqualiterrenaftamur.    Denique  Avctor  imperfefti  in  verba 

hom.j.  Mattha:i:  Nolite  dicere,quiaPatremhahemm  Ahraham.^fmdenimprodeft  ci, 

iviQ^\t,quefordidantmores,generatioclara?autquidnocetiUigeneratiovilis,qtie 
mores  adornant? Ipfife  vacuum  ab  omnibm  a^ihm  bonis  oftendit ,  qui gloriattir 

Gen.ii.ii.        in  Patribm.  ^^uidprofuit  Cham,quodftlimfuttNoe?  nonne  feparatm  de  medio 
filiorum,  quifictmdum  carncmjrater  natmfticrat  ,fectmdttm  animamfa£fiis  efi 

ferum? 


S    T    A    T    V     S.  jij 

(erutif^l^ecfamiliaemfanSfapotuit  defendsreimpios mores.  K^ut  quidnecuit 
Ahrah£,  qmdpitrem  habuit  Thare  luteorum  Deortim  cultorem?nonnefeparatm  lorii.a. 
a  qenerefuo  ,poftm  ejl  in  capitfdelium-,vt  iam  non  dicercturflitu  peccatorum, 
fed  Paterfanclorum?  Nec  potuerant  gloriam  eiu-sfordidarepaterni  errores.  Nam 
(^  aurum  de  terra  nafeitur^fednon  efi  terra:  ^  aurum  qutdem  eligitur ,  terra  au- 
tem  contemnitur.  Etjtannum  de  argento  egredittir,fednon  eft  argentum.  Ita- 
que  argenttim  coUtumferuatur,ftannum  atttemforas  expellitur.  Melius  esi  de^ 
contemptihiligenereclarumfieri,  quam  de  claro  genere  contemptihilem  nafci. 
G^enimde  clarogenere  ckrtti  nafcitur  ,gloria  claritudinis  non  eft  eiwfoUus, 
fedcommunis  videtur  cum  genere.  ^ui  autem  de  cotemptihili  genere  clarus  egre- 
ditur,totagloria  cla  ritudinis  eim,eiusfelitts  eft.  Item,qut  de  contemptihtli  genere 
citemptihtlts  nafeitttr,turpttido  contemptihilitatis  illim  non  eitisfoiitts  eft,fedet- 
iam  neneris  eitts.  §lui  autem  de  clarogenere  contemptibilis  nafcitur,omnis  tur- 
titudo  eitts,eiusfel!tis  eft.  tdeo  melius  eft,vtin  te  gloriantur  parentes,qui  talemfi- 
lium habent,quamtuglorierls in parentibus.  Sic  c^uos nolite glortari  dicentes. 
quia  Patremhahemtti  Ahrahamfedmagis  eruhefeite,quiafiltj  eitts  eftis,drSancH- 
tatis  eitts  non  eftis  h^redes.  Ipfe  enim  fuo  teftimontofe  conuincit,quia  de  adulterio 
nattis eft,quinonftmilatur Patri.   Hucufque  ille. 

Capvt     III. 

Veram  Nobtlttatem  etiam  Fhilofopht^Poeta  Sthniciexyirtute 
moralipetendam  docuerunt. 

ETsi  apudPhilofophos&Poetas  nullafueritveravirtus:,quiafide 
vera  &  gratia  Dei  caruerunt,  tamen  ipforum  verbis  oftedemus  eos 
veritatem  nobilitatis  in  virtute  maxime  pofuifle.    Aristoteles  a.c.i/. 
Peripateticorum  Princeps  ita  in  altero  Rhetoricorum  fcribit :  Eft  au-    ■ 
temnohtleexgcneris  virtttte : generofttm  veri) ex eo,vt non defciatanatura.  id 
qttodplertmquenonacctdttnobiltbus,fed funtmtiltiab'te£it.  JEvripides  in  E.inDi^- 
carmme  fuo: 

0\iB}}  •vo  iirdAcc  £t/>8i'>i?l/ii<  y  a.v\t 
Zni'oc  TTC.Jf  «■)  /off  j.  ivriieivct^  J^sy.et, 

iontts  mihi  vir  nohilis  videtur, 
^ui  verb  non  iiftus  eft,  licet  kpatre  meliore 
^lifam  Itipiterfetgentis  dedticat,ignobilis  mthi  videttir. 
Sene c  A  ad Lucilium:  Bonamens,^it,omntbtts patet: adhoc fetmtts  nohi-  s.ep.A^- 
ks.  Patrititts Socrates non  fttit .  Clcanthesaqua?n  traxit,(^  rigando  hortub  lo- 
chuit  mantts.  Platonem  non  accepit  nobilem  Phtlofophia,fedfectt.^lindeft,  qtiare 
dejperes  hts  tepoffefieriparem?  Omnes  hi  maiores  tuifuntftte  illisgeris  dignum. 

Rr  Plato 


314  N    O     B     I    L    I     T    A     T    I     S 

P  L  A  T  o  d'tt,nerninem  Eegem  non  exfcruis  ejje  oriundum,neminem  rtonferuum 
^.v  Regibw.  Omnia  ffta  hnga  •vmetas  mifcuit-,  ^furfum  deorfum  forttmx  ■ver- 
fauit.  ^uji  ergo generofi^irS? adziirtu-tem  hene  4  nattira  compofitm.  Hoc  vnum 
tjlintttendum.  Nonfactt  nobilem  atrium plmtim fttmofis  tmaginihtis.  Nemo 
in  nofiram  gbriam  vixit :  nec quodante nosftiitnofirum^ efi.  Animus  facit  no- 
htkm,ctii ex quacttnqti^ condiiionefii^rafortunam  licetftirgere.  Ec  libro  3.  de 
,S.c.i8.  Beneficiis :  Eadrmomnibtis-princiiJtajcaJemque  origo.  Ncmo  cltcro  nohtitor, 

nift  cuitis  recitf4s  iylgenitim^,  dr  itrtibus  bonis  aptius.  ^luijmagincsin  atrio  expO' 
nunt,  c?"  nomtnafamtlif  ffx  hngo  ordineac  multis  fiemmatum  iiiigatafuxuris 
inparteprima ^dttmi colio£ant,notimagif,qnam nobtlesfunt.  Vnns omr.itimpa- 
rens  mundu-s  esi,fiuc  per  fpicndidos.ftue  p£rfordidos  gradtis:  ad  huncprima  ctiiuf 
,  cfueorigoperdiicitur,  Etlibropnmocontroueriiarum:7'<7w/?f//w«^/«^rf'- 

ditari£  extuUJfent  imag!nes,nemo  Magnum  dixiffet.  Sertiium  Regem  tulit  Rcma, 
incuim  'virtutibn-shufmiitateno-minu nthil ejiclaritis.  ,Quidttbi-vidctur liH  ab 
aratro  cit  ati  ,qui  paupert  ate  fua  heatamfecere  Rempuhi? ^uemctin^,  'voiucrls,re- 
tioluenobilem,aAhumilttatcmperuenics.^uidrecenfeoftnguios?ctim}mcVrbem 
t-.!)fcmtibi  oftendere? ntidi  fcterecclies.  Jnterlmctam.  effufamcenia,}jihilefl hu- 
ntiii crfa nobiL'tii,fifigiatioffipra  teciis  auro  puro  fidgens prAlucet  Captioitum. 
Potes  obiurgare  Romanos ,  quod  cttm  hfrrnilitatem  fuam  obfcurarepojjtnt ,  ojlen- 
dtint.  SedhM  nonptitmt  magna,  nifi  appartterit  ex  paruisfmrxtffe. 
Oep.ii.  QviDivs  inepiftolisHeroid. 

^uid  tutiat  admotaper  auorum  nomAna  ccelo 
Intercognatospoffereferreloucm? 
EtadPifonem. 

Narn  qtiidimaiTinihtfs,  quidauitisfulta  triumphif 
Atria,  quidpleni  nttmcrofo  Confule  fafii 
Profuerintfiyita  labai?perit  omnis  in  iiio 
Gentis  honos,cuiiulau4  efi  in  origine fola, 
Etin  13.  Metamorph. 

7\atn  genus  d;-j>roauos,  (jr  qu&  nonfecimtds  ipft, 
Vix  ea  nofira  voco. 
Ifatt-  IvvENALis  in  Satyris. 

Stemmata  qiiidfacitint,  quidprodefi  Tonttceijrg» 
Sanffuine  cenferi,piclosg^  ojlendere  utdtus 
iyvIaiorum^fiantesincurribiKMmilianos. 
^uisfrncius  generis  tabula  iaciare  caf.tci 
Pamofos  Eqtittum  cum  Difiatorc  Magifiros? 
Si  coram  Lepidis  male  viuttur? 
Idem. 
y-  Sluii  enimgencrofumdixerit,hunc  qtd 

,  jndicttiis 


S     T    A     T     V    S,  ^J 

Indtgnns  genere  d^prieclaro  nomine  tantum 

Injignii?  Nannm  cuiufdam  Atkntx  uocamu^, 

jEthiepem  Cygnumiparuam  extortamg^piella.m» 

EHropen}Canibuspigrts,Jcabie^vetuJia. 

Lmihus,  ^Juca  kmkeniibus  ora  lncernx, 

Nomen  erit  Pardus,  Tigris,Leojfiquidadhuc  ejf^ 

^updjremitinterrisvioientius^ergocauebis 

Et  metues,  ne  tufis  Creticus,  mt  Camerinus. 
-••  Ec  ruifum: 

CMalo  Venufinam,quam  te  Corneli.t  matsr  5,t  ^ 

Gracchorum,fi  cimi  magnis  virtuttbusadjers 

Grande  fiipercilium,d^numeras  in  dcte  triumphos. 
Laertivs  de  vica  Philofophoruni:  t_y4nacharfis  Philofophus  expro- 
brattfibi  Attico,quodScytha  e[fet,priulare  rejpondit.  At  nihilmiht  prohro  efipa- 
majedpatriistu.  Plvt  archvs  hbrode  viriofaverecundia  rale  com- 
memorac exempkim: Antigonvs  adadolefientequempiam,e}uiprogna- 
tusquidem  exeleganti viro  belli T>tice,fedipfeignautis ac mollis,pofiiddhat  tamen 
obidceterisanteJ'crri.Apudme,inqtiit-,oadoleJcens,virorum,nonparentum'vir- 
tutibus,pr£miaJi{nt.Etm\kzSYLLj£:,^uodfifiagitta,inquiz,cumipJaetiam 
generis  nobilitate,ignobilia  (Jr  honoris  expertiafunt :  ncg^  uirtus  a  nohilitatc,fed 
exfe honorem vendicat.  Claudam cum vno  Poeca  noiiro  Bo E t  H lo , q ui 
omnesinnobihcacexqualestacic,  niuvicusdcgenerenc: 

^lHJdgeniis,  inqu  ic,  ^proattosftrepitis? 

Si  pnmordia  ■vejira,  Auciorei?:^^  Deumjfecfes 

Nullus  degenerexfiat.  Niojitiis pciorajhterrs^ 

Propriitm  dcferat  oHitm. — 

C    A    P    V    t       I V. 

'Hohthtatem  generis  per  Je  ejje  magnijucierr- 
dttrn. 

pTs  I  nobihcas  vera  originem  fuam  &  kudem  ex  vera:  rchgionia,. 
■*^piecacisque  Chriftians  &vircucis  commendacioneobtinear,vcha- 
ftenus  probacum  eft,  no  camen  idcircoftemmacis  fplcndor,&:gene- 
ris  r>obihcas,hccc  ab  ahquibus  ahquando  moribus  prauis  deformecur, 
parui  facienda  efcauc  concemnenda.  Primo  ennn  in  Sacris  hcceris 
videmus  non  exiguam  eius  racionem  haberi.  Imprimis  in  Gcnefi  le- 
gmius  homi;-9etn  ad  im.iginem  &fimtlittidinem  BElfaiium:  quod  pro-  Gtn.j.&i. 
culdubioadmagnamhommumomnium,quiftngulifecudumima(^i- 

Kr     z  nem. 


Eccl.io.J7 
Prou.;?!.!-? 


31^  NOBILITATIS 

nem  &  fimilitudinem  Dei  fadi  {unt,(etiamfi  aliquando  illam  pcccatis 
deforment)  nobilitatem  pertinet.  Deinde  in  Exodo ,  Lcuitico  &  Nu- 
merisjac  alibi  fingula;  tribus  populi  Ifirahelitici  annumcraris  eorii  raa- 
ioribus  &:  liberis  diligenter  defcribuntur.  Tertio  eorii  Dux  Moyfes  ei 
prxfecitregendogubernandoq;  no  quoslibet  de  plebeis,  fednobiles. 

Deut.i.i5-  Tuli^ue,!Lit,  de  tnhubm  vejlrls  virosfapientes  dr  nohiles-,^confiitui  eos  Princi- 
feSyTrihunes dr  Centuriones,  & quinquagenmos acT>eciinos ^qui  doccrent  vos 
finguh:  4.  Ecclefiaftes  cdi^^.iQ.Beata, ^it,terra,ctiiusrex  nobtUsefi ,(j;'  cu- 
ifis principesvefiuntur  intemforefuo.  Etin  Prouerbiis  defcribens  U\€u- 
lierenifortem  ex  variis  eius  laudandis  adlionibus:  Nohilts,\x\(\\xit,in portU 

Matth-i»-  njireim,quandofederitcumSenatorihpi4terr£,  5.  CurMatthxus  initiofui 
Euangelij  tamprolixe  defcribitgenerationem  veloriginem  propaga- 

Luc.3.13.  tionis  Chrifti  Saluatoris  &  MariasVirginisj&longiusB.Lvc  As,nifi 
vt  oftendat  vim  aliquam  ponendam  in  nobilitate generis  Chrifti?  Vn- 
de  Chrysostomvs  inMatthxum,homilia  ^.UMatthitus quidcmvt- 
pote  ludxts firihens ,  mhil  amplius  fiuduit  ofiendere,quam  quia  ex<^bra- 
hts  &  Bauid  Chrifimfiirpe  defienderat.  Lucas  ziero  quippe  qui  omnihm  in  com- 
mune  loqueretur,fermonem  fiiperius  extendit  adipfum  vfque^dam  nenera- 
tiones  retrorfum  numerando  perueniens.  Et  ille  quidem fiatim  ah  ipfi  genem- 
tione fumit  exordium.Mihilenimmagi-s  delcBare poterat  Iudxum,quarnfi  Chri- 
fium  <^brah<e  &  Dauidls  nefotem  efie  diceret,  hic  vero  diuerfie.    Cur  idem 

Luc.i.j.  Lucas  tam  accurate  nobilem  loannis  Baptifta:  familiam  in  capite  pri- 

mo  fui  EuangeUj  defcribit,  nifi  quod  hoc  redundaret  ad  maiorem  lau- 
dem  &  encomium  S.Ioannis  Baptift^,virtus  enim  in  viro  nobili  magis 
fplendcfcit.  Vnde  Ambrosivs  Ubro  i.  incaput  i.Lucx:  Docet  nos 
Scriptura  diuina,  nonfolum  moresqui  in  iispr(zdicahilesfunt,fed  etiam  parentes 
oportere  laudari,  vt velut tranfinijfaimmaculatie pttritatis hareditas, in  ilsquos 
vslumus  laudareprtscelUt.  ^Iua  enim  alia  intentio  in  hoc  locofaniii  Euangehfits, 
ntfivtfancim  loannes  Baptifia  nohiliteturparentibm,  miraculis ,  menbm ,  mu- 
nere,paJftone?  Sic  enimfanBi  Samuelmater^^nna  laudatur,fic  ifaacaparen- 
tibmnobilitatem  pietatis  accepit,quam  pofieris  dereliquit.  Sacerdositaqtie  Za- 
charias,  necfolumfacerdos,fed  ettam  de  vitCK^hia,  id  efi,nohilis  inter  fuperio- 
resfamilias.  Et vxor,inquit,defiliahmK_Aaron.  Nonfolum  igitur  aparenti- 
hm,fedetiam  a  maiorihmftncii  loannis  nohiutaspropagatur.  Verum  &  apud 

Marc.15.45.  Marcum laudatur  nohtlis  decurio  lofephus  aht^4rimathia,qHiaudaBer  iue- 
rit  adPtlatum,&petieritcorpm  lESV.   6.  S.  Petrusin  A£tis  Apoftoli- 

^*^  ''^*  cis,ex  hoc  argumento  generis,occafionem  fumpfit  animandi  lud^os, 
nedefponderentanimos,quod  Chriftum  crucifixifi!ent:  Vosefiis,  in- 
G\\\x.,filij Prophetarum  &  tefi'amenti,quod  dijpofitit  DemadPatresnofiros,di- 
cens  ad  K^braham.    Et  in  femine  tuo  hencdicenm  omncs  familix.  terrs. 

Magnus 


S    T    A    T    V    S.  317 

Magnus  emmaclvirtutemftimulusaclditur,commemoratione  virtu- 

tis Maiorum. Sic  fecitToBiAS  iunior,  cum  rponfam  fuamad  conti-  xob s.f. 

nuandam  trium  nodium  precationem  hortaretur,ante  coiugij  vfum: 

Ftlu,in(:^icns,(]uipfefa»6f0rtmjtimm,drnor(pojfumu^itacomungijiciifgen- 

/fj,i^«<«/>«^rrf«rDi'«w.  EadecaufaEcclefiafticusinhiEcverbaerumpit:  Eccl.44.1. 

Lattdemtisviros gloriofos ,  S' parentes'noJlros  ingeneratione  fua.  multam  enim 

ghriamjecit  Bominu^  magnifcentiajtta  ajeculo.  E  t  in  fra:  Omnes  ijli  in  ge- 

nerationihtis  gentlsjuxgjoriam  adeptiftint,  ^  in  diebttifttis  hahentur  in  Uttdi- 

hu4.  ^ui  de  illts  natifunt^reliquertmt nomen narrandi lattdes  eorttm.  Cumfe- 

mine  eorum permanent  hona,drfiltj  eorumpropter illosvfqtie  in  Aterntimma-  ' 

nent  ,  femen  eortim  ^  gloria  eorum  non  derelinqtietur.      Deinde  ve- 

roenumerat  omnes  viros  fanftos  &  nobiles,  vt  Henoch,Noe,Mo- 

fen,  lofue,  &c,  quibusque  rebus  geftis  inclaruerint,  docet.     Sic 

nobiliflimus  ille  facerdotum  Matathiasiilius  Ioannis,fiIij  Simeonis  ex 

filiis  Ioarib,poft  res  cum  fumma virtute geftas  moriturus  ita  allocutus 

e.^{i\.\os(\JiOS'Nucergoofiltf,£muktoreseJlotelegls,^dateanimas'vefiraspro  iMacb.ij». 

tejtamento  Patrttm  veJirorum,^memetote  operum  Tatrum,qu£jecertintinge- 

nerationib(tsJuii,dr  accipietM  gloriam  magnam,dr  nomen  teterntim.^  t  infr.^^j 

ercro  filti  confortamini,&  'virtliter  agite  in  lege,qttia  in  ipftglonofieritis.  Et  ecce 

Simonjrater  've(per,ft0  quia  vir  conflij  eft,tpfum  attditefemper,  dr  ipfe  erit  'vohis 

Pater.  Sicdeniq;Chriftus  Saluatornofter,ctiiusgenerationemnobilif 

fimam  nemo  hominii,  angelorumve  enarrare  nouit ,  difcipulis  fuis,  &! 

nobis  omnib.qui  eius  difcipulatum  fufcepimus,&  filij  eius  &  hxredes 

confcriptifumus,impendenteiampaflione&:morteconteftatusefta- 

pud  B.Ioannem:  Exemplum  dedi  'vobiSiVt  quemadmodum  egofeci,ita  dr  vos  j 

faciatis. 

Iam  ver6,finobilitasgenerisparuifaciendaefl!ec,vel  c5temnenda, 
S.PatresabeanoncolIaudaflTenteos,  qui  maxime  opes,nobilitatem, 
omnesq; huius  mundi honores  contempferunt.  Ita enim  S.Hie r o n .  H.ep.*7. 
adEuftochiumvirginemprsnobileEpitaph.Paulxmatrisinchoauit: 
P  A v  L  A  nohHisgenere,fedmultonohiUorfanciitate,potens  qtionda  ditiitiis,fed 
nunc  Chrifipaupertate  infignior.  Gracchorumjlirpsfoholes  Scipionttm,Pattli  h<t- 
res,cuitts  vocabulttm  trahit,Martix  Papiri£,matris  Ajricanivera  drgermanapro- 
genies.  Rom£prAtulit  Bethlehem  ,c!r  auro  teBa  Jtilgentia  informis  luti  vilitate 
mutattit.  Et  paulo  poft:  Taliigiturfirpegenerata,iun6taeftviro  Toxotio,  qtti 
JEneA  &  luUortim  altipmttmfangtiinem  trahit.  Vnde  etiafHa  eius  Chrifti  virgo  virg  i.jEo. 
Etiftochium  luUa  nuncupatttr,dr  ipfe  luUits  a  magno  demiffum  nomelttlo.  Et  hxc 
dicimui,non  qttod habentib.  grandiaftnt,Jed qtio  contemnentib.mirabiUa.  SecttU 
hominesjnjcipiunt  eos,qui  hispollentpriuilegiismos  laudamn^s ,  qtti  pro  SaUtatore 
ifta  defpc.xerint.  Deinde  ipfe  Hieron.longiflimam  epift.tali  claudit  Epi- 
"aphiofuo.  Rr     5  Titulus 


5i8  N    O    B     I     L    I    T     A     T     I    S 

Titulus  Sepulcri, 

Sci^ioqudmgenuit,Pdulifadereparentes 

GracchorumfoholeSyAgamemnonis  incUta  proles, 

Hoc  iacet  in  tumiilo,  Paulam  dixerepriores, 

,  ,  Eujiochij genetrix,  Romani  prima  Senatus, 

Pauperiem  ChrtJliS"  Bethlehemitica  rurafecuta  est. 

Similes  laudes  a  generis  &:  familict  pnrftantiaaliis  multis  locis  idem 

Sanftus  texit,vtinepiItoIa^.adDemetriademdeVirginitate  feruan.- 

da,  &  epiftola  lo.  ad  Furiam  dc  Viduitate  leruanda.  &  \6.  ad  Princi.- 

pian-i,deMarcelIa^Epitaphio,&:c. 

G.orar.deS.         S.Greg  OR.  quoq;Nazianzenus  in  laudemS.Cyprianiperorans, 

Cypt.  italoquitur:  Hicinquam  Cypr  i  anvs  Carthaginenjium  quondam,num 

autem  totius  orbis  eximium  decus,  opibus  conJpicuus,potentia  illujlris,  genere  cltt- 

rtts,Ji(fuidem  maximum  nobilitatis  argumentttm  eft  Senatorem  ejfe,primariam£ 

in  eo  ordtnefedem  ohtinere  ,Jlos  iuuentutis,  elaboratiinatu-rie  opus,  doBrininprin- 

cipattis,tam PhiloJi)phiie,quam ciiiufuis alteritM difciplin£,idg^  qtiacuna.eum par- 

te  cenfere  TJolueris;adeo  vt  in  eoplurimarum  artium  cognitio  mirahtlior  ejfet,qua, 

,,        ,  e      vnittfcMufqtieperfe^ad^exaciafcientia.  Etin\a.udemS.BASiLn:Simaio- 
ld.orat.de  S.  J        ■''..'■'  ■  ^  ni      i  n-  ■       i      i  i  i 

3af<l.  riim  tmagtmbtts  eum,generts^Jpiendore,  aut  vllvs  omnino  leuibu^  rebus ,  qtttbti^ 

httmidefixihomines efferriJolent,glori.irividerem ,  alituvti^^  Heroum  Catalo- 
gtis  appareret.  Tot  tanta^,  a  maionbu^s  illitisadeum  ornandtim  acciperepojfemun, 
acne  hiflorm  quidetn  hac  parte  cederemm ,hoc  certe  nom.ine  fupertores  futuri, 
qtiodnonfabidofis  n.vrrationihtis^fedrebus  ipfis,qttarum  mtdti  tejies  fmt,gloriA- 
remur.  Ecqtta  enim  infamiUaplures  vnquam  exftiterunt ,  qui  copiU  militarihns 
pr&ftierint,poptilos  rexerint,apiuilmperatoru  aiilas  gratia  ^  auBoritate  value- 
rint,optbti<fiblin.'ibfts  thronis,publicis  honoribus,  laudibusn^  claruerint?  In  qfii- 
bw  qjiidem  commemorandtsfianimo  obfeqtii  liceret,  nec  Pebpidx  quicquam-prA: 
ilUs  ejfent  ,nec  Cecroped&,nec  Almiiu)ncs,nec  £actdx,necHeractidA,itec  alijnobtll- 
tatepr£fanttjftmiviri,quicum nthilproprium  habeant,quod aperte prxdicent,- 
,  adohfcurao^ignotaconfugiunt^generisj^fuiorigwefnaddxmonesquofdaDeos^. 

fuVitlofdsreferunt,qHorum  eft  ea  ratio,vt  quodde  ipfts  magntftc):  narratur,fide  ca- 
reat:  quodaiitem  creditt!r,fagitiofimfit,contu?nelJctg^plef!um.  EtB.PRosPER. 
ad  Demetriadem  Virginem:  Falde,  m(\mt,mirabtle  erat ,  dr  inter  prxcipua, 
dtinn&graiix  exempla  numerndum,quodvirgo  ANITIA  fuperomnesfafiigium 
trahensbe.it  Anobilitatis  eue^,i.,decmtis  foecunditate  auis  at^^itauisrefponfatapo- 
Jlerit us ,^fxmtltJ!,  votU  expeciahatur  CTpatri^,conucrJo  repente  animo  coelefim: 
nuptiarum dcclinaftimortale conttigitim,  d^vt  omnem  profapiam  etiam  hutus 
■vtrtutis  titulo  confecrares,primamfitrpii  tuAperp€tu.xm  (^  virginumjilto  f  'trgt- 
nisfpopcndifii. 

G.E.N  X  I.L E  s  quoq;  PhiIorophi,quialioqiiin veram  nobilitatcm  vir- 

tuii: 


S     T     A    T     V     S.  319 

tud  rebusqjprarclare  geftisconftanterattribiieruntjnonafpemanda 
generisnobilitatemexiftimarunt^&rvcrocommoneteceruntplurimu 
valeremaiorumvirtutemadpofterosincendendos.  M.Tvi.mi  in  o- 
ratione pro  S  e  x  x  i  o  fententia eft:  Omnes  honifcmfer  nebilitAt! fmcmm^ 
(j;' quiAVtile eft Rei^iihLnobilcs ejfe homines dignos maioribiisfim ^C^ quta.  vale- 
re  dehet  apudnos  cUrorum  hominumfenex  de  Reptiblica  meritorum  nicm8"ia-,et- 
jam  mortuorum.  Etinitio  orat.  fichominem  laudat:  FarcntcP.SEXTIFS 
natus eft,homine,vt pkrig^  meminiftis  d^-fapientcd^ fanilo ,  (jrfeuero ,  qui  cum 
Tribunnsplebis primus  inter  homincs  nobilifmos  temponbffs  ofttmis f.cf-tis  ef 
fet^reliquishonoribmnontamvtivoluitiqtiamdtgnnsindeyi.  Et  L.  Senec  A 
lib. deBemeiic.4.  NonfinerationeficraeftmagnarumvirtHtum'tnemoria,(J!' "'  ^* 
-effepluresbonosiuu.itjfgratia  bonorum  non  cum  ipfscadat.  Ciceronemflium 
quxresConfilemfecit^nifPater?  Cinnam  nupcrqiixres  adConfiLitum recepit 
£x  hoftiiim  caftris?  i^<«  Sextum  Pompttum,aliosj,  Pornpetos,  nifivniu^  viri  ma- 
imitudo?tanta  qutdcm ,  vtfxtis  alte  o?nnesfi3s  etiam  rui/ea  eius  attolierct.  fhrid 
ntipcr  Fa  bium  Perfuum,ctatis  ofiilufn  etiam  impuri  vitahant,frcerdotem  non  in 
vno  collcTio  fccit,.nif  Ferraco(i,&  Allobrogict^ck^illt  trecenti,qui  hoftiii  incur- 
fomp)roRepubl.vnadomumobiecerant?H&cdehcmmvirtuttbus,vtnoprixfen- 
Jesfolum  tllas,fcdetiam  abUtas  e  conftectu  colamtts.  ^luomodo  illi  ijdcm  egcyuni 
vt  nojt  in  vnam  £tatemprodcfentfd  benefciafua  ciiamPost  ipfos  reltnquerent? 
Sallvsxivs  auftor efl: cum  P.  S ci p i o  &  Q.  FabiuSjinaiorum  fuorii 
res  pra:clare  geftas  audirent,eorumqumagincs  infpiccrcnr  quam  ma- 
ximeadvirtutcminflammarilolitos.  ItalvLivs  C^sar  inipcdtaA- 
iexandri  Magni  imagine magnarum  rerum  gcrendarum  gloria incen- 
/us  eft.  Alexander  quoque ipfc  Li b e r i  Patris  triuraphis tanquam 
admotis  ftimulis  adnominis  iui  immorralitatcm  coniparandam  im- 
pulfus.  The M I s  T  o c  L E  s  poft puguam  Marathoniam(in  qua  Milcia-  vUi.  \n  v;«. 
«ks  Athenienfium  Dux  vLres  Lcriarum  magna  virtute  contriuit)  info-  Valcr.g.c  u- 
mnes  agens  no^ics  per  vrbem  ferebatur  vtamens:,&inrerrog<itus  quid 
itapernoxduiagareturpervicos:  Q_Lua,inquit3trophara  Milciadis  me 
€xcitant>nec  placidam men-.bris dat cura qujetcm.  Enimuero protio- 
catus  ilkiftri  Milciadis  triumpho.fecii  anuno  cogitabat ,  quona  pafto 
talequidpiampropatria  prarftaret.  Va  ler  10  Max.auctorehb.dcof-  „  , . 
nc.  Maiorcs  natu  in  couuuis  antiquorum  egrcgia  opera  carmme  com- 
Hrehenfaadtibias  canerefolebant,quoiuuenumanimi  adea  imitan- 
daalacriores  redderentur.  ^idhoc  (plendidtm,ina^u.\x.i\\p:,quidvtilim  hoc 
xertamine? ^^HAS  Athenas,qumifholam.,qt{d!.  akenigenjt  fudja  huic  domcficx. 
4ifipUnAprxtulerim?lnd€  onehatur  Camillt,  Scipiones,Pahricij,Marcc)li.  Pahsj; 
ac  nefngula  imperij  noftri  luminapcrcurrendofni  longior,inde,inqnsm,caii  cU- 
j-iffima  pars  Dtuifulferunt  C^fnes.   Hicc  illp. 


520  NOBILITATIS 

ViRGiLivs  Marocommemoratin  iEneide  fua,  ab^nea  Afcan. 
y.iz.Jta.       fHiuni  ad  virtutem  his  verbis  incitatum: 

Vifcepuer  virtutem  ex  me,  'vertmg^  laborem 

Tufacito,mox  cum  matura  adoleuerit  <£tas. 

Sis  memor,&  te  animo  repetentem  exempU  tuorum 

Et  pater  Mneas-,  dr  auunculus  excitet  He6ior. 

Ex  probatione  huius  igitur,antegrefrorumq-,  capitum  elucet ,  Per- 

fedenobilcsefle,quifuajmaiorumq;fuorum,a  quibus  familiam  du- 

cantjvirtutefuntnobilesjvel  quinobilitate  generis  fplendorem  verjc 

,a  virtutis&rpietatisadiungunt. QualisfaduseftSergiusPAVLvs  Pro- 

conful  Romanus,qui  vt  efl:  in  Aftuii  Apoilolicorum  hiftoria,conuer- 

-     fuseftab  Apoftolo:quaconuerfionemtantifecit,vtcumanteipfevo- 

careturSAVLvs,eiusnominedeinceps  Pavlvs  appellari  voluerit, 

fciens  tamnobilis  viri  couerfionem,  non  modo  fummo  gaudio  futura 

aliis  iam  couerlis ,  fed  etiam  auftoritate  fua  valituram ad  rriultorum  a- 

liorum  coueriionem,  atq;  imprimis  ad  pudefaciendum  da;monem,  &; 

regnum  eius  in  illis  locis  deftruendum.  quod  obferuauit  bene  S.  Av- 

A.C.4.  G  V  s  T  .qui  inConfeifionii  oclauo  ita  de  ea  re  loquitur:  AhJityDomineyVt 

i.Corz.itf.      intahernaculotuopropauperibusaccipianturperfontzdtuitum-iautproignohtiihm 

nohiks,^uandopotitts  injirma  mundielegifliy^vt  confimderesfortia ,  d^  ignohilia 

huim  mundt  elegijli  c^  cotemptihilia,  df  ea  cjUie  nonfint,tanf  qtufunt^vt  ea  qux 

funt  euacuares .  Et  tameidem  ipfe  minimtis  Apiflolorum  ttiortim,per  cuitts  lingtta 

.  „  tuifiaz'erhafontufli,ctim  Fatdiu Procofdper eitumilttiam dehellataftiperhia,fuh 

letit  ittgo  Chrifii  cui  mijfus  ejjet,  Regis  Magni  Prouincialis  ejfe^tis,  ipfe  quoque  ex 

priore  Satilo  PAVLVS  njocari  amauit  oh  tam  magnA  injigne  vi^foriie :  plus  entm 

""  hoflis  'uincittirin  eo  quempltis  tenet,(irde  quopltires  tenet.Plti^  autemfuperhos  te- 

netnomineNohilitatis,(irdehisplttres  nomiae  auEloritatis.  Eadem  de caufa 

iWid.  ibid.gloriatur AvGvsT.denobilisRhctoris VicTORiNi  c5uerfione 

itafcribens:  Age  T^omined^-facexcita^reuocanosyaccende  c^rape,flagra, 

dtifcefce,iam  amemts^  (^  curramtis.None  mtdti  exprofundiore  tartaro  cttcitatis  ^ 

VicTORiNvs  redetmt adte?(^accedunt c^ illttminantur  recipientes  lumen? 

fedfimintis  notifint  poptilis,minus  de  illis  gatident-.etiam  qtii  nouerunt  eos.J^uan- 

do  enim  ctim  mtiltisgaudetur,  S"  infingtdis  'uherius  ef  gaudium,qiiia  fertterefa- 

ciuntfe,d^infammanturexalterutro.  Deinde  quodmtdtis  noti  ,multts  frnt  au- 

noritatiadfaltitem,drmtdtispr<efitntfecuturis,ideog^mttltumdeillis,d^qui  eos 

pri&cejfertint  Utantur  ,qtiia  non  defolis  Utantur.  Et  paulo  poft:  ^uanto  igitur 

grattus  cogitahatur  Vi  c  t  o  R  i  n  i  pe&tts,g>  tan^  inexpugnahile  receptaculu  dia- 

holus  ohttnuerat  ViBorini  lingfia,quo  telo  graui  &actito  mttltosj)emerat,ahudan- 

tius  exultare  oportuitfiliostuos,quia,  Rex  nofter  alligatiitfortem,&videhant  vaja 

Matth.ji.ty.    eitts  erepta  mundari,d^aptari  in  honorem  tuum,&feri  vtilia  Domino  adomne  0- 

fus  honnm.  C  a  p. 


S    T    A    T    V    S.  3zt 

C    A    P    V   T      V. 

DeNobiliHmFro^netatibH,t. 

PRoPRiETATVM  nomineliic  Virtuces  quoq;  Nobilium  compre- 
hendimus.  Interprimas  autemproprietaces  meriroprimoloco 
liiccoIlocandam,Tecenremus, quam  G R  e  g  ox iv  s  Theologusde  G  orat.i. 
TheoIogiaponicliisYcrbis.  Nonprxfentem  hancvititmmrtumeditatio- 
nmf&cimm ,  ^/lon  Mhtlitatiiprifnum  nohis  diuinitus  indit£  memores  in  hoc  in- 
cumbimwinjt  affeBihiiiimpercmm.  Nobiliflimus  faneficgenere  &virtu- 
te,qui atFeftibus  iiiis imperare  norit,  in quo  vno  futrma  omnium vir- 
tutumvertitur.  ^idominaturanimofiOyZit  mortaliun  rapientiffimus,Pfou.itf.3v 
ntelioreftexpugndtorezrhium.  Et  tamen  nobiliflimus  cmnium  Al  exan  - 
DER  Magnus  hac  virtute  catuit,de  quo  Senec  A. /Sfex^wd^ifrg^a/^/w  P^r- s.ep.ii^ 
fas  &  TJyrcanos  dr  Indos ,  c^  ^uictjuidgentium  vf^  in  Ocmum  extendit  Oriens 
'ViftAhat,fugahat^^fdipfvt6iortetRegumat^populorumir<e,triftttitt^fuccH- 
huit.  Idenim egerat ,vt omniapotimhaheret inpoteflaie , ciuan? dfeBut^Qon- 
tra  re£te'latidatur  aM.  TvLXio  iiobiliffimui  Ivl  ivs  C^  s  ar,  c.orat.proM 
quodacerrim©fuoinimicoM.  Marcello,  afFeAibusimperans,Titam  *^"«<J'o- 
condonarit.  ^<cf^w/y4f/i/,inquiens,  nonegocunfummisviriicomfaro,fei 
fimiUtmum  BEO iudico. Maiori aucem  &: veriorinobilicaceprjedicum fe 
ofl:endicvirrecuTidumc0rDei  RexDauid,dequoB.  AMBRosivsli-  *'•'• 
iDroprimo  de lacob  &  vica  beaca.  ^em,\n<^nit,dehominihitsfortiorem'^'^^^^'^^' 
(ff  mekorem  ajjitmemm ,  i^uam  fanflum  Dauid,  qu,  cufiditatem,qtta  concupierdt 
aquam de lacu B(thlehem  hofiihinterclufam  exercitufibi  auferre  nonpoiuit ,po- 
tuit  mit!gare?Nam  cum  uliis  vti^  defu  iffe  non  inueniamm ,  id  eft,  tanto  exercittts 
numero,cum  vti^  multo  minm  regi  deejje  potuert<x  ceterisfontihm  aqua,im- 
tionahilem  quandtm  concupifcentiam  paffm  defiierauit  eam,  qtu  hoflium  ent 
circumfufone  vaiUta,vndefine  maximopericulononpotuiffet  deferri.  Itaque  ait. 
^is  mihiddhitpotum  dc{acu,quien  injBethUhem,adportam?Et  cuejfent  reper- 
ti  tresviri,c[uihoftiumcaftrapr<iicfdtrent,(Jr  diferrent  aqua,cum  fummo  dcfiderio 
defiderafJet,cognsfcens  quodpericulo  alienofihi  eaieaqua  conJlitilfet,f>rofudtt  iUam 
lDomino,nefiriguinim  illorum,quieam  detukrant,  biherevidiretur.  ^x  resin- 
dicie eB ,  quoicomttpifentia quidemraUonempraueniat ,fedratie cuptditati re- 
fiJlat.Wxc  ille.Dices,  magnailla fuic vircus  Ivlii  Csfaris  infidelis  Sed 
nulla,fi  conferacurcum  virtutenoftriDAviDisfidelis/quaagens 
cum  Savle  Rege  affedibus  iniperauit,vt  inhiftoria  Rcgumlate  nar-it-eg 'ib.i- 

ratur. 

II.  Proprietas  eftAnimiTubmfffio,  ?ie  facile  ob nobilitatem 
-efferatur.  ^anto  enim  magnmes,  ait  fapiens,  humiliatein  othrithus,  drco-  ^«'^  "• 
ram  Deo  inuenies gratiam.yndcHi£B.oijy ^s  ad  nobilemfceminam."-*=^'*- 

Ss      mm 


fit  N  O  B  I  L  I  T  A  T  I  S 

NttHttevnqaAm ,  inquit ,  de  generli  uobtUttite  pr<epa>iai .,  ne^  ohjcuriorts  tfuasm. 
(^  humiliore  loco  natas,  te  inferioresputes.  Nefiit  religio  nojir^perfenas  accipere^ 
Ttec  conditioneshominiiifed  linimnsinjptcit  (ingulorum.feruum  ^  nobHem  demo- 
nhtufrentt.ncut.  Sola  apud Deum  Itbertas efi ,nonfiruirepeccatif.    Ecpaulo 
ance  Nthilhabeas  httmi/itatepyieJtantiuSfnihilamabilius.  H<ec  eli enimpr^ci- 
pua  confiruatrix,  (jr  quaficufios  quadum  virtutttm  omnium ,  ntht/^  eil,quodnos 
tta  dr  homittibtiigratos,  ^  Deofaciat,quamfivit*merito  magni^humtlttatetn- 
fimi(imui.  Proptertjuod Scriptura  dicit.  ,^anto  magntts  es^  humitia  teinomni- 
%  ^.  1. 1«.       ht*i.&  coram  Deoinuenies  gratiam.Et  B.FvL  g  E  n  t  iys  adGallam  viduamj 
deftacuviduali.  ProbdttibipracipuefanSiaConuerfatioeHinomntbttsimitan- 
da.^u£  cumfit  Au\s,atauifg^nata  Confu(i!?ui,(^de/ttiis  Regalibusenutrita,ta>i- 
U  illt  humilit/ts efi  lonagratiA  ea/efiis  infftfa ,  vt  amorefubieSlienis ^'  vfufiry 
uiendi,  Domtnamfi  diquando  futjfiiam  nefciat :  cum  omnes  Dominoshabere  de. 
UBi tioneJanSittfiruimit  *£e6lat.  Scit  enim  aBominoi  (  ctti  virginitatem  veutt 
^  cordit  &  corporiijfo^liberatione  noflrahumilitatem  formajeruilis  acceptam : 
^  ob  hoc  dele^aturfpoifo  in  huiu/tfifuttutis  humi/itate  piacere.  E  C  pa  u  I  o  po  ft. 
Difce  igiturtu  c^uo^  nihiltibi  de  nobtlttaie generis  ajpgnare.  Et  licet  auo,paire,fi- 
cerOy  mxrito,  Conjitlibut  pridem  fuerit  inter ficulares  tlluflrii ,  nttnc  in  eo  tefiert  il- 
lufirem  cognofie ,  in  quo^tihi  virtus  humilitatit  accrefctt.  Dijcea.  Domim ,  quia- 
mitis (jrhumiliicorde,(ir  nuenies  re<^uiemantm<ttUit.  Nobilttatemcarnii^quA 
fuperbiafomes  eii  a  biice ,  ^  nohilitatemjpirittts  perfeHa  cordis  humilitatefeila- 
A.c«f         rf.S.AvGvsTiNvsIibroilcerodefermoneDominiinmontejindepu- 
tauic  praccipue  nobilcs  kumilicaciscommonefieri,  quodChriftasab 
omnibus  exegeric inuociri , vt Pacer omnium.  Pater  nofter qui es in.; 
ccslis^^^dmonentur  etiamhic diuttes.,mQ^\ji\z,velgenerenobitesfecundumfi- 
eu/um,  cum  ChrifitanifaSiifuerint,  nvnfuperbire  aduerjitt  pauperes  &ignohites, 
(juoniam (imuldicunt DEO,  Pater nofitr^quodnonpojfunt vereac piedtcere.nifi 
yf^4/r«<)^  f(7g«^4»/.HabencTiobiIes,duos  imicandos  in  ipfis  primor- 
Bue.i,  jjiij  Euangelij  >  loannem  Bapciftam ,  cuius  nobilicas a S.  L v  c  a inicio 

M»ukn.i.    Euangelijaparecibusdcrcripcacft.&ChriftumSaluatoremnoftrumj. 
quibus  ambobus  nihil  fuithumihus ,  vc  liqucir. 

LI J.  Proprietas  cft,  Verus  Timor  Domini ,  Nobiles  enim,quia 

folencimperarealiis,nulIum  fere  habcnt  qucm  timeancniiiDcum 

fbliim.HicTimornobilesiuuar^poteftinmultisprimoadpropagan- 

'^i-'"-*-       dumfeliciter  9iemm^.  Beattts  vir^zitPfzkesxtgiuSjquitimetDominum  tn 

madatis  tiies  vo/et  nimie.  Potens  in  terra  erttfeme(im,gentratio  reHoru  bentdice- 

*cel  }4s'7<      f„f  Gloria  (^diuitue  tn  deme  eiut,  (Jr  iufiitiiteim  m^net  in ficu/uficult.  E  c  E  ccl  e^ 

C\^{iic\xs.Oculi  Dominifuper  timenteseum,prote^er  potentiafirmametumvir- 

Sttl^e.i?.      tutii,Regimenardorii,^vmhraculummeridiani.  Deinde  iuuarepoceft,vct 

hiLheAnwrm&gmSidAri.i^ev(miaefin>mrifl(>}»itidc,quft(metD£P^Af- 

■    -         "  £fir 


S    T    A    T    V    S.  3:? 

Et  'NihtlfneliuieB,<judm  timor  Dei,  fjr  mhildulcift(,qudm  rejpicere in mandnu  rd.ij.  jr. 
■I>omini.^t,quam  magvui.qui  inuenitfapientiam ,  &Jcientiam,fidnon  eft  (upe^  ^'^■'^'  ^- 
timent€mDominum.YndcS.CnK^iosr.^d^o^\i\wxnSiD(itimoremh*-      °^'^* 
heamiu,  nihilnobiseftofui  •.fiverohuncnonhaheAmtis  ,etfiregnum  iffum  poffi- 
deamt(i,fumm  omnium  pauferrimi.UihilAquale  Deum  timenii:  ttmor  enim  Do- 
miniofnmafiperat.^Ex.S.h.v G  v ST .invtihnDnmA. Ft alligentreges^orum  Pral.»4^.8. 
in^ompcdibus.tirnobileseoruminijinculisferreis.Nouinjtti^in^Viit.Rtgcifa&os 
Chri[iianos,nouimw  nohitesgentiumfaSios  Chrifiianos.  Adprsdicationer»  Euan- 
gelijfremuit  mundui,erexitfe  leoaduerfitsagnum.Leo  viSluseTifnuiendoAgnm 
vicitpAtimdo.  'Nultt  ekgerunt  ignobilitatem,^  dimittentes  domosfuas ,  drjub- 
fiantias fuas  dijlribuentes pauperibus cucurrerunt  ad perfe£iione.  Talt mim  im   Matth.  i ^. at. 
perfeiio  dicitura.  Domino,(ivu  perftSItis  effe,vade  vende  omnia  c^us  halcs,  (jr  da 
fi$<penbu4,&  ventfequere me,(jr  habebit thefaurum  in caeLo.  Multi  ex nebilibm 
fecerunt byc  ,fed ceffauirunt i(}f nobtUs efie gfntium ,  elegerunt paupertatem  t»fe~  , 
culo,nobilitaiem  tn  chri(}o.  Adulti  auttm  tenent  ipfam  nobthtattm  in  Chrifio,te- 
nent  regiasponfiates,  &'ficfunt  Chrtfliani  Ipftfunt  toftquam  in  comped.  bus,  &• 
tanquam  in  vinculitferreis.  Vnie  hoc  ?  Neprogredcrentttr  adillicita  compedesac- 
ceperunt,compcdcsfapientidi,  compedes Verbt  DEl.  ^are vinculaftrrea,&non 
aurea. Verreafunt  quamdtu timent,&ment  (jraurea trunt. Nfitimore incipiat  ho- 
moD EV M(oler(,nonperuenietaiamorcm.JnittumfapienttittimerDomini.ln-  Pf^l.iio.io. 
cipit ergoA  v:nculisferreis,fintturadtorquem  auream.  Dt£lum  eftenim  de  S&pi-  ^'°"* '•  '• 
entia.  Etiorquemaureamdrciituamceruicem.  Non  tibiimponeret torqutm au-  £«1.6.»?. 
ream.nifiprtmHmini:ompcdibnfferreisteaHtgxjfei.S(d(oepfitatimore,conftm- 
marisafapientia.^uam multfu>it,(jnl nofur.t malefa  crcc^tiiag.hennastiment^ 
auix  cruaatm timent,^ nor.dnm  amant infliiiam  i:  Paupcr homu,etfinon  timeat 
Deum ,  quia  nuUarum  virium  (fi^  ne  cumfe  commouertt  infuppl.cium  rapiatur, 
ctjftt  timorehominit,etfinon  D  E I.  Poientes  autemundt,  Reges,nobtles,niji  Dsum 
ttmetnt ,  quem  timebunt iNondum  diligunt  iufiitiam,  fed tin.ent pcenam ,  &  ti- 
men  iopoenam,  iam  acceperunt  compedes ,  (jr  in  vincutisfirr^  U  erudiuntu  r. 

1 V.  Propr ietaseft  S T  R E N viT  As ,  magnanirriLtas  vel  forcitiuio ani- 
mi.  VeraenimnobHita<.nataeft  exrebnsamaioribus  (Irenue,  forti- 
ter&rmagnificegcftis.^^Demde  qui  nobilitate  &:  audoritatecarteris 
prxuaIent,voluntgenerofi,ftrenui&:magnificiappellari.SicinExo-  *'"'■'*•  *^ 
do  ait  Moyfes.  Etele6iis  virisfirenuts  decun3o  Ifrael,  conftttuit  eos  Prncipes 
populi.  Etfapicns.  Ltudemm viros glortofos,& parentesnofirosin generatione  E«l-f+». 
fut,  QualeSj  vt  cxteros  omittamus  inEcclefia  Dei  imprimis  fuere 
Martyres,quiqaoplura,atrocioraq;proChrifto  conftanter  perpefli 
fuerut ,  eo  nobilitate omnes  alios  nobilitace  vera  claros anteceflerut. 
InterquosvnumS.HERONEMitadefcripfitGregoriusNazianzenus.^'"^'*^"* 
EimdemutnnobiUtatemintelligo,quampietaSiVitA^(annimonia,afienJMque 

Ss     2  ttd^ri-^ 


lCIODlS. 


314  N  O  B  I  L  I  T  A  T  I  S 

adprim.irium  illudbomm,ex  cjm  origir.em  traximm  injculpit.  ^uo  quidem  ettrrs- 
nobilitntis genere  clarmjp,  wl  hoc  vnum  argumento  ffppoteH ,  quod  »on  modo 
MArtyripfefntt.fidparentibmquo^  M an jnbu4  nmm eii .  Ita^  uirtutii  cxem- 
pium  necjtiiquam  L  Tig' j>etendum  ijahuit.Iam  quodadciuitatem  Attinet.jiqui- 
demfapienUd  ratiohaheatur ,  totiuf  orlU terrarnm eJiciuis ,  ft  verocorpttsjpciie- 
mm,Alexandria ottta eFi,citiitate velhuic t.ofirapiri yVel primoposi  ea  honoris 
ntmero  coUocandd^qna  cum  amnib.  reh.  omnes  vrbes  antccellitycum  mhil  tampro- 
prittm  hahet,quam  animerumferuorem,(^^  in  tapr£ciarijfimumeft  accrrimum 
trga religiofiem  Chrifiianamfiudittm.  Quod aurem  maius  prsconium  tot- 
titudinisjac  proindc  &  nobilicatis eius ,  mngis  in  tolerando,(quod  fit 
Am.e.  4;..  in  Martyrio,;quam  aggrediendo  confiftat^docet  S.AMBRosivsiii 
Ar.c^.  primodeOfficus,atqueetiam  Aristot  intertiOjdemoribus.pLVRA. 

videinViRiPARionoftro,titulodeftfr/ir«(!^;»fa 

Y.  Propr:etas  eftLiberalitasj  quiaenim  nobilitatem  ferefe- 
quunturmagn^opesjconuenitetiameorumftatuij  vt  beneficifintv 
maxime  inpauperes.  Quoofficio  non  modo  imitantur  RegeSjqui 
Luc»ii.ij.      apudLucambenefici  vocantur,  fedomnium  nobiliflimum  De  v  m 
MaKh./.4j.     Opt.Max.quivteftapudMattha:umj^<7/f«wy^»7«flnr//i«/y«^fy^(7»w(^ 
malos^c^pluitfupe.riufiosdriniu^os.Nihilenim  tam  diuinum.homobahet.  tefte 
Gre G.  Nazianzeno orationc de pauperum amore, quam  de aliis  hene- 
mereri.  Fac  calamitpfofis  Z)f«!>,inquit,D^'/  mifericordiam  imitando.  Et  Gr  e  g  . 
Nyftenus  de  eodem  pauperum  amore fcribens, inquit.  H<tc liberAiitaf 
omttiumlaudatarumvirtutumesipriefiantifiima.  H&c  elifeticitatisctmes.  Hac: 
ajfidet  Deo,(^ magna  eVi cum  ipfo neceffitudine coniunQa.  S ed  & qu o d'm i  1  u m 
eftGentiliumPhilofophihocagnouerunt.  Pythagoras  enim,au- 
^l.cii,.        ftoreiEJianocogatus  ,qua  ratione  homo  fimilis  diis  fieripoftit,  re- 
S.c.fj..  fpondit,  fiveritatemampleftatur,  &cundtisbenefaciat.  &Seneca 

li  b . 5 .  de  B  e n efici i  s.  ^«/  dat  heneficia  Deos  imitatur ,  qui  re/?cti/,fcsneratores. . 
M.veroTvLLiv  s  interriojdc  Offi.ciis,Hercuiemhominumfamahieneficio- 
rummfmoreinConcilio  coelefiiumcollocatum.,  commemorat.  iraoinprim». 
de  Officiis  iS^&iixlnihilnattir£homfnum  effe  hene^centiaaciommodatiusi. 

■  VL  PROPRiETAsManfuetudo&Clementia,  cumenim  nobiles^ 

fereoppidis&caftellisprasfintjopushabecmanfuetudineincompe- 

fcendaira,&lenitate contradelinquentes.  ^temmfitntmanfuuijm- 

A.inPral.jff:.    quit,  S.  Amb  R.O  s  tv  s  ,nifi quos  notyira pertttyhat ,nonfiuitiaexaJlerat? 

s.cap.j.,        Quidautena.Glementia,au£toreSENECAhbro2.deCIementia,  eft, 

quamincliaatioanimi:adlenitatem;inpcemexigenda?\\\iixzc\xnd\z,Vi\xicctu- 

dejitas  opponitur..  CrWf//'/<«f,aitidem  SEN£CA.ibidem,w/^//4//W<'/?, 

quamatroatas  inexigendis  paenit..  Tanti  fecit  hanc.  virtutemGhriftus. 

Matth  f  4.      Dominus,vtinter  beatitudines  2o(\xtm.Beati,inc^it,mites>qH0niim  ipji 

fifijde^ 


S:    T    A    T    V    S.  3ir 

pJpJehutt terram.  Quaeverbaetfireftiffimedeterraccelefti  exporran- 
Eur,de  quadixit  regiusPropheta.  CredoviderehonxDcminiinterrAvi-VM.n.i^. 
»f»/i«»»,tamen  non  incommode  de  terra  pr^fenti  etiam  exponuntur, 
quietumoptimefere  regitur  &  adminiftratur,  cumajnanfiictisgu- 
bernaturudeoenimpopuloruoDEvs  MoyfenprxpofuitjquemScri- 
ptar^inN^iimcxis  mitijjimum  virum  fiper  0mneshern(f!es,qui  niorahantur 'i^am  11. 3. 
int(rra,2ppdht,  &  regno  e,orundcm  D avid  Regem ,  qui non dubita- 
uititaorarein  Pfalmis.  MernentoDomine  Dauid (^  otTinu manjuetudinis^^^^-^n-^- 
eim.  Vn  d  e  i  n  i i fd  e m  Pfalm is  a i  t.  Blriget  manfuetos  in  iudiciojocthit  mites  p&i^j ^ ','1. 
viasfuas.  E  t.  Uanfueti  autem  httreditahunt  terram ,  &  deleSiahuotur  in.  multi- 
tudinepicu.   EtinEcclefiaftico.  Fi/imiinmanJuetud/neoperatuap€rfi(e,&ZccU.i9- 
Juper  hominugloriamdiligerfs.Ez.Sedesdiuitumfuperhorum  dejiruxit  D EFS,  Ecdio.ir- 
(^fedtrefecitmitesproeis.  Ne  c  vero hic  manfijetum  vocamusrqui  nun- 
quamirafciturjaut  clementem,qui  nunquam  exigit  pocnas  a-delin- 
quentibus.  ^uienim  nunquam,  inquit  Ariftoteles  in  quarto  Ethico-  A.e.y. 
tu m,etiam  cum  eportet,irafcunturfatui effe videntur^cfuodnecfntire^nec dole- 
revideantur.yndcS.loAiJ.  Chr  ys.  2^^ferireahfiuteeffatro(itatfS,HequeC-  inPfal./sr. 
parcere.ma*>fuetudinit  •.fedmttii  ille  eH ,  cjutferrepoteB ,  qux  infeipfumpeccata 
fuat,  ^  aliisfaSiam  iniuriampropulfat .  ^ut  enim  idaonfacit  eH  dejes  ^fomno- 
kntui,(jr  nihilo  mtlitti mortuo  ajfe6liu,nen  autem  manfuetH4.  ,^are  hoc  ipfum 
ojiendit  Moyfismanfui  tudinem,  quoderatadeo  ardenStVtprofiliret ,  cum  •videret 
alies  iniuria  ajftci ,proiuJloiramnon  •valenscohihere-.at  quandoipfe  maloaliquo 
affeSlui.eH,  nec  'vUuseB,  nec poenarr. fumpfit ,  neca.Phikfophix  infiitutovnquim  ■ 
receJJit  .illo  qttidemfe  ejfemalii  infejlumjooc  vnoje  tjfe  lenem  ^patientem  often- 
den5Seddic,quxfo,qu:deumfacereoportuit,namdiJpicereiniuriAm,(^malum 
quod  pertinebat  ad  populunj?Sedid.nan  erat  eius  quiregahat  popuiumynecpA'-- 
tientis  alicutu4,Jed  defidis(^ignaui. 

V I D  E  de.StataIudiGum,Laicorum,Militia:>.Pradatorumj  Regura* 
&.Erincigutn.. 


Ssi    X        DEPAV- 


$l6 


PAVPERTAS 


DE    PAVPERTATIS 


■Manh.f9.11- 

Mace.io.  ii. 
Luoc  18. 11« 


Matth.  19.17- 


A&.  4-  M- 


VOLVNTARIiE    STATV. 

O    A    P    V    T       I. 

^uidnomine  Vaupertatis  Voluntana  intelligatur. 

AvPERTATis  VoIuntari^nomineintelligifnusea.quatR 

Chriftus  Dominus  apudEuangeliftas  cuidam  diuiii  a- 

dolefceti(S.LvcA  s  appellatPrincipem)confuluitdi- 

cens.  Si  vuferfe^tu  ejje,  vade,  vende  qud  habes,(^  dapauperi- 

^w.CJ^^f^^^/if^wfrf  wtf.  Quamlicetillerepudiarit.complexifunttamcn 

Apoftoli  cum  Petro  exclamantes.  EaenoS  reliqumuiomnU,  f^fecutifu- 

mus te,quider^oerit nehu ?Pro(c(Ci funt  &  primi  n poftolorum  d-fcipuli. 

^uotquot  enimpoffeffores  agrorum,  aut  domerurn  ermt,  aitS.LvcASinhifto- 

ria  h^oiko\ic2i,vendtntes  afferebattt  pretia  eorum  qua.  vendeharH,(frponcbant 

A»te pedes  Afefolorum.Y.t  paulo  zntc.  NfC qui/quam  eorum  qu  Kpojfdebat  ak 

quidfutimeffedicebat, fjf erant illu orKmxcommuma.   Profefli lunt poftillos 

aeincepsvfqiadhocfeculumomncs  monachi&clencrreligiofi,  A- 

poftolorumexemplum  fecuti.  Vn.de  S.  Bern  ard  vs  in  declamarione 

AnditMadcY  cvhisB.Vetu. ECCEmireliquimusjfmnia.Hdcfuniverbain- 

<\mt,quace»temptummundiinvniuerfomundo,(^volunlariiimperJuajetepaU- 

fertatem-.funt  tjUA  Menachis  claujlrareplent  deferta  Anacheretii  .Et  P  ossiD  .vs 

in  vita.SAi}gu(iin.AyGvsTi'i}vs,Aitfj^u^prcsbytermcKaferiuviintraEc- 

clefiam moxinjiituit, (jf  cum  BeiferuUvt^ei e coepit fecudum modum ^  reguiam 

fubJknSHs  Apo(lolUconllitutam,maxime,  vt  nemo  (juidquamprepriumintllifa- 

cittate  ha  beret,fedeu  cjfent  omntt  communia. 

Ph  LosoPHiquidem  apud  tthnicos  nonnulli  panpertatcm vo- 
luntariam.Tmplexi  funt,&  opesabiecerunt^fed  quiaChnftumfecuti 
non  funt ,  vel  ob  vanam  glonam  abiccerunt ,  verx^  virtuti.s  laudem  at 
iecuti  nonfuerunt  Petkvs  inquitS.HiERoN.m  Matth^um.PV^/fj/^r 
erat,dtues  nonfuerat,  cthos  manu^ane  ijuarebat,^  tamen  loquitm  cohfidenter, 
Reliquimuiomnia.Ei quia non^iJJi.U , tantum retinque  e,iungit ciuodptrf&um 
jMatth.  i^  18.  efi:&f-cutiJum'4ite,fecimtts,qmdiuJp,H.^idigtturdah'>fn0bitprjtmij?lESFS 
autemdtxitillvs.  K^mendcovibts  q  lodios quifecuttejtii n.e  ,tnregeneratio- 
ne,^c.Non  d/xit.^treliquiflif  omnia,hocemm  (^CRAT  ESfcit  Philofopht4i, 
&  multi  al^  diuitioi  contempferun  Sedyquijecuti  ejiis  me ,  quodproprium  tilA- 
pojiolorumat^creienttum.  EtinEpiftolaadPammachium.  Nenfatis  eH 
perfe£io  ^ conjummato viro epes cotem  -ere pecuniam  d<Jppare,(^proitcere,quod 
fnm0ment0perdt&  initenirtpateH.Fecit  hec  CrAtesJhJ^  Jiusfecit  Atttifihenes^ 

ftte- 


P.C.f. 


fi.libioj. 


JH.ep.i«. 


V  O  L  V  N  T  A  R  I  A.  ^27' 

feceruntphrimut^uoivitiofilpTnoskgimui.PlutdebetChriJIidifcipulmpraJliirtr 
quarn  mundipliilofiphui glori*  animal ,  (^popularis  aur£ ,  at^  rumorum  z/enale 
mancipium.  Tibinonfuficitopes  contemmre,nifiChrifluT»fiquarU.  Similia 
fcribitS.BERNARDvsinquodamfermonefeftiomniuraSan£torum.  b^«"»-'' 
NEC  ixoluntaria^m  qmens,^uidempaupertaf  omnes  laudem  habet  apud  Beum: 
namdrPhileftphiomniaJisti  reltquijfe  legunturyVt  expediti  mundialibm  curis 
Judio  vanitatis pojjent  vacare  libertus,^  nolebant  cenfu  abundare  terreno,  vt 
abundarentmagisin/enfuftto.  Hosdifcernitquoddi^um  eB(^a  Chrijie.')  Beati  Matth-sJ- 
pauperes  (pmtu,jptritualij(ilicet  intentioneydefiderioj^irituali  ,propttrfolum  be- 
neplacitum  D€i,&  animarumfaUttem. 

C    A    P    V   T      I  K- 

De  Digttitate  (^  prtejiantia  huttts  Paupertatu: 

DrGKiTATEMprarftantiamq;  VoluntarixPaupertarisCHRisTVS 
Dominusbisdeclarauit.Semel,euinidopr£EdicationisfuxPau- 
percs  fpiritu  beatos  pronuneiauic,eorumq;  beatitudini  principcm 
locum  interalias oSto tribuit, dicens.  Beati pauperesjpirituyquoniamipjo'  iAM^.f^3'- 
rumeBregnumcaiorum,  Etfi  enim  nonnuUi  Patrcsarbitrati  fintnomi- 
nePauperum  fpiritu  intelligi  humiles,  vt  Hilarius,ChryfoftomusjH.can.4. 
Auguftinus  &  vterqj  Gregorius  Nyflenus  &  Romanus;re6tius  camen  ch.h. ij-'»' 
intelligimusverepaupcres,tuquiavoXirrri;y„'quovtiturEuangelifta,  ^  j"jjf„ni, 
nonmodo  fignificatproprie didos  pauperes.fed q,amp!ius  quiddam  g.  debeatit. 
eft,mendicos:tuquia&voxSpiricu«prajpeinScripturisaccipiturjp^^*^°';^°' 
voiutSite,ytini\lo  Chri&A,Spirituiqutdempromptuieit,caroautei»^rma.Et 
\\\o^za\\.vtfolititijintjiruarevnitatelpiritusin  vincu!opacis,\\oc  eft.volun-  Eph.*  j. 
tatem.animorumqiconfenfionem.  SicexpofuitS.BASiLivsinPfal- 
mii m  3 ^ .HOS  Dominus beatos dicitfbeatiyinquit  fjuperes(pitnu, non quiinopes  Matth.1.5. 
fsnt  fed  quipaupertatem  certa  animt  deflmatione  elegerut ;  nihil  enim  eorum  qu* 
pratcrve-untatemeontinguataJlruendumtsieJfeheiitum-.fcq^vir.Msornnisinter 
no(dfoUt,&  diJiingui,omniummaxime  h^cpaupertas  velut  charaiiere  quopinm^ 
^iW«»»/<i«/>ro^«yf/V«r.  EtinRegulisbreuioribusadquzftionemrj^iB.q.wT- 

fint mendinJpiritu?TeCpondet.  Cum Bominus d/cat, alioi quidcm,verba qu<e^°^^- ^-^^' 
tgo  locutusfum  vobis ,  Spiritut  ^  vitajunt :  alias  verf  Spirittu  San^us  docebit  loaB.  141* 
v6S0mnia,dfJitgg(ret  vobisemnia,  quitcung^  dixero  vobu ,  ^r .  Hijitntmenditi 
(piritu^qui  non aliam ob CAHfamvUim  admtnditttatem  d^uernrunt,  quam  oh  do- 
ffrinam  Domini,qui  dixit.  /^ade.  vende  omnia  qux  hahrs,c^  dapauperibus.  Si  ve-  Matth.  191  a»> 
ro  quis  ohlatamfbi  etiamquomodocumg^  mendtcttatem Jiijceperit  ,&nm  adDei 
voiuntatem moderatusft,vtLaziruf,  ne^hic  a heatitudi'  eilli excluditur.  Eo- 
demmodopaupertatemfpirituscxpofuit.S.Ambr.inX,ucamhb.5:.c, 
^.&.S^  B£i(.N.  loco  ancexutato, 

Secv»' 


5^8  P  A  V  P  E  R  T  A  S 

Se  c  VN  D  o  eandem  dignitatem  oftendit  D  ominus ,  cum  vita;  Chri- 
Tkiatih.is  w.     ftianasperfeftionem  in  Euangelica  paupertate  coUocauitdicens.  5i 
viipcrfeBiuej[e,vade(jrvende  omniaqu^  hal>es,(;^dapauperihfii.  Cuius  rei 
A.rcrni.zo.      caufam Teddit.  S.  Ambrosivs  ,  vel  Maximus  in  verba  Matthxi.^i 
.Matth  18.1.    .mmr eB inre^o caloruf» ? Idee nudi&itinjeculo  nafcimur ,nudietiam accedi- 
mttsadlauacrumivtnudi  quog^^expediti  ad.cceliianusm propererntu.  ^attt 
autem  ineongruum  (^Ahfurdum  cfi,  vt  oJfemjiudum  mater  gemtit,nudumjtfci' 
tit  Ecclefta ,  diues  intrare  velit  in  cselurnfPropterea  adokfcenti  iili  diuiti  in  Euan- 
felio  k  Saluatore  dicitur,  quifibiiujltisvidebatur  (jrfanStus ,  (^  omnia  legis  man- 
data  complefle. Si  visperfeSiits ejfe,vende  omnia  tua,(^ dapauperibtu.  VJqueadeo 
enimmdavirtfisaptacceloeH,vtquamuiiiuJlus:quamHisfan^u-s,aurumveldi- 
uitiaipojpdens,  nonpofftt  tffeperfeiitti.   Talem  enim  voluit  adolefcentem  illum 
Domintis  adparadljitm  redire ,  q^udii  Adam  fuerat  de  paradiji fttblimitate  de- 
ie^us. 
■B.inc).  S.ScripturisconfentiuntPATREs.  S.  Basilivs  fn  Kaiiim.Notinuy/i, 

i  n  quit  ,Juntpauperes  vere  beati  ,qui  ardore  tuend£  religiefapietatii  cmnia  con- 
tempferunt,&  (l>e  ille^i  diuin<£  illtm  opuhntiiz  mundiakm  sfflutntia  m  nthili  du- 
Matth.5.4.      xerunt.  cuiufmodieratpauperilleloannesdomummllampof?idens,nofamu[um-, 
non  bouem,inquoararet,nenagellum,nonleiium,nonmenfam,noHpinem\  cuitif- 
Heb.n.  38.       tnodi  &  Bliiu ,  cuittfmodiftteruntjinguli  finSijrum  tllorum ,  qui  circuierunt  in 
A.t.6.  meletis(^fell^btticaprinii,egentes,angu(iiati,  doloremale  affeclt.  S.  Amoro- 

sivslib.  I.  in Lucam.  rrimambenediilionem hanc.  (Beati  pauperes  ipiri- 
tu,)  vtcrg^  Euangelifta  ,Matthxtti  (frLucas,poftiit.  Ordme  enimprima  eH  &  pa- 
rens  quiidam,genera tiog^  virtutum:  quia  qtti  contempferit  fecuUria ,  ipfe  merebi- 
tftrfer/ipit(rna:necpotekqufquammeritum  regniccelefis  adtpifci,quimundica- 
-Ch.hom.i».     piditate preffusemergendt  ncn  habetfacultatem.  S.  Chrysost.  in  epifto- 
lam  ad  Hebr^os,  Nihilopulentitts  eo,quipitipertatem  fponte  dtligit ,  (jr  cum 
alacritatefujctpit.  ^uomodo  atttemho,?i'iqitis.Dicam,^fivuitis, rpfolmperti- 
tore  ditioremcff^'pronundoeum,quijpontepaupeftatemelegit.  ^His,dtcmihi,di- 
tior efi,quiper  fingtiios  dies  exigit,(jrfejlinit phira  coUigere ,  dr  timet ,  neaVtqtiid 
ti deficiaf.an  ill€,qni  nihil  coUtgens  in  affltterrtia  multa confijht ,  ^ nuUius  egti? 
idJiom.i.       ^t ad populum Antiochenum.  CM^ig-apoff f^iopaupertoA fapienteripfam 
ferentibits,thcfaurtttquinequeatatferri,hacti\ttsfirmiftmtu,inculpabilispoffef 
fto,diuerforitimabinfidiis  tutum,  Et  infra.  £^dentmdicmihi,Eliapauperitis? 
Jedpropterea  omnes  diuites  vincebat,quoniampauper  hic  erat ,  ipfamveropauper- 
tatem  ex  mentis  opulentia  elegit.  ^uoniam  enim  omnem  pecuniarum  copiam, 
mimifui  magniiudine  ptitautt  effe  inferwrem ,  ntc  phtlofophia  fiia  dignam ,  ideo 
tantampauperiem  amplexattts  eU.  idcirco  Rexpauperis  indtgebat,  (Jr  adcorpfts  ni- 
hilpltts  quam  meloten  habcntis  hiabat,qui  tantum  habebat  aurum  :JicJplendidier 
3d.hom.4«.    4r(ibea eratmelote,&  regalibftstiu/isiufifJelunca.Etin Matthxum.  Siintueri 

-'volta- 


V  O  L  V  N  T  A  R  I  A.  U, 

•itolmrls  inimam  homink  auriim  iimantls,im(ttJes  eam,ve  vefiimentunt  a  decem 
milhbniverrttiumcorrofhmyUaeimperforatam^jndi^aJolicitudimbmtfj^apec- 
citisputrefaiJam,&4ruginep[mam,Verumhatidtil{S<kanimaj>auperiiV9luH' 
tarif.fidf>oiim  falget,vi  anrum,  (plendet,  vt gemma,ifflorffcit-,vt rofa.  Non  efl 
iHu  tinea,  neg^fur,  ncg^folicuudo  negotiorum  huiui  vitx,fedficui  angeUtt,  ita  con- 
uerfatur.  Tionfuhtacet  d£monihu(,non  afftfiit  Rcgt,feda^tjht  DEO-,  non  militai 
cumhominibusfdcumangelisS.kv^vsTinYsdcYethis  Apoftoli,agei"is  A.ferm  t«. 
dcverbisS.  Vcttis.dch\idam.  Aurumdrargentum nonhabeo. Netinqu.it, '^^■i-^- 
mirareris  pojpjjorem  virlut«m,anteaprofe(fut  efi  abrenHnciatorem  diuitiarum. 
lujle  nam^fia[uebatur,  vt  la  rgireturfigna  ,qui  opes  contemp^rat.  ^uidhacpau  - 
pertate  djtim^.quidhac  virtHtepauperiHi?TeJlimonium  erge  virtutu  ficutura  eB 
profijftopauptrtatis-  Vnde  Apoftolus Isquebatur.  Tanquiimnihilhahentes,^o  «••Cot.tf.i». 
mniapojjidentes.  ^idigiturhacpaupcrtate  ditiuf ,  gurum  (^  argentum  non  ha- 
beofSedejui  dh  ibet^cfrti  argentnm  nen  habet?  Ebquium  vehemens,eloquium  igne 
mrgatttm.  S.Ioan.  Qi-iMAC\s.Nuditafrerum,omniumcurarumeHdepoJi-  C.graJ./*, 
tio7ficuritiis  vit.t,viaior  omnihuiimpedimsntis  Itber  ,manroris  alienaticmgnda- 
torum  fides.  Nudus  monachsts  mundt  tetius  eB  Domirrfu.  Deo  enim  curamjui  cre- 
didit,  (^perjidem  omnespojftdetjeruos.  Non  dicet  hemini  nece^itatemjitam,fed 
qu£itffcruntitr,(juiji dem-.nu  Demimfufiipiet.  Nudus operaritss tetiusmortatis 
aff'e^ionisinrmi:m,qujtfthiadfmt.,qttaft»onf,nt,itaexillimat.^. PetRVS  Da-  ^^°*»- 
mi-ini in  h.am\\\SLdcS.Vscned\C(.o.DixitSimonPetrus.idIeJitm.Eccenosre- 
Itofuimtu  om^^ia ,  amica  prorfm  confabulatio ,  ^  fermo  omni  oratorio flore  ventt- 
Jlior.Soliefmeverbnm  m  ignapromiffio,0pusfanHum,dtgnum  henediBionerelin- 
quer e omnia,& itqui  Chrtjium.  H<ecfunt  verbavo!untari*perfitaferiapaupertii- 
ii5,qiii£mona(}tri.igenuerunt,qu£clauflramonachis,  anachoretis filuas  copiofifis 
rep-eiterunt.S  Bernardvs  adHactoncmTrecenremEpifcoputn.iVl!»- ^«P^J- 
biiis reucra  tiiu'm  Pauperta/is,quam ipfe  DEVSerecommendansprophetico.  EgO' 
Jitm,iiit, vir  videns pxupertatem  meam .  Super  omnes  regies  thefauros,  hicvos  titu-  Thren.j.  r, 
lus nohtlitatamp!iMs,dr redditi/lufirem.Etin fermone de omnibus fandis.  Sera. i. 
.^id  tam  ahfconditum ,  qttampaupertatem  ejje  heatam  ?attameM  veritas  loqui- 
tur,qtta  nec  fUi,necfiillerr  potcff,  dr  ipft  eH  qua  dtcit,  queniam  beatipauperesffti- 
ritu.Sicvos  infenfatijitij  Adam d  «itiasqtijritis, diuitias defideratit adhuc,cum 
iam  beatitudo pauperum  dtuinitus  commcndata  ,pr£dicata  mundo ,  creditafit ab 
hominibus.  j^arat  easpaganfts,quifine  Deo  viuit.  ^u^rat  ludatts.qui  terrenas 
tromiJfionesactepit.SedquafiontemagistautqtiamenttChrifiinnttsdiuitiasqusL- 
ritipojlquAm  Chriflus  heatos  pauperes  effe  prttiicauit?  L  ege  no- 
ftrumH/EKON.Platumlib.t.dcbono 
Scatus  rcligioficap.|. 


Tt  Cap. 


55*  -    PAVPERTAS 

C   A   P   V    T      III. 
"De  fmciuyoluntanaTaupertatist 

PRiM V  s  Frudus  eft,quoci  fit  mericoria  vit<^  a;cernx,clare  enim  cnu- 
, ., .  tiac  Chriftus  Saluacor .  BeattpauperesJ]>mtu,qtioniam  ipforum  efi  regnum 

A.fctBtts.  coebrumyFelicitasmagna,\nc^\\\tS.  AvGVSxiN.deverbis  Apoftoli.C'/'r?- 
jiianorum,  quibus  datum  efi,  "Jt paupertatefaciantpretmm  regni  ca^lorum .  Non 
tibi  dijpltceatpauperta-s  tua,nihtleapotefi  dititis  inueniri  .Vis  noJJe,qtiam  locuples 
Jit?caslum  emit.  ^uibus  thefauris  conferripojftt ,  quodvidemuspaiipertati  indat- 
tum?Ft  adregnum  coelorum  veniret  diiiespojfejfonefua  obtinere  nonfotefi,ntinc 

MatA.r9.2f.  obtinet,vt contemptaperueniat,  DeindeidemSaluatoralibidcclaraceam 
nonfolum  promereri  vicam  xcernam^fcd  ctiam  magnum  &  eximium 
theraurumin  coelo.  Ynde  S.Cy  PR I A  K.inIii3ro  de  lapfis.Dtfw/»«j^(7«^- 
tttm  magifier,  ^prxmonens  ^  conjulens  infuturum.  Si  vis,inquit,pr<xfe£tus  ef 
fi,vade  vende  omnia  tua  ^  dapattperibus  df  habebis  thefattrtim  in  coelts,  ^  ve- 
niifequereme.Si  hoc  ditu.tesfacerent,perdiuitiasfuas  nonperirent,thefaurum  in 
cceloreponentes,eJfetiuccelo  dfcordfanimus  d^fenfiis^fi  thefatirus  effet  iucoeb. 
Necvinciaficulo  pofiet,qtti  vndevinceretur  in  ficulo  non  haberet,fequerettirBo~ 
minumfolutus  dt-  liber,vt  Apofioli ,  &Jub  Apofiolts  miilti,  dr  nonnttllifpe fece- 
runt,qui drvebtiijuis,^' parenttbtu derehciii tnditiiduis  Chrifio  nexibns  adha- 
firunt.  Etpaulo  poft.  Dominus ataemquibus  nospr£miis adcontempttimret 
familiaris  inuitatjiayua  h^c  d"  exigua  huius  temporis  damna  quibtts  mercedibtts^ 
fenfat  ?  Nemo  efi ,  inqtiit,qui  relinqua  t  domum-,au  t  agrum,aut  ptrentes,  atitfia- 

•a!.  eentJe*.  tres,aut  vxorem,atitJHiospropter  regnum  DET,  d"  non  recipiat  ^fipties  tanttim 
inifiotempore,infecukautemfuturovitam  leternam.  Si  qu^ras ,  quantus  fit 

i.Cot.i-9.  illethefaurusinccelo?RerpondeocumApoftolo.  ^odoculmnonvi- 
dit,nec  auris  audiuit,nec  in  cor  heminis  afiendit,quapr£parauit  Deus  iis,qui  diti- 

€k. hom. 4»._  ^nt illum.  Vnde CKRYSosx.in Marth 2um .  S^uirenunctationem bono- 
rumfacit,is  nullam  iaBuram,fedquiifiuofiiJfma?nfacit  mercaturam. 

II.  Fruftus  eil,ingens  remuneratio  etiam  in  hac  vita,  tam  tempora?- 

Mattk./j.ip.  lisjquamfpiritualis,  NamvbiS.Matthseusdicit.  Omnis quireliquerit d>- 

Maxc.  I».  jo.  )num,velfiatres,autforores,dfc.centuplumaccipiet,lS,\atc\!iS  zit,acciptetcenties 
tantum  nunc  in  tempore  hoc ,  domos  drfiatres,&forores ,  d^  matres,  drjilios,  dr 
agros^cumperfecutionibti-s.  Lucas  vero ,  recipiet mtiltoplttra  in  hoc tempore :  ex 

lucts.jo  quibusverbisS'.Luc£eliquetnumerumfinitum(centupIi)proinfinito 
pofitum,vt  fit  fenfiis  infinitis  partibus  plura  accepturum ,  quam  alios, 
qui  emfinodi  paupertatem  non  profitentur.  Varietate  autem  fuarura 
interpretationum  Prifci  Patres  racile  indicarut,  qnanta  fit  ea  remune- 

Chty.retm.7.in ratio.  NamprimoORrGENESjChryfoft.  Audorimperfe£tiinChry- 

«p>adRom.  foftomo^Theophyladus  &  Eutymius  exponunt  centuplum  in  hac  vi- 
taideoaccepturum,quiacharitas  omnia  quafi  communiainter  Chri- 

ftianos 


V  O  L  Y'  N  T  A  R  I  A.  }$i    ' 

ftianos facit.  Siquidem  omncsviros  facitfratres,omnesfcemiriasfo- 
roresjomnia  bona  communia,  vt  inter  primos  Chiiftianos  faftu  fuifle 
legimusinApoftoIorum  Aitis.  z.  S.  Gregor.  inEzcchielem  centu-  A<a.4jy. 
plumaccipitproperfe6i:ionevit2EChriftianjE.iffc7^,inquiens,^frff»-  ,.  moier.* 
tenarium  magnaperfeciio  defignatur-,jicHt  de  eleEiis  dtcitnr.  Omnis  qai  reltnquit 
domum,velfratres-,autfororeSi  S-c.  Neque  enimJknSfus  quifqiie  ideo  terrena  de~ 
ferit,vt  hacpojjidere  in  hoc  mtmdo  multtplicitispoJJit:quia  quifquis  terrenoftudio 
terram  reltnquit,terram  non  relinquitjedappetit.  Nec  qui  vnam  vxorem  defertt 
centum  recepttirus  ejifed percentenartum  numertim  perfecfio  defignattir.  ,^uia 
quifquispro  D  E  Inomine  temporatia  at^  terrena  contemnit,dr  hic  perfeElionem 
mentis  recipit,vt  iam  ea  non  appetat-,qu£  contemnit.  Centies  itaque  recipit  quod 
dedit,quiperfeQionisJpiritumaccipiensterrenisnontndtget€tiamfth£c  nonha- 
het.  Patipertas  qtitppe  in  inopia  rnetis  eH,non  in  quantitatepoJfeJJtonU.  5 .  S .  B  E  R  - 
N  A R D  V  .s  in  fine  Declarationis  ad vcthz,ECCEreliqHtmiis omnia,ccnt\i- 
plum  interpretatur  de  ipiricualib.  Dei  donis.  Fidetur,m<\\iit,Jortenon- 
nttllis prxfentemjancforum  commumonemfacultatumpariter  d^  voluntatii  hoc 
hco  centupUnomine  defignari.  Et  magna  quidem  hxc  ipftconfoL%tto,fednon  adeo 
generalts,vt pofit  vniuerfaliter  omnibus  cmenire.^uantos  enim  San^iorum  aut 
voliitarie eani  deferuiJfe,vtmachoretas,autvtolentiaperfecutionis,vtMartyrei 
exilio  reUgatoSihtimana  cejolatione  nouimuscaruijje?  Datum  optimum  eft  centtt- 
plum  hoc^efurjum  defcendttapatre Itmiinu^t.  An  non  denig^  omniapojftdet ,  cui 
omnia  cooperanturm  bonum.An  non  ccnttiplum  habet,qui  impletur  Spiritu  San- 
£to,qui  Chrtftum  hahet  in peBore?NtJt  qttod loge pliti  quam  centtiplueft  vifitatio 
paracleti  Spiritus(jr pr.ijentia  Chrilli.fluam  magna,inq!nt,mtdtttudo  dulcedinis  Pfal.>o,  20; 
tuA ,  Domine ,  quam  abfindifti  timenttbtis  te?pcrfeci(ii  cis ,  qttijpcrant  in  te?Hoc 
ergo  centuplum  adoptiofiliortim  eft,lihertasdrprimiti£jpirtttis,delici£  charitatiSf 
gloriacorifcientix,r€gnumDeiquodintranofeJ},mnvtiqtieefcavelpottis,feditt-  I-uf.17.ii. 
ftitia,drpax,(jrgaudium  in  Spiritu  San^o.  Gatidiumfane non  modo  injpeglorix,  Luc.u.  +?. 
fedetiam  in  trtbuiatiombtu.  Htc  eft  ignis  que  voluit  Chrijlus  vehcmenter  accen- 
di.  Hacvirtus  exalto ,  quiz  Andreamfectt  ampleSli  crucem ,  Latirentium  ridere 
carnificem,Stephanumpro lapidittbtis fle^ere genuaadorationem.  Hdicillapax, 
quamfuisreliquit  Chri(lus,qttando  dedit  c^fuam.  HecgratU  dettotionis,  dr  vn-  i-Ioan.  1.17'. 
/iio  docens  de  omnib»s,qtiam  experttis  aouit ,  inexpertm  ignorat,quoniam  nemo 
fctt  nifi  quiaccipit.T)i.m<:!Ao  an.Cassianvs  ceutuplumaccipit/^'°"'*+"^' 
pro  renumeratione  temporah  &  fpiritali ,  c[\xx  tempoubus  Apoftolo- 
rum  cernebatur  in  Chriftiauorum  catibus  r^ligioiis , fi^  nuAc ptiult^s 
feculisexperientiaprobataeftinmoiwfteriisbeiaeiftftitutij.AHegata_  , 

enim  S. M ar c  i  fententia.  Centuplam,s.iz,namquefratru}n,parentjfmvere-. 
cipiet  quantitatem ,  quifquispatris  vnins  velmatris ,  feufiltjpro  Chrifti  nomine 
chnritatecoatempttifnommiimqHiChriftodefiruiftntdileflionemftnceriJfimam 

Tt     2         trmfit   ■ 


•    331  P  A  V  P  E  R  T  A  S 

trAnJit ,  ^ro  vntfiiUcet  tot  inueniens  patres  ,Jratres^  feruentiere  at  frdftantierf 
fihiaffeilionedeuinCIos.Muttiplicata  ettam  domorum  at^  agrerampo£((?wne  di- 
tibitHr,t]uifquisvnadomopro  Chrifti  diknione  rekQaitnnumera  monachorum 
^a.hitacula  toKquam propria  popdebit  i»  quacun^  orbuparie  velut  in  fu£  domm 
turefucc edens.  ^uomodo cnim non  centuplum ,  ©-y? Domini n ofirifcn^entiafit  ■ 
feradtici  aliquidfas  eH,pltn  quam  centuplum  recpu ,  c^ui  decem  vcl  vigintiferuo- 
rum  minifleria  infida  ^  coa6litia  derelinquens  tot  mgenuorum  ac  nohilifim  (pon- 
t.aneofu!citurthfequio?&i.c  Et infra. Nonneehjecroctiaminhoc  centupUm gra- 
tiam  euidentipme  quifideltter  Chrijlo  dejeruiunt  c9nfecjuuntur->  dumpro  nomine 
emafummis  Principthtts  honorantur,aclicet  ipfi  hunianam gloriamnonrequi- 
rar/l-,venerabilestamen  etiimin  perjecutionum  a*g:Jliuiudicihm  cunSOs  acpo- 
teftatibt^s fiunt,eiuorumvilitas  etiam  mediocrthinjorftan  dejpicahilis  fjfepotutf- 
Jetjvelpro  obfcuritate nataUurn ,  vetpro  condttione  feruili ,fiinfeculari  conucrfa- 
tione  manfijjent.  Per  Chrijiiautem  mtlitiam  nohilitatis  nemo Jiatw  lontumeiixm 
comrnguere  ,riemo  chjcuritatemgine>  if  audehit  cppsnere ,  quin  potim  iUisipJis  vi- 
l'Jsim^conditioffisopprobriis,  qbthiuconjundtt^dthonejlari  cetcrijolcnt  Chrtfi 
Theod.5, hift.  famuligloriofiui nobilitantHr.^odeuidenttm tn Albate I O  A NKEiniUa ere~ 
s*z  m    C2    mo,qu»Lycooppido_adiacet,(ommoratur,poJjummapprolare.  ^ui pen>bj(uris 
~  maioribui  natus ,  ita  pro  Chrifti  nemtne  vntuerjo  paene  humanogeneri  admira  hi- 
lisfa^ut efi,vt cum tpjiquog^  rerum prifentitirn  Domini,  qui mttadt louifu at4jue 
imperiij gubernacula  reunentesettam  potentibw  cunSlis,  regihtK^  terronfunty 
velut  dominum  vencrarentur,c^oracu/a  eitu  de  tamionginquis  regionthMexpe- 
tentes  imperijjiti  apicem  (^  (latumfidutis ,  tUorum^^prouenttu  iUiusorationilius 
merttif^comraitterent .  Wxc  CalFianus. 

1,1 1.  Erudius  efl ,  quod  hominero  l;berera!>iDanibus  curis  &.forici- 
tudinibushuius  fecuH,  vtpecuni^eadaugendx.agrorumcoledoruHn,. 
ve£tigaliumexigpndorum,litium  agitandarum,&fimilium.  Vnde 
li.wp.ii.       LAexANTivslibrofexcoinftitutionum.^/^^inquitj/a/rfw^tf/JiSij^w- 
mopaupertatem  times^quam  etiam  vifiri  Philofephi  laudant :  nihilkmctutiusai- 
hil^tranqMtllttise{feteJlatur:HocquodtimesJoltcitudiKumforittsefi..^tndveT 
rertfinxum  (^Jra^le  henumfacereftmfittrnum,tuti]:iefaurostuos  cuJiodiDeo 
(redercvbinenfurem pr^donem^  timeas.  £lut  apudDeum  diues esi,  pauper tjfe 
nunquampoteft.  Magni  (jr  excfji  animicB  dtfptctre  &  cAicaremortalta.S.BiAS  i- 
j.iys  ei&tionc  dc  diuiziis  8c  pznpeTtzte.In  hoc  vnti,2.\t,nospauperes  diuites 
longeanteimtts,qu0dJcilicetcurarHmminttifuJiineAmfu:ludihrioetiamhabemtts 
ipjfs  vigilioi.  habenJes ,  dum  nos  Jcmnum  capimtis :  tum  ctiam  rebtts  intentos ,  ac 
Cli.  ip.  f, .       dnxios,dumnos  omni  moiefiacaremus^animo^  vacuoJuniut.S.  CHRYSosT-ad 
Thepdorummonachum.  l^^on ell profelio ,non eH  emnibuscurisjolutusac 
liber,nijifihu  ilie,  qui  Chrijio  viuit  acfiruit.  lUefimpcr  vniuerfis  quacun^  funt 
mt^lisfuperiorinuinitHritAntHmvlJeipfotkdtttrfumfevtinelitimmico.Miusei 

obtffe 


V0LVNTARIA.  jjj, 

•  tbejfe  mhilpeterit ,  nullim  vfnfuam  Rtgit  caftiuA  coHa.  iugo^hmittit  >  Honftcul- 
titum  damr,isfollicitdtur,qmfpe  qui  dicit,  cjuodnihilintuUmus  in  huc  mundum, 
tJCtLhinc  quicquam  atferrepoterimus,riongloria  aut  henorum  cupiditaiefupcra- 
tur.Scittaim  quoJnoiiidigaitM  noflra/eruaturinccelo ,  noncenuiciis,  nonplagis 
adiracundiam  commouetur.  vnumtantumChriJfianm  iudicaemalum  tfo/um^ 
formidatyDominicakftisoffenfam.Namillaalia,boceJl,imminutionemftcunia- 
rum,ami[ftonempatrix,ptriculum  vitA^quorum  omnes  ttiam  memoriamperhor- 
refcunt,permciofaprorfmefftnoncredtt.  ^uidenimcelJitispottB ejje,  quidtutitu 
quamvnam  tantum  nosfelicitudinemgertre.quemadmodum  Deoplacerepofft- 
«w«i(?VEB.vM&fideiexpertes  Philofophihunc  paupertatisfrudum 
laudarunt^vtSENECAadLuciliutn. Proiice,^z>omnia iJla,Jifapis,imo,vt s  «p'?» 
fafias,dfadbonammtnttmmagnocurfu,actotiiviribusJende.Sivisvacarta- 
nimo,autpauptrfisoportet,autpauferijimilis.  NonpoteHftudiumfalutareferifi- 
ntJrugaUtatis  cura,frngalitas autempaupertas  voluntariatli.Z  E  N cteueNa-  N.oiat.47  • 
zianzenojcuminmans  tempeftateomniabona,ruaproieciflet}Gra- 
tiam tibijinqiiit j fortuna habeo,  quaemeadphilorophicumpallium 
redigis.  MehusCRATEs.Theban.uyxquinonnoceiritate,redvoIun- 
cate,cum  ditiffimus  efret,au£toreHieronymo,magnam  auri  fummam  H.ep.13, 
abiecitinmare,quodciiopibusnegaretfc  poiTebene  pbilofbphari. 
1 V.  Frudus ,quod  paupertatem  voluntariam  colentibus  nihil de- 
fit,\uxtsilludApoii:o\i)nihilhabeKttse^omniapo/pdentes.Vndc.S.BzikiJ.^^^'^'^^^^ 
inCantica,ditlumilludChrifti.  Sitxaltatasfuero a terraomniatraham ad io2a.n.it. 
w<'//>/*fOT3n6  dubiEauitomnib;fEatrib.-fuisaccoramodare,quib.  omnia 
ne-folum  adiiciantur,  (edetilfubiiciantur.fi  mun^du  Gum  opibus  fuis 
rd.q^ennt.^^d/iitaeTi^nqmtinonputentdiuiteshuittsfcultfratresChriJlf^^^^-i-i- 
fekpi/Jftdcre  caeLeJiia,  quiaaudiunt  dicenttm.EeatipauperesfJpiritu.quoniAmipp- 
rume(}rfgmmcalorum,nsneos.,inqugm,ii{limetfoiacale(itapo(pdire,quiteajo-' 
Ur-diunt inpromt&one.  foSidcnt dt terrena,dreiuidem  tar auam nthilhaben 
teSiO' omma poiJidentes:eo pro certomagis D0fnint,quo mtnMi  cttptdt-Den'que p-  _,„ 
deU  harfitmjotu! muadtisdtuitiarii  cft.  TotU4plane,quia  tam  aduerft,quam prO' 
jper&ipjius^i^ueomniajeruitnit  et ,  dzcoeperanturinibonum.  Ergo  auarnsterrena 
efaritjvt  mertdu»s,Jidelisconttmnif,vi Dominus.  lHepofJtdendo  mendicat,  ijie 
fWiftw»^;?i8'<3yf^«4/.Haud  fecus  Chr  YSO.ST  .aduerfus  vituperatores  vi- chr.lib.t. 
txraonaftica:,agensdemonacho.  Studes ,inquit:id magis addifiere,quo- 
nammodoilie diues ft ,acteiffoq«itam  multa pojfidfs  longe  epulentiorfhocego 
tnodo^te  doceboyoftendaw^te,  fi  tlltcompateris,fdpati ,  qttodiHumpattarbitrarit, 
at^extremaiipaupertatsidegt^rt.Nern^e  enimtu  eerum  iantum,qu£poJfides,do- 
mintu  es,ille  vero  smnttim  qux  (iim  i»  teto  orhe  tcrrarum.  Sin  vtro  tu  miritss  cre- 
dis,age  adtilum  adducamHs  ac  perfuadcantM  ^vt  de  monte  dfcendens ,  magis  au- 
tm  ilitc  rejjdens^alicui  txbU  ytjHi  df  ditutts  valde ,  &  rtligtoftftmt ,  mandet,fibi 

Tt    i         mittat 


J34  P  A  V  P  E  R  T  A  S 

mittxtauripondM,qMHtumipfevls  ,fme  cjiditilltidmnpxteretur  jilUvelillim- 
digenti  dare  iubeat ,  videbis  diuitem  illnmfibi  deuotiui.,  aLtcrins,^romptim  obati- 
dientem,quiimfa.ceretnuttt  tuoquiuls  ex  dtjpenfatoribm  tuis.  Namhicquidemy 
cum  aliquidiubetur  impendere  ,mcerens  dr  trifiis  idfacit:  contra  ille,cum  non  im- 
penderit,maxime  treftdat  at^^anxius  efi  ,nefortein  dliqiio  offenderit  ,quodfibi 
jeiufmodi  nihil  imperetur. 

Acc  EDiT,quodnihiltal;busdeenrc  poffit,quiaomnem  fuam  fpem 

?f»ljj.u.        &:fiduciamconieceruntinDEVMjfecundumilludP(almi.Dm>fjf^/»- 

erttnt  drefurierunt  ,inqmrentes  atttem  Dominum ,  non  minuentttr  omnibono. 

.Chiom  si-     Vnde  Chr  y  s  o  s  t  .ad  populum  Kntloc\\s.nu.v[\.Deopafcente  nen  optts  efi 

ms  effefohcitos.  Namficttt  Rexfipromiferit  quotidiamtm  victtim  ex  cellariisfnis 

Jepriebtturum , iam  inftttttriim confidis :  miilto  mxgts  ciim  BEFS pr&beat ,  d^ 

omma  tibi  tanquam  exfonte flttant,comienit  te  omni  curafolutum  effe.  S  i  autem 

polTit  omnem  carnem,  multo  magis  iibi  dicatos.  Quod  diftum  Chry- 

foftomi,nonadvtilitatemmodo,iedetiamgloriam  Paupercatis  per-- 

tinet.  Ingens  enimgloria  eft,  talem  habere  vittus  noftri  quafi  cecono- 

mum&procuratorem,quiangelisincoelo  prxfidet,  &  fub  quo  cur- 

uantur,qui  portant  orbem. 

V.  Fru£fcuseft,quodianuampra:cludatomnibusvitiis,tollitriqui- 

dem  &  excindit  cupiditatem,  radice  fcilicet  omnium  vitiorum.  Nam 

£.Tim.rf.  "•     Apoftolus  in  priore  adTimotheum ,  cum  dixiflet.  Habentes  alimenta,dr 

quibtts  tegamur,hit  contentifimtts.  Nam  qui  volunt  diititesfieri,  incidunt  in  ten- 

tationem  drlaqueum  diaboli,dr  defideria  malta  intttilta  ^  nociua ,  qu£  mer^unt 

hominem  in  interitu  drperditionem,  fubiunxit  caufam.  Radix  enim  omnitim 

C.hom.i7.      malorum  efi  cupiditas.  In  qu2  vcrba  S.Chrysost.  Pauli*s  ioquitur,  2.\x.,imo 

in  eo  loquitur  Chrifim.  Videamm  pUxne,an  ipfa  quo^  rerti  experirnenta  tefientur. 

^uidenim  malipecunix  nonfaciunt,imo  nen  peciiniie  quidem,fidmdi  voluntas 

ipfis  vti  nefcientinmfCtiius  ergo  m.tli  ilU  caufit  nonfunt?nonne  harum  gratia  con  - 

cupifiimui?non  rapimm?non  eiulatuperfirepimtis?  non  iniicitmias  fubimta,  non 

["oferimus  rixits?nsn  contentiones  perpetuas  teximiis?nonne  illA  admortuos  vf^ 

impias  extendere  manm?nonne  interparentes  drfi^atres  fmierunt  ?  nonneiurit 

nAturA,ac  prxcepta  Dei ,  dr  omniaprorfus  vioUrunt,qui  illariim  tenentur  defide- 

rio.  Tolle  itaej^pecuniarumfiudium ,  dr  omnia  malafithlatafunt.  Conquiemt  bel- 

lum,inimicitt,e  in  gratiam  redeunt ,  fedatizfiint  hxrefes  &  lites  omnes. 

V  I.eft,quod  viam  patefaciat  omnibus  virtutiWus.  7'<?«^fr/<«'^»/7w,in- 

S .inc.t.  quit  S.  B A s I L .  in  Ifaiam  ,p<tdagoguiefi ad  colendampietxtem ;  contra diuitiA 

anfamprabent  adcotumeium  d-  irrogandaimuri.im.  E  t  i  n  epiftola  ad  Olim- 

ILtf.  1S9.       pium  paupertatis  oforem.  Ttinc paupertatem,  quamfic  amanter compleStory 

vtpotephiiofophixaltrice,abuf^finib.fuis  exiges,profligabis,depelles?^tin  Pfal. 

^y.  Pecunia  iam  quibufdam  miniftm  efifa^a  lusHnA.contrapaupertasmultoi 

eoYHnH 


V  O  L  V  N  T  A  R  I  a:  -       Tjf 

eortm^uimakjuntinjlituti-^dfobrietatentreduxit.  S.  Greg  OR.  inepifto-SNa* 
\a.!idlielenium paujiertatemjacram ,  appe//at,co/Kmod/JJimum  ziirtutis  orgi- 
num.  Etipfe  oratione  in  Maximum,  qui  paupertatem  probri  loco  ei 
obiecerat, paupertatem  'vocatfuas  opesdrcopias. S. Chrysost. adpo- c.hom.ij." 
n\i\vim. Paupertas  innumeravit£  noJtr£  i/Jtu/it  hona,  drjtne  paupertate  inuti/es 
diuitiig.Ne  ca/umniemur,neg^  has,neg^  i//am  ipatipertas  enim  cr  diuiti&funt  ar- 
ma  ad^uirtutem  vtra^ferentia^fi^veiimm.Et  z>t  difias  quodhoc  uerum  eH,i//ius 
mibi  lob  recordare,qmJfmu/dr  diues  &pauperfacim  eU ,  dr  vtra^arma  traBa  -  lob.ji.  j». 
uit,  dr  i»  '^^fif^r  "^i^if-  ^<t^  quando  diues  erat,dicebat.Ianua  mea  omni  venienti 
fuit  aperta.  ^Juando  veropauperfaclm  eU ,  dicehat  Dominus  dedtt,dominus  abf 
tu/it.  Dttmfuit diues ,mu/tamhoJ^itaiitatem  : cumfa^us eft pauper,mu/tampa-  lob.i.zr. 
tientiaexhihuit.  Etiterum.  Cumiradimittereoporteat,citinuidiamextingue-  iill»»™'"- 
re,curemitterefurore,cum  orattonem  ojferreycum  henignitate  drmanfuetudine, 
cum  modejliam  dr  cbaritatem  exhihere ,  'vhipaupertas  impedimentit  effe  zialeat? 
E/eemoJyna  maxime pecuniis  eget,veru  dr  ipfa  magis  perpaupertatem  ejfudif.et-  Loe.  «.3, 
tnim  qt{(t  dttos  obo/os  erogauit,omniu  hominu  eratpauperior,  &  omnesfuperauit, 

C    A    E.   V    T       I  V. 

Tye  Vrofrietatihta  Tattpertatis. 

PRm A  Proprietas  Paupertatis ,  figcneraliffime  fumatur, eft, vt  fr- 
gnificet  alicuius  rei  fiue  teporalis  liue  fpiritualis  inopiani.Quofeft- 
fu  S.  Gr  E  G .  Nazianzen.  orationem  fuam  de  Pauperum  amore  ita  au- 
fpicatus  z^.VIB.lJratres,drmecttpaupertateconiun£li  ( quamuis  enim  hominti 
opinione  at^iudicio  aUij  aiiisfi  adexiguam/ance  expendantur,antece//ant:patipe- 
res  tamen  omnes  in  vniuerjumjumus,gratia^  diuina  tndigemus)  hac  depauperi- 
husamandisOrationeaccipite.EtS.Avcvsr.mPCiz^.A/iquando,mqnit,(^ 
diues  inuenitttr  pauper,dr  apatipere  fjlaturi//i  a/tquid.Fenit  nefcio  quis  adflumer 
tato  de/icatior,quato  dttior.tr ajire  nonpotefl.Sinudatis  mebris  traflerit,fligefiety 
xgrotahit,morietur.aceeditpattperexercitatiorecerpore,traiicrtdiuitem,ekemv- 
Jynamfecit  in  diuitem.Ergo  nolite  tantumputare  eospauperes,  qui  non  habentpe- 
tuniam.  In  quo  quifg^pauper  efl,ibi  i//ii  vtde ,  quiaforte  tu  in  eo  diues  es,in  quo  i/ie 
pauper  efl,drhahes  vnde  accommedes.  Torte  memhra  tua  accommodas,  d^p/tts  efi 
qnamflpecunia  accommodares  Conftlio  indiget,  tup/enus  es  confl/io.in  confl/io  i/le 
pauper,tu  diues  es.Ecce  nec  ldhora4.,nec  aiiqnidperdis :  das  confl/ium,  drpraflitifli 
e/eemofyna.EoD  E  M  fenfu  alibr  Av  c  v  s  t  .  contedit  omnes  homines  efle  A.feiin. «: 
mendicos  Dei.Pf//>,inquit,in  fermone  deVetbisDomini,/^  wfi^/r»^,^^ 
tu  esDei  medicus.  Omnes.  n .  qtiando  oramus  mendici  Deifltmns,ante  ianuamagni 
patrifami/tasflamtis:imo  etiamprofiernimur,Jiipplices  ingentifiimus  a/iqttid  vo- 
lentes  accipere,  dr  ipfiint  a/iquid ,  ipfi  D  E  FS  eU.  ,^uida  tepetit  mendicus  ?pane. 
Ettuqtfidpetii  a  I)eonflChrflum,quidicrt.EgoJumpamsviuus,qui  decae/o^ovx-^.i^-. 

defee»-^ 


35tf  PAVPERTAS 

id.fet».  +t.  (ieJcenJt?Et  mtC\is.^iia»tumvifha!reas,(fuicuft^diueies,Deit»e»dicufes.  Ve- 
nituradhoram erationis ,  (fr ibi  tefroha.  Petis.quomtdo nonpauper  es ,  quipetU. 
Pltts  addoifarumpetii.  An  tto  es  diSlurui.  Panem  no/irum  quotidianum  da  nehisf 
1 1.  Proprietas  eft ,  &  fequitur  expriorCt  quo  quispluribus  eget  aut 
pluradefidcracvtfolentvaldeauari.lioceirepaupcriorc.VndeCLE- 
MENS  Alexandrinus  fcciindoStromatgo.  P4«^tfr/<«-,aitexPLATONB, 
eIiexi/iimanda,nonfacultatesdiminuere,fedaugerein/atiabilitatem.  No^  enim 
esfpaupertaspecuniiepaucitasjedin^tialrilitaf.  ^uajireeejprit^qui  bonus  efi  di- 

B.htra.f.  uesquo^fmrit.  Et  S.  BAsiLivsindiuites  auaros.omnibusopibuscir- 
cumfluentesdeclamitans.  Pauperem,it\<{nit,teipjum dicis.  Etegottcum 
fentio.  PauperprofeSio  eli  qui  multis  indiget.  Pauperes  inquaminfatiabilis  cencU' 
pifcentia  reddit.  Decem  talentis totidem  adderecontendis,  deinde viginti coA£lis% 
etia  m  totidem.Necfolum  crefcendo  non  expleturfedardintior  redditur  appetitui. 
Velutebriis  occa^optiendieii  vintcopia:fic  (^  quirepente  ditatui  eH,p'urapof?i- 
dens pluraconcupifiitifir dumptrpetuocumu^um  augtt,  niorhum  perpetui)  nutrit. 

A.Ub.i.c/.      -EtS.AMBRosivs  dcCainSL  Abelfcribens.  ^id,zir:,de  auaritiadictim, 

infatiabilipecunia  cupiditate,qu(e  quophtraabflulerit ,  eo  magis  inopemje  ejje  cre- 

.dtt.OmniJn*finuida,Jibivili(,in(ummudiuitiisinops,affe6tuext(nuat,quodcen- 

fuAbttttdat.2{ullittrapiendimedui,z>hinull.xrKenJuracupiendi.Den'gjEc(leJia- 

fies  dtcit.  ^ui diligii  argentum,non latiabaur argent!.;riec  eUfinis  acqitifitionis 

Barue^.i».    .eorum.  Eodemfpeflatquodinfermone  dc  gula  fcripfuS.  Chryso- 
s  T  o  M  vs.  Aunruicum  adfitmmum  euaftrit  d.uitiarum  culme,  tum  m,tximepau- 

S.ep.».  pfrf/?.EtEthnicusSENEC  AadLucilium.  Cuicumpaupertate  heneconue- 

nit,diueseB.  Non quiparum f}abet,fd qui p'tts capit ,p/iiiper eli .  Et.  Ismxxime 

Id.ep.i4.  diuitiisfruitur,quiminimedtuitmiriciiget.  Epicuriefi  (didumjaut  Mitrodori, 
'*P' ■*'■  autalicwuscxi/ia efficina  Et rurfusi  ]^is tiegaueritfcririqu^hufdwnpr^crptis 
efficaciteretiainjperst'J?mos ? vCrUi  his ioreu^fmii  voc.hui  jidv  ultiihshcntthus 
fonderis.NlHlLnir/.is. /iuarusammufnuIkfatiaturlucro.)^x.Nonvides,cjUem 
admodum  theatra  confment.,quoties altqna  diUafunt ,quit publice agnoJciTnus,& 
confenfu  verdrefftefJAr).u>: 

Defnnt  inopU  mu  'ta,  auariti*  omnly. 
In  nullum  auarut  honus  cH ,  in  ftpef/mus. 
tMtgistamenferiuntur  animi  ,cum  (armneiiufmodidiiiafunt. 
Is  minimoeget  mortalis,  qni  minimum  cupit. 
^uodvult  hahet,aui  velle  quodfatis  efipotesi. 

Cit.fiU.  M.TvLLivs  quoqjcxtrcmum  fuumPARADoxvM  his  verbis  conclu- 
dit.  Improbi drauari, quontamincertas,at^in cafitpofitoi  pojjefiones habet ,  (^ 
piuijemper  appetunt.ncc  eerumquifquam  adhucinuentm  efi,  cui  quodhaberet,ef 
fetfatis,  NonmotUHoncopioJiac  diuites  yfed  etiaiHineptsACfauperes  exifimandi 
funt. 

lII.PfO- 


V  O  L  V  N  T  A  R  I  A  $yf 

1 11.  Proprictas ,  Paupertasproprie  acccpta,  vt  eft  inopia  pecunisc 
aliarumq;  rerum  ad  vicam  fuftentandam  neceirariarii ,  adiaphoraeft, 
h oc  eil,  natura  fua  ncc  bonaTiec  mala ,  ac proinde ncc  virtus  cft ,  auc 
viciu.  S.  Amb ros.  in  Lucam.  5M//,ait,/>4«/»fr«dicunrur a Chrifto.  Non  A.IiS.y.c.*. 
mnesbedtipAHperes.  ?A»fert/u  emmmedU  eHtpoJftntefr  hnif^maliej/epau- 
per(s,niJifirteiSeinieSi^enJuipaftpcr^eatmyqueprophe/a  defribitdicens.  ^ui€  Prou.if.  i». 
meliorpiuperiujluj-,quarndiuesmendax.EtS.^tK'iiKY^TiVs'mc^\{io\zc]n^-'Sef.\o9. 
■^zvn.Nifpaupert/u-virtu4reputatur,JedpAUpertatifamor.Beni^beatipau^ereSy  Mattfa.y.j. 
nenrebus ,fed jfiritu.  EtS.  HiERON.inlfaiam.  exponcnsquofenfuinM.»dc.fj. 
Scripturis  paupertas  aliquado  numeretur  inter  mala,  Zij^rs»,  inquit,  Luc*  i«.zjv 
noH  tdcirco  maUJiiJiinuit -,  «[uia  cam  egejlafe  pajfut  eHtormenta  morhorum  ,fed 
malis q»dputih*niurinJecu/o,nfera hona eji csnjkfaus.  Vnde (^ diuesillepurp»- 
ratus,recepit  honajua  i»  vitajua, qu£  iUt  erant  bona,  quia  arhitrahatur  hona.  Ee 
de  LaT^ro  non  econtrario  dicitur.   Recepit  ma(afua  in  vitafutjed  recefit  mala  in 
vit/t  fuu,  qu£  mah  nsn  illi  qui  patiebaturfidaliis  videbantur.  Vtriuf^  rei  nohii 
txempfum  tribuh  beatut  loh  ,quinec  inhonis ,nec  in  malisJeculivi^Mtff,JeJloi.r. 
0mniipmmentisfirmitatfjujlinuit.  ^uamohrem  Salomonprecatur  Deum.  Di-  ^™"-  >»■*• 
uitiaf  e^pnftpertatem  nedederis  mihirconfiitue  autem  mihi ,  qudjhnt  viiJui  met 
mceffarii&fufficientia  ,nejaturus  mendax efflciar ,  fir  dicam.  ^^uis  mevidet? 
au!  egensfiiirer,&periurem  nomenBomini.  Siautem  hoc  deprtcdturyVtMcdi- 
n!tiash:ibeat,neipMp?rtatem,dequthus{^Apofiolusdicit.  Hthentes  vi^um(^i.Tit».*.s. 
'veftttumihis  cententifimus  •.perJpicuur»tH,dtuiti4i  &  e^flatem  ,/anitatem  fjr 
Unguorem,voluptatema!^cruaatfts,nechonaej]e,necma(ajedfrofitjlinentium 
■diuerfitate  bom  (^malafieri. 

IV.Proprietas.  Hxcpropriedi(9:apaupertas,ctfi  cx  fe  necbont 
■necrnalaeft,tamenconueniens,  imoncceiTariaeft  Reipublicae.  Tau- 
fertate  ^«w/w^/tf/ajVt  bene  ratiocinatur  S.  Chry  s o  s  x .  in  homiliis  dc  Clilio»*." 
fide  h.nnx,vit£totiuiconftitutio  totlitur  ,&  omnis  viuendi  ratio  perturhartfr. 
Nam  nea^  ntuta  erit  ,ne^guhernator,non  agricola ,  non  c£mentarittt,non  textort 
nonfiutor,non  materiartm^nen  Ararm ,  non  coriari(upiftorve,net  atitts  vUtts  epi- 
fiex ;  quibusfinebis  cnrcndumfit ,  omnia  pejfium  ibunt :  nunt  enim  quafimagiflrM 
^uxdamoptimancceffftaspauperiatisfin^losadoperavelinuitosperurget.^uod 
Jiomnes  cjfent  diuites ,  omms  ttiam  in  otio  viutrent ,  atg^  ita  omnia  eorrumperen^ 
tur ,  (^  nthilnonperiret ;  prxtereafiuit  ipforum  verbis  cenuincifofifunt ,  &  adni- 
hilum redigi.  D  e  i  N  d  Efoelicior  ferc  iftorumpaupcrum eft  conditio 
quamdiuitum,quoadcorpus.2^>«>»f«?tf  <i//rer/,fubiungitidemChry- 
{6tt^omns.poteBautoftendere,quodp4uperesfoli£grotent,diuitesfimperprpJpe- 
ra vtantur valetudint.  Contrarium  qtt.dem  videre  (icet^auperes nonfiacile infik- 
nahi^hmmorhi(capi,fiedmpiiffiimtndiuitumc(irporihutfrou(nire.  Ctrtepoda- 
:Sf*,grMcdmehdiJJolMtionts  tferuorum»  ata  contradients^  varijfluxus  vitiofi(^ 

V «  (orrupti 


rjt  PAVPERTAS 

corrupti  delicatot  tlles  magis  mfeftaHtym  qui  vnguenta  o  'eni^  ncn  eos  qui  Uhonrt 

drexercentnry  fjr  quaiidrana  opcrafibt vtilum  qu&riiant.  ^uapropter  mtndicu 

qup^nti[eriaresfit»t,quiindeiiciisvuuntjdquod  nec  ipfiinfiiiaripofi[iint.  Tre- 

quenier  quippe  diues  rHeUile£iulo  cubans ,  inter  omnimcdaferuorum  ac  ancillarum 

fibfiquiaytudito  mendtcoper  vicum  tlamore  pmempetente  ingemuit,  dr  Ucrymis 

precatus  lifyVt  ta'isfit  ret,dummodofanmfotittiiqiiam  in  diuitits  aducrfa  laboret 

A.e.fc  vtlctudine. EtS.  AMBROs.lib.  6.hcxxmeton.Rr/[>ice,in(iuit,ia/epuli.f}r4 

hominum ,  (^  vide  quidex  tenificinu  (^  ojfa  remancbunt ,  hoc  efi,ex  ccrpore  tuc : 

rilp;ciyi>tquam,  df  dtcmihiyquiiihid:ues.,quiipauperfit?NulU  difiretiointer 

cadaucra mortuorum,ni(iforte , quodgrauittifcetem diuitum  corporadifienta lu- 

xurie.  .^em  audiflipauperem  crudttate  dtfundum  ?  ProdeTiilli  inoptafita:excr- 

A,iflPfal.5i.     cet(orpui,nonipprimit.   EtS.  A  VG  vs  T  iN  vsadpauperem.  i^wflW, 

aitipatrimonium  tuumfanitas  efi  ? 

V.  Proprietas,eadempropriedidapaupertas,quatenusvolunta- 
riaeftjbena  eft,  &nomenvirtutis  obtinet,  vt  docuit  paulo  ante  S. 
B.cp.roo.  BtRNARDvs,&rcuocari  poreftad  virturem  Temperantije.  Svnt  au- 
tem  varij  eiusgradus.  Primus  gradus  eft  eorum ,  qui  fecundum  conli- 
liumGhrifti  omnia  fuavenduntj&dant  paupenbusjpauperefq;  ac 
nudiChnftumfequuntur.  2.  Eorum,qui  non  quidem  vendiderunt, 
{edncChriftumamitterentjVltrodeferuerunt  cuiufmodimultirunt 
hocfeculoexulesex  Anglia.pauperem  rrahentesvitamextraftatalc 
folum,eoqucdfignum  beftiaeacciperenoluerint.  5.  eorum,qui  cum 
diuites maiis  artibus  efle  puflent ,  cimorem  tamen  Dei  caducis  anrc- 
Tok^.ij.  ponentesopibuspaupereseiTemahint^&cumTobiadicunt.PiArfiww» 
quidem  vitarn gerimutjedmult^  bona bahebimttifi ttn.uerimtii  Deum,^recef- 
fertmut  ab omnipeccato,fjr fecenmm hene.  4.  eorum,  qui nec  funt,  necpof- 
funt,  nec  voluntdiuires  eire,panem  a  Deo  petentes  quotidianum,  & 
habenres  vidum  &  veftitum  his  contenti  funt.  j.corum,qui  vellcnt,ft 
poiTentfmecuiufquam  iniuriadiuites  fieri.fed  cumnonpoflTintjae- 
quopropterChnftumanimopaupertatem  ferunt. 

V  I.  Proprietas.  Quod  ad  primum  gradum  attinet,  certum  eft 

multo  mehus eiTe.magiique  meritorium ,  quicquidhomo poilidet  ii- 

mul  relinquere,  vitamqueEuangelics  paupertati  dicare,  quam  reti- 

nere  fua  eo  coniiho ,  vt  paulatim  erogentur  in  pauperes.  Nam  prius 

illud  tanquam  perfeftioni  confentaneum  confuluit  Chriftus  ,  non 

Mjtti  19. ig.  poftcrius ,  eique  coniilio ,  omnibus vna vice reli£tis ,  parucrunt  A po- 

Aa.  +.  j4      ftoli,&  primi  Chriftiani.Vnde  S.Hieron  YM.contra  Vigilantium  ita 

fc ri b i t.  ^uodafieris eos meli»ifAcere,qui vtuntur rebmfiiu  c^  paulatimfruiius 

pojfiffionuwfuarum pauperihus  diuidunt  ,quam  eos,qui  pofi^effionihut  venunda- 

Matth.  ip.  jt.   tujemelomnia  largiuntur,nen  a  me  ,fed  a  Domino  ref^ondehitur.Si  visperfeSltu 


/ 


V  O  L  V  N  T  A  R  I  A.  5?^ 

fjfe,  vadey  venie  0rMnia,qu*  habes,  dr  di  paupi  nbut.  K^deum  loquitur^eiui  vult 

tjfe  perfe£Itu,quicum  ^SifoJielis  patr£m,(^  nauiculam  (irrctc  dimittit.ljie  quem 

:u  laudoi  ,Jecu»dm  (jf  teriiiu  gradm  eH,  quem  drnos  recipimtu ,  dummodojcia- 

rttui,primaje<undis  (^tertiufrdferenda.  Etinepiftola  adlulianum,  quiH.ep./4. 

prolixe  in  paupercs  liberalis  erac ,  eum  ad  omnia  potius  deferenda 

horcatur.  Hortatur  &  Lucinium  in alia.  Et  in  vita  S.  Hilarionis  ind u-  itl.-p  »^- 

cit  dicentem  S.  Hilarionem.  2{eminem  melittserogare ,  quim qmfihi  mhd 

rejeruat. 

S.  AvGVSTiNi  libro  de  bono  coniugali  fententia  eft.  Benefacie- 

bant ,  quidefua  fubftantia  Chrifio ,  (^ difcipulu lifti  necejfaria.  fuhminifirahmt, 

fedmeliui,  qui  omntm  fubfiantiam  dtrniferunt ,  vt  expedttiores  eundem  Domi- 

nimCequerentur.  Idemdocec  Cassianvs  coUatione  ii.  &S.  Grego-  Ccapw. 

■>  ^  ,.  G.C.17. 

Rivs  j2.rBoralmm. 

VII.  Proprietas  eft  diftijprimi  gradus ,  vt  pa*upertas  huiufmodi 
votjeacur  &  promittacur  Dco,vc  fit  ab  omnibus  fere  religiofis.  Ita 
enim  S.Patres  conQX\\xvc\Q\M\^i.Sivuferfe£imeffe,vadevendeomma,iiic. 
intellexerunt.  Parum  enim prodeffet  dare  omnia  paupenbus.fi  poft- 
liminiotandemrediretur  adopcs  ,&:lucra.  Certe  S.  Avgvstinvs. 
cpiftolaXj.&inPIjlmum  io5.diftaChriftiverba,cumS.BERNAR- 
D  Ojin  Declamatione  fuper  eadem  verba,retuht  ad  protellionem  mo- 
nafticam.  Deinde  pnmi  Chriftiani ,  quam  profelh  iunt  paupertarem 
Aftorum  4.  capite,eandcmquoque  voucrunt, tefteeodem  Augu- 
ftino  fermone  1.  de  vita  communi  clericorum.  Et  hquet  exemplo 
Ananiz  &  Sapphira:ob  violacum  votum  morte  multatis.  Nam  A£lo-  ^**-^- 
rum  5.  diciturde  Anania.  Fraudtiuitdefretio  agri,confcta  vxore  fua.  nec 
eninitraudauit,nifiquiaquodDeopromirerat,nonprxftitic.  Quod 
autem  promifetic  D  e  o , liquet ex  verbis  Petri.  Aaania , curtentauit Sa- 
tdnas  cor  tuum  menttn  te  Sptrttui  Saniio  drjratidare  defrecio  agri?  q  uid  e  n  i  m 

eft  rrventiri  Spiritui  Sando,  nifi  violare  fidero  datan\  D  e  o .?  Accedic, 

quodcamfeuerapoena  punirinonpotuiflent,nifi  mendacio  &  aua- 

ritiae grauius  peccacum  facnlegij acceifiiret.  Deniq;  S.  Patres  teftan- 

tur eos vouifle paupercatem de omnibus refinquendis, vt Chryfofto   ch'^°'""- 

musinA6ta.Hieron.ad  Demecriadem.  Auguft.  de  verbis  Apoftofi.  Aug.  fcr.z^. 

Fulgent.  de  debito  coniugaU.  Grcgor.adVenantiuni.  Vid£,  Pana-^  ''^P  35- 

KiVM,  V.  violatio  voEorum.  *''  ' 

VIII.  Proprietas  eft,  quod  Rchgiofi  in  profeflione  huius  pau- 
pertatis  Dco  promifl^s  non  eo  contenti  fint,  vc  fupeiflua  abiiciant, 
autfeadeum  ftacumredigant,dequodixitSalomon.  Diuitias  &pau-  Prou.jo.j. 
■ptrtatem  ne  dederis  mihi  ,fedtantum  viStui  meo  tribue  necejfaria.  Et  Pau-  '•  Tim.6.8. 
hx^.HabmtesMim€nta(^qHibttftegam»rihisctt$tentiJimu4.vci\jim  his  quoqs 

Vu     z         neceC. 


14®-  F  A  V  P  E  R  T  A  S 

neceflariis  fe exuunt,  &  in  quadam  rerum  omnium nuditate conffi- 
cuuntrnecaliquatantumrefecancautetiam  muIt3,quod  tameni- 
pfumlaudabile&mirabileciletjfedplaneamniaj&inomnigenerc^ 
&■  in  perpetuum.Imo  non  folum  nihilhabenr,  fedin  eo  ftatu  fe  coUo- 
cant,  vt  nehabercquidem pofl5nt  aUquidproprij,cumomnemdo- 
minij  facultatem  afe  prxciderint.  Declarant  hoc  Thcologi  iumen- 
corumexemplo.  Vtienimeaquidemvtipolluntftabulorftramini- 
bus,fGEno,auena,nec  tamen  hxc  pofliden  t,  cum  potius  poflideantuc 
abhominibus,quiafcilicetrationecarent,qua'eftcaufadominijrSic 
religiofi  finguli ,  cibo ,  veftitu ,  domoreliquiiquead  vitam  neceffariis 
vtuntur  illi  quidem,  fed  tanquam  alienis ,  quia  vfum  tantum  fibi  ven- 
dicanc,nonaominium.  Vndeconfequenseftneminem  poflTedicere 
aliquid  efl~e  fuum,  Qua  de  re  multa  in  P  a  n  a  k.  i  o  V..  Proprietas  relL- 
gioC 

IX.Interreligiofosprofitentes&vouentesVoIuntariampauper- 
tatem,muItiplcxeftforma&modus,pr5cipueautemdupIex.PRroR. 
&  antiquior  forma  eft,  qu£E  feruata  eftaS.BASiLio,  Augufluno,  Be- 
nedifto,  Brunone&Bernatda,quinihil  quidem  priuatim  pofl^de- 
runt  tanquam  proprium,tamen  annua  veftigalia  vel  rcdditus  habue- 

T.t^ii.  runtj&fspetamcopiofoSjVtloannesTrithemius  die  fblofuoordinc: 
Benedi£tmo  libro  primo  de  viris  IUuftTibus  fui  ordinis  non  dubitaue- 
ritaflirmare,fi  omnes  pofl^fliones  ei  adhuc  manerenr,  futurum,  vt  S. 
Benedi£lustertiamChrifl:ianiorbispartempofliderec.  Certeiavita,: 
S.PIacidihabemus  cumrantaspofleflionesfccuroinordmcm  S.Be* 
nedidi  tranftulifle ,  vt  fc  lus  magnam  regni  Sicilix  parrem  obtinuc- 
rit, QuorefpexitS.BiRNARDVsepiftolai.  fcribens»  0/lendiiurterra„ 

A.cf,H>9>  quAciiillo c^froillodidtur  datafrijji.^t  S.  A vg v s t.  in epiftolaad^nfti- 
monialcs,moncceas,vtqua:aliquidbabuereinfecuIo,idvelintdein- 
cepseflecommune.EcexftacIvsxiNrANiconftitutio,quaiubet,vc. 

Anih.coll.i,    monachorumbonaattEibuaturmonafterioquodingreffifuerint.Ec 

Aftf*^^  ''^"^'^^  Aftis  Apofl»lorum  primis  Chriftianis  ,  ex  communibus  bomsj, 
diuidebatur,  prouc  cuiqueopus  erat,  qui  tamen  nihil  fuum  eflcdi- 
cebant..  PosTERioRvforma,&  perfedioreft,quanihiromninonec- 
priuacim,neGcommuniterpoflidetur,quam primumS.  Francifcusj, 
ciufqjexemplo  permotus  Dominicus,deinde  aIijcomplure5fecuti 
func.  Vnde  Gre  G  oRi-VS  V.c;.nimispraua.  de  exccflii  Pr«lacorum,aic 
FracrcsPr^dicacores&MinoresinialtiflSmapaupertateChriftopau- 
peri  faj"nulari.  & NiGot avs  Papa G.Exiit, de verborum fignificatio- 
Be.docethancformamabdicaiidiomniaeflrefanaam&mericoriam,, 
(ij\i?imqueChriftusverbodocuerit&excroproi.EtS.THOMAS.Opu- 

fcula 


VOLVNTARIA.  541 

feutoi^.  &S.  Bonauenturainopufculode  Chrifti  paupertate.&in 
Apologia  pauperum  doccnt  maiotis.  perfeftionis  efle  pofteriorem 
hanc  formam ,  quam  fit  prior  >  &  cxempfo  Chrifti,  A  poftolorumquc 
magisconfcntaneam,.  NoftraSbciETASVtramq}  formam fequitur: 
priorcm  in  ColIegiis,poftcriorcm  in  Domibusprofeflis. 

Resta  B  AT ,  vt  agercmus ,  de  Mediis  vel  Adiumcntis.quibus  ac- 
cendiin  nobis  queac  Amor  Paupertatis ,  fed  eainuenies  in  Panario- 
aoft  ro,  V.  Impatientia  in  Paupertate,. 

Y  I  D  E  dc  StataEremitarumvMonachorum»  Virginitatis.  Vo- 
isentium.. 


DE    PEREGRINORVM    AD 

LOGA  SACRA  STATV. 

C   A    P    V    T       L 

^id  nomtne.Fer€^ina,t'tonk  inteUtgatur: 

Eregr.inationis  voxnon.vnamhaberfignificatio- 
nem  etiamin  diuinislitcris.  Primo  cnim  fignificat  com- 
morationcm  in  hacvira-,vtin  Genefi!  Dieiperegrinationis, 
aitlacohPaztizTchaiVit^meacentumtrigintaannorumJuntj^^^o^y  y 

farui  dr  m*H,&  nonperuemrunt  vfque  addies  Patrum  meorum,  quiittiperegri- 
nati/unt.Et  Apoftolus inaIteraadConnthiosinquit.I7i«Mw/wi»«* wf<?r-  l'S°l'lg' 
porcperegrinamuraDemino.  Secundodefignarexceflumanimxacor^  " 
pore,  vt  currridem  ^it.Audemui  autem ,  (^  bonam  voluntatem  habt  mttt  ma^ 
gis percgrinariktorpore ,  (^pr^epntes ejfe ad Dominum.  Et  idco contendimti^fiue 
abfntes,  fiueprAjentesplacereiHi:  Tertio ,  profedlionem  ad  remotas  orbis 
parrcsobfinem  rpiritualcminftitutam,qualis  fuit  Apoftblorumad 
prxdicandiim  Euangelium.  Quo  fenfu  Paulusincadem  epiftola  fcri- 1,  Cot.  s.\9i 
^■&^de.S.Lvicz.OrdinattfiefiabEc(lefefcemesperegrimitio»iifioJir<e.  Hvi  c 
affihis-effiperegrinatib ,  dequanos  hoc  loco  agimuss  nam  nomencla- 
tura  hac  nonahud  intelligimus,quam  profeftionem  adloca  facra  vel 
templafacrisreliquiisChrifti  vel  fandorumimaginibusvelmiracu- 
Iis-illuftria,idq;  pietatiscaufainitam;. 

iNTERlocaautemfacraquajperegrinationeadirifbietfacileprin- 
cipatumobtinetrerrafanda.vrllquerexepiftola  S.HiERONYMiad  H.«p.i7»5 
Marcellam-  NomineenimTerraE  fandtas  intelligimus  locaChrifti 
I>bmininatali,pnEdicationeimiraculis,paflioncirefurre£tione&  a- 
fcenfionein  ccelum.B;  MARi^t  quoq;  &  Apoftblornm  commoratio- 
ae.S:geftis«celebrata.  Qua&locaraaximepoft  repertamablmperato- 

Yu.    3,        ria. 


34i  PEREGRINORVM 

lisConftantinimatreS.HELENAcrucemDominimaximo  fidelium 

H.ci^  concurfufrequentaricoepere  cx  orbetoto,vt  tradit  idemHierony- 

mus  in  Ifaiam,  &  alibi.  Huic  peregrinationi  annexa  eft  alia  zAmontcm 

G.lib.j.ep.4j-  iywrf/.dequaS. Greg  oRivs  ad Rufticianam Patritiam.  Et zdquercum 

s.iib.vcf.      cJW^/w^rfjdequaSozomcnus.Etin  Arabiamadfimum  B.  loB,dequa 

Ch.hoin.y.     Chrysostomvs  adpopulum.  (^uln,\Yi.<\n\t,nunc tongam ^ tranfma,- 

rinimferegrinatientmAterrtsfimbui  inK^iabiam  ahiunt  ^vt  fimumillum  cer- 

nanttC^  conjpicati terram deofculentur, qua illim vi^eris certamina (^ c ruo/em 

emni auro fretiofioremfu-fcepit.  Omitto  ceteras  Orientales. 

SECVNDVMlocummterprimarias  obtinetPeregrinatio  ad  limi- 

G.faom.tfj.      na  Apoftorum  Petri  &:  Pauli  Romam.  De  qua S.  Chryfoftomus  mul- 

'  ""'•'*•      ta  praeclare  ad  eundem  populum  Antiochenumdixit  ,&  in  epifto- 

lamadRomanos.  Defrequentatione  teftaturinteralios  Nicolavs 

I.  Papa  epiftola  ad  Michaelem.  Imperatorem  Conftantinopohta- 

num.  Tantamillia ,  \nc\\x'\cns,hominumproie6iiomaci?iterci.pimibcattApo- 

JiolorumPrincipis Petri,ex omnibuifimhtii terr^  properantiumjef-  quottd  econ- 

ferunt ,  df  vfque  in  ^nem  vit£  fui  apud  ctui  /tmina  fmet  manfura  prcpo- 

matyScc. 

Tert  iVMobtinet  Peregrinatio  adS.  lacobum  Apoftolumin 
Hifpaniam,CompofteUam,  qus  carpit  circa  annum  Domini  816^. 
poftrepertumeius  corpus,quo  &:  Rex  Alphonfus  eidem  templum 
exftruxit,  tefteVai^oinChronico  Anni75>8.  DemiracuhsS.  lacobi 
ibifa(fiisCaUiftus  ll.Potifex  Maxmius  mtegrum  librumfcripfit  ia- 
V.lib.i/s.ac.^o.  Cgj.jyj„fpg£.ulQ]^,(^Qj.ialj  Yjjj(;£jj.j.ji  Bellouacenfis. 

QyARTVMdcniq;tenecPeregrinatioad2:demLauretanam,hoc 
a;uocelebeirima,&noti(Tima,dequainteger  libcr  fcriptus  efta.no- 
ftra:  Societatis  facerdote  Horatio  Turfellino.  S  v  n  t  &  aha-  plures 
C8leberrimae,dequibus,qui  voletlegatnoftrumP.  iacobum  Gretze- 
rum  Theologum  Ingolftadienfem  m  libris  ^.de.facris  &  rcligiofis  Pe- 
legrinationibus  reccnsin  luccm  eiicis. 

C    A    P    Y    T      I  I- 

Feregrinationes  hmufmodi  ejfe  religtofas  i^ 

imitand.as. 

T)EREGRiNATiONEsautem  huiufmodi  ad  facra  loca  effe  religiofas 
-■-  &  imitandas  ,  poflumus  primumprobare  ex  diuinisScripturis. 

Deut.itf.cifi.  Nam  DeusinDeuceronomioinftituit,  vtfihjlfrahel  terinannope- 
regrinarenturadtab£rnaculum,veltemplumDomini.Quamlegem 

i.Rcg.r.;.       fedulo  pra;ftitit ,  vt  eft  in  Regum  hiftoria  Helcana  &  coniuxeius. 

Demde 


ADLOCASACRA    STATVS.  54? 

DeincfeChririusiprecumatrerua&  S.Ioreph,vtte(laturS.Lucas&  L"<-  i*^- 
loannes.   Adha:cgentiles,vtefl:in  A£lis  Apofti  ]orum,e  ionginqu!s  ^"^"«'17! 
rcgionibusventitabantHierofolymamorationis  &  adorationis  de-  Aa.io.ttf. 
fcrendx  caufa  ,  nxjminatim  Eunuchus  itthiops.  Sed  &  Apoftc^lus 
PaulusaccelerabatprofedioneiTijVtinHieruralemageretFenteco- 
ftem,vtHiercnymusannotauit  inepiftoIaadMarcellam.  Sed&Sa-  H.fp»7- 
lomon,  vt  eft  in  tertioRegum.abiit  in  Gabaon  facrificaturus  Do-  jReg  }•*'»• 
mino ,  vbi  &  donum  (apientijB  impetrauit ,  &  alibi  orat  pro  peregri- 
nantibus  adtcmplumHierofoIymitanumjVtDeus  velit  eos ibidem 
cxaudire.   EcclefiafticusdeniqsagensdePatriarchalofeph.  offa,\n-  Ecd.^*»»- 
C[mt.,ip(iusvijitatAfint,^fofimortemprephetauerunt.  SicEpiphaniusin 
.  librodeProphetarumvitis,apercgrinisvifitataaitoftaProphetarum 
IfaicE,Ieremi.T&Ezcchiclis.AlijPatrescitantproperegrinationect-ira.'i.»<>. 
iam  illud  Ifaix.  Et eritfepuUhrum eitu glomfum  fcu ,  vt  Graeci  legunt,  Et 
trit  requies  eiut  h.nos.  Et  ilJud  regij  Pfaltis.  K^dorahmmintoco  vhijieterunt  Vdl  iji  7- 
fedeseitts.  VndeS.  Hieronymvs  adMarcellam.  Cums/eputchti gbria,^^V^''- 
muUo  inttc^unm  exctderetur  a  lofeph  fimta  Ifaix  'veticinio  prophetaium  di- 
ecntis.   Et  erit  requies  eitts  henor ,  quodjcilicet  fepultur£  Domini  toctts  ejjet  ah 
ommbui honorandiu.  EtEvsEBivslibro?.de  VitaConftantiniagensde  £«■■♦'- 
S.  HelenjE  peregrinatione  Hicrofolymam  ftudio  precandi  &  ado- 
randi  fafta.   Pojiquam,  aity  locafiruatcris ve^igtu  notata  dehito  cultuacho- 
nore  ajfecit ,  conuenienter  itli  prophetico  oracuto  ,  ^doralimtti  in  toco  ,  'vhi  ^^^'  *^^  ^' 
feterunt  fedes  tiut  ,  ftetatu  fug,  monumevta  etiam  poferU  ccnfejlim  dere- 
Itqutt. 

Pa  TREsquoquevctcresperegrinationcs  religiofaslaudarunt. 
NamEvsEBivsiamcitatus  in  hiftoria  Ecclefiaftrca  comrrcndat  A-^"^  *  *'' 
lexandrum  EpifcopumCiefarienfem(qui  loo.annisanteConftanri- 
num  Magnum  vixit,)quodprecationis,rerumqjaChrifto&  Apofto- 
lisgeftarumcaufaperegrinatu&fit  Hierofolymam.Eiurdemmeminit 
&S.HiERON.librodevirisilluftEibus,&addit,cumexalioomnior-  H.cp.w- 
bcrumetiamabcxtrcmaBritanniareligionis  crgo  hominesconuo- 
laffe  Idem  deobituPaulx.  Cuitts,  inc^xxit  ,gentis homines ad toca  fan^tanon 
vcniHni?'E.x.iA}A^rct\\^vn.Longumeftnuncabaper.fi4Den,tniTfaadpr<tfen-  H.cp.17 
tem  dteferfingu^as  Atates  currere^qui  Effioporttm ,  qui  Martyrum ,  qtn  eloqi'en- 
tium  in  do6irina  Ecclefiafiica  viroruver.errnt  Hierofo-ymam.  putates  minmfi  re- 
ligioris.miniu  haherefietitt,neejHrnma,vt  dicitur,maKii  acceptjfe  virtutum,ni(i 
iniUiiChrifiumaderaffntlocU,dequih.priniuEumgttiumdefatihtlocorufaue- 
rat.S.  Basil.  homilia  in  lulittam  Marryre.dicit  pkirimos  homines  ad 
fepuIcrueiusc6i'luerc.EtfermoneinBau)aamarryre,&aIioin.5((7.Mar 
tyrcsjfcnbitnosdeberecateruatim  adfepulctamarcyrumaduolare, 

haud 


344  P  E  R  E  G  R  I  N  A  T  I  O 

haudrccus,quam  apcs  ad  alueariurH,  co  quod  tueantur  hominera  atj 
omniinfortunio.S.  Ambros  iv  sdeobitu  Theodofij  Impcratoris 
itafcribitdeS.  HELENAmatreConftantinilmperatoris.  Anxiamater 
pro  filio,cui  regmm  orhU  Rommi  cejfer4t,feflimmt  Hercfolymam,  ^firutati  efl 
lacum  DominicAftfftonis.  Deinde  fubdit  dc  inuentacruce  Chriftiindi- 
ciotituU.  Habeat Heteni,q$i4leg*t ,^ttd€cruc€mDomiHirec«^nofatt.I»uenit 
trgo  tituli4m,r£gem  ador<iuit,mn  (igni  vti^,qtti*  hicgentilii  e(l  error,&vitnitas 
imfiorumfeiAiorauiiiUum  ,quipependit  m  ligno.fcriptttsin  titulo.  Et  in  libro 
contra  Auxcntium  dc  traaedis  bafdicis ,  dicit  fc  Mediolani  inter  mc- 
dios  hoftcs  no  vifum,«ectantuMartyres  vifitafleaffiduc.S.EpiPHAN. 
dcVitis  Prophetarumcommcmorattantamhominum  turbam  fxpe 
-confluxifleadEzechiclisfepulchrum,vtChald^itimcrentnetandea 
peregrinisaufcretur.eiusreliquia:.  S.  GREC.NyiTcnusdeS.Theodo- 
ro  martyre  fcribens,ait  nunquam  ccflairc  aduentantium  peregrino- 
^rum  multitudinem,viamq;  publicam  prjEculifTe  foxmicarum  fimihtu- 
<iinem,fibimutuocredentium,dumalijvenirent,alij  domum  redi- 
arent.S.CHRYSosTOMVS  indcmonftratione,quodChriftus  fitDEvs. 
£.omx  quA  vrbiueHregalifpma  reliiiii  omnib.  ad  fepuUhrapifcatoris  &  ftllionis 
fC.hom.x       lurrunt & Reges ,& Pr/tfides,& ntilttes.  Etin epiftolamadEphefios.  Vel- 
'lemnuncinillislocisverfariiin quibtu vi>7culdilIa(Pz\ili) mane»t , £^  catenas 
videre,quas  timueruntquidemdamones  df  horrent,  ^angeli  venerantttr.  Si  Ec- 
clefiaflicitcurisejfem  vacutts ,  corput^  robujlum  haherem,nequaquam  tantampe- 
regrinationemfacererecufarem,quocatenasfaltemviderem,  (^  carcerem  inquo 
j.epift.//-       Taului  vinSiusfuit.S. pAyLinvs  ad  Severvm.  7^n  aliter  affeiitu  homines 
ndHterofolymam  ripit,nilivt  loca,in  qw.bus  corporditerprtfinsfuit  Chrifltts  vi- 
deant at^contingant.  Etnatalitertio  S.Felicis,  fcribitrurbas  innumera- 
bilcs  ex  remoTiflimis  locis  peregrinari  folitas  ad  corpusS.  Felicis, 
JPjcvden  T  ivs  in hymno  de  S  S.  Hcmitcrio &  Chelidonio. 
Exteri^necnonvtorbis 
Huc  colonui  adueniu 
Eamanamterrasinomnes 
gr^  Frxcumrritprod  trix, 

Hic  patronesejjemundi, 
^uos  precantes  amhiant. 
A<ep.JJ7.       S.  A  VG  vs  T  iN  vsad Clcrum  &:  populumHipponenfcm.  Elegi^in- 
<\\x\t,atiqmdmedium ,  vt  eertoptacitofe  amho  confiringerent ,  adtocumfandum 
^e.pAult.     feperegrinatures.  Soc  rat es lib. 7.  hiftorix  fcribit  Eudociam  Thcodo- 
fij  iunioris  vxorem  ex  voto  Hierofolymitanam  pcrcgrinationcni 
s.  e.  r.  fufccpiiTe.B  ED  A  lib.  5  .hiftorix  fcribit  Regcm  Ceaduallam  peregrina- 

Ciun ad lin)ina  Apoft^Lorum,  vc  ibi  bapcizacecur,  ic  morerecur,  U 

Tcrum- 


A  D     L  O  C  A     S  A  C  R  A.  M5 

vtrumq; impetrafle,  RegemitemCoenrcdumeodemperegtinatum ^^^^^^^ 
ibiqueinieiuniis  &precibus  vfque  advitsexitumpen-nanfifle.  Subi- 
dem  tempus,  quo  Beda  vixitjC.Cabilonenfis  Patres  docuerunt  omni- 
busprobandamefledeuotionemeorum,quipcenitentia2  caufa  ad  li- 
minaApofl:olorum,velaliafan6talocaperegrinantur.  Simeon  Me- 
raphraftes  narrat S.Nic ol avm adolefcentemvoti caufaHierofoly- 1" ejusvita 
mamperegrinatum.  Idemdeinnumerisaliis  Sandtis  apud  Surium  le-  ^^" 
gitur  inhiftoriis  Sa£torum,  vtde^Simeone  Salo  Abbate,de  S.Guilhel- 
moDuce  Aquitania:,  de  S.Brigitta,  eiusq;  maioribus:acdemum  de 
peregrinis  Crucefignatisabannoio5>6.vrquead  izs)i,  ad  tcrram  fan- 
dtamarmatamanutatonumeroprofe£tis,vtnumeruscerrus  iniri  ne- 
queat.  Quam  multiautcm  pietatis  caufa  poft  annum  illum  12.91.  ad 
terramfandtam,  etiamcumabhoftibus  fidei  Saracenis  velTurcis  te- 
neretur,profe£tifint,IiquetexeorumHodxporicisinlucemeditis,& 
aGRETZEK.o  noftrolibrocitatocommemoratis. 

Capvt     II  L 
n^e  digiiitate  Jacrartm  Teregrinationtm. 

DIgn  I  T  ATEM  religioforum  Peregrinationum  inde  cognofcerc 
procliue eft,quodapud omnes  nationes  Chriftiana do£trina  im- 
butas, nomen  Peregrin  i  venerabilc  reputetur&inuioIabile,per- 
indcatquepubliciLegati,maximefiprofc£tionemadS.Iacobum,Ro- 
mam  vel  Hierofolymam ,  vel  ahum  locum  facrii  inftituat,multoq;  am- 
pliusficertoquodaml^bitu  peregrinis  iacrisvfitatovtatur.  Deinde 
quiaiamolimmveteriteftamcnroantiquisPatribus  Abraham,Ifaac, 
&:  Iacob,qui  (e  peregrinos  nomine  &  re  profitebantur,Deus  pecuHari 
quodammodofeeisducem&patronumexhibuit,vtteftatur  Apofto- 
lus  inepiftolaad  Hebra:os.  cum  enimdeilhs  dixiflet:  luxtajidandefun-  Heb.ii.»j. 
Bifunt omnes  iftinon acceptis repromi Ijionibui,  confitentes ,  quia  peregrini 
SiCho(pitesJuntfuperterram,  fubiungit:  /^i^i?  non  confundtur  B EV S  'uocari 

De(tseorum,parauitcnimi///sciuitatem.Quevcvha.cx^edemihiS.CiiKY-c.hom.is4 
SOSTOMVS.  O  qmnta dignitas;  in qui t , -z/? dignaretur vocari  Deur eornm, 
^mddices?  Dern  terrx  vocatur,  dr  Dew  cce/i,  drve/ufi  magnumaUquidpafmfiy 
quoddicls.  Non  confunditur  Deus  vociri  Det^s  corttm.  CM^agnum  eft  hoc,  c^  re- 
ueramagntim, drmidtx heatitudinis  indicium.  ^upmodo? ^uta  terr£  quidem 
C^  cxli  vocittir  Dettsfcut  vocatur  c^paganorum  Deus,quia  ipfe  condidit  ^con- 
fruxit  omnia.  Sanclorum  vero  i//orum  nonfic  dicitur  DEVS,fedfcut  amicus  cr- 
liquisgermantts.  Etpaulopoft:  Inte//ige,quantaefmagnitudo,  quimundi 
vocatftr  Detfs,non  eriibefcit  tritm  vocari  Deus:  ^  merito.  Nonfilum  mundo 

Xk  Aqtiaks 


:^4tf  PEREGR.INORVM 

,  acfHnksJedmiUe  talthtts aijuiparaisturmemorum  momenta  SmHorttm.  MeUov 
quippe  vnmfaciens  voluntatem  Domini,quam  decies  ntille  iniqut. 

EoDEM  modoDEvs  tauirtotipopulolfrahe!, cumvelut  pexe^rj- 
ni,lumbos  fuccindi^baculos  m  manibus  tcnentes,&:  pedibus  calceaci 
ex  ^gypto  in  cerram  promiflionis  tenderent:Dtfw/««j/^/«^,teH:e  Moy- 

iDeutji.»*-      ^c in Dcatctoxiomio, duxeorumfuitytnterra  dejerta,m  loco  horroris  ^va- 

flsifolttudinis-,  circumduxit,  &dGcuity^cuflodiuitqmfipupillam  oculifui.  K_Af 

fitmpfit  atque  port.imt  mhumeris fui5,(^ficut  aqttilaproti$tans  adnjolandum  pul- 

iosfuostd^^fupereos-volitansexpandttdaifuas.  De  i  nde  vt  efl:in£xodo: 

Exod'1}-"-  Domintispriecedebat  eos  adoflendendam  •viamper  diem  in  columna  nt(his,(^ber 
m^iemin  columna  ignis. 

Exod.3i.j».  Favit  idemDEVs  olim  per  latasleges  commodisperegrinorum: 

X)gut./4.ii-  feregrino  noneriimoleflti4y\x\o^\t,fcitisemmaduenarum  animai,quia  ^ipfi 
peregrini  fttifiis  in  terra  Mgjpti.  £  t  rur fus :  K^nno  tertiofeparabis  aliam  deci- 
mam  ex  omnibm,  qux.  nafuntur  tibi,  'venietque  peregrinui,  pupillfts  ac  vidua^ 
qui  tntraportas  tuas  funt,(^comedent,  drfaturabuntur,  vt  benedicat  ttbi  Do- 

Deut.t4.19-      mtnu4  Detu  tutti  in  cunctis  operibm  manuum  tuarum  qu£  feceris.  E t  iterum: 

^uando  me(fueytsfgeteminagroJuO:,Cif'oUitm  manipulum  reliqusris  ,nonre~ 

uerteris,vt  tollas  illtim,fed adttenam  drpupilhim  (jr  viduam  atferre  patieris ,  vt 

eu.ip.  o.      i/e»sedicattibi  Domintt^  Detts  tutts  in  omni epere manuum  tuarum.  Et  rurfus: 

j(,  „  Nequein  vinea  ttia  Yacemos  ^  grana  decidentia  congregabis,fed patiperibus  ^ 

perefrrinis  carpenda  dimettes.  ^f.Si  habitauerit  aduenain  tcrrA  vefra,  d^ 
moratfts  ftterit inter  vos,non  exprohretis  ei,fedftt  inter  vosquafi  indigena,^ 
diligetis  eam  quafi  vofinetipfis .,  fuifiis  enim  dr'  vos  aduenA  interra  JEgjpti, 
Caufa  autemharum  legum  pro  peregrinis  i^^  eft  alia,  quam  quod 

Dcut.io.iS.  Devs  iingulari  amore  fit  eos  profecutus.  Viidc  in  Deuteronomio 
dicitur.  Vzcix.{Dc\xs) fudiciumpupillo drvidu£,amat peregrinunt idf' dat ei 
tjiBumdfvefiittim. 

H A  s  leges  egregie  feruauit  pius  ille  Booz^rga  Ruth  Moabitidem. 
fCumenimhxcin.agrumeius  venifletcoUigensfpicaspoft  terga  me- 
xencium:  (_^«df;^/w,inquitBooz,  ne  vadas  tnalteritm  agrum ad  colligen' 
dum,  ne  recedas  ab  hoc  loco,fediungere pudits  meis,^'  vbi  mefftierint  fequere^. 
UMandaui  enimpueris  meis,  vt  ncmo  molejluifit  tibi:  fedetiamfifitieris,vade  ad 
farcinHla^,bibeaqtias,deqmbtts  c^piteribibunt,drc.  lUuftre  profedto  in  per- 
egrinis  exemplum ,  &  maxime  imitandum  in  peregrinis  noftris  'acris, 
^  .quando  ad  facra  loca  vifenda.&  adoranda  tendunt,quorum  illi  vcteris 

iegis  peregrinicypifaerunt:<?w»wf»//wiw/^«r4,tefte  Ap0ftolo,?//«-f<?/?- 
tingebant. 

E  X  Novo  vcro  teftamento  pro  dignicace  pcregrinarionis  illud 
,quoquefacerevidetur,quod  argenteis  illis,  quibus  lvi)AS  proditor 

vendi- 


ftuth.i.S. 


AD    LaCA    SACRA    STATVS.     347 

vendidit  Chriftum,  tefte  B.  Matthxo  emftus fit nger figuli  mfeptdturam  ^  ^niji.'^' 
peregrinorumi  Namde-eoita  fcribitS.AMBRosivs  alicubi :i7^«//4^^r 
ChrifiifiangHme  emptns  efi^regrinU  :feregrinis  inquam ,  qui  erantfine  domot 
(ine  fittria.,  dftoto  orhe  exules  iaclabantur ,  requies  fangutne  Chrifiiprouidetur, 
vt  quibus  non  efl  inmundopofiejfio,  tls  in  Chrifiofit  fepultwa .  iftos  autim  per- 
egrinos,  quos  efie  dicimtts,  mfideuottfpmos  Chrfitanos,qui  renmiciantes feculo,^ 
mhilpofiidentes  in  mttndo^in  Chrifiifimgiiine  requiefiunt?  Ghrifiiant*i  enim,qfii ' 
mundttm  nonpofiidet,hic  totum  pofiidet  Saltiatorem. 

T  A  L I  s  peregrinus  fuit  Chriftus,qui  non  habui  t  vbi  caput  fuuin  re- 
Ghnaret,obiens  pcr  triennium  vicos,caft€lla  &  oppida,vtverbum  Dei 
prxdicaret,  &filios  Ifrahel  ad  vitam  xternam  adduceret.  Tales  o- 
miies  Apoftoh,  &  inter  eos  B.  PAVLVs,qui  reli(ftis  omnibus  fecuti 
funtChriftum,eiusque  iuflududuque  per  totum  orbem  terrarum 
peregrinati  funr,vtEuangeIiumannunciarait.  Tales  fuerenobilifll- 
miquiqueexvtroquefcxu,quiper  hos  mille  quingentos  &  amplius 
annos  peregrinationes  religiofas  ad  facraIoca,Hierofolymam,Roma, 
Compoftellam,LaureturH&aliainnumerafufceperunt,&peregrina- 
tionumdignitatcm  fuo  excmplo  demonftrarunt. 

€' A  F  v  T    iv; 

De  Proprietatibud  'velntibus  Teregrinationu. 

PR I M  V  s  Ricus  eftcertus  &  cindus  habitus  Pcrcgrinantium.  Fui/Te 
enim  iamolim  peregrinos  certo  amidu  diftindos  ab  aliis  iter  fa- 
cientibns  videtur colligi ex duobus  difcipuUs in  Emaas tefte  B.Lvc  a 
profedis,  quibus  comitem  fe  adiunxitGhriftus  habitu  peregrini  te- 
dus.  SiGcnimeumallocutifunt;  Tufo^  peregrintts  es  tn  Hierufakm  dr  Lue-»*-'}- 
noncognouifii,qu£fa^afiintinillahlsdtehm?  Ve s T 1  s  autem  accingenda 
eratfecundumlumbos :  Renes  veftros ,m:i.ndz\.nt  in  Exodo  Dominus, 
accingetis.  VndeElifasusadpuerumfuum.  Accinge lumbos ttm  (^vade^.  ^"<^ ''•"' 
Et  Deus  leremis:  '^ccingelumhostttosdrfittrgt^.   Et  Chriftus:  Sintlttm-  hrcm.1.17. 
ht 'vefiriprAcinEli.  Vnde  G R  E  g  o  R 1  v  s  Ny ffenus  de  vira  Moy (\,  cingulo,  Luc.u^ j- 
s^.t,quodam(iirfum'vefitstrahendaeB, &coar6tandaine  huc atque iliuc circum- 
fiuati  Cingulum  vero  modefiia  efi ,  ^  diltgens  viuendi  ratio,qud  nos  rnonet  ad 
neceffitatem,non  ad  vokptatem  rebtis  vtt.  Et  alter  G x  e  g  o  r  .  Romanus 

in.Euangelia..  Lumhos  pr^cingimtis  ,cum  camis  luxuriam  per  continentiam-     °""'' 
coar6lamu4. 

II.  RiTvseftbaculus.naminExGdodiciturperegriniy.  Baculos  te-  Eiod.im. 
mntesinmambns.  Etin  Gcnefi lacobPatriarchainperegrinationeexi- 
ftens.  Tn  hMulo  /neo ■, .^x.i .  tranfiiui  hrdAnm  ifium.  Dauidquoque,ytGen 32.10. 

Xx     i-.  eft. 


548  P  E  R  E  G  R  I  N  O  R  V  M 

i,Reg.i7,4o.     eft  in  primo  Regum  fingulare  certamen  cum  Philiftaso  initurus ,  tulit 

bacukmfuum,zizScn^t\n^,quemfemj)erhahebatinmmibHi,ntm'^Q.\t^tu 
egrimis.  Et  S.Marcus:  Etfr&cepteis,  ( Chriftus )  ne  quid tollerentin 'via, 
Cxlv.t  nifi'uirgamtafitum,]\occ9i,hz.c\\\\xmviz\em.  Cass  ianvs  collatione 
XI.  fcribitmore  receptumfuifreapud^gyptios  monachos,  vtbacu- 
lo  &perainftrut'tiprofedionemfurciperent.Sollemne&Philorophis 
Ethnicis  fuit  baculi  per^eque  geftamen.  nam  de  Diogene  Cynico  ita 
LatinusPoetacanit: 

Pera,plenta,tribon,baculm,feyfhm,arciafeifeUex 
jjlafuit  Cynici.— — 

Bacvlvs  autemfpiritualiterdenotatfpem.namNYSSENvs  lo- 
co  citato  ait:  Baculm^vero,  quo  ^feroi  repellimm ,d^  mnnunquamfuflenta- 
mur,lpes  efe.  Hac  enimfola  induimur, vt  laboresfemuldr  doloresjtifferamm, hac 
A.fetm.ifc  fejfos  animos  recreamm.  Et  S.AvGvsxiNvsdeverbis  Apoftoli:  Tpfafefs 
t>eregrinationineceJfariaefe,ipfaefe,quie  confeohturin  'via.  Viator  enim,  quando 
laborat  ambulando,ideo  laborem  to[erat,quiapcrucnireJperat.  Tolleillijpemper.' 
tieniendi,  continuofi'anguntur  vires  ambulandi. 

III.  Eftpera,inquareferunturefculenta,  &aliaaditerneceftarfa. 
Sicdiciturin^.  RegumquidamElifxoProphetx  panes  primitiarum 

i.Ref.i^        ^  viginti  panes  hordeaceos  in  pera  fua  attuliffe.    Et  Dauid  in  pera 

lud.ij.ii.        quinqueiimpidiflimos  lapides  habuit.  Et  ludith  caput  Holofernis 

inperammiiit.  Pera  hsecfpiritalitereft  bona  voluntas  Dei  voluntati 

in  omnibus  obfequendi.  Dequaangeli  inChrifti  Dominiortuceci- 

Luc.i.M.        nerunt:  Gloria  inexcelfis'Deo,drfaxhominibmbonix.'voluntatis.Sienim 

_  ,  bonmejfe  w/«fw,inquit  S.Chry sostomvs  in  Matthsum :  qui pro- 

hibeat  nullm  omnino  efi:  immo  efi  quidem  diabolm  frohibens  ,feedfrofeeBo  nihtl 

poteritte  eligente  meliora,magls  autem  hoc  Deo  tibi  admtorium  cofulante.^md 

feitu  certe  noluerls,  retro^  recefferis,  qainam  ille  te  tutabiturfnon  enim  neceffetate 

ac  violentia,feedcum  tua  te  vult  voluntate  fealuare.  ^uemadmodum  e  rcrionefi 

feolam  adplacendum  ei  ofienderis  vohntatem ,  mmquam  te  iUe  defetituet,  quanta- 

libet  aduerfemtediaholmmoliatur. 

IV.  Suntcalcei.  InExodo  enim  Dominus  ad  filios  Ifrahel  dixit: 
Exod.;i.ii.  Calceamentahabehitisinfedtbm.QviO^iC^i^icxcxi^k^o^^o^Vi^  alicubidixit: 
Eph.«.i/.  Calceatipedes  inprxparatimem Euangelifpacis.  Vnde  Gre g.  Nyflenus:  Ne 
^^^^^^^'^^'^^'  J^inisinhoc  ardiioviuendi  generefedeskdanttirlnonnudispedibm,feeddtiriori- 

hm  calceis  muniti  iter  tnftittiere  dehemm.  Spin£  autem  qtu  pedthm  infixa  iter 

retardant,peccatajunt,a  quibm  durities  calceorum  defeendit,dura  fectlicet,&  con- 

G.mc,7.        tinentifeimavita.  EtS.GREG.RomanusinCantica:  Calceamentademor- 

tuisammaUhwfiunt.EtnospedesJpiritiialitercalceamm,qtiandoaPatribmfean- 

£iis 


A  D     L  O "C  A    S  A  C  R  A    S  T  A  T  V  S.     |4^ 

ciii  carne  mortuii  exempla  fumimus ,  vt  ad  eorum  fimilitudinem  mmdi  huitts 
tentatienes  expugnemui. 

V.  Eftviaticum.  In  DeuteronomioDeus  pro  feruo  libertate  do-  Dcut./j.ij. 
nato  hocpraeceptum  dedit:  ^^m  Uhertate  donatteris,  nequaquam  'vacuum 
abtrepatierisyfeddahu  viaticum  degregihm ,  dr  de  area  d^  torculari tuo,  quthm 
DominuiDeus  tuushenedixerittihi.  Nos  omnes  vocati  fumus  in  liberta- 
temabeo,quiapudB.Ioannemdixit:i'«^'^yj'fA«f//^fW/m>,wr<'//^mm'-ioan-8  \f- 
tis.  necefTe  eft  ergo,vt  &  de  viatico  nobis  profpiciamus :  Multofiqddem 
viatico,inc]uitS.CHKYSOST. mJoznnem, opus  efjnamck^mul/uslahor,    '  °^'  ^' 
multus  ttftus  ,magnafilitudoperagrandaeft.  Nullumeft  diuerforium ,  nequefo- 
rum,vhinohis neceffariacompararepofftmus ,nifihinc  omnia  nohifcum  anfera- 

mus.  Audiquiddtcantvirgines.    Iteadvendentes,d^euntes  non  inuenermt. 

Audi  Ahraham.  Chaos  efi  inter  nos  dr  vos.   Sedhxc  vtinam  nos  non  audiamus,  M,t,{,  ^^  ^^ 

fedaccipienteshinc,quAad£ternamvitamfufftctantviatica;cumfiducia  vtdea- Lac.KJ.z*. 

mus  ChrifiumBominum.  Inter  viatica  autem  optimum  eil  S.  Euchari- 

ftia.  Nam  &:  in  Exodo  manducabatur  a  ludasis  habitumperegrinorum  ^*°"  '*-"• 

pra^  fe  ferentibus  cum  baculis  &  calceis  agnus  Pafchalis,  qui  typus  fuit 

S  .Euchariftis.  Vnde  &  in  extrema  ccena  Chriftus  manducationi  agni 

Pafchahs, ilico  confecrationem S.Euchariftix fubiecit.  Qua de caula 

confultifTime  faciunt,  qui  nonante  peregrinationem  inchoant,  quam 

confeflionepeccatorum  fadafehoc  fkcramento  communierint. 

V I.  Proprietas.  Frequentatio  orationis,quo  iter femelinchoatum 
felicitervfqueadtermmumprofequatur.  Cuius  exemplum  prarbuit   -. 
Regius  ille  peregrinus  D  A  V I  D,dicens  &  orans  ad  Deum:  r/<?f ////«a- J)tf- PfaLiig.y*. 
mine  demonfira  mihi,  c^fimitas  tuas  edoce  me.  vtinam  diriganturvix  me<e  ad 
cuftodtendas  uifitficationes  tuas.  Deduc  me  infemita  mandatorum  tuorum ,  quta 
ijftmvolui  Viaminiquitatis amoueame,crc .  Idem  cum dixiffet:  ^^/«'/z<« ^- P^al-is.i/- 
gofiim  drperegrinus  apudte-,ficut  omnes  Patres  mei,  fubiecit  hanc  precatio- 

nem  merito tibi imitandam :  Remittemihivt  refiigerer priusquam  aheam, 
C^ amphtis nonero,h.occ^,inzQx^ictQ.  S.Ambrosio:  Hicmthiremittc^,  A.inpf}». 
vbi  pcccaui.  Ktfihic  remiferis  mihi,  ihi  remiffttonis  reqtiiem  intienire  non  potero. 
^updenim  tn  terra  ligatum  manftrit,  iigatum  manehit  in  ccelo :  quodfilutttm  in 
terrafuerit,foluttim eritin calo.  Q^o  d  ii  Peregrinus  etiam  cantet  hymnos 
facros,velPf'aImos,eoleuiorem  reddet  itineris  laborem.vnde  &  Da- 
uid  dicebat :  Cantahiles  mihi  erant  iufiificattones  tu<e  in  locoperegrinationis  p^-^f^  i^^^^^^ 
med.  £>U£enim hene  tenemtis,  ait  S.  Ambr o siv  s,c:mta.r econfieuimt/s,d^ rcim.7. 
qu.e  meliiis  ca»tanti!r,meltus  adkirent  noflrisfenfihus.  Hymni  nohts,canticum 
nohis,pJalminohis  itfitficationcs  Domimfint.  Qiia  de  caufa  cum  Moyfes 
canticum:  Av d i t e cceltqux loqt(or,ii\ns  Ifrahel traderet,hoc fimul pr^- Deut.jr.i. 
ceptum  2.diunxit  •.Nuncita^firihUevehiscantictmtfittd^dr-docetefiltosJfta 

Xx     }  kelvt 


jjo^  P  E  R  E  G  R  I  N  O  R  V  M^ 

helvtmemoriterteneAnt,  <^oredeunt€Ht,  (^fitmhicMrmenifitd  fro  tefiintih 
niointerfilioslfrAhel. 

VII.;  Proprietas  cft,  quod  peregrinaturi  ad  remoriora  loca  foleant 
curarc  beHedici  a.faccrdotibus  peram  &  baculum.  Vnde  Edineras 
Sui tMit.      ^^  ^^^^  ^  -^^ s E  L- M 1  ait, fandus  Anfelmus  peregrinaturus  fenm  & 
baculum  coramttkarifufcefit.   Formulam  benediiSiionis  ex  Olao  Magn»^^) 
rccitatGRE.T  ZERVS  lib.i.deracrisperegrinationib.cap.2. 

C    A    P    V    T       V, 

DefiuSiu  Jacra  Teregnnattmu. 

PRiMvs  frufl:useil,quodexeamagnus  honor&veneratio  redun- 
det  infandos,eoquemaior,quomaiorialFedu,Iabore,  periculo- 
queitinerumfufceptafuerit.  ImdredundatinDEVM  ipfum  fandita- 
tis eorum audorem.  Ho»orenim,zc&.&S.^KSi'Lio  in^o.martyres.fc 

D:c  i4.  Damafceno,libro  4.deorthodoxafidc,rf  conferuis  in bonos  colUtm  bene- 

H  cp.5i.  uolentiitjignijicittionem  apudcommunem  Dominum  habet.  EtHiERON.ad 
Riparium.  agcns  defandtls :  Veneramurfiruos,vthonosfiruorumredundet 

A  fii"*!^ *  <*<s^  Dominum,  qui  ait.  ^ui vos  fufcifit,mefufcifit.  Et  S.  A v  G  v  sx  i  n  v  s 
de  fandis.  ^uptiescttncjiuefiatresmxrtyriacelebrdmfu^toties  ChriJHgloriam 
frs.dicamtti,non  enimfi^icimus ,quod pafifint ,fid-propter  qaempafiifinti 
ndmiramur. 

II.  Fruduseft,quodexeamagnamuItaquccommoda  redundcnt 

E.C.7.  innos,tamct)rporalia,quamfpirituaIia.  Evsebiv  s  librotertioprar- 

parationisEuangelicas-  Hxc nos quatidie,  inq\xit,fa^ttam(fffinffos  Dei  a- 
mtcos bonorantes,ad monumentacjMoque  illorum  accedimut,  votaqueiffisfasi- 
mus,tanc]uam  virisfin£iis,quorum  intercefiioneadDeumnonforum  iuuaripre- 
ffemur.  S.C  h  R y s  o s  r.  in  S.  Lucianum  Martyr.  No[i,dile^ifiime,  loci 
huimfiequentationemcontemnere.-fiueenim  mceror  atiquis  negotiumfacefiat, 
hic  relegatur:fiuecurieficulares,M(fugiunt,fiue  alienttA  ratione  ferturbationesy. 
fedantur,aferoautem  dftheairis  ,ac  ceteris  profanis  conuentibtts  multis  accu' 
mulatis  curis  acmoeroribu^ ,  animxqae  morbis ,  domum  redimus.  Si  htc  conti- 
nuoverfiris,prorfits  etiamea,  quieforls  contraxifiimaladepones :  Sin  autemre- 
filiasjfugiasque,  tum  illa  etiam,  quAficrarum  ope  Scripturarttm  bona  tibi  cem- 
parafii  -prorfiis  amittes ,  tumque  omnes  diuitiaaprofanisillisconfifiibtts  c^colh- 
quiis  fubrtpientur.  §^  huc  cumfide  acfiudie  ventitat,  innumerU  thefaurk 
ditattis  abfcedit:  dffi  ostantum  aperuerit,omni  oderum-  fuauitate  continuo  ac 
Jhiritualtbtis  opibus  complebit  illos,  qtd  con^ejjit  eitts  fiMuntur,^fifixccnt(A  m- 
gruerintciikmitates,omnesxquoanimoferet,€^c.  Neque  vero  tanttim  cx  ad- 

monitiO'. 


A  B     L  O  C  A     S  A  C  R  A     S  T  A  T.  J^t 

•niomti6ne,fedetf»ine)efrecibm,faterna.  benedi^ione,  excomrmm  conuentUt 
jriitrumque  charitate,  atque  aliisjexcentis  ex  rebui  multa  vttlitate,atque  antmi 
«hkSiationeferceftafoUtdifcedere,  at^  innumera  bona  domum  reportare.  Per- 
pende itaque hodie,quaffta  vos  bentdiiiione  cumulandifitls,  quanto  illi  damm 
muUtandi.  Nam  vos  quidem  martyrum  fercepta  mercede  difcedetu.  tlli  i/eri 
frdterquam  quod  lucro  ifio  priuabuntur,  alto  quoque  damno  affcientur,quodex 
futHihus  oecuvationibtK  multU  folicitudtnum  fordes  contrahant.  £luemadmo- 
dumenim  isqui  recipit  Prophetamin  nomine  Prophet£,mercedem  Profhet&ac-  ^^^^y^  ^^^^ 
cipiet;  dr  qut  iufhtm  rectpit,mercedem  accipietiufii:Stc  df  is,qui  recipit  martyrem 
innomtne martyris,m€rced€mmartyns accipiet.  Tumvero tjuis martyrem  re- 
cipit ,  cum  adeitts  memoriam  conuenit. 

III.  Frudbus,  quodnonfolumobperegrinationefnreipra  adfacra 
loca  inftitutamjfedctiam  ob  votum  folum  de  illa  faftum  multa  ma- 
gnaquemiracula&rolimfadafint,  &  in  hodiernumvfquedicm  fianc, 
vt  liquetexhiftoriaLauretananoftri.P.HoKAT  ri  TorfeIlini,&  ex 
Trithemio  amenuper  edito,deMiraculisDitteIbacenfibus  &Heil-  Mogsnti:» 
brunenfibus  inFranconia.ac  dcnique  ex  luftoLipfio  V.C  L.de  Di-  *""°  ^^'^*- 
ua  Hallenfij&AfpricoUi.  Ex  veteribus  Patribus. 

S.Ambrosivs  de  SS.  Geruafio&Protafio  itafcribit:  Cognouifis,  ^  '«■m.pi.le 
im))  -vidiflis  ipfimtdtos  aJmmorais  purgraos^plunmos  etiim  rjbi  vejfem  fancfo- 
rum  manthus  contigerunt,  iis  quibtts  laborabant  debilitatibtts  abfolutos.  ^mn- 
ta  oraria  iii6tttattir.  qttantu  indumentafuper  reltqiitM  facratifimas,  vt  ta^u  ipfo 
■  medicinalia  r.epofianturi'  Gaudent  omnes  extrema  linea  contingere,  dr  qut  con~ 
tigertt,faluiiserit. 

S.  Chr Y s  o s T  o M V s  iu  S.lu\hmiir\:Stmeqffempiamademone\corre- 
ptum  acfurentem,(jradfan^um  illtidfpulchrum  deduc ,  quo  reltqtiite  martyrk 
continentur,  tum  refthentemplane,  atquefngientem  vtdebis.  .Vt  enimfperprtt- 
nas  inceffurits  effet,fic  ab  ipfo  veflihub ftattm  exfltticr  ne  oculos  quidem  aduer- 
ftti  ipfam  thecam  atidet  attollere.  Vides  vt  afris  calefthui  rnartyrum  vulnera, 
fplendtdiorafnt,  maiorig^  virtutepolleant? 

S.Av G V ST  I NV slibrononoconfefs.agens decorporibus  SS.Gcr-  A c.7. 
uafij  &  Protafij:  Cumenim^ziupropalatadrefojjkdtgnocumhonoretransfer- 
rentur  ad  Amhrofana,m  baflicam,nonfelum  quos  tmmundt  vexabant  fpiritus 
confefps  eifdem  d^monibus finabantur,verum  etiamqmdamplur^s  annos  cxcus 
ciuis,  ciuitatig^  notiffimus,  cumpopuU  tumiiltttantis  Utitia  caufam  quiefjfet ,  at^ 
audiffet,exiliuit,eoque fievt  duceret,fuum  ducem  rogauit.  ^up perdu£ius  impe- 
trauit  admtttt,  vtfiudariotangeretfentrumpretiofi  in  confpeBu  ttio  mortisfian- 
Borumtuorum.  §lupdvhifiecit,atque  admotut  octdis,confiefimapet.tifint.  Vn- 
deS.AMBRos.in ferm.de inuetione<:orporumS.Geruafij&:Protafij:  ^ftrnisi, 
Negantfyirianijcacum  iliuminatum{i reliquiis )fiedilie  non  negatfe  fanatum. 

Clwt.tt, 


)^i,  P  E  R  E  G  R  I  N  O  R  V  M 

Clawaf, (fuia  vtcontf.pt fmbriam  deveftemartyrum ,  qHafacrAreliquitHveJli- 
untur ^redditmn  f;U lumen  fit.  Theodoret v s  inhiftoriareligiofade 
Marana  il  Cyra  feminis  ian^lis  ira  fcribit :  Cum  aliquando  defiderajfent 
falatarium  Chrijli ^afjionum fanBakcavidere-, venerunt MUam (Hierofoly- 
mam)  cum  in  via  nihtlcihifumfififfent.SedfoHquam  in  tllam  vrbem  venerunt, 
(jr  adorationemimpleuerunt,cibumfumpJerunt,drreuerfefmt,rurfni  a  ieiunti 
confe£to  itinere.  JEjl autem  iter  nonfauciorum,quamvigintidierum.  S.  B  e- 
B.e.7-  D A  lib.j.  hiftoria:  Anglicanx :  Ceadnalla  rex  occidentalium Saxonum cum 

gentifuA  duobns  annisfremiifftmeprae(fet,relt^o  imperiopropter  Dominum  re- 
gnuma^perpettmm  venit  Romam,  hocfibi  gbrisfngularis  deftdcrans a.d.ipifci,vt 
ad  limtna  (_Apoftolorum  beatorumfonte  baptifmatU  abluerettir :  in  qttofoto  didi- 
■    ceratgeneri  htimanopatere  vitacceleftis  intreittim:fmtdetiamfperans,qtiia  rnox 
haptizatus  carnefoluttis  ad&ternagaudia  iam  mundtis  tranfiret.  ^upd  vtrun^, 
vt  mente  diftofiierat,  Domino  adiutiante  complctum  est.  E  tenim  illo  perueniens 
Pontiftcatum  agente  Sergio,  baptizatus  eli  diefanSio  Sabbathi  Pafhalis  anno  ah 
incarnatione  Domintfexcetefimo  o£iuagefimo  nonOy(irin  Albis  adhiic  pofittu  lan- 
guore  correpttis  duodecimo  Kaledarttm  Maiarum  diefolutttt  ef  a  carne\,  S"  beato- 
rtmefi  cBnfortiofociatuiincalis.  Addampoftremummiraculumdepere- 
grinisadS.lAcoBVM  inHiipaniam.  Lvcivs  Marina^us Siculus  li- 
bro  5 .  de  rebus  Hifpania::  In antiqtciffma,  mquit,ciuitate,qt{am S.Domini- 
ci  Cakiatenfis  vtdgm  appellat  ,gallum  vidimtis  ^gallinam,  quidtim  vixerunt, 
cuitis  colorisfuiffent,  ignoramm:pofiea  vcro  ctim  ittgtdati ftti(jent ,  d^  affi,  candi- 
diftmi  reuixerunt,  magna-m  Deipotentiam,fttmmumg^  miracuhim  referentes. 
Cuiui  rei  veritns  ^  ratioficfe  hahet.  Vir  quidam probu^s  (jr  amictii  Dei,  d^  vxor 
eitisoptima  mttlier  cumfilio  eius  adokfeenttilo  magnx  prahitatis  ad  S.Jacohum 
CompofielUm proficifcentcs,inhanc vrbem  itineris  Ubore  defejfi ingredittntttr, 
^  quiefcendi  gratix  refiiterunt  in  domo  ctiittfdam,qtii  adtiltamjiliam  habeb.it. 
Slux  cum  adokjcentemptikhrafacie  vidijjet,  eitts  amore  capta  est.  Et  ctim  itiiicn  is 
ah  ea  ve.vattts  eius  voto  repugnaffet,amorem  conuertit  in  odium,  c^  ei  nocere  ctt- 
piens,  tempore  qtio  difcedere  vokbant,  eita  ctictillo  crateramfiiipatris  cLm  im,po- 
ftiit.  Citm^^peregrini  mane  difcejfjfent,  exclamauitpueUa  coramparentibus  cra- 
teramfiihifitifiefurreptam.  ^uodaudlcns  PrAtorfatellitem  cofcfiim  mifit  vtpere- 
grinosredttceret.  ^uicumvenijJent,pt!clUconfiiafiiifiekrisacc!:Jfttadit;uene'/n, 
drcrateram  erttit  e  cticullo.  ^uare  comperto  delicto  iuuenis  in  cimpum  prodti- 
Busfiine  culpa  Uqtieo  fu(penfiis  est.,mifierique parentes cmn filitirn  depkrajfent, 
foftea  dificedentes^  Compofiellani  peruenerunt.    vhifichitis  votis,  (jr  Deo  qra- 
tiasagentesfiibinderedetintesad  kctimpertienertint,vhifilittseratjt!jjenfius,(^ 
mater  mtiltis  perfiift  lachrjmis  muitii  dt(fuadcnte  marito  ad filiwm  accejftt.  Ciim- 
que  filiumfijpiceret, dixit eifihtts,  Matermeanotiflereftiperme,egoenim  vitms 
fum,qt!oniam  Virgo  Deigenitrix,  dfS.IACOBFS  mefufiinent,&feruant  inco^ 

lumem 


AD    LOCA    SACRA    STATVS.        jyj 

lurnem.VAdeAdiudicem,qmmefxbocondemmuitt^dic  ei  me  viuere propter 
innocentiam  meamj-vt  me  liberari  iubeat,  tibi^  reftitui.  Prtttorem  conuenit  in 
menfafedentem-,quigallum  drgallinaajfosfitndere  volebat.  Prixtoryinquitjfliu-s 
meitsviutt.,iubefoluiohficro.^updcuaudiJfetPr£tor,exifimanseamfimmare, 
re/poditfubridens.^uidhoc  eU  bona  mulier.Nefallaris,fic  enim  njiuitflim  tuw, 
vt  viuunthieaues.  Et  vix  hoc  dixerat ,  cumgallm  drgallinafaltauerunt  tn  men- 
fa,fatimi^gaUus  cantauit.  ^updcum  vidtffet prator,  attomtm  continuo  egre- 
ditur,vocatfacerdotes  ^  ciues,proficifiuntur  ad  iuuenem  fujpenfim ,  dr  inuene- 
runt  incolumem ,  valdeque  Utantem ,  dr  parentibus  refituunt ,  domumque  re- 
uerfigallum  capiunt  d^  gallinam ,  dr  in  Ecclefiam  transferunt  magnafollemni- 
tate?  ,^u£  ibi  claujk  res  admirabiles  ^  Dei  potentiam  teflifcantes  obferuan- 
tur,  vbifeptennio  viuunt.  Hunc  enim  terminum  DEVS  illis  conflttuit,  dr  infi- 
nefiptennij  antequam  morianturpullum  relinquunt^drpullamfti  coloris  d^  ma- 
gnitudinis.  Ethocft  inea  Ecclefiaquolibet  feptennio.  Omnes  autem  peregrini 
hancvrbem  tranfiuntes,  quifuntinnumerabiles,  quodmirum  efl,galli  huius  dr 
gillin&plumam  capiunt,dr  tamen  nunquamplumA  illts  defciunt.  Hoc  ego  teflor, 
proptereaquod  vidic^interftii^plumamg^mecumfero.iixciWe. 

I V.  Frudus  elT:,quodmirifice  valeatad  excitandam  &  inflamman- 
dam  in  homire  pietatem  fbla  infpcitio  locorum  facrorum:  Namfi 
be//atoris arma cruentata quu cernens, mc^uit  Chrysostomvs  inS.Iu- 
lian  um ,  C/ypeum,haflam  cr  /oncam,  /iiet  emniumfit  ignauiffmus,flatim  exar- 
defcit  c^adbe/lumpromptus  emtcat:  nos  qui  non  armafedcorpm  ipftim  cernimm 
fanBiqtioddignumhabittimeH,vtobChrifltconfeJfionemcrt(entaretur,qttipof- 
fumusmn  adjummampromptitudinem  animi  exardc(cere-,cum  hic  ajpe£im  vc/- 
utiignis  quidaminmentemnoflramincidat  ^  d^  adidem  nos  certamen  inuitet? 
ProptereambiiSanSiorumcorporavfque  adtempm  refurreBionU  commenda- 
utt  DEVS,vt maximsiPht/ofopl)tix.materiam dr occafionemhaberemm.  Et  ite- 
rum :  Neqtie  verb  tantum  miracti/a  operatur,fed  pht/ofiphari  etiamfuadet  :fiue 
tnim  diuesfis  acfiperbias ,  ctt  huc  veneris  ac  martjreinttiitmfueris,qtiattim^fit 
inter  opes  tttas^d^huim  difirimen,tecu  reputauens,e/atos  animosfubito  depnmes, 
(jrpoftofaflu  mu/ta  cuanimafinitate  dtfcedes.  Si  veropauper  d^de(pe6tm  videa 
ris,cum  htic  venerls,dr  ditiittas  martyris  vtderis  contemDttsficti/iopibm ,  mtt/ta 
inflrttftm  Phi/ofophia  difcedes.  Concludam  cum  teftimonio  domeftico  &c 
recentioriNobilisD.BernardiBREiDENBACHii  quondamMetro- 
poliranxEcclefixMoguntinxDecani^quipercgrinationem  Hiero- 
lolymitanam  iniit fiib  annum  Dommi i^Sj.eamque  diuulgauit: Sacro- 
rtim  /ocorum,  i\xc^\a\s,dcuota  vifitatio  ademendatioris  vitxpropofitum  conci- 
piendtim,hauriendamj,fitortim  compunclionem  criminum ,  nonnihi/confert pio ' 
drfide/iperegrino:  ita  vt  meo  quidem  arbitratu ,  atquep/unmorum  mectim  con-  - 
fentientiHmc:nfira,nt'J/mp(Enefit,  ve/perrartis,  qtti  nonjne/ior  inde  regredia- 

Ty  tWi, 


^-54        P  E  R  E  G  R  I  N.     A  D     L  O  C.     S  A  C. 

tuTy  qmm  mtefuerit  ingrejfus.  Neque  o  b  id  hoc  in  loco  gentili  concejferim  Poeia 
dicenti: 

CwlHm,noniinimummutant,qHitransmarecurrunt. 
G}^s eqindem Chrifitcolahits ingrejjti6 terrasfacratijjimas  non  moxamaras 
fluatur  in  Ucrymas?  quis  compuncHonis  non  prxfeferet  tndicia  etiamfi  adaman- 
ttno  cjfet  pecfore ,  Tjbi  drpetrxfcijfxfmt ,  c^faxa  ingentta  dtruta  (  quix.  hodic^ 
Jubafje£lumtbt  monflrantur) atque terratota fundttti^s  mota  Chrijto  moriente 
in  cruce?  ^ujsnon  alterum  mutaretur  in  virum^perditt-i^s  quantumuis  antefutf 
fet?  quandoqmdem,  vt  defleniJft?nisilluremt(i!onibiiid^tndulgentiUcopofijH- 
mis  taceam,  ?nox  vht  mare  egreditur ,  c^  pedcm  terrx  San6ltt  infgjit,  quando, 
inqtitm,  qttod plurii facio ,  veneranda  Saluatoris  fut  vefligia , ac  omniumpane 
pafftonum ,  ceu  viCloriarum  fuartim  erecta  ihi  vexilla ,  terramque  Jito  pretiofo 
ruhricatam  &  perfufam  fangutne ,  copiafiht  datur ftih  oculis  confjirare,  deofcula- 
riqtie  ore,tererepedihtii,  manth.  dr  corpore  toto  compleBi:  ^tutndo  licet  villulam 
Chrtftiingredt,tntrare  M  a  r  r  ^  dtuerfortitm,atque prxfepe  illud dignifftmtim 
.contingere,adorare paruumhoc  terrd foramen,in  quo  ccelorum  condttor  natiis 
eByin  quo  inuoluttts pannis  vtftts  a  pajhrihus,  flella  demonJiratm,a  Magisfuit 
adorattti,drc.  Breidenbachio  confentic  illullriirimus  Princeps  Nico- 
laus  Chriftophorus  Radz  i  v  i  li  vs,qui  annoDomini  1 5  Sj.facr-a 
Hierofolymorumlocaadiit,  cuius  exftat  Hodxporicum  latine  &  ger- 
manice :  CumfacrofanBtis  ifieloctis,  ait,  hoc preprium  haheat,  vtmaximos  et~ 
iam  peccatores  peculiart  quadam  ratione,  cum  omniumfenfuumfluporeabomni- 
potenti  DEO ,  pro  innumeris  henejiciis,  qux  in  homines  contultt ,  agendas  gra- 
.  tias  excitet :  pr&fertim  veroetiam  vehementer  hominem  inflammet  admedt^ 
tandtmtperquam  acerhos  dolores  dr  angoresmortis  hic  locorumChrifltisBomi- 
ntii  dr  Saluator  nofler  redemptionis  noflrA  optis  veluit  perficere. 

V I D  E  De  Statu  Proceffionum  facrarum,  quem  ob  fimi- 

litudinera  argumenti  hic  proximc 

fubiicio. 


■DE  PRO- 


DE  PROCESSIONrS  SACR^ 

S  T  A  T  V. 

C    A     P    V    T        I. 

^idnot-Kine  Vroceponu  Sacrae  wtelligatur^ 

DRo  e  E  s  s I o  facra non  eft  aliudj  quam  pia  cleri ,  vel  Chriftiani  po- 
^  pulijvelvtriufque  precabundi,  cum  certo  ritu  ac  ceremonia  pro- 
o-relTio.   S  I  D  ON  I V  s  libro  quinto  epiftolarum,  vocat  Stfpplic/tUoKem  .^e?-^*- 
Craci  perfepe  >^i}ayeiav, xilattuen enimidem  eft,quod  procellionem 
facere:  AWW«w,aitWALAFKiDvs  Strabo  librode  incremento  re-  i^",i'uisf' "' 
rumEccIefiafticarum:  Z,/><«»/W  »<?»  tAntum  dici  illam  recitationem  nomt-  Val.c.iS. 
mm,qua SanBiin admtoriumvocantttr  infrmitatii  humana,fed etiam  cunBa 
qu£  tnfupplicationihtiifrtm. 

SvNT  autemvarixhuiufmodi  Proceftionum  formx  &  modi.  A- 
lix  enim  funt  ftatx  &  perpetuae,totique  Eeclefix^  communes ,  vt  eft 
Proceflio  LiTANi^,qu2  dicitur  c^/srw/c^f/w^^r,  &:proceIIio  fan- 
ftiflimiSacramentiinfeftoCorporis  Chrifti.  Ahsverofunt  tempo- 
rales&arbitrariajprodiuerfitate,temporum,  locorum&caufarum  a 
MagiftratuEccIeiiaftjco  politicovedecreta:. 

Ex  STATis  LiTANiA  M  AioR  illadicitur,qua2  inftituitur  v  1 1. 
KalendasMaij  in  fefto  S. M  a r  c  i  Euangeliftaz:  cuius  au£tor  fuit  S.  R.c.j.' 
Gregorivs  Papa,  tcfte  Ruperto  libro  S.dediuinis  officiis.  BedaGcp.?*- 
&  Adone  in  Martyrologio.  immo  S.Gregorius  ipfe  hb.  ^.epiftolarum. 
appeIlatiV/,«WfWj!,&Iibro  ii.cap.  i.feptiformem.  Cauiam  autemhuius 
LitaniaeS.GREGORiG  dedithoneftalues,quamnarratPAVLvs  Dia-p'"' 
conus  libro  5. de^geftis' Longobardorumi &  Greg.Tvronicvs  li- 
brodecimohiftorisFrancorum:  ANNO,inquiens,^«/»Wmwzi?  ChiL- 
dertci Regis Diaconui nofter abvrbe Roma  Saniforum  cum  pignortbu^  ventens 
fic  retulit,  quodannofupertore  menfe  nono  tanta  inundatione  Tyberisflttuitis  vr- 
bem  Ramam  obtexerit,vt  ades  anticpuA  dtruerentur-,horrea  etiam  Ecclefi£fint,in 
cjuibui  nonnulla  millia  modtorum  trtticiperiere.  Multitudo  etiamferpentum  ctim 
■magno  Dracone  in  modum  trabis  valtdaper  huiusfitmif  alueum  in  mare  defccdtt. 
Sedfuffecata,  hefliA  tnterftlfos  maris  turbidifluBfn  Uttori  eie&itfiint.  Suhfecuta, 
efi  euefiigio  c[ades,pnguinariam  vocant.  Nam  medio  menfe  1 1 .  adueniensprimu 
cmntpt  fffxta  iUtid,^  tn  EZechiek  Propheta  legitur.  Afan^uarto  meo  incipite,  Pela-  Ezech  .^. «. 

Ty     2,-  gium- 


5j(f;        PE.OCESSIONIS     S  A  C  K  M 

gmm  Papam  percidit :  quo  defun^io  magmftragespopuli  de  hoc  morbofaSla  eU, 
A«no5P#.  TantismalisvtoccurrereteiasrucceflbrGREGORivsMagnuSjindi- 
xit  ditlam  L I T  A N I A M  vel  Proce{fionem,qua-' Ma  I  o  R  efl:  di£l:a ,  quod 
omnes  totius  anni  fupplicationes,  &:  vicelongitudine,  &  precumpro- 
lixitate,  &:  populi  concurfufuperabat.  Conftabat  enim  feptem  diuer- 
fis  procedentiura  e  diuerlis  locis  hominum  claflibus :  vnde  &  Septifor- 
mis  dida  eft.  Sermonem  eo  die  a  B.Gr  e  g  .  habitum  habes  apud  Greg. 
Turonicum  loco  citatOj&: ipfum  noftrum  Gregor.lib.  1 1.  epiftolarum 
cap.2.  Accidit  x.wv\.cx.Q^ttc>ditm.Twx.on\co,'vmushor& f^acio jdumuoces 
plehsadDominumfufplicattonUemifttioBogmtahominesadterrAmcorruiffe^, 
C^f^iritum exhalafe.  Sednon de(lttit,  inquitjfacerdos tantus fmdicare pofu- 
lo,ne  ab  oratione  ceffarent. 

MiNOR  Litaniaappellatur,  quaz  triduo  ante  feftum  Afcenfionis, 

quidiesiamdicunturRogationum,  celebratur,  cuius  primusaudor 

AnnoDom.     fertur S.M AM E R c V  s  Viennenfis  in  Gallia Epifcopus.  nam  S. G r e g . 

451.  'Y\xton.\ih.z.h.\i^.it^(cnhiv.  Appropinquante  afcenfone  maiefiatis  DominicA 

^l:  '"*■        g  indixit  S.Mamer  c  v  s  populisieiunium,inflituitorandimodH,edendiferiem, 

S.ep.14.  erogandihilarem  diJpenfationenhS>L\hidc\t\3.\\cgzx.tcikimom\imS.k.y  n  i-y 

cuiushomiliaextatinBibliothecaPatrum.   Deinde  Sidonivs  Ma- 

merci  «equalishbro  j.epiftolarum:  Rogationum ,  ^it,nobisfollemnitatem 

primMs  CMamercus  Pater  d^  Pontifex,reuerendiffimo  exemplo,  'vtiltfftmo  expe- 

rimentoinuenit,infiituit,inuexit.  Idem  teftantur  ahj  fcriptores,qui  de  of- 

ficiisEcclefisefcripferunt.  OccafionemautemdedithuicProcefllo- 

ni  creber  terrxmotus,  &incurfus  ferocium  in  vrbem  luporum,  ac  - 

gnis  fubterranei  eruptio,  tefte  eodemTuronico  &  Sidonio.    Quo- 

niam  veroperfunftipericuUsViennenfes  quotannis  eafdem  fupplica- 

tionesrepetiuerunt,paulatim  eorum  exemplum  omnfcs  Occidentis 

Ecclefis  funt  fecutx :  CeffantibM,  inquit  idem  Turonicus, exindeterro- 

nhus,per  cunBasprotuncias  dtJperfafaBifama  cunBos  facerdotes  imttari  com- 

monuit,  quod facerdosfecit  exjide,  qus,  vfque  nunc  in  Chrifi  nomine  per  omnes 

Ecclefias  in  compun^ione  cordis,cJr  contritionejpiritus  cekbratur.  T  e  r  t  i  a 

ex ftatis  & perpetuis proceflionibus  eft illa Co r p  o r  1  s  Chrifti,quam 

inftituit  Vrbanvs  Quartus,dequamultanofter  Ni  colavs   Se- 

rarivs  Iibroi.deProceflionibus,cap.nono.  &Petrvs  Thyr^vs 

in  difputatione  de  fefto  Corp or  i  s  Chrifti,  Moguntiae 

cdita.  De  ceteris,  quia  varix  &  pecuhares 

funt,  nihilattinetdiceie. 


C  A  p. 


S     T     A    T     V     S.  H7  - 

C    A    P    V    T       II. 

S.Vroceponis  Antk^mta^fi  dignitoi. 

PRocESSiONVM  facrarumAntiquitas&dignitasdemonftrari  po- 
teflexemplisilluftribustumVeteriSjtumNouiteftamenti.  Ex  Ve- 
TERi  primohabesexemplumapudlofuam  proceflionum  amburba- 
lium,aDeomandatarum  his  verbis:  CircuitevrhemcunSiibellatoresfemel  loCtf. 
per  diem .  Sicfacietisfex  diebus.  Septimo  autem  die  Sacerdotes  tollentfeptem  buc- 
cinas,quiirum  vfus  ejl  in  lubiUo,  crfrxcedent  arcamfcederisfepties^^  circuibitis 
ciuitatem,&  Sacerdotes  clangent  buccina. 

II.  Habes  inprimo  Regum,  vbi  cum  Ifrahelitx  fugati  csfique  ef-  i.Reg.c.4. 
fent  a  Philiftsis ,  maiores  natu  dixerunt:  ^^fferamus  ad  nes  de  Siloar- 
camfoederUyVtveniatinmedium  noJiri,vtfaluetnosde  manu  inimicorumno- 
firorum .  <JMifit  ergopoputus  in  Silo,  &  tulerunt  inde  arcam  fcederis  Bomini  ex- 
ercituumfedentls  fuper  Cherubin.  Cumautem  veniflet  arca  foederis  Do- 

mini  m  c2&x^,vociferatus  eU  omnis  Tfrahelclamore grandi  ^perfonuit  terra. 
cur  vero  tanto gaudio  perfufi  funt  Ifrahehtaz  ob  adduftam  arcam,  nifi 
in  eius  prxfentia  ialutis  (\xx  fpem  coUocaflent? 

III.  Habes  in  i.Regum,  vbi  Rex  Dauid,poft  debellatos  Phififtxo?, 
&occupatamHierofolymamdupHcemvno  annoinftituit  proeeflio- 
nem.  Vnam,quaarcamDominie  Cariathiarim  indomu  Obededom  ^  Rfg-«- 
Gethaeitraduxit.  Alteram,quaexdomoObededom  in  ciuitatem,  &: '"  *'"' 
tabernaculum  honorifice  paratum,  idque  cum  omni  genere  facrarum 
ceremoniarum,hoceft  vario  Pfalmorum  cantu,  Muficorum  inftru- 
mentorummirificofonitUiSacerdotum  &Leuitarum  fingulari  ordi- 
ne,&  ornatu,  atq;  adeo  ipfo  Rege  religionis  ergo  ante  arcam  faltante. 

I V.  Habes  lib.  z .  Efdrje,  vbi  Nehemias,  poft  folutam  captiuitatera  j.ifij.ci  ir 
Babylonicam,& Hierofolyrnam  resdificatam,  dedicationem  muro- 

rum  itaperfecit,vt  ab  interiore  vrbis  parte  fuper  muros  iplos  dus,  que 
fibi  mutuo  tandemoccurrerent,precantium,Deumque  collaudan- 
tium  claffes  procederent,murosq;  circuirent  &  luftrarent,  cum  canti- 
cisjodis  &  organis  variis.  Textus  vocat,  choros  duos  laudantiumdrerin- 
tium,  ideft,  procedentium.  Quxomnes  procefliones  vti  fimtfirailli- 
ma:noftris,qu2;nunc  in  EcclefiaCathoIica  celebrantur,  ita  nondu- 
biumeft,q.typuraearum  fuifl!e:  omniaeniminfgHra,tt{^c  k^oiko\o,con- 1  Cono  n. 
tingebant  illis. 

Ex  NovoveroteftamentoprimumhabemusexemplumlosEPH  ^"''•*" 
&:  M  A  R I  j€  cum  puero  Ie  s  v  afccndentium  ad  dicm  feftum  Hierofo- 
lymam.j  tenebantur  enim  omncs  lud^ei  quotannis  fecundum  legem  _    ,     . 
MoyfisterreuifereHierofolymitanumtemplumnempe  infeftistrib.  Deut.itf!'  ** 

Yy     5  Pafcha?, 


J5.8       PROCESSIONIS     SACR^E 

PafchxjPentecoftes ,  &  Scenopegiorum,  idque  Pr  i  mo  vt  agerenr 
gratias  pro  tribus  Dei beneficiis.  In  Pafchate  quidem proliberatione 
exvEgypto.  InPentecofte,prodatacceIituslege.  InScenopegiispro 
datoterrae  (knftiEpromifliB  dominatu.  z.  Vtlua  vota&racrifieiaof- 
ferrent.  3.  VtbenedidionisfummiPontificisfierentparticipes.  Ita- 
que  veriflimile  eft  eos  iter  illud  iacrum  cum  precibus  &  hymnis  con- 
fecifle.  Quod  autem  primis  trecentis  annis  in  Chriftiana  Ecclefia 
non  floruermthuiufmodi  proceiTiones^caufamanifefta  eft,  quia  gli- 
fcentesidtemporisperfecutiones  illamhbertatempiorumexercino- 

*.M<:mpl.  rum  impediebant.  Quamprimum  autem  Imperatores  fidem  Chri- 
fti  ample£ti  coeperunt,  facras  procefljones  in  lucem  prodierunt.  Nam, 

£.c.47'  CoNSTANTiNvs  Magnus  poft Concilium  Nicxnum,  tcftc  Ev SE- 

Bio  Iibrotertio  Vita:eius,Conftantinopolitanamvrbem  a  fe  exftru- 
ftam  Beacilfim.  Virgini  Mari^  dedicauit,idquenonfine  facrapro- 
ceflione,  fignicrucis  prxlatione,  hymnis  &  canticis  perfedum  efle, 

NiCifc,  ^^^^  obfcure fignificat  Nicephorvs  libro8.hiftorixfu£Ehisverbis: 

Supplicts  more  rogauit  Imperator  Epifioperum  conueutum ,  xit  precationihm 
fuii munitiones (^ muros nouxVrbisfirmarent.  Etpaulo  poft:  Confianttnor 
pokm  njeniunt ,  Encxma  df  conficrationis  diem  fefium  celebrant,  incruento 
fiacnficto  operantur,  precibns,  votisque  Vrbem  abunde  profiquuntur  drjiri- 
mant. 

3.  ExEMPLVM  habemusinReliquiis  S.BABYL^,qu2cumtem*- 
porelvLiAN  I  Apoftatx  e  Daphne  Antiochiamreferrentur,pubIics 
per  plateas  cantati  funt  Pfalm.i,  in  proceflionc  non  virorum  m.odo,fed 
etiam  fceminarum  &  puerorum  tefte  S.  C  h  ry  s  o  s  r  o  m  o  in  orar 

Sbc.5.c.i(<.       tione  concraGentes,Socraie,  Sozomeno  &The0doretoinEcclefia.- 
SOZ.5.C.I5.      fticahiftoria. 

4,  Inlmperatore  Theodos  I  cdequocum  Eugenio  Tyranno 
.T^.,c.^^3!'°        bellumillaturuse.iret,itafcnbit  Rvfjf invs  lib. z:hiftoria2:  Prxparatur 

(Theodosivs ,)adbelltm,non tam armorum , telorumj^, qiiam  teumiorum, 
orationumiifiiihfiidiis,nectamvigiliarttm  excubtis,  quam  obficcrationum  pernO' 
Batione  munitns  circtimibat  cum  Sacerdotibiis  & pepttlo  omnta  orationum  lociL . 
Ante  martyrum  &  Apoftolorum  thecas  tacebat  ciltcio  profiratfts,^auxiltafiibtfr 
daSan£iorumtntercefiionepoficebat: 

Anno4©s.  j.  ExemplumhabesinTHEODosjo  Iuniore,quicuminmaxima 

quadam  tempeftate  populum  monuifl"er,vt  e  Circo  adEcclefiam  ten,- 

s.lib  7.«."-  derec,  ipfi  inmedia,  in  quit  Socrates  ,popidi  fireqtientia  prtuati  Iwminis 
habttu  tncedens ,  hymnos  recitare  e.xordttur.  EtNiCEPHORVS:  Lttania, 
inquit,  tnfittuta  eH,fiuppUcantes  procefiere,  laudtbus  Deumvexere,  atque  vna 
concors  Ecclefiia  ciutta^  totafia^a,  &  tpfie  Impcrator  medifts  hymmscanendit 

pratjti 


Hl.H'C.3. 


S    T   A    T    V^  S.  jj^ 

:py£^f,  habitu  frimto  incedens.  Idem  fadum  eft  fub  eodem  Im peratofc, 

cum  terrxmotu  quatereturConftantinopolis,tefte  eodem  Nr  ce  p  ho-  N.ib.c4(r. 

R  o,  Cedreno,  &  aiiis. 

6.  ExemplumfitMARTiAKi  Impcratoris,quifticcefTitTheodo-Anao4jo. 
£io,^uipidta,  tefte  eodem  Nicephoro-.religionec^Janc^ttate  ijir  infuppli-  N.i.ij.c,  15-. 
(ittonihm  pttbltcls  aitis  pyjnbat,  ^  maxtmam  tndigenttbta  pecuniam  prxhebat. 
IdemtefteTHEODORO  Ledore  Anatolium  Epifcopum  cohortatus 
eft,vttales  decerneret  fupplicatones.  Sub  idem  tempus  &  S.M  am  E  r- 
T  vs  fuas  fupplicationes  in  Galliis  mchoauit,de  quo  fupraadtum. 

CapvtHI. 

Froceponttm  Seurarum  Vtilitas. 

QN K-a-x K  fueritproceflionuminveteri  teftamento celebratatum, 
de  quibus  paulo  ante  adum,  vtilitas,manifeftum  eft.  Prima  enim 
illaIosvANA,Hierichovrbs  regia,muropra:fidioq;  firmiflimadifie-  ^f"^*-' 
da  eft.  Altera  tempore  regis  Dauidis  fummam  domui  Obededom 
obarcjeprsfentiam  felicitatem  inuexit.  Tertia  vero  qux  tempore 
Nehemixcelebrataeft  Hierolymitanam  Vrbem  reddidftdiuino  Nu-  Nch.u, 
minigratifrimam,eiusq;auxilio  &fauoretuti{limam.  In  Nouotefta- 
mento  Theodosivs  feniorbeneficio  proceflionum&precum,te- 
ite  RvFF  I  No  ,obtinuitvidoriamcontraEugeniumTyrannum.        Rnfflibi; 

2.  Theodosivs  Iunior,tefteNicephoro,  denfillimis  imbribuSj^i  j 
f\.r\tm'\mpo(\x\z,ita'vtjimmamreifiumentari£inopiam  tngerHJrugum  copia 
cr  z'bertas  confequcretur.  Idem  trifagium  ccelitus  meruit  accipere ,  &: 
Conftandnopolimmaximoterrsmotuliberare.  IraenimhabetME- 
N  o  L  o  G I V  M  Grxcoru m:  Cum  Imperator  Theodofttu ^ Procltts  Patriarcha,  M.i4.Sept. 
ct/m  totopopido{in  terrxmotu ) Litaniu d^fupplicatiDnibfts  dtutnam  opem  tm-  Dam^c.  de* 
plorarent,  repente  pueridus  quidam  de  media  turba  tn  aercm  raptits  eft.    Omni-  Trifsmo. 
buts  autem prAttmore  clamant!btt6,Kyrieeleyfin,defcenditpuer,^vocemaqna. 
populum  compelUns,pettt  vt  Trifagion  in  hunc  modum  decantent.SANCTVS 
D  E  FS,  Sanifttsfortis,  SanSlu^s  cjr  immortalts ,  miferere  nebts.   ^us.  cttm  di- 
xijfet  animam  De3  reddidit,  dr  terrAmottts  quieuit. 

5.  S.Mame  rt V s  a Viennenfivrbe  incurfus imjmaniumferarum, 
ignes  coelitus  delapfos, aliaque  mala beneficio proceftionum  &  Lita- 
niarum(auertit,  tefte  G  R  e  c .  Turonico ,  &  Sidonio. 

4.  S.Gregorivs  MAGNvs,tefteeodem,peftiIentifllmamcon-f )■'"■'*■ 
tagionem,quaquotidianis  cadauetibus  Roma  complebatur,  omni-G.T.lo.'hift, 
umqueciuium  domus  exhauriebantur,perLitanias  extinxit.  Idem, 

yr  for- 


}6o      PROCESSIONIS     S  A  C  K  JE 

vt  formidabilequoddamdxmonisfpedrum,  tefte  loanne  Diacono, 

per  eiufmodi  precationes  abigeretur  a  quodam  loco,auctor  fuit. 

j.  S.EvTHYMivs  in  fummaficcitate,tefteCyrillo,copiolifIimos 

I D. in vitaeius  jmbres  a  Deo impetrauit.Contra cum nimis  crebras elTent  pluuix Ro- 

Cyr.invita.      ms  &  ru Igura,  quibus  hommes  &  pecora  enecabantur ,  tanta  calami- 

tasfublata  eftperfupplicationes  &:  Litanias,  tefte  Anaftafio  Biblio- 

thecario in  Adeodato.Qui idem refert, S.Gregorivm  II. cum Ty- 

beris  alueumfuum  egrefTus  muros  Vrbis  fuperaffet,  domos  euertiffet, 

mortales  multos  fuftuliffetjtanto  malo  folis  fupplicationibus  facris 

fubuenifTe. 

6.  De  S.  Arnolfo  Beda  in  eiusvita  ita  fcribit:  Eotempore,qu9 
qmtriduanum  leiumum  'vniuerfdis  celebrare  cofueuit  Ecclefa,  virfandus  extra 
ciuitatem  cum  crucibus,atquepromifeua  populi  multitudtne  orandi  gratiafecun- 
dum  morem  VrbUproceffit:  ^  ecce  mulier  ex  mediis  cateruis  uocem  emifit  in  coe- 
lum.  ^updaudiens  vir  Domini,  cum  cognouijfet  eam  arreptam  a  dxmonio,oppo- 
fito  crucis  'vexillo  Itberauit  eam  ab  hofte  maligno. 

7.  EtpoftremumexempIumaddoexA£tis  S.Gavgerici  Ca- 
mcracenlisEpifcopi:  CumproGalliarumconfuetudine,zit  Scriptor,  Lita- 
niXiidestyfupplicationes  vel  Rogationes  triduano  conuentuferent,atque  virfan- 
{lus  venerattonepleniftma  ieiuniis,eleemofynis  d^pfalmodiis  eas  excoleret,at^ue 
baftlicas  cttmfuo  cleropftllente,  (^  cruces  deferente,multopopulo  profequente  vi- 

Jitaret,  ac  circumiret,  contigtt  eum  tranftre  obiter  carcerem,  in  quo  tres  viri  tene- 
bantur  iuJJiiVatachari) tribunivinctdis impltcati.  Solita  igitur htimanitate  Trt- 
bunopr^fentifupplices  obtulitpreces,vt  miferos  illos  ipfi  ad  meltoremfrugem  re- 
uocandos  largtrettir.  Negat  ille.  Gaugericus  antefores  carceris proflernttur:orat 
nUquanttffer,vtomntpotentis  Detclementiaprtsflet^quodltidexfuperbus,  dr  tra 
tbrius recufat.  Surgit tnde ab oratione, (^protinus vinBi  nutu prapotentis DEI 
nexibusfus  expedtuntur.  Adhtbet  tum  illis  venerandus  PrAfulanimarum  medi-. 
tmam,(jfjic  mente  dr  corpore  abfolutos  ,adpropria  remittit. 

C    A    P    V    T       IV. 

I^tus  aliqmty  yelTroprietatesTroceponis.. 

"p  RiM  V  s  Ritus  eft,Pr«Iatio  Crucis,qua  palam  conteftamur  falutem 
■■  omnem,meritaq;  omnia&  commodafpiritalia  nos  per  paffionem 
N.lib.jj.e,^  Chnfti  obtinuifTe.  Nicephorus  ex  Socrate  &  Sozomeno  agens  de 
procefllone  tempore Chry s o s T.celebrata :  Praceffionem,inqmt,crtt- 
cesargentex  cereosincenfos  habentesprteibant,  Eitdoxia  Imperatoris  coniuge  im- 
penfas  adeam  rempr^bentcqux  hoc  Brijoni  cubicult  ftiiprxfeSto  iniun:<it,vt  hy- 
mnorum  canttisprocuraret  i&  ad  eum  vftim  qtiam  plttrimtm  lucernarttmpara- 


S     T     A     T     V     S.  .5^1 

ret.  MARevsdiaconusinvkaS.Porphyrij,agens  deproceflionero-Sw-tom.». 
gatu  Gazenfium  proimpetrandapluuiainftituta.  Fa£lomdne,^\z.,acce- 
ptofignoveTieriridA  Cru(U,quedrtospr£ccd€hat,egreJft/iimiis€umhymniiad  art- 
tiquam  Eccle(iam,qu*eftapirteoccide»ulicmtatis.  CumpfaUentes^zit  G  r  E  g  .  G.lib^.c*. 
Turonicus  de  tcclefia  egrefftadfs-ri&Am  Bafiiicampreperarenti  RHctuknm 
poftcrucemprdcedeatibusjigniiequofiperpsjittuferthatur.  Hincin  V.  Syno- 
D  o  contra Seuerianos  tc  Acephalos  a  Patribus acclamatum.  Vad.mtu 
crucemportantes.  5«^fo!?;M,da  nobis.  Hinc  Imperator  IvsTiNiANvsin/^-'**' 
Authetica  quadam-.S4f<rrd//?/«,inquit,f«»»  viHerahiUbtis  crucihtuinfuppU- 
f(«/w«^«»fgrf<//.HincapudGermanosproce/fionesRogationum,vo-. 
cantur  itiones  cum  crucibus.  93Ji{^<mSmi?9c5cn/S^  hebdomada,  qiia 
habenturjdiciturcrucis,$rcu6»o.t/&circuitus  templi.perquemla^pc^ 

fiunt,crucisitio,(Eraii}giin(}- 

II.  Rituseft,  Vexillorum  deportatiojin  fignnm  vi<5Vorix  Chrifti, 
iuxtaillud.Ff,v/7/<t  Rcgitprodciit,  ideil.fignatriumphalia  vi(Sl:ori2,quam 
ChriftuscontiaDa:monumcopia$(ua  pafljone&:  refurreftone  obti- 
nuit.  Initium  dedit  Conftantinus  Magnus  primus  Chriftianorum 
Imperator,qui  labarumprsgeftaricopiisruiscuiabattefteEvsjEBio  E.c.y. 
lib.  p.  hiftoriaj, 

III.FaciumS:  cereortim  accen-fio.  SicGREC.Nazianzenus  fcri- G.orat.de 
bitS.  AtJianaiioab^xilioredeuntioccurriftehonoris  ergo  Chriftia- y',  ^"yj^j 
hos.  Etvidor  Vticenfis  tertr.tiuidcm  fadum  Epi(<:opis&:  Sacerdoti- petfccnt. 
bus  Catholicisabexilio  regrellis.NicEBH.agens  deproceflionecon-^''^-^*' 
tiaArianosinili'utaaChiy(oftomoConIlaiitir.opoii.Pr*«/51wi-|w,ait, 
crucisargentex  cereos  ince»(os  haheritesprjfibatt, 

I  V.  Comprecario,bani2:orum  inv.ocaiin,  Hymnorum  &PfaImo- 
•rum  ahorumq;  canticoiumfpiritalium  etiacum  muiicis  inftrumen- 
tis  decantatio.  Nam  aprecibus  nomen  habent  StippUcationum:  zh  In- 
uocatione  Sanctorum  dicuntur  Z/V4»/rf.  Mufica  inftrumenta^tiam  in 
veteriTeftamentoinprocenionibus  vfurpatafuercvtdiximus.  Ni-  N.lf}.|c8. 
c  £ P H.aine citarus . Eiidoxii Irt  pcratorii coniux,  i nqu i r,  v  procepone  Ortho- 

dQXOrumoppofnaAiiitiin.iuftxtcnhtculifiitprgfetloMbynnorumcuntiupro- 
curaret.Et  Marcvs  in  vita  S.  Porphyrij  ageas  de  proccflione  ab  eo  in- 
(iitntA.Euntesautem ,'\v\<\mt,pfilkbant y(^ inverficu.crttm  pfalmt  ir.tercfio- 
nedictbantiAll<it!a.  Erat  atitem  Vfdmttt^queti-i  dic£hant.Fenite,exultemtts  Do- 
MinoJtthtiemuiDeofA/utarinaftro.SocKATiLslib.j  hiftoria:fcribitipfum  Sc-^*- 
Theodo  s  I V m  iuniorem  >  cum  tempore tempeftatis  exortx  alios  ud 
prccandumkortatuseffet,exorfum  recitare  hymnos.  EtMENELo-  ; 
c  ivM  GrjEeorum  addi t  a  puero  in  aerem  fublatOj  &  delapfo  edo6lum  ■ ; 
populum,de caiitando  Triragio.  S an c tvs  Devs,  &c.  Gre g.  Tvro-  ^  «  j 

Zz  NICVS 


S6t  PROCESSIONIS 

Nicvs  lib.  10.  hift.  Francorum,agensdcprocefIioneinfefi:oS.MAR^-' 
C l,& Gk^eg .^2L^no.Hixe,zityeo dicente cotjgregatis clericorum  cateruUtfaL- 
lereittfitfer  triduum,ic  deprecari  Bomini  mifericsrdiam .  De  hora  quoque  tertia, 
'veniehant  vndidfue  chori pfallentium  adEcclefiam  clamantes  perplateas  Vrhisy 
Kyrieeleyfon.  Nec aliunde  proceffioncs  ante  afcenfioncm  Domini  Ro- 
gationum  nomen mutuati  funt ,  quam  a  rogationibus  vel  precibus  ad. 
DEVMvclfan^osfadis. 

V.RituseftS.Reliquiarumdeportatio.EuangcIiorumitem,Statua- 
rum  &  imaginum  facrarum,quorum  omnium  ty  pus  fuit  arca  Mofaica 
in  veteri  Teflamento,quam  tanto  honore  affecit  Rex  D  a  v  i  d  .  S.Hie- 
n.  o  N  .in  Vigilantium  ita  fcribit  de  Imperatore  A  r  c  a  d  i  o.  Arcadimoffa, 
B.Samuelis  longopofl  tempore  de  ludisa  tranflulitin  Thraciam.  Omnes  Epifcepi 
diffoUttos  cineres  mfirico  d^vafe  aureoportauerunt.  Omnium  Ecclefarumpopuli 
cccurrerunt fanElU  reliquiis,dr  tanta  l&titia  quafiprafentem  viuentem^prophe- 
tam  cernerent,fufceperunt,  vt  de  PaUfiina  vf^  Chalcedonem  iungerenturpopu- 
lorum  exAmina,^  inChrifiilaude  Tjna  TJOcerefonarent.Sic  reliquiae  S-Babilai 
Martyrise  Daphne  Antiochiam  inprocelfione  publica  funt  delata:, 
tefleTheodoretolibro  tcrtiohiftoris  &Euagrio]ibroprimo.  Quod 
idemeeftatur de  S.  Meletij  reliquiis  code  allatis  Socrates  lib.  j.  Mar- 
c  V  S  agens  de proceffione  S.  Fovphyn).IpJevero,inquit,Jequei>aturpt>r- 
tans fan£fum Euangelium,  ^ circafehahens piumckrum.  Gl yc  a s  agens de 
imperio  Michaelis  Paphlagonis.  Cum totisfex  menfibta ,  ait , non  pluifiet, 
fuppticatum  efl  ajratrihui  Imperatoris ,  loannefacrum  mantile,Magno  Domefii- 
cofcriptam  adAugarum  Chrtfiiepiflotam  ,facrasg^  cunarum  fafiias  gefiantihtKy 
teditefepue a ma^o palatio vfque ad Blachernas pro^-^^fferunt.  Anastasivs 
Bibhothecarius dc  StephanoIII.  Papa.  INvnadierum ,inQ^\t,cunii 
multahumititate  Stephantts  procedens  inLitaniacum  fan£tiffima  imagineDo^ 
mini  Dei,qu£  achg.ropeta,non  manufaBa  nHmupaturfimulq$tedr  cum  ea  alia  di' 
uerfa  minifieria  rectpiensproprio  hnmero  ipfam  fanBam  imagtnem  cum  reUquit 
facerdotihtii  idemfitn^ifiimus  Papa  geftans ,  nudis  pedihu^s  tam  ipfi ,  quam  vni- 
uerfaplehsincedentes  in  Ecclefiam  S.DE  Igenitricis,quA  adpr&fiepe  nuncupatury 
pofito  in  omnthus  capitihitspopulorum  ctnere,cum  maximo  eiulatupergentesmi- 
fericordipmum  Dominum  nofirum  deprecati  fiunt,alligans  conneBenfque  ado- 
AriSulphus.  rand&  cruci  Domim  DEInofiri,paBumfiiUcet  illud,  quodnefandtts  RexLongo- 
bardorum  dtfiupit. 

VI.eftAquxbenedidarcirculatio&afperfio,  quae  eft  veluti  fym- 
bolum  noftrs  regenerationis  femel  perbaptifmum  fadac.  Perhanc 
autem  luftrantur  platcie ,  domus ,  agri ,  templa ,  vt  omnes  dxmonum 
abigantur  prsftigia;,  vis  ac  nequitia.  Horrent  enim  dajmones aqua: 
illius,  quapcccatum  in  nobis  mergitur,ipfiqi  in  nobis  quafi  fuffocan- 

tur. 


T  t.io. 

E.  C.\6. 

S.c  s  &9, 
M.iaviia« 


S     T     A    T    V     S.  }6} 

tur,memoriam.Lege deeaCLEMENTEM  Romanum lib.  S.Coiiftitu- S.^-^-i 5- 
tionum.Theodoretumlib.  j.hiftorije,  &Epiphanium  hjcrefijo.  E.hba. 

"VII.  Campanarum  pulfus ,  cymbalorum,  fiftrorum,  tubarum,qu2 
nonmodo  ad  neccflariam  popuh  cuocationem , fcd  etiam  ad  quan- 
dam  excitationem ,  Dei^  venerationem  adhibentur.  Typumhorum 
geftere  facerdotales  tubx  in  amburbahbus  procellionibus  vrbisHie- 
richuntinae  vfurpatse. 

V 1 1 1.  eft  Or  d  o  procedentium.  Solcnt  enira  ad  procefliones  ad- 
mittiomniumhominumgenera,pueripueIIie,iuuenesfencs,virifce- 
minsE,  Laici,clerici  £«:  monachi ,  aliquando  etiam  {anilimoniales.  Sic 
enimferuaturilludDauidicum.  luuenes  &  Virgines ,Jenes  cum  iumoribui  Pral.us. 
Ltudcnt nomenDomini.  Et.  Omnisjpiritus Lzudet Dominum.hoc  eft,  omnes  P'*l-'50' 
quifpiritumducunt,vtHebr:Eaphrafisindicat.AtqueiIIudApoftoIi.i.Cot,  14.40; 
OmniahoneJied^JecundumordinemJiant  invohls.  VndeS.  Gregorivs 
procedionem  Litanije  minorisiny.clafleshominum,  (interquasvna 
crat  Abbatiflarumcummonialibus  )diftinxir,qua;  &  Septiformisdi- 
d:aeft,vt  docet  S.  Gr  e  g  .  Turonicus  lib.io.hiftoria;  Francorum.  Pro-  ^•^•'^ 
cedere autem  folent  fere  bini  vel  terni,cuius  ration em reddit  S.  B e r- 
N  ARD  v  s  in  fefto  Purificationis.Mfr//<»,  mqnitns, Jknebinic^biniproce- 
dimus-.fic enim  ob commendationem Jraternx  charitdtU ,  ^fociahs vits.  mijjos a, 
Saiuatore  dtjcibulos  Euangeliafacra  tejiantur.  Turbat^roceJfionemJiquisfoUta- 
rim  iiicedere  curat,necfibifoli  nocet,fedetiam  CAteris  eft  moleftus.  Hifunt  quife^ 
<tregantfemeti^fos,animaks(ptritumnonhabentes,necfolicittferuarevnitatem 
jhiritftiin^uincubpacis. 

IX.  Rituseft,  vfurpareieiunia,nudipedalia,  diuerberationes  vel 
difciplmas ,  cineres ,  faccos ,  lacrymas  ad  auertendam  citius  De  i  iram 
inaliquacalamitatemagna.  Dequibusetiam  exempla  fuppetuntin 
Teftamento veteri , vt m libris Regum,Efther, loel.  Afcendebat cUuum ^ R»-iy. 
oliuarumftandens (^Dauid,ait textus in  z.Regumj d^ftens,nudispedibusin-  ^  r. j^, 
cedens.S.A.\ Gvs.cpi{i..izi.Orate,zit,certatim cocordijan^o£certamine,^c.  Efth  4. 
in  iemniis  d^  'vigiliis ,  dr  omni  caftigatione  corforis  quamflurimu  adiuuatur  ora-  °' ' ' * 
tio. S I D o N I V s  Apollinaris iib. y . epiftol. ages de Proccflione Rogatio-  Sep- 1* • 
nii  Maiorum.Pr/?«».f,inquit,A/4?»f  ro/j  Pater  df  ?otifex  reueretifimo  exem- 
plo,vtiliJftmo  experimeto  tnuenit,  inftituit,tnuexit,  &cc.in  his  iciunatur ,  oratur, 
^////«r^£'/«y.DegeftisCAROLiMagniIib.2.audorfcribit.Tifw^(?r«'Z-/-  Extattora.r. 
ttimarudepalatiodtfeakeatispedib.adEccleftapaftorale,veladS.Hemmeranum,  camfii. 
ftquideeJletinRegenft>urg,Cruceftquifelituserat.Loc[m^a.utcdcrcgehodo- 
uicoCaroliCrairipatre.EtTHEoDoRic.invitaS.ElizabethsLandt- 
gt3ca.iqThuhngiq.Jndieb.Rogationit,zit,cuquidacotraSancforumdecretafa- 
cietes  ptiofes  df  deUcatis  veftibJd€corar£tur,ipJa  Princeps  Regis  fiUa  laneis  induta, 

Zz,     i  niidis 


3«f4  P  OE  N  I  T  E  N  T  I  V  M 

nudispedihusproceponemCrucis ,& San^orum  reliquias  deuotif^ime fequthi- 
tur.  Dediaerberationibus  tempofeproceilionis  vfurpatis,habesin 
vicaS.  ANTONirdePadua&S.  ViNCENxuFerrerij  apudSurium,&: 
nuncluntinItalia,Hifpania,Indiis,&Germaniav(itat£e. 


DE    POENITENTIVM 

S    T    A    T     V. 

c  A  p  V  T    r. 

.^ici  nomtneVoemtentium  intelliicitur. 

OENiTENTivMnominehocIaco  folos  publicospceni- 

tentcs,fiuevcteres,fiuenouosintell)gimus.NamdePce- 

n!tentia,vrefl  virtusinternacontritionis,velSaCTamen- 

tumegimusmViMDARio.Nouospocnitentcspublicos 

vocamus,quinunc  vocantur  DisciPLiNANTES  ,&:  difciplmis.ideft, 

flagellis  in  fua  tcrga  pccnitenriaj  agenda:  eaufa  defasuiunr.   Qvo  d 

adVeteresattinet,fciendumeftoliminEcc!cnaCatholicaChnil:ia- 

nos in duos ordmes dilhibutos  fuiffe.  Ftdeles &  Catechumenos^.  Catecku- 

Aa  &96.       wf»«5inquir  S.  Avgvstinvs  in  lo:innem, Sacramenta^delium fjoapro- 

//««/«r.Fidelium  autem  rres  crant  cladeSjVt  diligenicr  notauit  Cardi- 

B.c.i».  nalisBcUarminuslib.  I.  dePocnitentia.  PRiMAClericorum,quono- 

mine  omnesOrdines  Ecclefiafticiintelligebantur.  ALXERAFide- 

lium  Laieorum.  Terti a  Pccnitentium,  qui  ecfi  fidelesefterrt.-tamen 

ob  noxamaliquam  a  ceteris  fidcHbus  fegrcgati,&:quafiinfentinam. 

Ecclcfiaereiedierant.   Hincvctusau£torPACiANvs  in  fuaparamcft 

ad  PoenitentiamJiftinguens  pcenitcntesahdelibus.Crf/ff/^ww^^Afjin- 

Guif ,  nei»  hoc tranfeant ,  &  fdflthtu ,  ne  in  hoc  redeant  preuidendttm  eB  :ipfis 

•vero  Taer.itentthw.,'vt  celerita  adhutm  Pferiifru^nrnperueniant^  lahcrandum. 

A.Boin.45>-     EtS.AvGvsT.lib.jo.homiliarum.  ^od dico Con?pettntihtu & fidelibm, 

aitdidnt  Fanitenles :  quoddice,  Ftdelthmdico ,  &  Competentthm  &  Paenitenti- 

A.C.4».         ^«ij.EtlibrodeS.  Virginitate.  Omnes,z\z,ChriJitanos ab  Apeftoliivfjuead 

'vltimos  Foenitentes  y  quafiafummu  coeloru  m  vf^  adtermims  eorum ,  docmt  ora- 

H.ep.jo;        ^^j^c.AGS.HiERON.inepift.  adOceanumdeobituFabiola?,fcribit 

T.i<can.ii      eam  ftetifle  in  Ordine  PGenitentium.  Concilium  autem  Toleta- 

NVM  declarauicnodici  propric  Pcenicences  omnes,  qui  quoquo  mo  - 

do pocnicenciam  agunc, fed eos  cancum ,  qui pubhcaro ,  & 

7C  noftri  loquuncur ,  folennem  Pccni- 

tenciam  agunc. 

Cap. 


S  ^    A    T     V    S.  V^ 

C    A    P    V    T       II. 

De  Vifcrimwe  Toenitentia  puhltcce  i^  folemnis. 

PVbl!CA  Pcenitentiadicebaturolim,inquapeccatumcommifrum- 
pnblicabatur ,  &  coram  Ecclefia  pro  eo  commiflb  fatisfadio  pera- 
gebatur,  vtdiftingueretur  apriuata  omnibuscommuni,  inquapcc- 
catum foli detegitur facerdotijac fatisfaftio  velpoenitctia  iniungitur 
priuatimvelocculteperagenda.Vnde  fequebaturjVtpublicapecca- 
taadpoenitentiampublicam.occultaadpriuatampertinerent.  Neq; 
enimlicetpeccatumoccultiipublicare.autpro  occultoitapublicam 
poenitentiamimponere,vrexeapeccatumipfum  detegatur.  NamS. 
Lto  in  epiftola ad Epifcopos  Campanix,reprehenditeos qui pecca-  ^-'P  *"' 
ta  occulra  priuatim  inConfeffioneaudita  eora  Ecclefia  publicabant. 
Inter  publicam  tamen  &  folemirem  pcenitentiam  olim  magnura 
eratdifcrimen.Namfolemnis.quam  AvGvsTiN.vocat  humillimam,  A.ep.j^. 
non nifi  prograuiifimis  criminibus.qua:  totam Remp.turbaflentjim-  Am*c")o.^ 
poncbatur,vtdocetORiGENES  inLeuiticum&S.AMCRos.Iib.  i.de  c  Cat.canji. 
Pcenitentia.&Conc.Carthag.^.  &:Toletanumprimum.Publicaau-^'^°'""°^' 
rem  imponebatur  quidem  pro  magnis,  fed  non  ita  fcandalofis.  i.  So- 
lemnis  femel  tantum  in  vira  concedebatur,  vt  liquet  ex  Patribus  cita- 
ris.Caufamreddit  AvGVST.diftepiftola.  nemedicinavilisminusvti- 
lis  eflet  ajgris.qua:  hoc  folet  efle  falubrior,quo  minus  contemptibilis. 
Aliaminfinuat  S.  Ameros.  quia  Pccnitentia  folennis  eft  quafi  fole- 
mnis  profeflio  non  redeundi  iterum  ad  publica  fcandala:ficut  baptif- 
museft  folcmnispTofeflio  nonredeundiadinfidelitate,  &:ideoficut 
vnG  cftbaptifma.icavnaPcenitentiafolemnis.j.Solemnisimponino 
potcra'  /hcerdotibus;&qui  fcmel  ea  egiflent,non  poterat  promoueri 
adordinesfacros.vttraditSYRiCiVS  PapaadHimeriuniTarrac.Epi-  ^-^  '*' 
fcopum.EchabeturinConcCarthag.^.can.^S,  EtTolec.i.can.2  & 
S.LEONEadRufticumEpifcopumNatbonenfem.  Certumquideeft^''^'^''^"*' 
faccrdotipubIicampotuifl'eimponipocniteciam,quiapDtuicexcom- 
munican,&  ad  Monafterium  pcenitetiajlocoamandari.Sednonpo- 
tuit  publica  ei  imponi  pcenitentia.nifi  crimen  eflec  publicu,  vt  decre- 
uirCiEM.  lll.cap.  Quxfitum.de  PcEnitent.8t  RemiflT.^.Solemnis, 
nonpoteratimponiconiugacisfinemutuoconfenfu.Ratioerat,quia 
pOEnitencibusincerdicebarurofficiumconiugale,  &fiinnupci  erant, 
etiamnuptiar,vthabetCon.Areiacenfe2.can. z;.  &2i.&Toleran.6'. 
can.  8.  ^.  a  folo  Epifcopo indicebacur,  non  a  prefl^ytero  nifi  in  abfen- 
tiaeius.Nonfolemnemaucem  prefDyceriiniungeiepoceranc,ficut& 
poemcettsreeonciliare.IiaC.Carth.i.can  4.&Carth.5  can.5i.&52. 

Zz     3         Gap. 


^46  P  GE  N  I  T  E  N  T  I  V  M 

C    A    P    V    T       II. 

De  ritibtiJ  Toenitentite  folemnis. 

1  Nt  E R  Ritus  primum  erat  certus  H a b  i  t  v  s .  Is  autcm  fuit  olim  pul- 

*la  veftis,cilicium,  caput  dctonfumjVt  teftatur  Te  r  t  v  l  l.  lib.de  Pce- 

A.c.«-  nitentia.  Pacianus  inpar^tiefiadpcenitentiam.  Optatuslib.  z.Arabr. 

'   '  ■""'  '     adVirgincmlapfam.Hieron.inEpitaphioFabiolaj.Conc.Agathenre 

iubetnonadmitti  ad  pcEnitentiamquicomam  non  depofuerint,vel 

^CT.tomu.    habitumnonmutarint.Conc.ToIet.j.idcmiubet,  fed  excipitmulie- 

res,  quaj  non  tondere,fed  velare  caput  debent. 

TI.  RituseratLocvsprocriminumvarietatevarius.  Greg.  Neo- 
csfarienfis  inepiftolaCanonicaPhotij  canonibus  adiunttaquinque 
locafuifle  fcribit.  Primus  eratinfimus  extra Eccleila:  portas  a  fletu di- 
t"tus,quod  pro  foribus  flerent,  &  orationes  fidelium  poftularent.  i.in- 
tra  Ecclefiam  ab  audiendo  didus ,  quia  verbum  Dei  cum  catechume- 
nisaudirepoterant.  5.  intraeandemad  audiendum  &;orandumcum 
Catechumcnis  cofefliis.  4.  cumfidelibusad  audiendumSacrificium 
MiflaJ.j.eorum  quipcenitentia  expletaferiamV.Caen^E  Dominiex- 
pectabantjqua  fola  reconciUabantur.- 

III.RituseratTEMPvs.  nam  folemnis  Poenitentia  iniungebatur- 

feria^.  ante  primam  Dominicam  Quadragef  qux  dicitur  in  capite 

Giat.dift.yo-     iciunij,vt  habetConc.Agathenfecap.  15.   Veftigium  huiusritusap- 

can.mcapite.       j-gj.  a^tihuc  in  confecratione&afpcrfione  cineris,&:  quamuis  aliis 

breuius  prxfcriberetur,aliis  longius  tempusPoenitentia2,etiamde- 

cennij  ,tamen  quotannis  in  V.feria  Maioris  hcbdomadx  omnesre- 

ic-  concihabanmr,  &  communicabant,vt  habetlN-tiocENT.I.ad  Dc- 

•Mepje.         centiumEpifcopumEugubinum,  &:idemindicatS.HiERoN.inepi- 

.taph.Fabiola^. 

I V.  Ritus  erat  Pcenitentiarum  veil  poenarum  varietas,  i.eratgrauif- 
fima,abftinereaparticipatione  diuinorum  myfteriorum.  Cuiusme- 
minit  S.C y  p  r  i  a  n  v  s  ferm.de  lapfis,  vbi arguit  eos,qui  ante  expletam 
pcenitentiam  corpus  Domuii,vt  ipfe  loquitur,  inuadebant.  2.  vt  Pce- 
-nitentesnon  promouerentur  adOrdines  facros,vtpatetexepiftola 
S.C.I4.  primaSiricij.^.vtabftinerenta  nuptiis,dcquaetiamdi<3:umeft.Ado- 

lcfccntibus  tamen  intcrdum  ad  vitandam  fornicationem  id  concede- 
bat,vtpatetexepift5)2.Leonis.  4.  vtad  militiamfecularemnonacce- 
derent,fedfoIiI>eoferuire{atagerent,vt  liquetexeademepift.  j.vt 
noneflentfufceptores  in  Baptifiiio  autConfirmatione.  ItaConcil. 
Parifienfelib.i.cap.  vk.  6^.  vt  Vn£tioneinfirmorumcarerent  teftelN- 
lfi.%.  .NocENTio  Lepiftola  ad  Decentium.7 .  vt  fingulis  ieiuniorum  diebus 

veni- 


L.c.ii. 

Ib.CH. 


S    T    A    T    V     S.  56-7 

venirentad'Eoclefiam,&  capita  fubmktcrent  Sac£rdotibus,qui  eisy 
manus  im^poneren  t,  &  pro  eis  orarent ,  vtmonetConcilium  I V.  Car- 
thagimcan.  So.S.vtmortuosfepelircntexeodemConc.  can.Si.^.vt 
cumfideles  ftantes  orabant  diebusDominicis,&tempore  Pafchali, 
ipfigenuaflederentadorandu,  CYeodeConc.can.Si.io.vtnonirent 
ad  balnca,  nequc  atl  conuiuia ,  Sr  inuitati  rccufarent , vt  indicat  Pacia- 
nusinfuapara:nefi,fedieiuniis,cincri,orationi  aflidueincubarent^vt 
S.  Amb  R  o  s .  ad  Virg.corruptam,&  TertuU.  lib.  de  Peenitentiai  &  paf-  ^"  '•  *' 
fim  alij  docent.  VERVMquoniam  hic  Poenitentiumftatusexoleuiti  , 

tranfeamus  ad  nonum,qui  poteftxiiGi  Difciplinantium,&  maxime  vk 
gct  feria  4.  Maioris  hebdomad^RoMjt  &alibi. 

C    A    P    V     T       IVJi 

J^enoHO  genere  Foenitentmw ,  ideB ,  ^uhUce  fe  diuerhe- 
rantiuWy  0^  de  yoce  Difctplma. 

T>  Otes  t  antiqua^illiPcenitentium  confiictudini,  quaEpauIatimiir . 
*  Ecclcfia,frigefcentefcruore  &:  zelo  Chriftianorum  cxolcuit,  vide- 
ri  fuccefliflc  noua  confuctudo  diuerbcrandi  in  publicis  fupplicatio- 
nibus  corporisjin  Vrbc  Romana,&  alibi  receptain  fcria  Maioris  hcb- 
domadaj.   Voco  nouam,  quia  etii  a  5  0.0.  annis  &  amplius  multis  in  lo- 
cisvfitatafuerit,hoctamentemporein  Getmanianouacenfctur,etfi 
reipfa  intcUigamus  vfitatam  &  frequentatam  iam  non  folum  inlta- 
lia  &  Hifpania,fed  etiam  in  Poloni^a^Indiis,  B.elgio ,  Gallia,&  Germa- 
nia.  Quoniam  autemPccnitentes  illi  vocantur  Difciplinantes,pri- 
mum  indicabimus  vnde  nomeclatura  illa  defumptafit,deind.eoften- 
demusremnominis  fignificato  fubiedam  licitam  eflTc,  &  piam,fem- 
pcrquefiiiflrc.  Di  s  ci  p  L I N  A  N  T I V  M  ergo,  id  cft,corpora  fua  pceniten= 
tiae  agendx  caufapro  peccatis  diuerbcrantium,  vox  onginem  fumpfit 
cx  diuinis  ScripturiSjVtcx  illa  fententiaDA  viD  I  s  Regis.  t^ppre- 
hendite  difciplimm  ,  ne  qmndo  irafcatur  Dominus  (ir  preatli  de  'via  itifla,    ^  ■*"■ 
hoc  eft ,  cxigitc  a  vobis  ipfis  pcenam .  ne  gratia  D  e  i  cxcidatis.  Cla.^ 
rius  cx  prouerbiis  .Salomonis.  Stultitia  ,  inquit ,  colligata.  eft  in  cor-  Pro»  "-'J- 
de pueri  dr  virga  difciplin<t  fugahit  eam.  Et  iterum.  Tioli  jubtraherea pue-  P"'"*^ '3- 
ro  difetpltnam  :  Si  enim  percufferis  etm  'virganon  morietur.  Tu  viraapercu- 
tieseum,  d^ animam eius de inferno liherahif.   Eccehicvirgam,&difcipli- 
nampro  codcm  vfurpat.  Confentit  Ecclefiafticus  ,  dum  ait.  0^<i-;^"'^}'*J' 
ria ,  (^  virga  ,  dr  on»s  afno:panis  c^,  difciplina  ,  dfopus Jeruo.  Et.  lugum}^-^^' 
&lora  curuant  coUum  durttm,  <jrferuHm  incltnmt  operationes  afpdu<e.  Seruo 

male- 


5.<8  P   OE    N  I  T  E  N  T  IV  M 

nuUuolotorturx  dfcompedes.  Vbi  pro  codem  accipiuntur,difciplina,vir- 
ga,lorum,corcura,  qujE  funt  inftrumenta  flagellacionis.Eodeni  refec- 
ri  poreft  illud  Apoftoli  in  epiftola  ad  Ephefios  de  educatione  fiUo- 

Eph.rf.  v\im.EducatetIlosi»di/ciplwa,(lrcerreptieneDtmm.idci\:,Ce\icnGrcin(ii- 

tutioneverborum,&verberum,idq5,vtDominoplaceatis,qui^^yf//»//- 

Ifa.jv5-         «dw^ifAfWf^i^^r^einfefufcepiCjVcloquicurls  AiAS,cuius&//«<?rf/S»;(i///«- 

Heb.  iz6.       r»tif.Etin epiftolaad Hebr^os cum  di\\{?ct,DcumJlig'-//ireomnfmfil:um 
qttemrecipihncc  elTeapud  \\om\ncs  ^/lum  quem  nmfiige//et  pater,x.znacm 

Ib.  II.  concXxxditgcnct^tim. OmnuautemdifciplinAinprafcntiqutdemne/}  vidctur 

e£e  giudif,/edmarorii.liihzc!iUtcmCigni(icationc,MUC  annos  qundtin- 

P.feim.tf.  gencosfspenumerovfurpauicPETRVS  BLESENSisin  epiftolis,  aliif-^ 
queopufculisamenuperinlucemedicis.  Vc  infermone  denatiuica- 
ceDomini.  Maceracarnem tuam , ajjitme dffipJinam.  Sed quar//pauc!,qttii/!a 
faciufit^ Cumpracipitur  ieiunarejipf/e  cxcte/at.  ^oimodo tciunay c,  G'  ^  'y  fome- 
dirent^Etfiprxcipitur ajfumcre  dtfip/inam  ipfe  re/pondct.  lS[(/t;potciipaii n&tu- 
ra  mea,(iatim  morerer.  ■  Confderafiplacet  Bco  creatori  ttio,fipr:p-  i&  unt  radua^ 
di/Jofittoni.  Vide  quiapatcrfiage/Iat  fiiur»  quern  renpir,  t c  cpulola  <  i d.dc- 
fcribensadoiefcenciamODONfs  Panftenfis  Epifcopi,regisFranco- 
rum & Anglorumconfangtvinei.C«w,aiL,  vasfium'tnfaKi?ifcaiione(^ . 
honore  ab  infantiapoffediffet  infj/tnnirn,tamen  camii  ^  e.viracrdinariis  eiu^ 
.mottts  quadam  pr<eemine»ti£  auSloritate  coiothtns ,  ipfam  vigi/tis ,  iciuniis .  d/fci- 
p^itis anci/Iiri cogelpat.  Scd  &c  B.P ETKYS  DamiimS .  H  .  £.  Cardinalisfe- 
culo  vno  Blefenfi  vecuftior  in  eadem  fignihcacione  vfus  eft  voce  dif- 

Sur  tom.<.      ciplir)X,vcin  vicaS.Dominici  Loric<ui.  Cum eorttm vnam manum in dtf 

Dam.hb.tf       cip/i>m agendis exerceant,inquit,ifie [S .  Dominicus^contrarebtUtscarnisU- 

leeehrasitr:^manuirifatigabiliterpugnat.   Ecinepiftcla  adPetrufntrere- 

Pfal.ip  5.        brofum  moaachum.  ^uiatyrrpinumt// fe//is a>ida,i/uitixtaprop/}etamin 

tjmpane  Dominum  vtraciter /audat ,qut  confc^um ieittKio  0'J>Kf  pcrdififir.am 

verlterat. 

3 

C    A   P   v  T     IV. 

Licitam,  ^  diuinis  iiteris  confentanecim  ejfe  diHerhera- 
tionem  difciplinafaciam. 

LIc  iTAM  efle  ,  Deoquegracam  Zi  anima:  falucareni  flagellacio- 
nem  proprij  corporis,  difciplinx  inftrumento  ,  fiue  vlnieo  ,  fi- 
uc  e  funiculis  texco  fatlam  ,  probanc  illa  Scriptura:  diuins  oracu- 
la ,  quaj  horcancur  nos  ad  imicandum  Chriftum ,  in  cruce  feren- 
Matth.  rt.14.  da,  vt  cum  C  h  r  i  s  t  v  s  ipfe  apud  Matthieum  dicic.  Si  quis  vdt 


S    T     A    T     V    S.  ^69 

pofi mevenire iahnegetpmetipfum ,  6"  toUat  crucemfmm ,(jf fequatur me.  Et  Luc.1417. 
apadLucatn.  ,^tnonbaiuUtcrucemfiAm,&venitpoftme,fjonpoteHmcus 
effedifcipultti.S.VAVLVS  quoq;adRomanos,forenos/;,e;'^i£'j'D«,fi?W^-  Rom.s.17. 
desMtemChrifti promitcic,red  cum appo(itacondicione,5/r^wf«f(jw- 
patimur yvt & conglorificemur.  Et  S.  PEXRvsinpriore  epiftola.  ChriJiM,  i.Pet.^.ii. 
inquit.pajftti esipro  nobis ,  vobtirelinquens  exemflum ,vt  fiquamini  vejligia 
eius,&cc.&cmo-x Cahinngit, cuiftsliuore/anatiefis. Eciterum.  Chrifie  igitur  ib.c.^i- 
paffo  in  carne,dr  vos  eadem  cegitatiene  armamini.  At  flagellatio  Chrifl:i  per- 
tinuitadpaflionemjflagellacioacculit  corpori  eiusliuorem,curergo 
promodulonofl;ro,fi  non  violentam,  falcem  voluntariam  verbera- 
tionem  in  carne  non  fufcipiamus? i.probant  ca  teftimonia,qu2hor- 
tantur  ad  mortificationem  &  crucifixionem  carnis.eamve  commen- 
^■2t.nz.Mortificatt,\nc^\xitK^o^o\\xs2i<iCo\oCLQTi\Ccs,mebravefraiqu£fmt  Col.^.j. 
fuperterram. EcadGalacas.  ^uifunt Chri(ii,carnem fuamcrucifixerunt cum  Gal./.i4. 
i'/«/tfd"f^»'^*/'(/^<?»^^^Etinepiftolapofteriore  adCorinthios.  Inomni  i.Cor.^.io. 
bui,3.\t,pitimur,lednonderelinquimur,fimpermortificationem  I E  S  Fincorpo- 
renofro circut»ferentes.  Quomodoautemcircumferebant  eam,nifiex 
flagellatione.^^exquarcmanferantcicatrices  bc^igmztz?Egoenimfti-  Gai.b.ir. 
amataDominiIESF,zitidcm.ipCc,i»corporemeoporto.   EtinEpiftolaad 
Romanos.cJ/^in/»  inquit,/ii(5?«  carmsmortifcaueritii,viuetis.  ypvoh&til-  Rom.s.Vj. 
luftreexempIumB.PAVLidiferce  inhscverbafcribencis.  Cafiigocor-^-^°^-^-"- 
pas  meum,  ^  inferuitutem  redigo,neforte  cum  aliisprxdicauero  ipfe  reprobut  ef- 
ficiar.Et.  Chrijloconfixusfumcruci.  quantomagiscolumnx,cumeftfla-  Gal.^./^. 
gellatus.  Etitetam. Mihiabfitgloriari,nifiincruceDomimnoftri  lESVChri-  Gal.tf.14. 
fiiMr quemmihimunduscrucifixuieft ,&egomundo.  Certeverbum,My?i- 
gandi;  &c quod ei  refpondec in  textugrxco  iTWTndl^Hf ,  proprie fignificat 
contufionem  per  idtus  &:  verbera.   Vnde &  vsteres  latini  patres ,  vt 
Iren^vs  libro  ^.aduerfushasrefes,  Auguftinus  ad  Dardanum&S.  A-cp.;- 
Paulinus  epiftola  ad  Auguftinum  verterunt.  Egocorpm  meumliuidum  P«PJ*- 
yifw. S.Chrysostomvs  hunc  fubiecir  hic  verhis  commentarium.  cht.Uom.i; 
Non  dixitpunto  drperdo,  non  enim  inimica  caro  esifidcafiigo ,  ^  redigo  inferui- 
tutem,quod  Domini  efi,non  hofiis,magftri  non  inimici,p&dotrib£  non  aduerfarij: 
at  Dominiferuos,magiftridifcipulos,  pxdotribjEpuerosverberibus 
fubigunt,cum  officio  fuo  non  faciunc  facis.Subiiciam  hic  luculencum 
eiufdemPacrislocum,quoetiam  quotidianam  corporis  diuerbera-  chf.hom.45. 
tionem  fuadec.  Agens  enim  de  examme  confcientis  quotidie  fub  ve-  '"^*"^- 
fperam  inftituendo:.yf^(?4/,  inquit,  mens  atg^cogitatio  tuaindexin  animam 
At^confcientiamtuam  ,adducas  omnia  deliviatuainmeditim  ,friitare  qtu  ani- 
mo cemmlfifii,&pone  dignas  fingulorimpxnas,  dicas tecum  ajfidue.  ^uarehoc 
tqneh  ocaufts  es.  qtureillud (^illud perpetrafii? Sic ajfidueipfam  adhunctcr^ 

Aaa         rorem 


57°  P  OE  N  I  T  E  N  T  I  V  M 

roremreuoca-JcmdeJicaufamJuamdicerenenpopt,fedhnlhutiafatejueJlupefcai, 
quafifiperham  ancillam  ^defornicatione  corruptam  cAde,verherihm  acflagel- 
llsdiknia.  Hociudiciumquotidie  tihi  diligenterconftituatur.  Venenofum  ver- 
mem  propone ,  cxteraque  omnia  tormenta  ofende ,  neque  dimittoi  in  poferum 
cum  diaholofornicari ,  nequepatiaris  ,fi  impudenter  dicit,dtaholum  ad  ipfam  ve- 
nire,infidtasfihtaheoflrui:Seddicadeam.  Superfluafunthnc  omnia,fltuveUs, 
MuodflhAc  audiens  dokat,nonfuhtrahas  manum  ,non  enim  morietur percujfa, 
fedmortem  effugiet.  Hac  omnia  cum  agis ,  nemo  adflt,nemoperturhet,fedquem- 
admodum  iudtces  femotis  arhitris  fententiam  confcrihunt  ,pariter  tu  quoque  ad 
occafionem  tranquillttatisfecretiora  loca  require.  Itaqueleiiumatque  qtiietent 
petiturtishoc iudtciumineas  :  idoneum  enim adhancremhec temptts efl,^ con- 
fentaneu^  loctis  camera  df  lec}ulus,quodpropheta  quoque  denotauitdicens.   ^i£ 

Pfal.^.j.         dicttiiin  cordthta  veflris,  in  cuhtlihtis  veflris  cornpungimim.  Hocmodo  Paultis 
feipfum  mundauit,  ac  ideo  dicehat.  Si  nos  ipfes  iudicauerimtts ,  non  vtique  itidica- 

i.Corjt.31.  remur.  Hxc Chryfoftomus.  VERVM,quiaexempliPAVLi Apoftoli 
inentionemfecimus,pluraex  tota  antiquitate  fubiiciemus  exempla. 

C    A    P    V    T      V. 

'Exemplis  yariis  eademfui  diuerherAtio  illujlratur. 

Frai.ir.;».  "pRiMVM fitDA viDis  Rcgis &  Prophets, qui Pfalmoj^.canitj^^tf 
■*  inflagcllaparatpnfum,^  dolor  meus  in  conJpeiJu  meofimper.  ^i^niam  ini- 
quitatemmeam annunc.aho.  Inqu^  verba  hoc  fcholium  eftS.  Basilii. 
Dignummepeccattim  fecit ,  quiflagellet.  .^uaremeipfijupplicitsfiihiicio.  Cu- 
rarinam^^  ctipiopcccati doloribtisflimulatus .  Propterquam  catfim,^ meitvfiitis 

A.fnpral.37.  accufiatorfio.  EtS. Ambrosivs  'mtzdcm.AmtcusDei,prophetaD E I,Rcx 
ah  tpfio  elcBtis  Deo^c^  vnSius  in  regnum  ffagellisfie  (jiontanetu  offerehat,nec  eru- 
hejcehat,  ^  tu  miheficis?Non  midtum  tiht  tlla  verecudia  opitidahtttir,cum  adiudi- 
cium  D  L  Ivenerii,fiedpudoris  te  iflittspcenitehtt ,  ctm  tn  conJpe£iu  nonfoltm  ho- 
minumfiedetiam  angelorum ,  d"  omniumpoteflattim  cceleflitm  confltttttus  ccepe- 
rispccc.itapropria  non  negare. 

1 1.  Exemplum  fit  eorum ,  qui  cilicio^vel  q.  idem  eft ,  facco,aIiaue  re 
a.^pcriorepanitenti^eagendscaufacorporafuaafflixeresparumenim 
interciTe  videtur ,  fiue  pungendo ,  fiue  feriendo ,  vel  vt ita loqua  r,  fiue 

ir.Iib.j.c^r.  pundtim  fiue  curfim  carnem  diuexes.  S.  Irenavs  certeApoftolis 
proximus  non  dubitauit  hanc  laudem  tribuereprimis  noftris  parenti- 

GeD.j.7.         hviS.PerfitccinBorium,m(\viit,infiacio  ofiedit  {Kd^iim)  fitampeenitenttamfioltis 

jicuhteisfiemetipjum  contegens ,  exiflentihta  e^  aliisfioltis,  quA  mintts  eius  corpus 

vexarepottiiffent,cendignum  tamen  inobedientis.  amiHumfiuit  ,centerritusti- 

AAe  cilicium.  ff^ore  DEI,d^  retundcns petulantem  carnis  impetttm.  §}upniam ,  inqutt ,  eam, 
qmm  habuu  aJ^iritufianclitatisflolam,amiflperinohedientiam,&nunc  cogno- 

fico. 


S    T   A    T    V    S.  j7i 

f:o,qudnUmJtm  dignm  tStegumento-,quoddelectAtlonem  quide  nulUmprjeJitit, 
mordet  atftem  &fun(rit  corfta.  Et  hoc  videlicetfemper  hahuijfet  indumentum, 
humiUansJemetipfum,niJil)ominM4 ,  qui  ejt  mijericors  tunicas  pelliceasprofolils 
ficulneuindutljeteos.  Pr  o  cilicio,  hoc  eflr,  velle  ex  pilis  caprinis,equini{^ 
veconcexta,  plurimaruntexemplain  veteriTeftamento.  RexDauid  Pfal.sg.u. 
liit.pofit  veJiimentummeumcilictum.Et.  Egoautemcummihimolefiejfentin-  pfal.^^.  i/. 
dueharcilicio.  De  Rege  Achab.in  tertio  Regum  fcribitur.  Operuit cthcio  3-  Reg- ". 
carnemfuam,ieiunauitque,d^  dormiuitinJacco.Etde  fiUo  eius  regeloramin  4  R«g  ^ 
hbro quarto.  Fidit omnis papulm cilicium,quo Rexvefitti-seratad carnemin- 
trinfecus.   Clamatleremias.  i^ccingitevos ciUciii,plangite &vUdate,  qui/t  ier.4  &s. 
noneft  auerfairafurorts Dominiavobis .Et.  Indith. hahensftper Uimhosftos ct-  ^^^  i  8. 
licium,ieiunahat omnihus diebus vicasfux,  prxcer Sabbatha.  Inprimo 
Machabxorum  Antiocho  rege  fsuiente ,  Macathias  &  filij  eius  ope- 1  M^c.i. 
riunt fc ciHciis : Idem in  1. Machab. fecere mulieres.Chriftus  quoque  -  J>ia-'io. 
apudS.  Lvc  AM  affirmatTyrios  &  Sidonios  olim  in  cilicio  &  cinere 
pcenitentia aduros fuifte, fi apud illos  tanta  miracula patrata fuilTentj  L"c lo'?- 
quanta  in  Corozain ,  &  Betiaida.  Sed  liv;  pi-arcurfor  Chrifti,vefte  ex  ca-  ^"'"  5  *• 
melorum  pilis  confeda  vfas  eft ,  hoc  eft ,  cilicio,  &:  poft  iilum  innume- 
rabilesaiijjVcliquetexSandlorumhiftorus  Deniq;naturaipfadocuit 
Niniuicas  genciles  regemq;  ipforum,vc  poft  pr^dicacionem  Ione,pce-  ^°''-  '* 
nitentiam  omnes  induti  faccis  ad  placandum  Deum  agerentjquem  8c 
placarunt. 

II  I.ExempIumefteorii, quidoloristeftandi  caufape£torafuaper- 
cuflerunt:parumfiquiderefert,  quam  corporis  partempropceniten- 
tiaap-enda,pe6busantergudiuerberes.vtieftpubIicaniapudLvc  AM.  Luc.u.i;. 
qui  a  bngejhi>is  nolehat,nec  oculos  adceelu  leuare,fdpercuttehat  peBusfuum  di- 
cens.Dett^spropititise/fomihipeccatort.Eteorumquitcmpotcctaciiixionis  LUC.J5.4». 
Chrifti  deficienre  lole  iub  cruce  ftabant,  Scperctitietes  pefforafta  reuerte- 
bantiir  in  Vrbem  Hierofolvmam.Ita  S .  H  i  e  R  o  n  .de  S.  HiIarione./r<i/«f,  H.in  vita,' 
inquit5//w  ^•peiluipugnis  verheras,qHaft  cogitationes  cxde  manuspojfet  excUi- 
dere.Ego,tnqutt,afillefacia,vt  non  calcitres,nec  te  hordeo  alam,fidpaleisfame  te 
conjictam  &ftti,graui  onerabopondere.  Idem  &  de  fe  facecur  in  epiftola ad 
Euftochium,cempore  ceracionis  diem  precando  fe  crebro  iiixifle  cum 
nod:c,nec prius apeitoris cejfajfi verherihus,qua,rediret Domino increpate tran-  H.cp.i». 
qui/Utas.  S.Ioannes  Chmacus  defcribens  quofdam  poenitencesafe  ci  graduj. 
conCpc&os. rides,CLit,nonnu/losinpauimentofratociUcioc^cinerefidentes,ac 
faciem genthus  operientes,Jrontemg^  in  terraco/iidetes.  AUos  iugiterpe£tora  tun- 
dentes,antmamj^fuam  ac  vitamjiifpirio  ingentireuccantes.  Ex  hisalqquidepa- 
utmentum  madefactehant  lacrjmis,alij  vero  quta  lacrjmaruimbresnon  haherent 
feipfes  mtfrabtUter  iametahantur.(iu^Tpoi}:tem3.\eiba^\i}  rediusvettetut. 

Aaa     2.  Alq 


371  P  OE  N  I  T  E  N  T  I  V  M 

\yilijvero,qm  non pternnt  lacrymariiverberahantfedi/ciflmls.  nam  dela- 
mentis  iatn  locutus  fueratClimacus.  Et  fcholiaftes  ClimaciELiAs 
Cretenfis  exponit.  Seipfosfiupendum  in  modum  verbermtes  atg^  mulBa.nteu 

G.lib.i.de       Quam  verfionem  noftri  quoque,  vt  Gretzerus  &:  Raderus  priorijqux 

dikipi-  cftAmbrofijCamaldulenfis,anteponunt. 

IV.  Exemplum  eft  eorum,quiante  annos  quingentos  flagrisin 

V.t.ii,-  tergafiiafsuirecoeperuntjdequibusmultaB.PETRvsDamianiCar- 

Tom.  1.  dinalis.Nam  in  vita  B. Romualdi  A bbatis,defi:ribens  afperitatem  vi- 
t^edifcipulorumeius.  S E D cur ego ^xnc^wit ,  de monachis loquor)Cum  ^ip(i 
monachorumfamuli ,  ip(i  qtiog^  cuftodespecorum  ieiunarent  ,fi'entium  tenerent, 
difeiplinas  inter  fe  inuicemfacerent ,  &  de  quibuilihet  verbis  paenitentiamflagi- 
tarent.  0  aureum  Romualdi  ficuhim :  quodetfitormenta,pcrJeiutorum  non  noue- 

Tora.i.ep.tp.  rat yjpontaneo tamenmartyrio ncn  carebatfDeindc  in  epiftolaad  Alexan- 
drumll.RomanumPontificempluraexempiapertexit.  PrimumS. 
RoDVLPHiEugubiniEpifi:opi.  Ferreo,inc[mcns,circape&mctrculoiugi- 
ter  cingebatur.Nunejuamfiilicet  Capitulo  Conffiorintererat ,  in  cjuo  noacciperet 
difiipUnam ,  ^  tuncfeftiuw  exultahat^finon  ub  vno  tantum  ,fcda  duohusflagel- 
hriflratrtbmittbereturfpepxnitentiam  centum fufiipiebat  annorum ,  (juamfci' 
licetper  viginti  dies  alHfionefioparum  citeris^  poenitenfu  remediis  perfoluebat. 
2.exemplumeftS.  DominiciLoRiCATi, ita  didiquod  loricamfer- 
rcamadnudamcarnemgeftabat.de  quoitafcribit.  Jpfortferentecogno- 
ui,quodj£pe duopfalteria  cum difciplinis fiando  coniinuet:  itavt neg^interimfi- 
deat,ne^veladmomentumapercuJponibus  incredihili  mentis  feruore  quiefcat. 
3.eft  eorum>qui  etiam  in  feculo  eius  exemplum  funt  imitati.  H«/W,in- 
quit,  San[liJenisexemplofaciend(it.dfcip\in&mosadeoinnoflrispartibusinole- 
tnt,vt  ncn  modo  viri  ,fid&  nobiles  mulitres  hocpurgatorij  genm  inhianter  arri- 
perent  .Nam^  retiSia  Thesbaldi,fu  blimis  vtig,  generis,  (^non  infimx  dignitatis 
mihi aliquando  retulit ,  per  prafixam  huius  djiiplinx  regulam  centum  annorum 
fepcenitentiamperegifife.  Qiiidautem  fit  loo.annorum  pccnitentia,habes 

Ef.ij.libri^.  in vita  eiufdem  S.  Dominici apud  Svrivm,& in epiftola citata,&r alia 
adTeuzonem. 

V.  Exemplumeorum,quosPETRVsBlefenfisabhacvirtuteeom- 

mcndat.  Namininuediuaaduerfusdeprauaroremoperum  fuorum 

ita fcribit dc fui temporis  monachis.  Vitam Reltgwforum, quorum diuerfk 

funtfpecies,  tota  cordis  affeSiione  veneror.  Scio  enim  quiaprce  cunilisjecularibus, 

&  clericis  d"  laicis  tantodifferentimvirtutum  titulos  referunt,  quanto  impref 

Jiorihus  vefligiis  Apoflolorum  regulis  inhsjerunt.  Hi  carnem  deprimunt,Jpiritum 

triguat ,  vitamin  terra  ducetes  angelicam,Chriflomilitantintenuitate  cihorum, 

in  djperitateveflium,  in  vigiliarum  excubiis,in  Pfalmisfjr  hymnis  ,&  canticis 

Jpiritualibus,in  confeJfiomhuSiin  difcipiinis  &  kchrymU,  in  ceelefliumfufjiriis,in 

ignitis 


S     T     A     T     V     S.        .  373 

iffmtu  cmpunSitionibtu, in  amplexihtuJpoKji.  E t  in fra  d e  cl e ricis . Fuias ,  i n- 
a\i\z,eos  omnei  ita  elongatos  a  Deo,itaJa/utis  fua  immemores,vt  €Os,autgehenni- 
lis  miferiittimor,aut  ceelejiis  glorix  beatitudo  non  excitct  ?NunquiddiJctpUn^i(^ 
pcenitentiit  &  ceterorum,c^u&  adf^iritualeprtintt  exercittum ,  pnitu^funt  igna- 
ri?nuni]Mdrefinanonefiin Cakad^atitmedicmnon  eBibi?Etin  epiftola  zy.  let- « "• 
de  S.Tho^na  Cantuarienfi  Archiepircopo  &  Martyre.  Sane jZitApri- 
mitiuis adolejcentia  moribtu  ccepit  mortm  maturitate  fenefccre ,  at^  carnalisin- 
folentis.  mottts,vtgiliis,i€iHniis,  difiplinit ,  cilicio ,  &  iugis  continentix  balteo  co- 
hihere.Elcgit  igitur  eum  Dominus  mfacerdotemfbi,vt  tjfet  itipofulo  eiu*  du£lor 
(irdo&or,vit£(p€culum,paemtentidiforma,(fffannitatisexemplum.  Quoties 
autem  fe  flagellafi  tn  dics  fingulos  voIuerit,teftatur  audor  vita:  apud 
Surium,  Fenerabilis,inqmens,RoberttisMoritorfenfseiutcapc//anuitefatftsTom.6. 
fi?,(poft  mortem  S.Thomx) Jan^um  virum abeodie,quo Epifccptts ordina- 
tU6 eB,nu//um fir£termifjfe  diem,quonon  quinquics,  ve/quater  aut  cetteterdie 
qtto/ihet grauiter fldgeliaretur .  CogebatauteCapellanum  adid  faciedum. 
Nam  nofte  excitato,  ait,  CapeUano  ,quem  foium  habehat  fectm  in  ctihtcti/o, 
'  vhitpfe  qtiiefcebat ,  amouebat ci/iciuma  dorfo ,  cogeb&tque  inuitum  i/lumflagel- 
lo  c<xdere  vjque  adfanguinem  >  ita  vt  face/lasm  corpore  nonnunquam  deUJfa- 
retur. 

Vl-ExempIumeftS.DoMiNtci,OrdmisPra;dicatorumfundato- 
ris.  DeeoitafcribitTHEODORVs  deApoldialib.j.c.iz.  A'o»/S//&a^tf;'/SvR.tora.4. 
lir  Deiperpetuis  vigi/iis  carncm  macerajfe  fuam  fedetiam  quamttis  innocentem 
^  virgineam  mu/tis  verberibm  (Jr  caftgationihm  attriuit.  Singu/is  enim  no£/i- 
hm  ter  catenaferreaje flAge//amt  primoprofcipfo,  ttmpropterpeccatores  in  mtm- 
do  degentes ,  tertie pro antmahm pcenas in  Ptirgatorio  /nentibm.  Idem  li b. ^ . c. 
4.  &:  j.fcribit  dedifcipuIiseius,nempequodpoftCompletorium,& 
S  A  L  VEreginadecantatum,in  variosangulos  monafterijferecepe- 
xinx ,  a[itii^  fuosfcuero  examinedifuticntes  nodcfis  /oris  corporafua  dirc  /ace- 
rarint. 

VII.S.Francisci Ordinis  Minoruminftitutoris,dequoitafcri- 
bit  S.  BoNAVENTVR A.  Q uodam  temporee^-iwV  ipftm  carnis  tentatioap-  B-c-5.Vit?SYR. 
prehcndit.quam  viprxjtnjitcsjinatuamator  depofita  vejie  chorda  cgspttjever- 
hcrarefortifftme.  Eia,inqti:ens jrater a(ine,ficte decct manerefcfuhireflage/iHm. 
Corpm  y««/w  a  d  d  i  t  i  d  e  m  flatrem  afinum  appeila hat ,  tanquam  /a boriofisfippt- 
mndum  oneribtu,  crehris  citdendum  flage/Iis ,  (^  viiipahtdofuflentandum. 

VIII. S.  LvDoviciEpifcopiTolofaniCaroIiSiciliffi  regisfilijjde  - 
quoauftorVitsapudSurium.  Sobrictatecibiacpotm  corpmfuumcafiiga-  Sur.tom,^. 
hat  aflidue  feg^frequenter  manu  fua,quando^  autem  aiicmmfiatris  conjocij,  cum 
catenisfernisdifaplinxns^vcpendoprg  camifia  rudefiamen  (Jr  dfferendo adntt- 
dumpro  cwgulo  chordam  grojfamjipfam  CArnem  injeruitutemredigehat. 

Aaa     j        IX.S, 


574  P  OE  N  I  T  E  N  T  I  V  M 

S.tom.f .  I  X.S.Ni  c  o  L  Ai  Tolentinatis  apud  cnn^cm.Nec  ieiumoduntaxat, in.- 

quit  audtor ,  ^  inedia-,fedetiam  verberihm  d^  cruciamentU  corfus fmm  rede- 
gtt  inferuitutem .  Tunicai  hahehat  ajperas ,  d^  confittas  corporif^  delitias  vitans 
ferrea  catenula  carnem  cafiigauit. 

«.cora.f .  X.S.Elizabeth  regis  Hungarorum  filije  &  Landtgrauia; Thu- 

ri  ngiie,ap  ud  eundem.i'^»*^/^»^^  EcclefafHcas,z\t  audor  Yitx,cumfemper 
Elizaheth  ,tum  ^uadragefimA  diebm  religiofe  mancipahat  effeclui  ,non  modo 
frecihm,eleemoJynis,ieiunto  dedita ,  verum  etiamcsrpufculum  crehris  vtrgarum 
verhertbns  cafigans. 

s.tom.t.  XI.S.ELZEARiiComitis  ArianiinGalliis,^«/,vt^ftapudeundem, 

'    ' .  fepecatenulisferrelsfefageltauit,dicens^^.Pjalmum(]uinquaTeJimii,mem6rvul- 

nerum  Chrijii  adquemlibet  etm  pfalmi  verfum  ter  dorfum  fortiter  verberautt. 

jto^.j^  XII. S.Hedwigis  DuciirxPoloni2,dequaapudeundem,^«<£^d^ 

nocfurnas  precesftpe  antefignumfurgehat  ,peruigil£  in  orationihus  permanens, 
fcoparum  verhertbus  corpttsfuum  acerrime flagellihat.  Nec  contentaplagls,  quas 
Jitis  ipja  manihusfhi  inferthat,etiam  quajdamfamtltares  feminas permoutt ,  vt 
ipfam  crehro  vfque  adfangttinis  ejfuftonem  verherarent  ,fcut  pofea  ill£  cum  la  ■ 
chrymii  retiderunt. 

S.tom.i.  XIII.  S.  MARGARETH^regisHungarix  filix,qux,vt  efb  apui. 

eundem ,  corpusfuum  mtdtls  iBihuiflagellahat.  Nam  nocte qualibet  po(l  difct- 

plinam  cum  altis  communiter  acceptam,fcedentibus  ceteris  rurfits  tpfafe  ct&dehat 

virgis  velvirgultis fpinofs ,  veltuhebatfeab  aliis  verberari  vfg^  adfanguinis  ef- 

fufionem. 

s.toma.  X I V.  S.  Vi  N  c  E  N  T 1 1  Ordinis  priedicatorum  ante  annos  2.00.  lllud, 

ait  aufto  r  Vitie ,  pre  edomanda  carne  aprtma  adolefcentia  obferuauit ,  quodfin- 
gulis  noBihus  quibufdamflageltis  efuntbu^s  confe£tis  corpusfuum  cum  multts  la- 
chrymiiCAdebat.Etftfortealicuius£grttudinisimpedimetotdfacerenequtuiffet, 
hoc  afidis fociis ftits  fiert  volehat,eosper  lESVM  Chriflum  obteflans,  ne  qutddu- 

S.tom  7,  bitarentfed  etivalidis  i£fthttscxderentiEodcmxViO  S.  Bern  ardinvs  Or- 
dinis  Minorumapudeunde,adhuc  adolefcens  Senis  confraternitati 
Difciplinatorumnomendedit,vtocca(Ionehaberet  faspiusindome- 
fticum  hofte  difciplinis  animaduertedi.Cztera  iunt  huius  x\i\  exepla. 

Lib.  6.  X  V.  C  AR  o  L I  Borromxi  Cardinalis,  qui,vt  habet  audbor  vit.T  eius, 

cum ad  montem  Varallium  paulo  ante  obi tum  fe  contulilfet ,  in  ligneis 
tahulisfomnum  capiehat,  lodice  tatum  inflratis.  Confteto  vtehaturpanis  &  ^qu/^ 
alimento:duritis  quam  antea  c6rpusflageltahat,idquod  ex  interula  deinde  ,flagel- 
lif^fanguine  afperfts  apparuit ,  licet  ipfefludiofe  occtdtaffet. 

XVI.  B.  Philippi  Nerei  Congregationis  Oratorij  Fundatoris, 
^«/,vt  in  vita  eius,qu2  exftat  Moguntia;  edita,refertur ,  vttamcomplures 
Amos  ercmiticampropemodum  duxitilachrymisfe  magis ,  quapane  reflciens,ftn- 

zulis 


S    T    A    T    V    S.  575: 

^^ulkdiebtt.sfefef!agelllsquamacerrimecsdemfupermr:IamhumHmcHba)tSy&c. 
XVII.B.P.lGNATiiauftoris  &:paiendsSocietatislEsv,  dequo 
Pe T R V s  Ribadneira  agens  libro primo  dc initiis  conuerfionis  eius  fic 
(cribit.  TE  Rfe  diehuifingulU  acriter  verherabatfeptem  horas  in  orationef- 
xis  humi  genibm  penebatytdque  magnojiudio  &  ardenti;cogebat  quotidiefti- 
pem,aqua  drfane  vitam  tolerabatycarnibtts-vinoquefemperabftmens ,  omnibui 
diebuspr^terquam  Dominico  ieiunans ,  humi  cubitans,no£lU  maximam  partem 
vigilamfingulisdiebm  Vominicli peccatafua  confefftone  eluem,&facr&  SynaxU 
prafidio  fe  confirmans ,  tam  impenje  corpmfuum  inferuitutem  redigens,  vt  quic- 
qutdobleBationcm  'vllam  corporipoffet  tidferre,fiudioferefugeret^ 

XIX.B.P.FRANCisciXauerij  India:  Orientalis  Apoftoli,^»/ 
tfi<>^/rmadhucjtefi;eHoRATioTurrellinoineiusvita,4ie,!/tf»zW4?»  '  "*■''' 
lafcmientem  xtatem  nudos  artm funiculU  fepe  ac  diu  conflri£tos  hahuit  cum  acri 
fenfu  dokrU ,  &  in  omni  vita,  tumfrequentthmieiuniU ,  tum  crehrU  v£rheratio- 
nibm  corpm  affltBauitfuum.  &  certU  auciorihm  compertum,flagella,exfunicti-  '^•'•^- 
lis  apioquodam  neophjtoaffecmatafanitatemquibufdam  reddidijfe,alia^mir<t 
patrajf^. 

C   A    P    V    T      VI. 

De  muhipltcifruSiu  huitts^cemtentm. 

PRiMvsfruduseftjquod  valcatad  coercendam  petulantiam  car- 
nisjciufiquemotus  mordinatos.  Huncaperteindicauit  Apoftolus 
inprioreadCorinthios,cumpoftquamdixit,Crf/?/^<)f<7r/'«^w?f«»/>mox'-^"-9'*'- 
adi ecit.  £/  inferuittitem redtgo.  E t  an te  eum  fapiensjcum  d i)dt.Iugum  & 
krtim  curuant collum durum ,  &feruum  incltnant operationes afidux.lts.  lalci-    '^    ^*'^^* 
uiam  carnis  excuflit  paulo  ante  S  .Fr  a  n  ci  s  c  v  s  ;itapronitatem  ad  ri-  R  lib.^u:.!»» 
fum  nofter  B.  Ignat  ivs  initio  conuerfionis  fiiaz,tefte  Ribadneira, 
coercuit.  Eodem  antidoto ,  vt  experientia  quotidiana  docet,  puero- 
rumadoIefi:entumquepetuIantix  &  leuitatcs  cohibentur. 

II.  Frudus  eft ,  quodprxferuet  hominem  a  reprobatione  xterna. 
Huius  quoque  meminit  Apoftolus  loco  citato,dixit  enim  fe  ideo  cor- 
pus  in  feruitute  redigere  in  y£rhcnhus,ne eualtUprtedicauero  ipfe  repr»hus 
efficiar.Eodem  eoUimant  verba  illa  S2\omonis.Tuvirgapercutieseii(pne-  Preu.ij.i/. 
rumj^ii»/w5'f/«x^if/»/^rw//^fr4^/>r.  ExempIumhabemusapudTheo- 
doretum,qui  cii  Thalelxum  eremitam  percotatus  eftet,  cur  tadurum  t  inhift.reir. 
vitqgenus,q,excogitarat,fe61:aretur.refponditiIIe.£^<?w«Zr//^^ff<i?^tf^-^'° 
noxius,&  credensfltppltciU,quortm  minttfuntmtentattt,  hoc  vitxgenuse.xcogi- 
taui ,  hoc  agem ,  vt  cafligettir  corpuspcenU  mediocrihus ,  vt  eripiar  a  magnittidi- 
ne  earum  quxexpeciantur :  Sunt  enim  illte  grauiores  nonfolum  quantitate  ,fed 
etiam  ipfa  qualftate : Sunt  enim  inuoluntarttn.  ^^dautem  ah  inuitofit,idefl 

valde 


37<?  P  OE  N  I  T  E  N  T  I  V  M 

'valde  moleflum.  ^odautem  efi  voluntarium,  etkrnfiftt  laboriofum,mtnorem 
affert dolorem:/J>onte enim/ujctpitur.  Dicicurautemdifciplinaliberareab 
inferno,non  immediate ,  hoc  efi; ,  fine  contritione  &  confeffione.fcd 
quiareuocathominemagrauioribus  fceleribus,  quxfunt  caufa  in- 
ferni.  Neq;  enim  ille  tantum  quempiam  a  pefte  hberat ,  qui  iam  pefte 
correptum  fanat.fed  etiam.qui  ftudio  fuo  cauet,ne  pefte  corripiatur. 
x.Goi.n.^f.  1 1 1.  Fru£tus  efl:,quod eius  beneficio homo  ex iuftitia,vel  de condi- 

gno  fitisfacere  polfit  pro  pcenis  luendis  in  Purgatorio,fi  exiftatin 
gratia  Dei  iuxtaiilud K^oiloM. ^odjivojmetipftsdiiudicaremtts^nowvti- 
^ttf/«^/f4rr»?«r.quemlocumalIegatChryfoft.hom.45.inMatth2um. 
Si verononfitingratia,etiamfinonvaleatad  pcenam  illam  expian- 
dam,v3lettamenadmultaalia;vtadimpediedapeccata,admitigan- 
das  inferni  poenas,  quatenus  a confuetudine peccati  abftrahitur, ad 
impetrandam mercedem  temporalem, & fiexauxiliogratis  diuinse 
difciplinjimfaciat,  vtatiudauxilium  Deiimpecret,quoadiutuscon- 
uertatur&iuftificetur.  Accedit,quod&hxcfatisfa6tioprodeftepof 
fit,nonfecusac  cetera  bonaiuftorum  operafatisfadoria,animabus 
PurgatoriJ,fieisapplicetur.  Videtitulumdei'<«//i/vi(?7w«f. 

I V.  frudus  cft , quod  eiufdem  beneficio homo ,  fi  fit  in  gratia  Dei, 
promereatur  vitamxternam.  /if«/w,inqult  Apoftolus  in  alteraad 

i.Coi'.4i7-  (ZonnthxoSiCjuodinprtefenti  efi  momentaneum  (jr  leue  tribulationisnojlrafi' 
tra  modum  infuhlimitate  atermm  glori&  pondtu  operatur  in nohis.  E t  ad  Ti- 

i.Titn.  4  7-      m  0  th  eum.  B$num,z\t,certamen  certau:,cur/um  confummAui^fdemferuaui^in 

rc/iquo  repoftta  csi  mihi  corona  iuftiti£ ,  quam  reddet  mihi  Dominus  i»  t/la  die  iu  ■ 

jy^i/Wi-.v.atPaulustucmaximecertauit.cumcaftigauitcorpusfuum: 

i.Cor.p  •-<!■  ait enim  in  priore ad Coimxhios. Egoigitur (ic curro, non qtiajiininccrtum: 
ftcpugnoynonquifiauram  verberans,fedcaJligo  corpta  mcum.  Plura  in  Titulo, 
BonoHimoperumxnYiKiDs^Kio. 

V.  Frudus,  quod  nobis  feruiatloco  inftru£lionis,&  reddat  fapien- 
tiores  •,  Nec enimtantum  vox  lacina Difip/ina,  fed  eciam grxca  ^«,j-«'«< 

Prou.i9ts-  propriefignificacinftruclionem,veI  erudicionem.  VndeSalomon. 
Piou.  zi.         yirga ,ata  correftio  tnbuitfifii ntiam.  E c  r urfus .  Stu/titia  coll gata  eH  in corde 

pueri,^  virgadifcfp/inafuga.hiteam.  Si  fugac ftulciciam,accerfic quoq;  fa- 
Prou.i^.  pienciam .  Ec.  VUgellum  equo  chamttiofino,  dr  virga.in  dorfo  imprudentium; 

EccUi..?.       proculdubio,vcfiancprudenciores.EtEcciefiafticus.f/<f^f//4Cy"^i?^r;- 

na  in  omni  temporefpientia. 

V I.  quod  valear  ad  extirpanda  vitia,&  defeftus  quibus  in  examine 
quotidiano  confcientix  nos  deprehendimus  obnoxios ,  ac  proinde 

Ch hom.4j.  etiam  ad  vitx  emendacionem.  Ica  docec  S.  Chryfoftomus  in  Mat- 
thsum,cuiusverbafupradefcripfimuscap.2. 

VII.  fru- 


S    T    A    T    V    S.  .   ^yj 

V I  I.Frudiis,quocl  quafi  Tyrocinium  ineamus  ad  Martyrium ,  hoc 
eft  ad  fanguinemprofundendum  pro  Chrifto,quod  inter  opera  virtu- 
tumeftprxilantiflimum  & maximemeritorium.M4/>mm/w  hacdile-  loao.i/.ij. 
£tio»em,teJte  ChviHoynemo  habet  y  vtammamjuitmponatquispro  amicisfuis. 
vnde  B.Pe  T  R V  s  Damiani  Ub.  6.  epiftolarum  ad  Petrum  monachum.  P.ep. t7.t<>«.i 
SanUos  Apojlolos ait in  CoHcilic  cxfes,  {Jr  heatos  martyres  Ugimm  fjtpenumero  Aft.j.40. 
verheratos.  ^uxcunqueautemferiptafunt  ,ad  nojlramde^rinamfcriptajiint.  ^om.  i|.4'  • 
^tUdabJurdum  eji ,  qHidineptum,fimncfan5ia  Ecclefia  in  pacu  otio  vtitur ,  efuo 
dudum  vtebaturin  hello?  Vorro  dum  manut  carnifcii  nunc  ab  infligendo  Marty- 
rihus  'uerhere  cejfat-.quid  obeji  ,fifancta  deuotio  ipfafihimet,  vndef^nif/s  Martj- 
rihusparticepsfierimereatur,exhtheat?NamcumJ])ontemeprepriismanihusan' 
teconlJeBum  D  E  It/erbero^deMotionis  ingenux  dejiderium  ,ftcarnifex  accurre- 
ret,promptui  ofiendo.^uiafpro  amore  Chrijii  tam  dulcis  eft  mihipeena,cum  de^ 
eji;  quofufcitereturanimo,fiperfecutoroJferret?Fellempro  Chriflofuhire  martj- 
rium.-non  habeo  cejfantejiudio  facultatem.  ipje  me  verherihw  t^erens  ojlendf 
faltemferuentls  animi  voluntatem, 

C    A    P    V    T       VII. 

De  Proprietatihits  yel  R  ttibus  Dtfciptin£^ 

T>RrMvs  Ritusficquodfitvelvokmtaria&rpontc  fiiiccpta.dequ» 
-*■  haftcnus  locuti fumusrvel coa£ta , vci  fuit  liagellatio  Apoftolorum 
&:Martyrum,qua:nonrecusacvoUintariapoteft  eximij  cflemeriti,  fi 
sjquo  &  hbenti anirao  propter Chriftum  iuftineatur, ficut eam  fiifti- 
nuere  Apoftoli,  cnmii:entgaudenteiacon^e^uConcilif,quoddtgnihahi-  A&.j.^x. 
tie/fentpronomine lES rcontumeliampati.EtB.  Paulus ,  (iuigioriah.it/frin 
infrmitatjhitsJuis,q\iod fi:ilicettcr  vifgis  cacfiis  eflet,  &  qumquics  qua-  ■'•Cm.ii.*'. 
dragenas  vna  minus  exccpiflct  plagas. 

z.  vtfitpriuata^velpublica.  Priuatse  exemplacompluraretuhmus 
capite5.Ha?cconfentaneaeftconfilioChriui,cummoBetapudMat-*^"''**'' 
thxum  nciufitiam  noframfaciamtts  coram  hominihiis,vt  videamur  ah  eis.&C 
fi  orandum  eft ,  cubiculum  intrcmus ,  ne  mercede  coelefti  excidamus. 
ad  cauendam  enim  inanem  gloriam  prxftat  priuatim  &  clam , quam 
pubhce  &:  palam  difciplinam  facere  .P  v  b  li  c  a  tamen  refpuenda  non 
eft ,  Sc  priuatx  fxpe  prasferend  a  quando  abcft  vanaeglorije  pcriculum. 
generatim fiquidem  Chriftus  dixit.  Sic luceatluxvejiracoramhominihus,  **^""-J''*' 
vtvideant operaveflrahonaidr glsrifcent Patrem  vefirum  quiinrceUseJi.  Si 
enimlaudabileeftadmaiorem  D  e  i  gloriam  precationes  publicasin 
Ecclefiis  inftituere ,  eleemofynas  publice  in  egentes  erogarc,  curlau- 
dabile  non  fi  t  opus  pceniteatia;  publicx*?quod  tot  mortales  permouct 

6bb         non 


SUrttora.ai^ 


378  P  QE  N  I  T  E  N  T  I  V  M 

non  folum  ad  veram  vitx  emendationem,  fcd  ctiam  ad  imitandam  cz 
ftigandiGorporisfeucntatem;  vrexpcnentia  quoridiana&  nunc  do- 
cecinIralia,Hirpaniai  Germania,GalliajPolonia,Indiis,vbimaximo 
apparatUjfupplicationequefolcnniidqueferehebdomadelandaan- 
tePafcha,eiufmodi  diuerberationes  frequentantur:  &  iam  olimdo- 
cuitanteannos  ducentos  tempore  S.  VincentijFererijOrdinisPrje- 
dieatorum,  vel  etiam  trccentos  tempore  S,  Antonij  Paduani  Ordinis 
Minorum,vteftineorumvitisapudSurium.  NamauftorvitxS.  Vin- 
eentij  agens  de  procciTione  difciplinantiii  ab  eo  inftituta.  Ifiterqu£,'m- 
c^ukj^age/IajtaKta  corditm  deuotio ,  tanttu  ertt  omnium  lu^u-s,  tanta  ccntritio, 
irt  ipjiquoque  incoU  locortim  nonfotum  in  lachrym^ fuluerentur  fedetiam  com- 
fltires  ex  eisjlexi  talibm  exemplis  virum  T>etfan£famqttt  focietatem  eitts  per 
rntdta  terr^umjpatia  religiofefequerenttir.  Ex  quofa£ium  eH ,  vt  aliquandofii- 
franumerumdecem  milltumhominum  feruenerit  religiofa  illafocietas,nempe 
pflagellmtium  fublice.  N  E  q^  e  vero  h^c  de  fuperftitione  poillint  el- 
feilifpeda,  quia  quotannis  in  VrbeRomanimSummiPontificis&: 
Cardinalium  confpeftu  huiufmodi  publica;  diucrberationes  fiunt. 

3  .Ritus  eft,vt  quifq;  vel  in  fe  animaduertar,vel  ab  alioin  fe  animad- 

uerti  finat.Vterq;  modus  eft  licitus  &  falutaris.Proprioreftant  omnia. 

cxcmpla capite  3.  cemmemorata.  Demdc  ratio  manifeftadicet  enim' 

cuique  pCEnitentias  agend^  caufa  pedustundercrtotumquecorpus 

cilicio,facco,ieiuniOj  vigihis,  ^t^^Atiuwct,  sftu,  irigore,  magnifque  labori- 

^uSjVt  omnes  fanfti  fecerunt,  affligere,  cur  n©n  hceat  aUquam  corpo- 

i.Cot.9.         rispartcmflagello.  AdhscApoftolirsproculdubio  infeanimaduer- 

iXor.u.         tit,cum  dixit.   Cafigo<orfus  meum-  &  Corinthiis  idem  fuafit,cum  ait.  Si 

nofnetipfis dtiudicaremtts nenvti^  ludicaremur.  vtcumChryioftomoan- 

P.iib.;.ep.8.     te citato exponic.  B.  PETRvsDamiani,inepiftola  ad  Clericos  Flo.- 

rentinos.  Pro  pofterioremodo,vtquis  difciplinam  accipiatabalio,^ 

ife:ciunt  multa  ex  excraplis  capite  tertio enarracis ,  vt  S.  Rodulphi  Eu- 

gubini  Epifcopi,S.Domi:-.ici  Loricati.S.Thoma'Archiepifcopi  Can- 

.  cuarienfis  &  marryris.  S.  Dominici  audoris  ordinis  Prxdicatorum.  S. 

LudomciEpiicopiTholoianijS.Elizabeth  Landtgraui2,S.HEDVi- 

Sui.|oiB.j.       GiSjS.VincentijFererijj&ComitisEIzoarij.deqiioComitehocfin- 

gulare  in  eius  vica  rcfertur,quod  per  quietem  catenula  f  errea,  quaipfe 

vti  folebat,  ab  ipfo  Chrifto  fit  csefusjtrib.  idibus  datis,ad  fingulos  Pfal. 

5o.verfus,propterea  quod  bellicis  rebusfe  mifcuifTet.  Nunquid  Sc 

Chriftus  voluitabaliis  flagcllari,  ficut  &  crucifigi  ?  oblattts efl enim  ,\x\-^ 

lf».j3.7.  quit ProphctaIfaias,<^«w  W«//.llle in  typo Dauidis  regis dixit. Congre- 

Pfal.j4.1j.      gratafuntfuper  meflagella.^t.  £goinflage//aparatttsflim.Denic[uciain  olim 

receptumeftinmonachorumcanobiiSiVtin  corumCapitulis  acci- 

-        ,  -  piantui: 


S    T    A    T    V    S.  ^j9 

pianturabaliisdifciplinXjquod  obierrtantc  annos  plurquam  quin- 
gentosPETRoCerebroromonacho,quigrauiter  ferebatreuerioresP-^'^«P*7- 
«luafdam  diuerberationes.B.PE  T  R  V  s  D  ATvi  I A  N  V  s .  D/r,inquitjtfi^fr^ 
jriit€rvtcumpacetualocjuar,deteJlariiillas,qu£  ex  morefitmt in  captulodifci- 
tliniisfdamrnu fortajfis  id^  hec-,i^ucdf&fefi'atri  de  leui  qualthet  ojfenfone  confef 
fo  vicenaifortaffe,ve[  vt  multum  quinquagenas  verhentm  plagoi  fubireprxci- 
^musfSedquia  difiplinte  ifl£  adtolerandum  leuesfunt  ^  exigux,atque  interfra- 
tresreguUriteraJjfuet£,ferJpicuum-csiiquianonderogas,nonreprehendis,necon- 
tra  communemftn6li  Ordtnis  conftcetudtncm  vemre  videaris.  P  E  t  R v  s  Da- 
mianiautem  fuicOrdinis  S.  Benedifti. 

4.R1TY  s  cn:,quoddirciplinavclflageIlum,lltvelexpluribusfuni- 
culis  no4ofis  contextum,velbctula,velcatenulaferrea.Namomnium 
horumVfus  fuitapud  fandos,vtiliquct  exdi6tis;  receptiifimusvero 
nunc,niaxime  in  publicis  proceffionibus ,  eft  ex  funiculis.   Cuius  ty- 
pumgefrrffevidetur,flagellumaChriftocofedum,nam  S.Ioannes  Io»n-i  «• 
inEuangelio ita fcribit.  CumX^c s v ifcifet qu^ftflxgelludefumculis , omnes 
{■evncntcs&c\cnden.tcs)eieciidetemplo,0uesquoquec^houes,c^ftftmttlariv- 
rtmejfudit^s.  quodenim  illefecitde  templocorporali  Hierofolymi- 
tano,hoc  nos  de  corpore  noftro,quod  tefte  Apo^oio^templumef  Spiri-  ^■^^^■^■^f- 
mi^^^^/^fvceredebemus ,  vthocflagro  iacro  omnes  belluinas  cupidi- 
tatcs  ab  eo  depellamus,  &:  confequenter  omnia  peccata,qua:  ex  iis  ori- 
ginem trahunt. Vnde Pe t r v s Blefenfis,in opufculo, quodinfcripfit    ''' 
CoMPENDivM  in  lo  B,non  dubitauit  ita  fcribere.D  F  ofunt,qu£homi- 
nem  mirabiliter  afeccato  conferuant  -.fcilicetfrequens  ConfeJJio ,  ^  frequentior 
difciplina. 

~  j.Ritus eft,quod inpublicis diuerberationibus difciplinantes pro-^ 
deant  cum  talaribus  lineis ,  cuiufuis  coloris,fecundum  faciem  tedi  ,&: 
fxpe pedibus  nudatis.Quod fit  tum ob  honeftatem  maiorem ,  tura  ad 
cauendamvanamgloriam,atqucetiamvtquadantenusrepra:fentenc 
eorii  mores,qui  in  facco,&  cihcio  pcenitentiam  egerii  nt,  immo  Chri- 
fti,  qui  in  vefte  nunc  alba,nunc  purpurca  fub  tempus  flagcllationis  ir- 
rifusefty&nudiscrediturpedibusadmontemCaluar  eafcendiire.cu- 
ius  figuram  olimgefferat  Rex  Dausd,  qui ,  vteftin  facra  Rcgum  hifto-  '•■'^fg-  '/• 
ria j fugiens  a  facie  Abfolonis cliuum  oliuarumnudis  pedibus  cofcen- 
dit.  Plvra  videapudnoftrumlAcoBVMGretzerum  in  tribusiibris 
deDifciplinaeditisj  eorumquc  Apologiaaduerfus  ha:reticorum  ca- 
lumnias. 

ViDE  in  Viridario  V.Poenitentia. 


Bbb     2         DE 


;8o 


P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 


edij.Rom. 


C.C.». 


DE    PONTIFICIS 

SVMMI    STATV. 

C    A     P     V     T        I. 

1)6  rartii  Nomimbus  S.  Tontifcis. 

Ontificis  Summi  nomine  intelligimus  Romana 
Vrbisj&Chriftiani  Orbis  fupremumEpifcopum,  li- 
cetanata  religioneChriftianavariaobtinuerit  nomina. 
•&£'^  Quodadvoce  PoNTiFicisattinetea  abF.thnicisftim- 
pta  eft.  V A  R  R  o  lingusE  latinx  lib.  4.  de  eius  origine  fic  Ioquitur.P(?«- 
tipces  i  'vt  Sl^ScmoU  Pontif.  'JMaxim.  dicebat  a  poffe  (^  facere.  Pontifice^ 
ego  afonte  arbitror,nam  abhisfubliciusfiiBuseJlprimum.Yctnva  quia  prius 
Pontifices  fueruncquam  fublicius  ille  ab  Anco  Martio  fadus  eft,pro- 
babilior  eft  ScxuoI^fententia,Pontificemapofte  faceredici,  eaque 
nonienclatura  ius  quoddam  ampliflimum  faciendi  defignari.Quanta 
autem  Pontificibus  fupraConfuIesfueritau£toritas,explicatM.TvL- 
Livslib.i.denaturaDeorum.  Horumiusvocatur  Pontificium  a  vete- 
ribusPatribus,&inImperatoruiiflrefcriptis.GeIafiusPontifexadEpi- 
fcopos  Dardani^c.  Satis ,  inquir ,  conftat  nullum  habuife  Pontifciumfenten- 
tiamfedis  A^aftoliciz.fne eius notione fobiendt.  ErinfcftoS..PETRiEccIefIa 
vtitur  hac  oratione.  BEVS  qui  B.Petro  Apoftolo  tuo  coHatis  ctauibwregni  coe- 
leftis  ligandi  atcjue foluendi  Pontificium  tradidifti,S>cc.  Ita  iamolimfadum 
eftjVtnomenPontificis  cum  proprietate  fui  fenfus  tranfierit  invfum. 
Chriftianse  religioms,&  Epif  copi  dicerenrurPontifices ,  ius  aute  qu» 
TtebanturPontificium.NecfoIumomnesEpifcopiPontificcs,fedet- 
iamSvMMiPoNTiFiCES  didi  funt,eoquodEpifcopatus  fummura 
facerdotiumvocaretur.  S.  Ambrosivs  epiftoIaadFelicemComen- 
fem Epifcopum.  Suftepifti,z\z,gubernacuLifummifacerdottj.  Z o  z  IM v  s 
PapaadHezychiumEpifcopumSalonitanum.  lureinde  Summi  Ponti- 
fck locimftierare debebit.GELASivsad Epifcopos  Lucanix.  Nscfbi7ne- 
minerit  vlla  ratione  concedifne  Summo  Pontifee fubdiaconum  tiis  habereft- 
f/<?Wi,&c.per  fummumPontificem  Epifcopumintelligens.Erin  prac- 
fatione  Coticilij  Toletani  V I.  Conuententtbus  nobis  Htftamarum  Gallix^ 
P(5»/yffi^»s5:y«»?w/i-,&c.EodemfenfliS.HrERONYMvsadAfeUamfcri- 
p  fit.  Omniumpoene  iudicio  dignusfummofacerdotio  decernebar.  C  um  autem 
Epifcopi dicantur flimmi facerdotes , docet S.  AvcvsTiNVsin quaj-'; 
ftion.ex  vtroque  n\ixti%.^uidef,Qi\t,Epifeopm,nifprimpfspresbyter,  hocef, 
fummmfacerdos.  Tandem  tamen  in  E  cclefia  confuetudo  magis  propria 
obtinuitjVt  diceretur  ismaximuSiVelSYMMvsPontifex,quiceteris 

prsefl 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S.  581 

praseflEpifcopiSj  &  vniuerfalis  Ecclefix  moderatur  habcnas  jid  eft, 
ChriftiVicARivspraccipuuSj&rucceflbrPETRijRomanusEpifco- 
pusjquinontantumVrbijfed  &  Orbi  praecft,  de  cuius  fedeS.  Pro- 
SFERlibrode  Ingratis. 

Sedes  Roma  Petri :  e^u^tpajloralis  honoris 

TaBa  caput  mundo ,  qukqmd  nonpoffidet  armis 

Religionetenet  ,&cc. 

II.  eft  PAPit  nomcn,  quod  nunc  foHSummo  Pontifici  Romano- 
tribuitur,  &:olimattributum  ahis  EpiTcopis  certiflimum  eft  ex  Cy- 
PRiANi  epiftoUsj&ahis  Cleri  Romani  adipfum,tum  cx  multis  epi- 
ftohs  AmbrofljjHieronymi,  Auguftini,  Rufini,  &c  ahis  autoribus,  hcet 
crebrius  femperfittributumEpifcopoRomano,  vt  hquet  ex  epifto- 
hsCAssioDORi.  CumautemSchifmatici  in  odium  Prxfulis  Roma- 
ni  faftu  fuperbo  hanc  nomenclaturam  fibi  vindicarenr,  fub  annum 
Domini  1075.  Grec.  VII.  Papa  RomxSynodum  inftituit  contra 
Schifmaticos,inquaftatuit,vtPAP^  nomen  vnicumeflTetin  vniucrfo 
Orbe Chriftiano , necliceret  alicui  feipfum, velahum eo nominc ap- 
pellari.  Hxcin  Regiftro  epiftolarum  Gr  e  g  .  Vll.quod  in  Bibhotheca 
Vaticana  fer  uatur.  Ex  Ni  c  e  x  e  quc  que  Coniatae  fcrip  tis  apparet  no- 
rainePAPiEaqud  Gr2Ecos,tantumPapamRomanum  intelligi.Quod 
ad  originem  vocis  attiner,quidam  a  grasca  voce  ■ni-mia.t,,  ideft",pater 
deducun  t ,  alij  a  ■na.itTioc,  id  ell ,  auus,fed  prima  origo  vfitatior  efV,&  eu- 
phonixcaufaa  Latinis  videtur  tantumvnum  w  fublatum.  SiARiA- 
N  o  fcriptori  Ethnico  credimus  Bithyni  ea  voce  louem  appellare  foli- 
ti funt,cum quo  couenit,  quod He r  o dot  vs  memorar  a  Scythis lo- 

uem  Pappeum  nominari.  Vide  Notationes  Cardinalis  Baronij  in  B.j/.lan.  fe  j. 
MarryroiogiumRomanum&tertiamcontrouerfiam  Cardin.Bcllar-  '^f"'' 
minihb.  2.C.31. 

III.  nomen  eft  PATERPatrura.  nam  Stephanus  Arichiepifcopus 
Carthagmenfis,nominetriumConcihorumAfric2jitafcripfitadDa- 
ma  fu  m .  Beattjjimo  Domino ,  dr  K^foftolico  culmtnefuhlimato  S.  Patri  Patrum, 
Diimajo  Papi€,&c.&:  Synodus  Prouincialis  Epiri  veteris.  Synodu^veteris 
Epirt,Ioannes,M<ttth£tts,  Conflantinui,  c^c.  Domtnonojiroper  cun&afiniitjp- 
mo,^)'  Beatiji.  Patrt  Patrum,  CommintJlro,ac  Prtncipt  EpiJcoporum,H  ORMIS- 
DAP^^<f.Vnde&iIludcoIIigis,nomenpAPjEnonefrequaficompofi- 
tura exvocibus  P  a  t  E  r  P atrvm  ,  quia  vtraque  nomcnclaturavni 
datur, 

lV.Nomeneft,PRiNCEPsfacerdotum,dc  quoinepiftokValen- 
tinianiadTheodofium,qusEprcefixaeftC.  Calcedonenfitom.i.Con- 
ciho  runx  BeattJftmfHr3^.x.,RomanA  Vrhis  Epifcopta ,  cui  prtndpatumfacerdotij 

Bbb     5         fltper 


)H  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

r.e.»'.  fuferommsdntiejmtascontulit.S.  Pros  per  \ih.x  AcVocntionegentium^Ro- 

maAnquitjpropterficerdottfpnncipatufnjamplior/a^a  ejl  arce  religionls,quiim 
foliopotefiatis. 

V.eftVicARrvsChnfti,quovtiturS.BERNARDvs  lib.i.deCon- 
;Pi«p.i44.        fideratione.  &  Pe t r  v s  Blefenfis  epift.  ad  Cceleftmum  Papam nomi- 
ne  AleonorasReginsc  Anglix  data.  &:Conc.  LugdunenreiubGREC. 
X.  vt  habetur  in  5.T:itulo  de  Eletl:ione,c.vbi  periculum. 

VL  Capvt  Ecclefi^,quovtitur Conc.Cbalcedonenfeepiftolaad 
L^oncm.  ^^hmtwuelutmemhrMcaputprAeras.^t  Ad.i.eiufdem dicitur 
Ecclefia  Romana  caputomnium  Ecclefiarum.  &  S.  Gre  G  oRiv  s  lib« 
ii.epift.  5  4. Sedes  Apofiolica omnium  Ecclefiarum  caputeft. 

V I  I.Apoftolicx  (z^\.%  Prxfiil.  Etfi  enim  Antiochena,HierofiDlymi- 
tana,EphefinaetiamfintApoftolic2,quandotamenabfi3lutcnomen 
fedis  ApoftoHca:  ponitur,tantum  intelligitur  Romana,  vt  liquetex 
epift.  \o6,  Auguftini.  Mifikfunt,zit,dehac  re ex duobm Concilii^  Carthagi- 
nenfi  d^  Mileuitano  relattones  ad  Apoftolicamfidem.Qofx^it^nt&mcxc^x^. 
^0.&s>2.illasadInnocctiumPapammifl'as.Deinde  Auguftinusepift. 
ifi^z.docetprincipatum  ApoftoUca;  fedis  a  Romano  Papatenen.Imo 
Bef.po.  Gfficium&:  munusPapa;vocatur  Apoftolatus. ItaS.BERNARDVs  ad 
Innocentium.  Oportet adwftrum  rrferri  Apoftelatum pericula  qutsg^  ^fcan- 
dala emergentia in regno Dei.  Et  Epifcopi  Gallix  epiftola  Leonis  y i .  Det, 
inquiunt ,  Apofiolatm  "vefter  uoftr£  veniam  tarditati. 

VIII.  Epifcopus  Vni  V  ER  s  A  L I  s  .Narii  in  C.Chalcedonenfi  fic  in- 

cipiunt  tres  epiftolx  Grxcorum  ad  Le  o  n  e  m  Papam.  SanBijfmo  d* 

beatifiimo  vniuerfili  Archiepifcopo^  Patriarchti  magna  RomA  Leoni.^cc  mi- 

iG.  I.4-ep-5t-     rum.quia  vt  notauit  B.G  r  e  r  o  ri  v  s  ,Petro  Ecclefi^E  totius  cura  com- 

loan.ii.         miflaeftaDomino,quodeftidemacPetrumvniuerfaleEpifcopuma 

^  ^    Chriftoinftitutum.  Vnde&  multi  Pondfices  vocaruntfcEpifcopos 

Dioi.ep.ti.      Ecclefise  vniuerfalis,  vt  Si x^t  v s  I.  Leo I.  Quo  fenfu aucem  D. Grego- 

rius  acriter  ob  vfurpatum  talem  titulum,reprehenderit  loannemEpi- 

fcopumConftantinopolitanum,VideinCardin.Bellarminolib.2.de 

Romano  Pontifice  cap.  3 1, 

C   A  T   V    t      IL 

De  Excellentia  T&nttficij  Stattis. 

EXcellentia  Status  Summi  Pontificis  ex  variis  capitibus  Ac' 
monftrari  poteft.Et  primo  ex  Pr  i  m  a  t  v  B.Petri  Apoftoli,qui  pri- 
musfuit  Summus  Pontifexvrbis  &orbis.  Nam  Chriftus  Saluator  no- 
MaKh./<,i8.   fl;erapudMatthxump,romifitP£TRO  totius  Ecclefiic primatumfub 

duabus 


S  V  M  M  I    S  T  A  T  r  S.  5^3 

duabus  Metaphons,aItera  Petr&  vel  fimdamenti ,  quod  enim  in  JEdifi- 
eio  eft  fundamentumjideft,in  corporc  caput,  in  ciuitate  Reftor,  Rex 
in  reo-no ,  Paterfamilias  in  domo.  Akera  Clamum ,  cui  enim  traduntur 
claues,illeinfl:ituiturgubernatorciuitatis,velDominus.  QHodenim. 
ibi Chriftus  P  e  t  r  v  m  appellaritpetram Ecclclix , docet  C.Chalce- 
donenfeadionej.  ORic.hom.  j.inExodum.  ArHAN.epift.ad  Feli- 
cem. B A s iL. libro  z.  in Eunomium.  N a ziANz.de  moderandadiipu- 
tat.EpiPHAN.in  Ancorato.CHRYSosT.hom.jj.inMafth.  Cyril. 
libro 2.in loan. cap.  2.TERTVLr.dePr£Efcript.CYPRiAN.epift.  ad 
Q_uirinum.  HiLAR.incap.  r^f.  Matth.  Ambros.  fermone^j.  Hie- 
R  o  N.in  Matth.  i(?.  A  v  g  v  s  t  i  N.in  Pfalmum  contra  partem  Donati.Ec 
hbro  I.  Retraft.  cap.  2.1.  tcftatur iam  fuo  temporc  Hymnum  Ambro- 
fijinEccleiiacceprum  cam,in  quo  dicitar.  H O CipfafetrA EccUJiitca^ 
nenteculfamdilttit.  Le  o  i.fermone  z.de  anniuerfario  aftumptionis  fuaj. 
GREGOR.librofi". epift. 57.adEulogium.  lam  vero  fuperPETRVM 
tanquam  faper  Petram  cedificari  Ecclefiam  ,  non  dubium  eft  aliud 
nondefignari,quam  Petro  totius  Ecclefiajregimen  commiflum,vt 
iidemS.  Patres  expofuerunt.  Ambrosits  enim  citato  fermone  dc 
loquitur. Petradicitur PETjRFS, eoquodtan^uamfaxumimnfohiletotiuiope-    "'^^' 
rii  ChriJliamcompagem,mclem/jueco/7tineat.I.t  Chr  y  s  o  s  T .  illa  hom.  y  f.  ^'  'oM*"''*- 
Hieremiam  quidem  vm  gentiPater,Petrum  autem  vniuerfo  terrarum  orhi  Chri- 
jJtfiprxpofHit.EtG R E G o R .libro 4. epiftolanim. CunclisEuan^li»mfiien-  Gep-5»- - 
tihttsUquet,  quodvoce  Dominica  fincfo  df  omnium  Apojlolorum  PrincipiPe- 
tro  totim  Eccleft&^  cura  commiffa  efi.  Jpfiejuippe  dicttnr.  Tites  Petrtu ,  drfufer 
hanc  petram  adifcaho  Ecclefiam  meam.  Dicunturquidem  ahbi,  vtinepi-  P^als^». 
ftola  adEphefios  &  in  Apocalypfi  omnes  Apoftoli  fundameRtaEc-^-P*'**''- 
clefix^quia  omnes  fuerunt  paftores  Ecclefis  vniuerfiE  ,  fed  non^o-  Apoc.ii-i^.- 
dem  modo,  quo  Pe  rK\s.L!cetJi(peromneSLy^pofelos,inc[uitH.iEKON. 
libro  primo  in  louinianum  ,  ex  xqseo  EcclefiA  fortitudo  foltdetur ,  tamen 
fropterea  inter duodeeim  vnn^s  eligitur,  vt capite conftituto  f-hiJinatiitoUeretur 
Qccafio. 

II.  Pkimat^vm  Petri  Chriftus  oftenditapud  Matthxum  fubme^ 
taphoraCLAVivM,dicendoei.  r/5/^.?^tf  CW/.ideft,dabotibipo- 
teftateminvniuerfamEccIefiam.  Nam  piimoapudlfaiamdepofitio  !'»•"•»' 
vnius  poncificis  fummi ,  &:  inftirutio  alterius  defcnbiturhijverbis. 
Expellam  te  deflattone  tua,  i^  de  minifterio  tuo  deponam  te,  vocaho  feruum 
meurnEliacimJilium  H&lci<!e,drtnduamtilumtunica  tux,&c.  &  daho  clauem 
domtti  Dautdfuper  humerum  eius ,  Cr  aperiet,  (^  non  erit ,  qtti  claudat.  vbi 
per  C  L  A  V  E  s  aperte  inteiligitur  principatus  Eccefiafticus.  Acce- 
<Ut  communis  confuetudo;  cum  enim  vibs  aliqua  deditur  Prinpipi 

ofte- 


584  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

offeruntur  ei  claucs  in  fignum  fubie£tionis.  E  t  ei  qui  inftituitur  Oeco- 
nomus in domo claues tradi  folent. Deinde Chrysost . hom.  j j. in 
Matth.  hanc  promilTionem  exponensdicitPEXRocommiflumvni- 
uerfum  orbem  terrarum,&:  ipfum  fadum  paftorem  &:  caput  totiusEc- 

0l4-ef.it-     clefije.  Idemante  probauirnus  ex  Gregorio. 

III.  PRiMATVMPetriChriftusoftendit  hisvcrhis.  SIMON roannis 

Ioan.vlt.«.  pnfceouesmeof.  ac  primo  quidem  dicit ,  Simon  loannis,  vt  intclligamusi 
,tuncreueradariilli,cuieratpromiflusMatth.i<;.CHRYs.quoqueCy- 
rillus 'U  Auguft.  hunc  locum  exponentes ,  dicunt  ha:c  ei difta ,  qui ter 
Chriftum  negarat.&:  Am  b  r  o  s  .in  cap  vltimum  Lucxait.Ideo,inquit, 

Lr  cp  t9-  quia  folus  profitetur  ex  omnib.  omnibus  antefertur.Et  Le  o  I.  adEpi- 
fcopos Viennenfis prouincix.  CuicumtZitjprac^terlsfoluendic^ligandi 
potejlM traditxfity^afcendarumtamen ouium  curajpecialius  mandataefi.  2. di- 

M»tth.i*.4r  £. j j Chriftus P a s c e , qua voce Chrysost. lib. x. de Sacerdotio,non 

femelindi€atfignificariprxfeduram,eoque  affcrtillud  exMatthaco. 

TideUsferum  ^ frudenSiquem  conjiituit  Dominus fufer familiam fuam.  EtS. 

AvGVSTiNVS  inhunclocum.   Oues ipfas ,inc^viiz,pafcendas,ideJl,docen~ 

(^^,r^^d'»^^  f  mw/>///.  &  S  .G  R  E  G  o  R 1 V  s  libro  de  Cura  Paftorali,  paf- 

fim  Paftores  vocat  Redores:  &  Curam  Paftoralcm  Regimen,imo  cul- 

me  Regiminisj&ipfumPafcercRegereacprjEeflre.j.ait^Pyf^Cf  OFES 

«?f^,ideft,omnesChriftianos,ita  vtintelligantur  &  Apoftoli,  tan- 

qua  ouiculxPetro  commcndati.Vnde  S.Le  o  in  fcrm.^.de  anniuerfa- 

rio  aflumptionis  fuje  zittPElRFMa  ChriJlopr£pofitum  omnihus  gentihtts, 

TAtrihtu&Afoftolis.  Gentes  enim  agni  funt.  Patres  ouiculse.  Apoftoli 

ouesmagnaiatqueperfedaj.  Hisenimvocibus  intextugrarco&lati- 

noappellantur.EtS.BERN.libro  i.  deConfiderat.  Cui,inci^\t-,nondico 

Evifioporumfed  etiam  Apofiolorumfic  ahfolute  c^  indifiretetota  commi(Jifiint 

eMes?Si  me  amas  Petre,pafie  oues  meas.^ufslillim  'velilllnspopidos  ciuitatis,  aut 

certe  regionis,aut  certe  regnt?Ouesmeas,inquit,cui  nonplanum  efi,  non  defignaf 

feakquas,fedafiigndffe  omnes?nihilexcipitur,  'uhidijhnguitur  nihtl.  Et  ante 

g  ipfumS.GREG.in  lib.  4.epiftol.  cumdixiffet  totius  Ecclefix  curam 

efl^e  commiflam  Pe  T  r  o,  rationem  hanc  tcddidi.z.Ipfiquippedicitur PA- 

SCEouesToeas. 

C    A    »    V    T       II  L 

Eadem  excellentia  oflenditur  ex  Prttnlegitj  S.Tetri  ex 
nouo  Tejiamento  coUeciu, 

PKTMyuD.PetxiPnm\cgiumc(}:Ii(ntai!onominU.TuesSimon//i((sIo- 
.«u...,*  ftaySLitiChciduSytu-vocaherisCEPHAS.ybiChvYCoih.notamtDeum 

nonimponcrcnominanoua^nifi  ad  fignificaudapriuilcgia  conccfla 

iis  qui- 


k 


SVMMISTATVS  j8y 

ils  quibus mutanturjVtaccidit Abrahx.  Conftatautemcxomnibus^"'7-J- 
ApoftolisroliPetro  nomen  fuifte  mutatum.  nam  Boancrgesfuitpo- 
tiuscognomenfiliorumZebcdsEi,quamnomcn,idq;,nonperpetuum.  **"'•'•*'' 
Deindc  fingulare  fuit  illud  nomen  Pe  x  r  i.  nihil  enim  crebrius  in  fcri- 
ptur2Chriftotribuitur,quamnomecepha:velpetrx.ira.8.8«:z8.Pfal. 
ii7.Danielisi.Matth.2.i.Roman.2.i.Cor.io.Eph.  z.i.Pctr.i.Quare 
Chriftus  non  obkure  indicauit  rellePetrum  efle  fundamentum  &ca- 
putfuaiEcclcftx. 

I I.  Friuilegium  eft ,  quod  Petrus  primo  loco  fcmper  nominetur  ip.- 

tcr  Apoftolos,iine  plures,(ine pauciores  numerecur. Dmdecim mte, in- j^^[|.  '*'*" 
quit  }Aixxhxn%nomim  Apojlobrumfunt  hx.c.?rimm  Simon,  qui  dicitur  P  E-  Lqc.is  15. 
TRVS.  Necpropterxcatem  primusfuit,quia  Andreas  ciasfraterAia.i./^ 
&  antc  cum  vocacus  &  fortior  eo  fuit,tefte  Epiphanio  in  h^refi  Alogo-  ^^i'- 
tum.  S.  Patresquoqueinde  deducunt  Pecri  primatum.  namS.  A^f- 
lsRosivs,adi.Cor.iz.fic'oquitur.  Vrior  AndreAs fcquutuiefl faluatorefed 
primatumno/tacce^t Andreas ,ft'd Petrus. Et S.  Av g v s t .in loannem.P^- Atraa.vk, 
trtts,2dx.,prepter ApoJioLttusfAiprimatum.  Inde  videmus  aliorum  Apofto- 
lorumordinemplciuraque  in  Scripcuramucari,Petrumautemfern- 
perponiprimoloco.  DeniqueS.Petrusnonfolum  primo  locoponi- 
tur,fed  etiam  paffim  ponicurquafi  paterfamilias  Scdux  reliquonsm. 
Vt enim in  Apocalypli dicitur, DiaboiM,(^'cingelieiii-s.  Sic apud Lucam  lScis"&o. 
&aIiosdicitur.  DixitPetrus,crquicMmilloerat.&c'mKik[s.Petrt*s^Apo-Ka.i.z9- 
folidixerunt.  VndcB.  Ignat.  in  epiftola  ad  Smyrnenies  dicitChri-^-^'^"*7- 
ftumvenifleadeos,quicirca  Pctrumerant.  AcceditquodPetrusfere   "'^•"•*'- 
femper  loquitur  nominc  omniam,vt  apud  Matcha;um.  Eccereliqtiimus  ch.hon!./;. 
omKia,&L idco Chr\Co[\:. m}\i3.tthxumvoc3it  cum  osApoJfohrum.       ' 

III.  PriuiIegiumeft,quod  (olusPetruscumChriltoambularitfu- j^ji,,„_7. 
peraquas.de quo  S.  Be rn.  2.  de Confideratione.//?/?<!?-D^»?;»i,ait,^r.<- 

diens fiiper aquaSj^vniciim (e  CHRISTI  FICARIFM defgnauit,  quinon  vmpo- 
pub,fedcuriclis pr^cfjc deherct,fujitidcm ciquiS.  mult&populimulti.  Et  rurfum, 
Sli<id  ifud?  nempefgmmfngulare  Pontipcif  Petri,per  quod  non  nauemvnam 
'i:c£teriquifquefuam,fedfeculumipfitmfufceperit  gubernandum,mareenimfe- 
culum  efl  ,nau€S  Ecclefx. 

I  V.cftquodPETRvs  primusfuerit  a  Deo  edodus  fumma  duofi- 
dei myfteria,nempediftin6tionempcrfonaruminDeo&:  incarnatio- 
nem.   VndcChriftusadeumdixit.   Beatin es Stmon  Bar Iona,quiacaro df  ^f^^  '^■"" 
fanguis nonreueUuittihi,fed Patermeui, qtii  incceliseH.^t  S.  At H A N  A s i v  s  c.in  c.  6.Matt. 
contraArianos,dicitPetrumomnium  primum  Chrifti  diuinitatem  Cy  i2,.ini»an. 
confeflum  ante  alios  difcipulos.  Item  Chryfoft.  Cyrill.  Auguftinus,  ^*f*j,j   j, 
HiLARivs  inPialmumi}i.idcoyoc2.tcumprimumfil!jDE  iconfef-  Xcmp. 

Ccc  forem 


jU  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

forem.Et  in  cap.Kj.Matthxijdignum  fadum,qui  quod  in  Chrifto  Dei 

©ft  j  primus  cognofceret. 

V.  eft,quodfedi  Petripromiftumfirmmquameamruituram.r^ 
Matth.r^.i8.    porUmferi, zit  Chii^ns ,non prtetulebunt  aduerfw eam.  quampromiflio- 

nemjfi  ah^  fedes  Apoilolorum  habuifl'ent,non  iam  ruiflent.  Hinc 

Av GvsTiNvsm Pfalmum  contra  partem Donati.  Numerate Sacerdo- 

tes  velab  ipfafede  Petri :ipfa  efi petra,quam  non  vincunt  fuperbit  mferorum 

fortd. 
Matth,ir  i7-  V I.  eft,  quod  Chriftus  fokierit  tributum  pro  fe  &  Petro ,  vnde  ipfi 

coltegerunt  ApoftoU,Petrum  a  Domino  aliisprslatum,vt  obferua- 

runt  Origenes,Chryfoft.&:  Hieron.  in  c.i<5^.Matth2;i.  Imo  quia  hoc  ad. 

Petrihonoremaperte  pertinebat,ideoinquitChryfoft.  inMarciEu- 

angehoiufliiPetri  fcripto  omifliimeft. 
jjjj  ^^  V n. eft ,  quod  Chriftus  intrauerit in  nauiculam  Petri  &  ex eado- 

cuerit , vt  intelligeremus  in ea  tantum  E ccleila docere  Chnftum ,  cu- 
A.  fcrm.  11.       i-us  gubcrnator  eft  P e  x  r  v  s .  Vnde  A  m  e  r  o  s .  Hmcfolum Ecckfm  nauem 

afcendit  Bominus,  in  cjua  Petrm  magijler  eji  confitutHS. 
Lttc.u.ii-  Vni.  eft,quod  Chriftusfmgulariterpro  fidePetrirogauerit. 5'/- 

mon  Simon,zit  apud  Lucamjerf  ^  Satanas  e.xpetiuit  vos,  vt  cribraretficut  tri- 

ticum-,ego autemrogauipro te,vt non deficiat fides tua.  Vnde collegerunt Pa- 

tres  Petrum  foreprincipemfuorum  fratrum.  SicTheophyiaftushic. 

^luia  te  haheo, inc^uit ,  vt  Principem  dtfctpulorum^poflqu&m  ncgato  mefleueris, 

confirma  ceteros.  hoc  enim  te decet ,cjui  foH me Ecckfhi pctraes  ck' fundamen- 
L.fciM.'         iff^-  E^^S-  Le  odeanniuerfario  aflumpt.  Cuxpro /idePetri,zit,proprif 

fupplicatur  jtanquam  ahorumfiattts  certiorfitfutur»i,fimens  Princtpisviffa 

nonfuerit. 

IX.  eft,  quoda  refurredione  Chriftus  primo  de  viris  fe  przbueric 

vifendumS.PETRCvtcoUegitexillisverbisLuci^i^arycAr/VDtf/wm^ 
A. inLuc. i-f .  fueie ^ apparuit Simoni.S. Ambrosivs.&Chrysostomvs  exverbis 
i.Cot.ij./.       Pauli.  ^7iiavtfuseUCephi&.  ItaqHe,Tiit,nonomnihttsinitiovifuseH,necpluri- 

htufimuUfedvnitantum,  dr  eiprincipii&jidemaxtmedigno.  Et  infra.  Itaquc 

Petro  primo  apparet-.nam  qut  Chrifiutn  primns  confefius  erat,non  ab  re  etiam 

primtts  refurgcntem  videt. 
1  anittf.  X.cft,quodChrifl:usprimoeipedeslauerit,vthabetS.AvGVSTi- 

Nvs  incap.  ij.Ioannis. 
iMn.ti.is.  X I.  quod  folj  Petro  mortem  crucis  fimilem  fux  prxdixerit,  Cum 

fem€rls,inc^\nt,extendesm,antf'StuM,dfalitiscingette,drducet,quetunonv^; 

hocatitem  dixtt,(  addit  Euangelifia  ,)figntficans  qua  morte  effet  clarificaturm 

JDEVM. 
A<ft  1.7*  XII.  Quod ipfe Petrus iam exercens primaturo,A£t0rum pnmo 

taiu 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S.  587 

tanquampaterfamilias  colligat  invnum  ccetum  dircipulos,vteliga- 
tur alius in locum ludx.  vbiCHRYSOsx. ^4W,  inquit, agnofcit Petrus 
commijfumjibi  gregem?quam  in  hoc  choroprtnceps  eU? 

XIII.  quod  poft  acceptum  Spiritum  SaniTrum  primus  omnium  A.(ft.i.4i. 
promuIgauit£uangeluim,&:pnmacocionetnamilliahominumcon- 
uzitcxiz.whiQHKy  SQ%. Perrmymc^viit-ioniniHm  ers.tosfeditfia.bantillivn- 
dccim ,  tcjlimoniojuo  comprobantes  ea,qux  ab  tllo  dtcehantur. 

XIV.  quod  omnium  primus  cccperit  pr^dicare  gentibus ,  ficut  Aft.to.iS- 
primusomniumprxdicaueratludxis:  loliipliviiioofteniaeftdepra:- 
dicatione  ad gentes  inchoanda. VndeH  e r  o  n  .epift.ad  Saluinam,de 

Cor  nelio  loquens.Pr/w^^,ait,  ab  Apojlolo  baptizatiisfalutemgentium  dedi- 

'catitt.  EtCHSYSosi.de Cornclio loqucns. Fidesnjnde imtiitmft genti- 9^""'' *'* 

bui  a  xiiropio,qtii  operibtt^s  dtgnus  efi  habitm. 

X  V. quodproPETRO exiftentein  cxccctc ,oratio fehat fineinter-^^-^'*"^^ 
miftone ab Ecclefia.  Vnde  etiam  infigni  miraculo  liberatus  eft.In eodem 
carcere  fueratlACOB  vs  ApGftoIus,6:pofteaoccirus,&  tamen  non 
leo"imus  pro  eo  itaoratum :  quia  membrum  erat,  non  caput  omnium. 
Vnde  Chr  Y  s  o  s  t  .hoc  \oco.Maqnt  amoris  indictnm  Oratto,Patremomnes 

o 

qudirehant. 

XVI.  quodinConcilioprimoHierofolvmitano  primuslocutus  Aft.i;.?. 
{it  fententiamq;  eius  lacobus ,  omnefque  alij  iecuti  fint,  vt  docet  Hi  E- 
R  o  N.epift.  ad  Auguftinum ,  qua:  eft  1 1.  inter  epift.  Aug.  &  The  o  d  o- 
RETVS  inepift.adLeonem. 

XVI  I.quodetiam  Paulus  Apoftolus  vifendi  Petri  caufaierit  Ro-  Gali-  »• 
mam,naminepift.adGalatasdicit.   Poflannos  tres afendi Hierofolymam 
videre Petrttm. Vnde C HRYSOST.inloan.O/ erat Apoflolorum drPrinceps, ^  '^^™  ^^- 
propterea & Patiltts eum prxter alios inJtiriM afcendit.  EtAMBROSivs.  Bi- '^■'°      '^' 
gnumfuit,vt  cuperet  vtdere  Petrum,quiapyimm  erat  inter  Apofloios,cui  delega- 
uerat  Saluator  curam  Ecckfiarum.  H i E R o N. in epiftola citata ad Auguft:,  ^'P  ^^' 
Tanttt  Petrtts  aticioritatisfuit,  vt  Patdtts  in  epiftolafuafcrtpfrit.Beindepofl  an- 
nostres  veni Hierofolymam  viderePetrum.   HiEcdePriuilegiis  velPrsro- 
^atiuis  ex  Scriptura  eolledis. 

C   A   p   v    T     I V. 
Uadem  excellentia.  oftenditHT  ex  prarogatiuu  Tetri 
extra  Scripturamnotatis. 

TJR I M  A  extra  Scripturam  prxrogatiua  S.  P  E  t  R  i  eft ,  quod  fo- 
*-  lus  a  Chrifto  fit  baptizatus ,  ita  tefte  E  v  t  y  m  i  o ,  &  Niceph.li- Jj'"j;'-^°*°' 
bro  t.  JiiftoriajfcribicE  v  o  d  i  v  s  Petri  SuccefTor ,  in  epiftola,  qux 

C  c  c     %         infcri- 


3SS  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

infcribitur  T?  ?i«{.Nam  Andreas  loannes  &  lacobus  a  S.  Pctrotaptiaa- 
tifuHt,vtabiisca:teri,vtiidemdicunt. 

II.eft,quod  foIusPetrusaChrifto  ordinatusfueritEpifcopus^cx- 
texiaPetro.  VelenimDominus  nuHum  ordinauitEpifcopum:,velo- 
maes,velaliquos,velvnum.  Nonnullum,quianulIumhaberemusE- 
pifcopum,  nemo  enim  poteft  dare,quod  non  habet.  Deinde  quis  or- 
dinauitPetrumEpifcopum,&alios?Necomnes  Apoftolos,nam  Pau- 
lumfaltemdecalovocatumiuiTit  ordinari  permmiftrosEcclefi£e,vE 
L.eplL         ^^^'^  Aais,&exponitibiChryfoft.  &  S.  L  e  o.epift.adDiofcorum.A- 
NACLETVS  quoque epiftola i. dicit lacobum minorem, Epifcopum 
ordinatum  a  Pe  t  r  o,IacoboMaiore  &  Ioanne,vt  &  Clcir.ens  Alexan- 
l.l.i.hift,e./.    dnn.  tradit  apud  Eufebium.  &  Hieron.  deviiis  illuftr.  inlacobo. 
Qvo D  autem non aliquos Dominus ordinauerit,alios  non ordinaue- 
ritjinde  fatis  probatur,quod  Apoftoli  ey.cepto  Petro  eftent  inter  fe  x- 
quales.   Vndefequiturfolum  Petrvm  ab  eoordinatum.  Deinde 
paffimdoccntveteresRomanamEccleliamelTematremomniumEc- 
cle/iarum^&omnesEpifcoposabeahabuifle  fuam  confecrationem, 
quodnonvideturverum,fi  Petrus,quiEpifcopus  fuit  Romanus,o- 
mnes  Apoftolos,aliofque  Epifcopos  omnes  perfe,vel  peraliosnoa 
ordinauit.Cumenim  ApoftolipIurimosEpifcoposinvariislociscon- 
fbituerint,  (i  Apoftoliipfi  non  fafti  effent  Epifcopia  Petro,maxima 
pars  Epifcoporum  non  haberet  originem  a  Petro,&  tamen  An  a  c  l  e- 
T  V  s  epiftola prima  di cit.  /«  ko/w  TefiainentopoJ}  Chnftttm a  Petrofacerdo- 
?4fof<!?^//-0r^.Necloquiturdepresbyteris,naniApoftoliomnesfimut 
inCcenaextrcmafuntordinati  facerdotes ,  ergo  deEpifcopis.  Vnde 
iNNOCENTivsinepiftolaadConc.Carthaginenfcqujeeftcji.exepi- 
ftohs  Auguftini.y^^/-/^,  V  ctx.o^'2i\l,ifffe  Epifcomtm  d^^totamBoritoi  nomt>iU 
hmusemerftt.\dtvs\ habet S.Le o  epift.Sf^.Piures rationes vide apudlo- 
AN.Turrecrematamlib.z.SummsedeEcclefiacap.jz. 
AA.s.io.  III.  eft ,  quod  Petrus  primum  hxrefiarcham  Simonem  Magum 

primum  detexit,damnauit  &  extmxit.  Eum  autemfuiffe  omnium  hx- 
lt.Kb.i.c.io.&  reticorumparentemait  1  r  2  n  .jE  v  s  ,  &  Auguftin.  libro  de  hxrefibus 
aaiUolibrij.      cap.l. 

IV.  quodPETRvs  potillimum R  o  M ^  fuam  fedemdiuinoiuflu 
colIocauerit.VndeS.LEoferm.i.denataiiS.Petri&PauH.  Namcum 
duodecim^^nc^it,  Afoftoli acceptnper Spritum  San6lum  omnmm  locutione lin- 
guarum,imbuendum  Eumgelio  mundum  dftnbutlsjthi  temtt^u^  partibi^fttfce- 
pffent ,  beatijJimHsFETRFS princeps  Jpoftolici  OrdinU  adaram  Romani  d^i- 
naturimperijyVttexveritatis ,quix.  inomniumgentiumreueUbaturJalutem,ejfir, 
ilfiiA.         «imttifishipft>capitspertotmnmundm»effunderet,  Et  S.Maximvs  dena-, 

tali 


S  Y  M  M  I    S  T  A  T  V  S.  389 

tali  S  S.  Pctri&Pauli.  vbimundiiic,ifKthahehatmferij,iUregnifHiTrinci- 
■pcs  collocmit. 

V.  quod Chriftus ipfi  Pecro fub finem  vitxapparuitj  & rogari,Do- 
MiNE  Q.VO  vADis,rerponderedignacusfit.Fi?»/(?iJtf»?4w»?>fr»wfr«rt- 
yf^/.IdnarrarEGESiPPVs  deexcidioHicrofoI. c.  a.  AMBROs.oratio- 
neconcra  Auxentium.  ATHANAS.inapologiaprofuga.GR.EGOR.in 
Pfal.^.posnicenc.  QuidaucemfignificauitDominusjinPetricrucifi- 
xione  fe  icerum  crucifigi ,  nifi  Pecrum  fuum  efle  Vicarium. 

VI.quodfolazill^EccIefiarhabicxfincPacriarchales&primaEjquas 
Pecrus  fundarac,  Romana,  Alexandrina&  AnciochenajVt  liquetex 
Conc.Nicxnocan.  6.  Ex  Chalcedonenfi aft.  Kj.EpiftoIa^.  Anacleci, 
Leonisepift.55.adAnatoIium.Gregor.37.1ib.6^.adEuIogium.Namde- 
mumcemporeluftiniani Imp.permiccence  Romano Poncifice,  6clm-  'l'?"®^'  * 
peracore  pecence ,  Conftancinopolicanus  &  Hierofolymicanus  cepe- 
runc  in  numero  Patriarcharum  haberi  nullo  amplius  reclamante. 

VII.  Prsrogatiua  eft  Feftum  Cachedr^  P  e  x  r  i ,  quale  de  nuIIiSv 
aliis  Apoftolorum  cathcdriscelebracur,  vc  indiceciir  ipfam  folam  S2- 
fingularem  ^o.  cachedram  ,exquatotus  mundus  doceri  debear,  vr 
O p  T  A  T  V  s  ait hb. z.contra  Parmenianum .  Exftat  S.  A v  e  v  s  T  i N i  fer-  ^" ''if^* 
rao  de  hoc  relto,  vnde  apparet  eius  antiquitas. 

VII  I.eft  quod in  litteris  Formatis,poft  nomen  P. &  F.  &  Spiricus  S. 
Jiomen  Apoftolorum  Principis  antiqui  admnxerinc,vt  facecur  At  t  i- 
cvs  EpifcopusinfineConcilij  Chalcedonenfis.Formatarummemi-  ^ 
nitOPTATvs  lib.2.inParmenianum.Cff«z^«tf(SiR.icio)inquit,»<?^/af 
totuiOrhU  commercioformatarum  tn  vnxcommunionisfociettiteccmmunicat. 
Et Conc.Mi LEViTANVM  can. 2. o.vetat Clericis , ne fine  formatis lit- 
terisadComiratumeant.VideSiDONivMApoIlinaremiib.7.ep.2.& 
Burchardumlib.2.c.227. 

C    A    P    V    T       V. 

Eadem  Excelle^itia.  Sedii  H.Tetn  oflenditarteflimmiis 

S.  P  ATK  V  M. 

T)RiMvsfitORiGENEs,quiincap.ff.  adRomanosait.P.ErifOf«»« 
•*-  fimma  rerum  defafcendi^  outbm  traderetttr ,  dffuper  ipftim  'velutfuper  ter-' 
ramfundareturEcclcfa,nullitis  confeffio  virttitis  alteritis  ah  eo  nifichantatiiexi- 
gitur.  B.  C  Y  p  R I A  N  V  s  in  epiftola  ad  Quintum  dicit Petrum  cum  a, 
Paulo  reprehendererur  noluifie  dicercfehabuiiTe  primatum,  &rfi- 
bi  obediendum  eflie :  quibus  verbis  indicat  eum  habuifte  primatum., 
NaniAuguftinuslib.2.debaptifina,exponenshunclocttmicaloqui.A.c.i; 

Ccc    5         tur. 


i9o  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

tur.  ^^c;»CrPRIANFSmepi/iM^^^,.uaU^uUur.  NamnecPetru^ 
^''^l''""'''^^^^^^  .d-,ficamEcdefumf,am7uZ:. 

arroganterajrumpft,^,  dtceret fcfr^matum  tenere.  Etpaulo  SecZZ 
^^^tMuommemoratCjfrtanus.ciuodett.rn  nosm  sLtur^ fanais  dtdtci 

'vntmEcclef£caput,(^r.xd'cemtenemits. 

Plt^.nattoneGdrUu.s^&Chrtfltanorum  Ponttfe.. prtmt^  Pe^rus,m^^,tJpo- 
i.  BASII.IVS  ^rmonedeluclicioDEidePetroIoquens.  Illeheattts 
qmc.ter.prdatt.sd.fapuU.sfutt,ctn  clat.esregntc.lefltscon}rJ(fI  ' 

i.UREG.NAziANz.demoderationcmdirputat.reruanda  Vtde^ 
ait,^WW....vC^.;?;W^.;,,/,,  ,^ 

f^^^fl^-l^ff^y^eEcc 

Jtthfoflhaherifitranqtttlloammoferam.  >  ^c  reitqm  atjct- 

acin  Ancoral'' ^-  ^/f"-^  ^Y''''''"f^&^'^f'rtflt.s,^'^dtt:cefetc.terorum. 

^V"''^  f^PETRO prtmum tn  Vrhe Rom^ cathedram efe collatam.-vhtfedent 
^^""^^^^''PlorumcaptttPet^ 

r.nt,vttamfch:fmattct.s  &pec.atorefl^et/qtLLaftngilarel  lltLdZZl. 
teramcolocaret.  Ergocathcdra.naefl,quleflprtm!de%tthHS.  IneafZpri 
miM  PetrttsfuccedttLtnus,Ltno  Clemens,  &c  f^i^^/^/^r/ 

amor^?hHft.>  ""'  "'T"  ^^^'«?"^^J^"^^' vocatPEXRVM  Vicarium 
amorisChuftierganos,&ommbuspra:latum.Etmcap.  i.ad  Galatas, 

II  Mr;T/''^''T"/  ^""^"^^  demandatL.  a.  ft^lirne 

f'*f^ffenteDomtno:Sttperhancpetram.dtflcahoLlefL.^Jeam,t:c 

^■^^^^^^^■^■^-yomilu.mUztlhxnm.PETRVMEcclefiafutur^t^/fn 

t^quefluathti^tmpetu  trrumpentiht^  tmmohtUs  maneat,cutt^ paflor  &  caput 
homopfcatoratquetgnohtlts.   Etrurfum.  lerennamvntgentiLerhunl 
^temvmtterfoterrarttm  Orht  Chrtflti,  pr^poftt.  ^         ^er,mncau 

mec^^ffll^ruf'''-  ^•",^^°"^°^^'^"™-  ^>^^erd,todecimvnuseligitur,vtca. 
fiteconfltttttojchifmatu  tollereturoccajio.  ^ 

S.CYR,LLvsAIexandr.lib.iz.inIoannemc.^4.  Ft Princeps,c4putl 
^^temtmprtmt^ mW. TuaChrtflt^fUttsmivtm,  ^''^'^^"'^'''^^ 


S.Av- 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S.  39V 

S.  A vG VST IN vs paflirxi dicic P e t r vm  habuifle  pnmatum  j  ac  pra:- 
feitim  lib.  z.de  baptifmo  cap.i.  vbi  addit  tfutojtjuodjine^vllajuicontume- 
Ua  Cypriantti  Epifioptti  PetroApoJlolo  C6mparatur,quatum  ad  Martyri) gloriam. 
Cdterum  magis  vereri  debeo ,  ne  in  Petrum  contumeliofit^  exiftam.  ^uis  emm 
neficit  illum  Apofiolatns  prtncipatum  cuilibet  Epifieopatui  prdfierendum  ?fied  etfi 
dtftat  cathedrarumgratUy^vna  efi  tamcn  Martyrum  glorta. 

S.  LEo.I.epift.  84.adAnaftafium.'cJWrf^»4  diJpofitioneprouiJumefi,ne 
emnesfibi  omnia  vindicarent  ,fid  ejjent  in  fingulis  proutnciis fingult  ,qHorum 
interfratres  habereturprimafiententia.  Etrurfiu-s  qutdam  in  maioribus  vrbibtts 
confiitutifiolicitudtnemfiufitperent  ampliorem,per  quos  advnam  PETR  ifiedem 
'vniu^rfialis  Ecclefia  ctira  conflueret,^  nthil^unqttam  afito  captte  dtfitderet, 

S.PRosPERlibro  de  Ingratis. 

SEDES  Roma  Petri  qux  Paftoralis  honoris 
Ea£la  caput  mundo,  quicqutdnonpofiidet  armisj . 
Relligione  tenet,  6c  c . 

S.Greg  oR.ad  Mauritium  lib.^.epift.  ji.  CunBisEuangeliumfiienti- 
bus  liquet,qHod  beattJJlfno,dr  omnium  Apofiolorum  Princtpi  PETRO  Domini- 
cavocetotiusEcclefidcuracommiJfaeft. 

S.Bernardvs  epift.  zj  j.ad  £  ugenium.  Locus,  in  quoftas,terrafanBet 

efi,locus  Petri  eft,locusprinctpii  Apoftolorum ,  vbifteteruntpedes  eius :  locus  iHinc 

sfi,quemconftituit  Dominus  ,Dominum  domusfiud,  drPrinctpem  omnts pojfiefi- 

Jionefitd.Etlihvo i.de Coniideratione. t^ge tndagemus diligentius ,  aitad 

E ugeniu m  Vz^3.m,qutfis ,  quam  vtdelicet  gerasjtro  tempore  perfionar»  in  Ec- 

clefia  DEI.  ^uis  es?Sacerdos  magntts,fiummus  Pontifiex.  TuPrinceps  Epifiopo- 

rum,tu  hares  Apofiolorum,  tuprimatu  Abel,gubernatu  Noe,  Patriarchatu  Abra- 

ham,ordine  Melchtfidcch,dignttate  Aaron ,  aucloritate  Moyfes,  iudicatu  Samufl, 

potefiate  Petrus,vnciione  Chrifius.   Tu  es  cuiclaties  tradtt£,cui  oues  credttdfiunt. 

Sunt  quidem  dr  alij  caeli  iamtores,  d^  gregum  paftores  ,fiedtu  tanto glorioftus-, 

quanto  d^  differentius,vtrtinquepr£  cxteris  nomen  hAredttafti.  Habent  i/hfibi 

ajfignatos  greges  ,fingulifingulos ,  ttbt  vniuerfi  crediti ,  vni 

vnus.Nec  modo  ouium,(ed  dfp-^fiorum  tu 

vnus  omniiimpafior. 


Cap. 


55>i  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

C    A    P    V    T       VI. 

P I  r  R  0  fuccsftjfe^nonfolum  in  EpifcopatH  Ecclefos  Romante, 

fedetiamm  TrmatH  totius  EcclefiA  omnes 

TyOmanos  Pontifces. 

PRiMAProbatiofumiturexyeteri  Teilameato.IbienimAAB.oNi 
iNara.iu.  SummoPontifici  fucceflitEleazarus, &Eleararo  Phinees,&  fic 

lud.io.  deinceps.  at illa fucceflio  fuit figura &c typus  Teftamenti  noui. 

ll.fumiturcxnoucnempeexverbisChrifti  ad.Petrumdi(9:is.  Pafce 

Ioj«.tU..i7    euesmeas, <iu.ibu.s  illum  fummam  Paftorem  Si  Pontificem.  conftituit. 

Tamdiuenimmanetordinaric  officium  paftoris,quadiumanetoui- 

le.Hocautemmanet&imanebit  vfqueadmundi  confummationem, 

crgo  &  fucceiTores  Petrieovfquein  officio  paftoraii  manebunt.  Ac- 

■cedit,quod  Chriftus  quando  ei  dixiZjPafe  cues  meas ,  ei  omnes  oues 

commi(k,non quidem quse  tunc  tancum in eo loco  erac , alioquin  no- 

bis  nonprofpexiflet/ed  etiam  futuris ;  Nec  iili  tancum,non  diU  vidu- 

rOvfedetiam  fucceftbfibus  dixitjpafce.  VndeCHRYSoST.lib.i.de 

S^ccidox.io.^mnatn,inQ^n\z,decaufiiilleJanguwemeffuditfMni?cem 

cudes  cas  ncqmreret^quartm  curam  tum  PETRO,  tumfetnfuccefforihus  com- 

L.Rxm».        mittehat.  EtS.  LeodeanniuerfarioafTurnptionisfaK.  Manet dijpoftio 

'veritatis,d^  S.  Petrm  in  acceptafortititdiriefclra.^pfrfiueransjiifcept^  Eccle- 

fis.  gnhernacula  non  reliquit  ,perfeuerat  videlicet  Vetnu ,  z^  viuit  inficceffori- 

hmfuis. 

Ill.fumitur  exConciliisgencralibus.  NaniGeneralci.inepift.ad 
Th.  Lj.cp.  Damafum  Papam  Romanum ,  qua:  eft  api  d  Theodoretum ,  dicit  fc 
conuenifle  Conftantinopoli,  ex  miandato  litrerarum  Pontif:cis  pcr 
Imperatorem  ad fe miffarum ,  Romanam  Ecclefiam  effc  caput,fe au- 
E,l. I.C.4.  temmembra.  Sic  Concilium ,  vt eft apud  Euagrium dicit fe deponere 
Ncftoriumexmandato  litterarum  CccleitiniPap.ieRomani.  Sicalia 
Concilia  locuta  funt. 

IV.  fumitur  ex  epiftolis  ipforum  Pontificum  Summorum.  Nam 
l^rimatumaiTeruntomnes  hi.  Clemensepift.i.  Anacletus  ep.^.Euari- 
ftusep.i.AIexanderepift.i.Piusep.i.&z.  Anicetusep.  i.Vidor  ep.i. 
Zepliyrinusep.i.CaIixtusep.z.Luciusep.i.Marcelluscp.i.Melchia- 
des  ep.  I.  Marcus  ep.  i.  &  reliqui. 

V.fumiturexS.Patribus.  Itac-nimloqnitur  S.  Ignativs  adRo- 

tnznos.Tgmtites  EcclefLxfanBij^catte,qu<t  pricjidet  in  regione  Romamrum.  C  u  r 

•H-j.«-5.         pr2Bfidet,niflquiacapute{lomniumaliarurn?S.lRENitvsaduerfus 

hairefes.  Maxim^drantiquijfmteje^^omnihu^cognitaagloriofffimisducibtis 

Afojlolis Petro & Paulo  Romafandata dr  confiitutA  Bcciefi*  eamquamhahet 

«hAp- 


SVMMISTATVS  5^5 

a  b  Apojlolk  traditioriem,  dr  anmnciatam  omnihtufidemferfuccejftones  Eftfco- 
porumperuenientem  vfqtte  adnoSyittdicantcs,  confundtmas  €os,quiqt{oquo  modo 
•velperftiplacentiam  malam  ,velvanam  gloriam  ,vcher  c£citatem  dr  mahtm 
fcientiam,pr£ter quam  oportet colligunt.  AdhancenimEcckfampropterpotcn- 
tioremprincipalitatem  necejfe  eft  omnem  conueniri  Ecclefarn ,  hoc  cft,  eosqui  vn- 
diquefmt fideles:in  quafemper  ah  hU,quifunt ,  vudique  confruata  eft  ea,  qux  ah 
ApoftoliseftTraditio.S.ki:  h an  a s  iv  s  in Epiftolaad  Felicem  Papam.O^ 
id-voSiinmiitjprcedeceforesque  vefiros  Jpoftclicos  videlicet  Pr^fdesinfmmf- 
tatis  arce  conftituit , omnium^^Ecckfiarun: cttramhahere pr&cepit ,vt  nohisfuc- 
f«m^«',&:c.EtS.BASiLivs  iLdikt\\zn7i(\\im.Vifimeflconfntaneumftri-^-e2i%- 
hereadEpifcopumRom&ntim,vtvideatresnoftras,(^iudtcijfuidecretuminter- 
ponat.  S.AvGVSTiNvsepift:.l6i./« if i»w.!«4,inquic, Ecclefiafemper Apo- 
ftolKJtcathedrAvigtntprtncipatus.  Idem  alij  omnes. 

V I.  Probatio  fumitur  ex  auftoritate,  quam  femper  exercucrut  Ro- 
mani Pontifices  inaIiosEpifcopos,vtin  iis  ponendis,deponendis& 
teftituendw.  Itaenimlegimusinepifi:. S.  Leonis  incpiftolaadMar-Lcp.;*. 
ti2.m\m.Sitisft,qiti)dveftr<tpietatisauxilio,drmeifauorisaJfenfuEpiftopattint 
tantAvrbis ohtinttit,  Etin  Con.  Chalcedonenfi  legitur Maximum  An-  c.C.aa.r. 
tiochenum  a  S.  Le  one  confirmatumin  Epifcopatu.  S.Gre  c  .paflim 
in  epiftolis  fuis  indicat  fe  mittere  pallium  Archiepifcopatusinfigne 
ad  varios  EpifcoposGr^cix,  Gallia:,  Hifpanise,  &:c.  Dedepofitione 
multa  exftant  exempIa.S  .CvpRiANvsad  StephanumPapam  ita  fcri-  c.l  j.  ep.ij. 
bit.  Diriganturinprouinci.tm, d^adplebem  AreLxtAconfiftentem  a  te  litterx, 
quibtis ahfinte Martiano aliu^s in locttm eitts fthftittiatur.  Nic  OL  avs  i.  epift. 
adMichaelem  numerat  ofto  Patriarchas  Conftantinopoli  a  Roma- 
nisPontificibusdcpofitos.FLAviANVMPatriarcham  Antiochcnum 
depofitumaDAMASo  fcribitTheodoretus.  DEReftitutisEpifcopis  T.;.hift.c  15, 
funtetiam  exempla.  NamS.  Cyprianvs  dicit  Bafilidem  ideo  Ro-  ci.i.ep.*. 
mam  profeftum ,  vcreftitueretnr a  Papa in Epifcopatum.  Deinde Iv- 
LivsI.tefteSofomcno,Athanafium&:ahosdepolitosaSynodoOri-S-l- ?•«'•• 
entali ,  Epifcopatui  reftituit. 

Vll.fumiturexaudoritace,  quafempervfi  funt  incondendisLe- 
gibus  &  decrecisjdifpenfationibus  faciendis ,  & cenfuris  ferendis.  Pro 
LegibushabesS.  LEONEMadEpifcopos  Campanix  ita loquentem.  Lep i. 
Omnta  decretalia  conftituta,  tam  heatA  recordationis  iKnocentij ,  quam  omnttim 
prAdeceJforum  noftrorum,qi!A  de  Ecclefiafticis  Ordinibtt-s ,  ^  Canonum  ordinata, 
funt  difciplinis,ita  veftram  dtleitionem  ciftodire  deberc  mandamfts,vtftquis  illa 
contempferit,veniamfihideinceps  nouerit  dcnegxri.  S.  Greg.  inpriuilegio  Ginfineep. 
dato  monafterio  S.Me  d  akhi. Siquls,im\^it,Regum,antfftitum,Ittdtcumt 
"velquarumcumquefeculArmtnperfiotmumhuitisApofiohcx  au6foritatls,  drne- 

Ddd        ftra 


554  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

firA^Aceptionis decreu 'uiohuent-honorefuofriuettir. D E  Di SPENSATia- 

s.ep.f.  NE  exemplumhabemus  in  epiftola  G&LASii'j  &  Gregorii.  De 

Gi.epji  1  •"CENSvRisverocompIura  &vetuftaexftant.  Nam  Innocentivs 

I.excommunicauitImp.Arcadiumjciurquevxorem,quod  Chtyfoft. 

Nic.lib.ij.c.34.infuamfedcm,vtipreiuflerat,non  reftituiflcnt.  cuius  epiftolamha- 

bct  Nicephorus  in  hiftoria  fua.  Ni  c  o  l  a  v  s  autem  I.excommunicauit 

Lotharium  Regem  GalH£e,&  concubinam  eius  Valdradam,ac  Archi- 

l.jf.kift.c.i4.  cpifcoposColonienfem&Treuirenfem.  Immo  VictorI.  Papa,te- 

fteEuiebio,exeommunicauitAfianos,  quodcontradecretumfuum 

pergerentPafchacum  ludseis  celebrare. 

VIII.- fumitur exlure  Appellationum :  ex quauis  enim parte orbis 
Chriftiani  legitime  femper  prouocatum  eft  ad  Pontif.  Romanum. 
Namin  CSardicenfigeneralihiceft^.  Cznon. Cum altquls  Epifcopus de-- 
fojitusfuerit  eorum  Efifioporum  iudicio ,  qui  in  vicinU  locis  ctmmorantur ,  S" 
froclamauerit  agendumjlbi  negotium  in  ■vrbeRoma ,  alter  Epifcoms  in  eiusat- 
thedrafofl  appellationem  eius,  qui  fidetur  ejje  depoftas ,  omnino  non  ordinetur, 
nifcaujkfuerit  iniudicioEpifiopi  Romani  determinata.  Immo  ante  Conci- 
liumSardicenfefuilTemorem  appellandiadPapamliquet  exepiftola 
8^.  Leonis  adEpifcoposGallia^jvbi  dicit  hanc  efle  confuetudinem 
antiquifllmam.  Certeannoi^i.  ChriftiPontificePioI. Marcionex- 
communicatus  abEpifcopofuoin  PontovenitRomam,vtaRoma- 
l.hsr.4«.       naEcclefia  abfolueretur,tefteEpiphanio. 

IX.  Sumiturexeo,quodfummus  Pontifexanemineiudicatur,  in-. 
de  enim  hquido  patet  eum  nemini  fubieftum.Ratio  pr^cipua  cft,quia 
Princeps  eft  Ecclefis  totms.  Deinde,quia  Refpub.  Ecclefiaftica  fpiri- 
tualiseft,acproindefubhmiorquauis  Rcpub.  temporali.  Etidcirco 
fiimmus  Ecclefia;  Princeps,  fiunmum  Reipub.temporalis  Principem 
poteft  dirigetc  &  iudicare,  &  non  contra,  nifi  peruertatur  ordo.NAM 
in  Concilio  Sinuefl'ano,tefte  Nicolao  m  epiftola  ad Michaelem, 
dixeruntPatres.  Primafedes  a  nemmeiudicahitur.  &inConc.  Romano 
fub Sylueftro  iSo.Epifcoporum can.vlt.tefte eodemdi£tum  eft.  Ne^ 
ab  Augufio,  neque  Regibusyneque  ab  omni  clero ,  neque  apopulo  iudicabiturprima 
fedes.  Etin  SynodoRomanafub  SixtoIII. cap.  j.  legimusdidum. 
I^n  licet  in  Pontijicemfiententum  dicere.  Vnde  cumDioscoRVS  Epi- 
fcopus  Alexandrinusin  Synodoi.  Ephefina  Leonem  I.  iudicare& 
damnareaufuseflet^itahocfadum  horruit  EcclefiaCatholica,vtC. 
Chalccdonenfe  in  epift.  ad  Martianum  &  Valentinianum  Imperato- 
*  resj&inalteraadipfum  Leonem,qu£E  exftat  adt.j.  eiufdemConcilij, 
fcripferit  fe  damnaife  Diofcorum  multas  ob  caufas  ,  £zA  prxcipue, 
quodinprimamfedem  fententiam  ferre  prsfumpfiflxt.  IcEMliquet 

cxcon- 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S  59f 

ex confeflionelmperatorum.  Nam RvFFiNvsde Conftantino rcri--R-w.'uft.c.a. 
biteumnoIuifleEpifcopos  iudicare,  &  dixiiTcfeabEpifcopispotius 
iudicaridebere.  IdemdixitBASiLivs  Imp.in oratione  abipfohabita 
in  fine  VIII.  Synodi.  Et  Ni  c  o  l  a  v  s  in  epift.ad  Michaelem  multis  te- 
ftibusprobatpioslmperatores  nunquamPontificibusimperafle,  fed 
obfecrafle folum,vt Patres.  Ambrosivs  quoquein  orationede  tra- 
dendis  Ba(ilicis.  BonuStZxtJmperatorintraEcclefiameftitionfuprAEcdeJiam. 
finon  eft  fupraEccleIiam,minus  eft,fuper  Eccletia;Paftorem.G.NA- 
ziANZ.  in  oratione,  quaexcufatfe,  quod  tamdiu  Ecclefiaftica  fim- 
£tione  abftinuerit.  Fos,  inquit,  oue$noUtefafcerepaftores,nequefupertermi- 
nos  eorum  eleuemini.  Satu  enim  efl  vohisfi  recfe  tafcimini :  nolite  iudicare  iu- 
dicesinec legesferatis legislatoribus.  S.  Bern  ardv  s  ad  Conradumlmpe-B-ep.is*- 
ratorem.  L€gi,i.it,omnis anima  poteflatihus fuhlimioribusfuhditafit.  ^uam  """■'^•*' 
fintentiam  cupio  vos  cuflodire  iuexhihendareuerentiaP ET R I Ficario ,flc»t 
ipfamvobifjultisabvniuerfoferuarilmperio.  Qv^>eres  annunquapofllt 
iiadicari  Papa,vt  in  caufa  ha;reiis.Relpodeo,tixc  pofle,quia  eflet  mifer- 
rima  coditio  EcclefiiE,fl  lupum  manifefte  graflante  pro  Paftore  agno- 
Icere  cogeretur.  Et  ratio  eft,quia  eo  ipfo  Papa  quod  hjereticus  eft,ma- 
nifeftus  delinitefle  Papa  &  caput,  ficut  definit  effe  Chriftianus ,  & 
membrumcorporisEcclefice.  VndeS.  Cyprianvs.  Diciinus,in-^'^'^-^'?*'- 
quit ,  omnes  omnino  hxreticos  atquefchifmatkos  nihilhabere  poteflatis  ac  iuris^ 
Similiter  Optatvs  libro  i.  contra  Parmenianum  negathiereticos 
claues  regni  haberepolTcficut  &  S.  Auguft.inEnchirid.c.^j. 


C   a    P    V    T      1 1. 

De  Summt  IPontificisfoteJiate ,  temforaU  ^  l^irituah^ 
^  I,  dej^iritualt. 

T)Ontificis  Summi  poteftas  gemina  eft,Spiritualis,&Tempo- 
■*-  ralis.  De  Spirituali primo agemus,inter quasprima flt.  Poteflasiudi- 
candtdecontrouerflisfldeidrmorum.  Qu^eproculdubio illi tribuenda eft, 
li  enim  oftedimus  Surnmum  Pontificem  efTe  caput  &  paftorem  totius 
Ecclefix,oftendimus  quoqueeumefTefummum  inEcclefiaiudiccm. 
autenimnuUusefTedebetinterhomines  fudex,  autisdebet  efl'e,qui 
cxterispraJeft.2.IudiciumApoftolicajfedis  in  controuerfiis  infallibile 
eft,ergoilIimaximeau6toritasiudicijtribuenda.  Nam  &  in  veteri  Te- 
ftamentodubiadereligioneidcircoadfummumPontificerelatafunt, 
ytDcutcr.ij.Sidifficile,mc\nitMoyCcs,at^ambiguumiudiciumefleperfl>e-Dc\u.i7,t 
xfris^atercaufamdrcaufam^kpradrUpramiO^fftdiciiintraportiUtuasvideris 

Ddd     i         ver- 


$9g  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

verha  variare.  Surge  cf  afcende  adloctm,quem  elegerit  'Domimu  T>eui  tutHyve- 
niafque  adSacer-dotem  Leuitici  generis ,  d>'  ad  ludicem  ,c[ui  fuerit  illo  tempore, 
qu&refque  aheis-,  qui  indicabunt  tibt  iudicy  verttatem ,  d^facies  quodcunque  di- 
xerint,quipra[knt loco quem elegerit Dominm-  Quo  loco  obreruanduduas 
perfonas  diftingui,  racerdotis  &:  ludicis ,  hoc  eft ,  Pontificis  &:  Princi- 
pis,&  quidem  facerdotifentetia?  pronunciationcm ,  ludici  autem  po- 
liticoexecutionemdemandari. Quodexplicaturfequcntibus  verbis. 

Ib.  II.  ^uiautemfuperbierit  nolens  obedirefacerdotU  tmperio,qui  eo  tempore  miniflrat 

Domino  Deo  tuo,  exfententia  ludicis  morietur, 

Deinde  in  Euangelio  Chriftus  coram aliis  Apoftolis  Petrodixit. 

loan.  1M7.  Simonloannlsjfafieouesmeas,nch^o(ko\os  quidemcxouibus  excludens. 
at  dubiumnoneft,intermuneraPaftorisefre,difcernerebonapafcua 

H.ep.j7.  amalis.  Vnde  Hieron.  quamuis  dodiflimus  itaad  DAMASvMPa- 
pamfcribit.  A pxftore  prxfidium  ouisfia^to  ,  difcerne  fi  placet ,  non  timebo 
treshypoftafes dicere ( inTnn\t'3.x.c)fiubehts.  Similiter The od oret v s 
doftiflimus  ad  Le  o  N  E  M  I.ita  (cnhil.Si  Pauluspmico  veritatis,  tuhafanSitf 
Jimi  Spirittu  ,admagnum  Petrum  cucurrit,  vt  iii  qtii  AntiochtA  de  inftitiitis  lega- 
tihtts  contendehant ,  ab  ipfo  ajfcrretfolutionem ,  mttlto  magis  nos ,  qui  abie^ltfit- 
mtts  (^pufilltadApoftoltcam  veftramfedem  ctirrimtu ,  vt  Ecclefiartim  vlcerihus 

G.U  ep  jj.  medicinamavobls accipiamtts.  Et  S.  G r E g .  qui omnium iudicio humili- 
musfuitjinepiftolaadomnesEpifcopos  Galli^.  Si quamvero ,'\nQ^\t, 
contentionem,quod  longefaciat  diuinapotentia  de  fidei  cauft  euenire  centigerit, 
aut  negotium  emerferit,ctiiits  vehemens  ftfortaffe  dubietas,drpro  fui  magnttu- 
dinefedis ApoftoUc&iudicioindigeat ,examinatA  diligentimveritate ,  relatione 
fua  adnoftramftudeat  perducere  notionem ,  qtcatentts  a  nohis  valeat  congruafine 
duhiofententia  termin&ri. 

II.  IncontrouerIiafidei,maxime,fitotiEccleftxeamrradatSum- 
mus  Pontifex  nullo  modo  errare poteft.  Patet  ex  promiffione  a  Chri- 

lw.4».ii.  9ioiiLdi'xVzv:o'X^\xA\-.ViC-!i.vs\.Simon  Simon,ecce  Satanas  expetitiitvos,vi  cri- 
hraretficut  triticum :  ego  autem  rogauipro  te  ,vtnon  deficiat  fides  tua :  (^  tu  ali- 
ijuandoconuerfisccnJirmaft^atrestuos.Vbiduopviuilegin.VctroDoimnus 
impetrauit.  Primo,vtipfenunquamveramfidemamitteret,vtexpo- 

^*'-  nit  AvGVST.  Iib.de Corruptione&gratia,  &Chrysost.  inMat- 

thxum.  Secundo,vtnihildoceretcontrafidem  tanquamPontifex,vt 
expofuit  Lv  c  I  v  s  I.in  epift.  ad  Epifcopos  Hifpan.  &c  Gsllix.  Fe  i,  ix  I. 
epift.adBenignum.LEoI.ferm.j.deaimmptionefuaadPontiENicb- 
laus  I.in  epift.  ad  Michaelem.  S.Bernardvs  cpift.  15)  o.  ad  Innocen- 
tium.z.probatur  ideraexaliapromiffionefaftaPetroapudMatth.  £t 
portxinferinenpraualehunt  adtterfti'!  eam.  de  quadicit  Chry  s  o  s  t  .folum 
Deum  potuilTe  facere  5  vt  Ecclefia  fuper  vnumpifcatorem ,  &  ignobi- 

lem 


Matth./^.is. 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S.  J57 

lemvirumfundata  non  cadexet,totirruentibus  tempeftatibus.  EtS. 
HiER oN.ad  Damafum,poftquam  dixtTiiX..StiperiliitmpetrAm<edificatam  H.ep.57. 
Eccleji/tmfiio. fubiicit.  Obfccro^ -vt mihi literis ttiiiftuetAcendarumfiuedicen- 
dttrum  triiim  hypofiafeon  dvttir  auSiorita^s ,  mn  timeho  tres  hypojiafes  dicere  ,fi 
iubetis.  Er  S.  A  v  g  v  s  x .  in  Pfalmo  contra  partem  Donati.  Numertite,^it, 
Sacerdotesvel ahifja  fede Petri  in  ordine  illo F atrum iCfuis cmffucefferit  vide- 
te,ij>fa efi petra,cfuam non vinctmt fuperhAinferorumporttn.  EtS.GREGOR.  G.l.tf.ep.37. 
adEulogium.  ^luis nefiiatfanSiam Ecclefiamin  Apoftolorum  Principisfolidi- 
tatefundatam ,  cta  diEium  eU.  Super  hanc petram  ddificaho  Ecclefiam  meam?  Ma"*»-"-»'- 
DENiQ^demprobatur  dupliciexperientia.  PRioReft:,quodPonti- 
fex  Roraanus  multas  hxrefes  folus  line  Concilio  generali  damna- 
uit ,  vt  Pe  L  A  G 1 1 ,  Prifcilliani ,  louiniani,  Vigilantij,&c.  quas  pro  veris 
hxrefibus  tota  Ecclefia  habuit,  quia  a  Pontifice  Romano  damnatae 
funt.  Pofterior,  quod  conftetomnes  Patriarchales  fedes  afide  decef' 
fiffe  exccpta  fola  Romana.  Vnde  apparet  Chriftum  vere  orafle,ne  de- 
ficeietfidcseiiis.  In Ecclefiavrbis  Rom^ ,-a.it  Rvffinvs  in  expofitionc 
Sym  holi,ncq!!c  hxrefis  'vll&fumpfit  exordium ,  c^  mos  ibifiruatur  antitjuus. 

III.  NoniolumPbntifex,vtPontifex,nonpotefterrareinfide,fed 
nequeRcmannparticularisEccIefia.  NamS. Cyprianvs ait.^V^rf///- C-'-'-*?'' 
gare  aude.^t  ad  Petri  cathedramvtEcclefiamprincipalem,drc.necccgitare  eos  efie 
Romanos ,ad quos perjidia  non  potesi  habereacceffum.  S.  Hieron.  contra  ^■'•'' 'f 
Ru  ffinu  m..Scito  Romanamfdem  Apoflolica  vcce  laudatam  eiufinodi  prttfti^as 

non  recipere ,  etiamfi  angeltts  aliter  annunciet ,  qiiamfimelpradicatum  eff,  Pauli 
auBoritatemunitamnonpoJfemutari.  G.  Na  z i an  2 .in  czimine.  Vetus Ro-  N.devitafut. 
maah  xntiquis  temponhus  hahet  reclamfdem ,  (^fimper  eam  retinet,Jicut  decet ' 
Vrbemquxtoti  Orhipneftdet femper  de Deointegramfdemhahere.  Accedit, 
quod  valde  probabilefit  Petri  cathcdram  a  Romana  vrbe  non  poffe 
/cparari.  Primo,quiacumtotiesobtulerit  feoccafio  abeaillamfepa- 
riiTandi, &  vltimo quidem, quando  Romani Pontificesper  Lxx. an- 
nos  manferunt  in  Galiiis ,  non  tamen  feparata eft.  1.  quia  Marcellus 
Papa&Mactyrin  epiftoIaadAntiochcnos,  ait  Petrum  iubenteDo- 
minoRomamfedemfuamexAntiochiatranftuIifte.  EtS.  Ambro- 
sivs  in  oratione  de  tradendis  bafilicis,refert  Chriftum  omnino  vo- 
luifle,  vt Petrus  Romx morerctur,&  ideo  eifugienti  dixiflfe,  VENIO 
Romam  itertim  crttcifigi. 

IV.  SummusPontifex  etiam  nonpotcfterrare  in  moribus,idefti 
inpr.Tceptis  morumEccIefia:  toti  pracfcribendis,  &  qux  inrebusad 
falutem  necefl^ariis ,  vel  in  iis  qux  per  fe  bona  vel  mala  funt  verfantur. 
Hoceft,nonpoteftfieri,vtPontifexpraecipiat  aIiquodvitium,vtvfii- 
lam ,  vel  prohibcat  virtutem ,  vt  reftitu  tioncm  debiti ,  vel  mandet  alf- 

Ddd     _j  quid 


49?  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

quid  contra  falutcm,  vt  Circumci(ioncm,vel  vetct  aliquid ad falutem 

neceflarium,vt  Baptifmum^vel  Euchariftiam.  Racio  autem  huius  do- 

drin^  eft,quia  alioquinPapa  erraret  in  rebus  neceftariisjquod  eft  con- 
loin-UAi.      trapromilfionem  Chriftiapudloannem.   CumveneritilleSpmtu^veri- 

tattsdocehitv0som»emveritatem,v^mimmnm  neccflariam  ad  Talutem. 

Deinde  quia  alioquinDEvs  Eccleria^fustuncdeeflet  inneceflariis. 

imo  tunc  Ecclefia  etiam  erraret  circa  fidcm ,  hsec  enim  docet  omnem 

virtutem  efle  bonam,viciuni  vero  malum. 

V.Pie  credipoteft,Pontificemfijmnium,etiamvtparticularem 

perfonam  non  pofle  pertinaciter  errate  ,  &  fieri  hxreticum.  Ratio 
loanvlt.  eft,quiacum  DominusiuireritPETRO  confirmarefratresfuos,addi- 
Luc.ii-3i-       dL\x..RogAuifro  te,vt  nm  defiaa.t  fides  tua.  Ethoc  conuenitprouidentixdi- 

uinxfuauiterdifponentisomnia.EuentufqueprobauicnuUumhade- 
B.l  +  e.s.&feq.  nusfuiflehsreticumjVt&probauit  accuraceCardinalisBcUarminus 

inconcrouerf1a5.de  SunimoPoncifice. 

C    A    P    V    T       VIIL 

S  V  M  M  V  M  Tontificemfojje  condere  leges  ohltgantes 
mconfcientia. 

POtest  AS  Spiricualis  SummiPoncificis  extendit  fe  etiam  adau- 
dtoritatemlegum  condendarum  in  confcientiaobligantium,ica\T: 
tranfgreflores  earum  poflic  pa"na  fpiricuali  punire,  vt  Excommuni- 
Deau7.i»«      cationis,fufpenfionis,irregularitatis,  &c.  NaminveterilegeinDeu- 
t&torx.^uiJuperhierit,^\t  yi.o(es,noleKS  ohedire  SacerdotU  imperio,(]Hi  eo  tem- 
fore  minifirat  Domino  Beotuo,ex  decreto  ludtcii  m-oriatur  homo  ille,  dr  auferes 
gnalumde  ifiahel.  ac  Princeps  Ecclefiafticus  in  noua  lege,  non  eft  mino- 
risau6toricacis,quamfiiericinveteri.Innoua  vero  yi^tth.i6.,^updcu»- 
^ue ligauerif, cid  Pecrum  Chriftus  ait,fi{per terra,ertt ligatnm  cf  in  ccelU.  Li- 
Matth.  15.4.     gare  autem  fignificat  etia  legem  imponere,  vt  ibi.  Alliqfit  enim  oneragra- 
H.inc.18.        uia(jrimportabiUa.  EtHiER  on.  in  verba.  ^uxcunqtie  alligmeritts .  Potefia- 
Matth.  tem^nquitytrihuit  Jpofiolii ,  vtintelltgant cjjuia  talibui damnantur,humanam 

K(k.ij.i%.  fententiam  diuinafententia roborari.  Deinde  Adorum  i  j . Pctrus  cum  aliis 
inConciliofcribitgentibusadfidem  con\xcri\s  .Vifum  efiSpiritui  San- 
Bo  d^  nohls,nihilvltra  vobii,imponere  oneris ,  ntfihxc  necejfaria ,  vt  abfiineatis 
vos ab  immoLtis fimuiacrorum  ,a  fitffocato  ^  fanguine  (irfornicatione.  Hic 
Apoftoli nouam legem condunt jVcChrysost.  annotauit, nam de 
fuffocato  &:  fanguine  nihil  prxcepit  Chriftus.  Deinde  L v  c  a  s  in  fine 
cz.'^ii\syoc^t'^vx.cc'^t'X.Tertranfiens,mo^\tciuitates,(V2i\x\\xs)pr&cipiehat 
.fiscufiodireprxcepti  Apofiohrum,^Seniorum.  Etcanone  6x.  Apofi^olo- 

rum 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S.  ^99' 

rumgraiuspoenaiHiungitarprxuaricancibus  hocpTa^ccptum.  Idem 
conftac  ex  cradicione  Patrum  ;  ac  imprimis  nullum  fere  eft  Conci- 
lium,nonaliquidpraJcipiac,veI  vetec  lubpoenaanathematisjvelde- 
pofitionis.  Plenx  item  funt  Epiftola:  Pontificum ,  qua;  exftant,  vel 
in  tomis  Conciliorum,velincorporc  iuris  canonici ,  legibus  &  cen- 
furis. 

I  I.Epifcoporum  aucem  cxterorum  poteftas  in  eondendis  legi- 
bus,aliifque,a  PapaRomano  defcendit.  Qupdliquet  extypoTefta- 
mentiveteris.  Nam^vteftinNumeris^cumMofesnonpofletfolus  re-  Num.n,i&. 
geretotumpopulum, Deus iufllcadefle  lxx. feniores,&auferensde 
fpiritu  Mofis  dedit  illis ,  vt  vna  cum  Mofe  populum  regerent.  Ponti- 
fex  autem  eum  locum  tenet  in  Ecclefia,quem  Mofes  in  populolu^ 
dxorum.  i.B.Gyprianvs  lib.  devnitateEcclefisfedemPetricom- 
paratcapiti,radici,fonti,Soli.  Inomnienimcorporevirtusmembro- 
rum  deriuatur a  capite,in  omni  arbore virtus  ramorum  oritar ex radi- 
ce,inomnibus  riuis  aquafluitex  fonte,omnium  denique  radiorum 
folariumluxeftaSole.  5.  quia,fiEpifcopi  fuamiurifdidionemaDeo 
immediate  haberent,  &  non  a  Papa,  Papa  non  poflet  eis  mutare  illam, 
auc omnino auferre,quod camen fjepe fecic.  Vnde  S. Be rn  ar D  v s  ad  b. ef.151:: 
Mediolanenfes.  PoteH Ecckjia  Romananouos srdinare Epifiopattts -ivbiha-- 
'  Benui  nonfnerHnt:poteJl  (]uiJunt,alios  deprtmere,aliosJublimare,frout  ratiofihi 
di^auerit,  tta  vt  de  Eptfiopo  Archiepifiopos  creareUceat,  d^  e  contierfie  ,finecejje 
vifiumfiuerit.  4,  IcavecuftiflimiPonrificesaflerur,vclNNocENTivs  I.  Aug.ep.ji»; 
c^'A.z.(iQonc.Q^vt\i7i'^m.a  Petro-,2.\t,ipfi  Epifiopatiii,dr'  tota  auiioritoi  no- 
ratnis huius emerfit.  Ec  S.  Leo  deaflimipcionefua.  .5"^  quid commune cum  L.feim.^ 
aliis  voluit  ejfie  Prtncipihus ,  ntmquam  nifiipertpfium  dedtt ,  qtuccjutdaliUnon  ne^ 
gauit.  DeindeS.PoncifexincreandisEpifcopis  vcicur  hacverborum 
formula.  PRoviDEMvsEcclefia2tali,decaliperfona,&pr2ficimiM 
eum  in  Pacrem  &  Paftorem,  acEpifcopum  eiufdem  Ecclefiae  com- 
mictentes  ei  adminiftrationem  in  temporalibus  &  fpiritualibus  ,  in 
Bomine  Patris,&:  FiLii,&  Spiritvs  Sangti.  Amen. 

C    A    B    V    T       IX. 

De  Totefiiate  temporalt  Summt  Poa- 
tifici^. 

QVoNiAM  noftra2tatequidamSe£tarij,&inter  eosGAXviNVSj  C.4.inft-e.u; 
docere  aufi  fuerut  principatum  temporalem  Summi  Pontificis> 
cffe  pofleflionem  merolatrocinio  occupatam,nec  poflTe  illum  inft<j 

titu- 


400  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

titulo  retincri,  eoquod  pugnet  cuni  Principatu  fpiritviali:  opus  eft 
hoclocodemonftrareeumminimepugnare.  Etenimin  legenaturx 
Gen.i4-iJ.      Melchifedech  fuit  Rex  fimul  &  Pontifex,  vt  patet  in  Genefi  &  epifto- 
Heb. 7.  }•        la ad  Hebr^os.  Immo  S .  H i  e r  o  n .  in  quxftionibus  Hebraicis  in  illud 
Gen.49-J'       Gcn.  Ruhen^rimogemtus  meus.  docct  olim  primogenitum  fimul  fuiffe 
Regcm  &  Pontihcem.  No E  quoque  AbrahamJIaac  &:  lacob  in  vtro- 
que  conftat prsEfuilfe  fuis,in  religione  fcilicet ,  &  politica  adminiftra- 
Exod.i».!?-      tione.  a.Mos  e  s  vtriufque perfonam  fuftinuit.Nam  in  Exodo  dicitur. 
Ex0d.}2. 1».     SeditMofes,vt  iudicAret  populum.htc}!.  iulfit  occidi  plurimos  de  populo 
Exod.40.1j.     obpeccatumidololatris,&c.  4o.adoleuitDommoincenfum,quod 
t.Vx.i.6.        maximeeratmunusPontilicis,vtpatetexi.  Paralipom.  hiLeuitico 
L0B.8.*.         quoque  confecrauit  Aaronem  in  faCerdotem,fan6tincauit  tabernacu- 
f^'l!-  lum&:altare,obtulit{acrificia&holocaufta.  Itaq;  PHiLolibrodc  vi- 

taMofis vltimis verbis.  H£cef^,inquit,vita,hicexitus  Mo/Is,Legislatoru, 
Po>tti^cis,Prgphet£.Et  G.  Naz  ian  z.oratione  ad  G.  Nyflenum.  C^lcfet, 
ait,  Principum  Princeps,  dr  Sacerdotum  Sacerdos  Aaronepro  lingua  vtehatur.  S . 
A  q.«8.  Av  G  V  s  T.  in  Exodum.  Sedehat  iudiciaria  fuhlimttate folu^ pppulo  vniuerfo 

id.q. «}.  Jlante.  EtinLEVincv  u.Jmho ,  inc\uit,fimm(  Sacerdotes  erant,  Moyfis  d^ 
,x..Reg.  c.  I.  &  4.  j^ygft.W-Ei.  I  adhaec  vt  patet  ex  hiftoria  Regum,  Pontifex  &  ludex  Po- 
liticusfuitannis4o.DeindeMACHAB/Ei,Iudas,  Ionathas,Simon,Io- 
annes  fimulPontifices&ducespolitici  fuerunt,vtliquet  exlofepho 
ii.antiquit.Denique  ratio  idemextorquct.Nam  poteftas  Ecclefiafti- 
ca  & politica non f unt contraria? , fed  vtraque bona,  vtraque a Deo,fi£ 
vna  feruit  akeri,ergo  fimul  in  eodem  effe  poffunt. 

II.  NoN  dubiumcftSummumPontificem,cumF'rincipatumfccu- 

laremqucm habet,ivu-e optimo haberc.  Ad o  enim  fcribit  in  C hroni- 

co anni D .  c c.  X X V II . Tnfuper Pipinui Rex  Rmennam  totamque Pentapoiim 

'Stat.dift.tf}.     S.  Apofiolis Petro & Paulotradtdtt .   Et  LoDOVici  I.  qui  fuitC  A  R  o  L  1 

Ma  g  n  I  filiusjtalis  cft  Conftitutio.£^i9  L  FD  0  FICFS  Romanorum  Jm- 

perator  Augufnsflatuo ,  cir  concedo  per  hoc  pacium  conjirmationls  noflrs.  tihi  B. 

P£TR O  Trincipi Apofobrum , & {'^^  te  P^icario tuo  Domino  P  ASCHALI 

Tontificifummo  df  fuccefjoribns  eiui  inperpettiHm.ficut  apr^dc-cejforihm  veftris 

vjque  nunc.in  vsjirapotejlate  dr  ditione  tenmfis ,  c^'  djjofnfiis  Romanarn  ciai- 

tate»hcum  Ducatuftio ,  drfuhurhanis^^territoriis  eim  montanis,  dr  maritimis 

littorihus,  ^  portitbptsfeu  ctmBi<  ciuitatihm,cafellis,  oppidis  ac  viliis  in  Thu/ci<e 

''■'•'•  ^rfr/i^«if.LEoitemHoftienfisEpifcopuslibroi.ChroniciCalfinenfis. 

Fecit,aix,idem  inciytr^  Eex(Pipinns)cumfiiitsJiiisconceJfonem  B.  Petroeiuf^ 

Vicario  de  ciuitatihta  Itaiiii,  ac  territoriisper  defignatosfines.  A  Ltmis  cum  injuli 

Corfiea,  inde  in  Suranum ,  in  montem  Bardonem ,  VerAtum ,  Parmam,Rhegtum, 

Mmtuam  (^  montem  Siiicts-,  ftmui^^  vniuerfum  exarchatum  Riiienn&  ,ficut 

Anti^ui- 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S.  401 

antiquitusfuit ,  cumfroninciis  Venetixrum  ^  Hiflria  ,ctinciumque  Ducatum 
SpoletinumacBeneuentanum.  Ecinfra.  BemumidemRexvnacumRomana 
Prontificein  Ttaliam  veniens,  Rauennam  ^  aUm  vtgmti  ciuitates  Aijlulpho  me- 
moratofuhlatas  Apoftolicxfedifubiecit.  Idem  L  e  o  lib.5 .  c.  4  8 .  v^  N'N  0  Incar- 
nationis Dominic£ M.  LXXIX.  MathildaComitifkHenricilmperatoris exer- 
citum  timens,  Liguritm  ^  Thufciamprouincias  Gregorio  PapicdrS.  R.  E.  deuo- 
tifimeobtuUt.  Et  exftant  Ro  m^e  authentica  inftrumenta  harum  &  fi- 
milium  donationum. 

"De  M  vM,vt  femper  optimi  pieatiflimiquePrincipes  habiti  fuerunr, 
quiEccleiisaliquid  donaueuunt,vt  Const  ant  i  n  vs,Carol  vs 
Magnus,  &alij:itaimpij  &:facrilegihabitifunt,qui  illialiquideripere 
conatifunt,vtfuitRexLongobardorumHaill:ulphus.HENRicvslV. 
V.&OTToIV.FRiD.L&ll.Imperatores.  AdoenimfcribitinChro- Adann.j-tr- 
'  nico  ita  de  Aiftulpho.  <^ijiulphus  Longohardorum  Rex  nimis  perfde tefia- 
mentadono  pr&decefforueius  B.PET  R  O  c3lLitAVerritpit,d^facultatesRoman/c 
Ecclefisimilitibusftisdedit.  Etinfra.  Aiftulphus diuino  iudicio ,dumvenatum 
pergit,fubtto percuffiu intenit.  EcS.  Bernardvs  epiftola  ad Romanos ^-«P  *■♦'■• 
data ,  vehementer  eos  increpat,  quod  ab  E  v  g  e  n  10  Papa  difcefliflent, 
caufaautemdifcefliisfuitteftePlatina&raliis  hiftoricis,  quodintem- 
poralibus  Papx  fubeflenoUentj&more  veteriper  ConfulesRempub, 
gubernare  conarentur. 

C   a    P    V    T      X. 
*7)^  Virtutihtu ,  ^.«(«  meffe  dehent  Summo  Tontijid. 

|NTiTVLodeEpiscoPisegimusgeneratimdeVirtutibus,qu3cmc- 
rito  omnibus  inefle  debencEpifcopis,&  maxime  conuenmnc  in  Ro- 
manum  Epifcopum,cum  ille  fit  Epifcoporum  Epifcopus ,  vt  loquitur 
Te  r  t  vl  l  I  a  n  vs,  id  eft,  inter  Epilcopos  fummus :  nunc  autem  operae  T.conttaPfjrck. 
pretiumfadurividemurjfide  propnis  quibufdam  Su^miPontificis 
virtutibus  agimus.  Vnde  autem  congruentius  iUas  fumamus,quam a 
primoPonnficePETRo,quemCHRisTvs,ideft,  iselegit,quiaccura- 
tillime  fciebat,  quis  ad  Summum  Pontificatum  gerendum  maxime 
idoneus  eflet  ? 

Prim  AautemvirtusPETRi  aPontificibus  maxime  imitanda fuic 
FiD Es  CathoIica,vnde  S.  P avlvs in epiftola  ad Hebrjeos  fuos  his  ver- 
bis  commonuit.  CMementote PrApofttorum  vefirortim ,  qut  vobis  bcuttfunt  Heb.ij.7. 
verbum  DEI,  quorum  intuentes exitum  contierfxtionis imitaminiPIDEM.  Pe- 
trusautempnmus  inter  Apoftolos  &ahos  fuit,  quiapud  MatthxumMatth.is.itf. 
ChriftumF{UumDeiviui,id.t^,ycmmzcnzx.\xi2L\cmctc6.\dxi.  Id?o enim 

Eee         dixi 


402  P  G  N  T  I  F  I  C  I  S 

dixitD£/w«/,quiapropriumen;viucntiumgignei-eribifimileinnatii- 

Matth.r4  35-    ra.  Alij  quidem  difcipuli  profelli  eraiit  eum  filmm  Dei  apud  Mac- 

lban.i.49.      thxum,&apudIoannemNathanaeI,fedeomodo,quo  omnesfandti. 

Luf.  11.31.       dicunturFil]jDEi.DemdeChriilus,.vteftapudLvcAM,rogauitpro 

cOjVtnon  deiicereceius  fides,ergomaxime  illa  fuitvera  &fyncera.  Ro- 

B.ep.5?.         gmiprote,^it,vinondeficutfidestm.Yndc^xoha.t  S.  Bernard  vs  &alij 

mulci,vcfupraoftendimus,SummumPo'ncificemexcachedradocen- 

temnonpofTecrrare.  Hinc  fic,vcCardmalesadSummumPoncifica^ 

tumnoneuehancvelqui  aliquando  hxrecicusfuicvelminimumde 

ha^refi  fufpetlus. 

II.  Vircuseft  Ardens  Cha,rit As,quamaPecropofl:uIauicDo- 
I»».  ii.ij.      minus,cuminfl:icucuruseujnfummumEcclefiePaf^orem,CGrcioper- 
conx.z.t\xs  cii.  Simon  lohanrscs  diligis  me  plmhii?i^ie,2i\.\zcr:c(Dond\t.Tufcli 
quiaamote.  Adamore  fummum  quoqifpeflacPafloris  iam exiftcncis,,  • 
quod  fubiungic.  K^Amen,  Amen  dicittbixum  fenmris extendes  manmtuas. 
Ib.i).  1^^  crucem )  d" ducet quo  tu non  vis.Hoc autem  dixitfignificans qua  fnorte effeP 

clarificaturwsDEVM.   cJ!M.iioremenimhacdile^ionemprimohabct, aicalibi. 
loan.ij.ij.       Q,\\'sii(!tw%.,'vt animan^fuamponat quisfro  amicis fiiis.  Nomine  autcm  Pa- 
s  c  e  N  D  I  cria  pociflimum  officia  vel  opera  charicacis  exegic  Do- 
minus  aPecro.  Vnumcircalupos,  vceos  abouili  arccac.  2.  circa  ari- 
eces ,  vc  fi  quando  cornibus  Ixdanc  ouium  gregem ,  cos  recludac.j.  cir- 
eaouesreliquas,vtfinguliscongruapabulacnbuac.  Lvpi,  quiEcclc- 
fiam  Domini  vafl:anc,  funthxrccici.  nam  apud  Macch^um  dicicur.  - 
Matth,,  7.  jj,     i_y4ttenditc  ^falfis  Frophet^ ,  qui  'ueniunt  aduos  in  njefiimentis  ouium ,  intrin- 
fecm autem funt luftrafaces.  ^i ergo  Princeps  aliquis  ex oue,velariecc fiac 
kipiis , id eft ,  ex  Chriftiano hajrcticus ,  debec  paftor  Ecclefl^ cum ar- 
eerc  per  excommunicacioncm,  &;  flmul  iubcre  populo,  ne  eum  fe- 
quatur ,  &: fi potcft,  priuarc eum dominio in fubditos.   'ii  aucem  Prin- 
Gcps  fit  Ar lE  s  ,  id eft  Cacholicus  quidem,  fed  ita  improbus ,  vc  mul- 
tum  obiic  reliaioni  &  EcclefiiE  ,  vc  fi  Epifcopacus  vendac  ,  Ecclcfias 
diripiacpocentfummusPaftorciiredigercinOrdincm.  CircaOvES 
fcliquas  denique  ica  fummus  debec  fc  habere  paftor,  vc  fingulas  co- 
gaceo  modo  Deo  feruirc,  quo  fecundumftacum  fuumdebenc,  vcRe- 
ges  fcilicec  defendanc  Ecclefiam  &  punianc  h:rrecicos  &  fchifmaci- 
A.tp  js.         Gos , qucmadmodum S.  Avg  v s t in  v  s  docecadBonifacium.  S.  Le o 
L.ep.7j.         ^^  Lconem  Auguftum.  S.  Gregorius  ad  Mauricium.  Si  aurcm  non  fe- 
C.l.a. ep. «I.     ccrint,potcft cos cogcrc ccnfuris,aliifucmodis  commodis.  Qua dere. 
lcgcNicoI.  Sanderum  lib.  i.devifib.  monarch.  cap.  ^.Demqucvt 
Clerici,  monach  j,  moniales ,  &  feculares  vitaminftituant  cenuenien- 

terflatuifuo. 

III.  Vir- 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S  405 

III.Virtuseft:,fingulansHvMiLiTAS,&:animi(ubmifl!O.SecuD- 
-dumilludSapientis.   ^mmo magniis es,humilu te in Gmmhiii, dr''^ Deo tn-^^^^^^-^-'''°- 
uenies  0ratittm,quoKiam  magnapotetttia  D  E  lfiliM,d^a  b  hunuhhtt^s  honorattir. 
&:iuxta  documentum  Chrifti;  Cumenim  difcipulorum  quidam  de 
honore  contenderentjVOcauit,ait  S.Matthxus,ad  fcdicens.  ^ltitain^  ^^'*  *°-** 
voluerit  tnter  vos  maiorjieri.fit  vefter  tninifier,  dr  qui  voluertt  tnter  vospimtu 
ejfe,erit  veflerferuws.  Sicutjittni  hominii  non  ventt  mtniftrartfedmtniflrare,^^ 
dare  antmam  fuam  redemptionempro multis.  Hanc  virtutem ,  vt  ta£to  ipfo 
docerctChriftus  vicanum  fuum  Pctrum  aliolque  Apoftolos,proxi- 
meante  pallionem voluit  eius,  aliorumq;  lauare  pedes ,  dicens.  Exem- 
■bltimdediv^ohiSiVtqtiemadmodumcgofecivohif^ttad^vosfaciatis.Amen^amen  ^*"'?-'?- 
dico  vohis ,  non  eflferum  mator  Domtno ,  nec  Apofiolu^s  m^or  eft  eo ,  cjtii  mifit  il-    , 
{ttm.Sih£cfcitls,heattcntisfifeceritisea.  Reftitit  quidera  fafto  Chriftiad 
tempusPetrus  dicens.  Domine  tumihi lau/ts pedes  ? Non  lauabts  pedes  mi- 
httnieternt(m,fcdex  reuerentia  &:  humilitate,  vt  Basilivs  docet  in 
{ermonedeiudicioD  e  i.  Nu//it*s,inc[vucns,peccati,nu/lit(scontemptttsfl- 
gnificationem  dedit ,  vertim  potitts  exce//enti  erga  Domimim  honore  vjtt^  eH,  ck' 
conuementem  Jeruo ,  ac  dtjcipulo  reuerentiam  oflendit.  &B.  Cyrillvs  inC''''?-':^. 
loannem.  lure, ait,  tant£rci pondiM fid.elis difcipidtis pertimtnt yd" folitAfihi 
vfusretierentixfrtiBu  rectfauit.  S.  Chr y  s  o  s  t  om. ad  amorcm  Petri re-  CmroaB. 
tulit.  Nonparui,mc^\iit,amoris d'  retterentixargHrnenttimftttt.  Etrurlum. 
In  rectfando  vehemens  Vetrtn  ,cr  tnpermittendo  vehementior  yVtrumque  ex 
nmore.  S.  C  y  p  r  i  a  n  v  s  quoque  in  epift:ola  ad  Quintum  Petri  fin- 
gularemhumilitatemlauclat,quod  a  Pauloreprehenfus  nondixeritje 
primatumtenefe,  nec dehere reprehendi.  Et  S.  A  v  c  v  s  T .  ad  Hieronymum.  A.ep.i^, 
Raritis  dfjkn5iiu-s  e.vempltim  Petrtu  pofleris  pr£buit,quo  non  dedtgnarentura, 
pofleriorihtii  corrigi :  quam  Patiitts,  quo  confidenter  auderent  minores  maiori- 
htiipro dejendenda vcrttate,Jiitfacaritate refiflere. Et  S.  Gr E g .in Ezechie-  Gfaoin.  18. 
lem.  Se ,  ait ,  minorifratri  adconjenjum  dedit,  atquein eadem  reja£tt*s  eflje- 
quens minoris Jtii,vt  tnhoc  etiam prdtret ,  quatentts  qui  primus  erat  in  CApo- 
flolatus  culmine  ,  ejfet  primui  ettam  in  humilitate.    Et  infra.  Ecce  a  mi- 
nore  Juo  reprehenditur  df  reprehendi  non  dedignatur.  Denique  quod  S. 
Petrus  capite  in  terram  verfo  fuerit  crucihxus ,  tefte  Hieronymoex"^"|*^  '■ 
humili.tate  tadum  eft,qui  mdignumfeexiftimabat  in  ea  reafTimilari  Baton.fdaa- 
Chrifto,&:vtateiraincoelumitafaceret,tefteCHRYS05T.apudMe-°"™*^- 
taphraften. 

I V".  Virtus  eft  Z E  L  v  s  &  Fe  r  V  o R,quem  in multis  rebus  declarauit. 
Nam  cum  apudMatthsumChriftus  cora  difcipulis  patefacere  ccepif- 
fet ,  fe  ituru  Hierofolymam  multaqj  palfuru  a  ienioribus,&:  Scribis  & 
Pxincipibtts  Sacerdotum,acdemu  occidendu-  Petrus  coepiteuincrepare 

Eee     i        Jicens, 


404  P  O  N  T  I  F  I  C  I  S 

Matth.  i(f .  u.  iicens.Ahfita, teTiornme,non erit tihi hoc.ln  q u^  verba  S . H J E R  ON . /« omni- 
Matth.  bus  wcis,mc[\x\t,ardcti.fimapdcs imtenitur Petri.  Interrogatis difcipdis,  queho- 

mines  dicerent  IEfum,Beijiltum  conftetur :  volentem  adpaffwnemfergerevro- 
hihet,&liceterretinfenfu,tamennonerratinaff€£lu.  Etalibi.  Mihihic errov 
Id.in  t.\(,.  AfofioUcm ,(^ deftetatis affeBwveniens^nunciHamincentiuHm  diaholt  videhi- 
Matth.»7.4.  titr.  i.  cumChnilus  cum  tribusdifcipulis  moiitemTaborconfcen- 
difTet  transfigurationis  fu^  caufa,  Pecrus  ex  zeloftatiminhjEcverba 
Ch.hom.j7.in prorupit.  Domine honumeft nos hic ejfe vhiMofes, inquit ibi Chr y s  o s T. 
Matth.  ^  Heltas  quoque  adfunt  .Helias  ,qui  de  coelo  ignemfecttdefcendere.  Mofes,qui  in- 

Exod  j/.         Z^^IP^  ^^  caltginem  ctim  DEO  collocutm  eji ,  pr^terea  millttsftet  hic  nos  effe.  Vi- 
des  quanto  Chrifli  ardore  incendehatur.  Non  emm  qu^rere  dehes,  quampruden- 
ter  hortahatur  ,fed  qttamferuens  charitate  Chnili,quamque  inflammattis  cffet. 
T^m  quodnonprofe  tantum ,  quanttimfro  Chriflo  timeret ,  quando  mortem  c^ 
loati,73.}7.      infidiM  Chrifttts pr&dicahat  ,ipfum  audias dicentem ,  Animam  meampro  te po- 
Mar.if.ji.       nam.etf  oportuerit memori tecum,non te negaho.   VndefaBumeH^^vt in  medio 
pertctdo  conftituttn ,  tam  ingenti  catertta  circttmfufus,  non  modo  nonfugerit^ve- 
rum  etiamgUdio  arrepto facerdotis ferui  aurem  ahfctderit.   Non  it(tprofe,fedpro 
A.ine.ii.        magiflroexpauefcehat.  ConfentirS.  Ambrosivs  deeodeml:atl:oPetri 
^"**  \o(\u.tns,Petriis,^it,erudttttsinlege,vrempttt^affeciu,quifciretPhineesreputa- 

tumadiuflitiam,quodfacrilegosperemiflet,perctijftPrincipisfert{um.^.mh.^'iS 
Acl.  i.  -fi.  Apoftolicis  multa  habemus  feruoris  D.  Petri  exempla;  vt  quod  reple- 
■*  ■^"*'  tusSpirituSan£tovnaconcionetria,aliaquinquehominummilliaad 

*■***■  ChriftumconuerteritjquodiufTusaprincipib.  facerdotumjnedoce- 
retampliusinnominelE  s  v,refponderitinpublicoeorumconfeflu. 
Aft.j.  i^.  Nonpoffumtis,qu£  attditiimns  ^  uidimtts  non  loqtii.  ohedire  oportet  Deo  magii 
quamhominihu6.  Quod  Ananiam  &  Saphiram  vxorem  eius  iam  cre- 
denteSjfed  de  precio  agri  fraudantes  verbo  extinxerit.  Qucd  primum 
Aft.*.io.  hierefiarcham Simoncm,qui donum  dadi  Spiritum  Sandum  pecunia 
mercari  volebat,detexerit,&enumerofideIiumeiecenc.  quodCor- 
neliocenturionigentiii,  omnibufque  gentilibus  Euangelij  praedica- 
tionemprimus  patefeccrit,  &c. 

V.  VirtuseftFiDELiTAS  inadminiftrationeEcclefiae.  Fidclienim 
Matth.y. ii,  adminiftratori talentorum Dominus dicit.  EVG Eferue hone (irfdelis, 
qtiiafuperpaucafuiflifdelis  ,fuper  multa  te  conflittiam ,  tntra  tngaudtum  Domi- 
fjtitui.  VndeS.  Ambrosivs  prsfationemquinti  hbridefideadCra- 
tianumitainchoauit.  ^uifham  efl  fidelis  feruu^  & prudens  quem  conflituit 
Matth  24. 4».  Domintisfuperfamiliamfuam ,  z>t  det  tllis  in  tempore  cihum  ?  Beatti^s  illeferuWi 
suem  veniens  Dominns  eius  inttenerit  flc  fadentem.  Nen-Tjilis  hicferuus,  ma- 
gnusaliquisefledehet.^uisfitifleconflderemus.EflPETR  VS,ipfiusDominiad 
fafcendumgregemekiimiudicioiquitertiomeretHraudire.Pafeeagmculosmeos, 

pafce 


S  V  M  M  I     S  T  A  T  V  S  '405 

pAfce  /fmos  nteoSjpAfce  otiiculas  meM.Ttaquepafcendo  hene  cibo^deigregeChrifli 
ctdptim  Upftisprioris  abokttit.  Et  ideo  tertio  admonetur-,  vtpafe/tt ,  tertio  vtrum  Ioan.ix.ij. 
Votninttm  dtligat  interrogatur,vt  cjttem  tertio  ante  crucem  negatierat ,  tertiofa- 
teretur.  Beatusdrilleferttus,quifotefdicere.  Lacvobispotumdedi,non  ejcam,^'^°^i'*' 
nondttm  enimpoteratii.Nottit  enim  cfttos  cjtiemadmodnfafcat.  ^uisnofrum  hoc 
facerepotef  ?  ^uis  noftrumverepotef  dicere.  7iiclusftiminfrmus,vtinfrmos 
lucrifaciam?Et  tamen  ille  tanttis  ad  curamgregis  ele£lus  a  Chrijlo,  quifanaret  in- 
firmosycuraret  inuaUdos,  harettcttm  a  commiffofibi  ouihfatim  pojl  vnam  corre- 
ptionem  repellit ,  ne  vnius  errattcs,  ouis  fcabies  ferfenti  vlcere  totum  gregem 
contaminet. 

V I.  Virtus  eftDEvoTioin  Oratione  &  ieiunio,quaz  fingulari  efFe- 
ftuiiunftafcribuntur.  Nam  cumin  Aftis  Apoftolicis  fcriptumeflet.  Aftj^ 
PETRFS  autem  d"  loannes  afcendebant  in  temphm  adhoram  orationis  nonam. 
ftatim  fubiicitur ,  de  claudo  ex  vtero  matris  aPetroinintegrumvale- 
tudinireftituto,itavtexiliret,&  laudaret  Deum.  Etinfra,cumfcri- 
ptum  eflet .  Afcendit  Petrtis  infiiperiora,vt oraret  circa  horamJextam,c^cum  A"-'®-  '• 
efuriret  voluit  gtijlare.  mox  fubdttur.  Parantibus  autem  illis ,  ceciditfuper  eum 
mentu  exce(fus,dr  vidit  ccelum  apertttm,  dr  defcendens  vas  qtioddam,velut  lin- 
teum  magnum ,  quatuor  initiis  fubmilti  de  coelo  in  terram.  EtfaBa  ejl  vox  ad 
eum.  Surge  Petre ,  occide  df  mandtica.  qua  viflone  monitus  eft,  vt  Corne- 
lium  &  alios getiles  in Ecclefiam  reciperet.  In  qux  verbaidem  S.  Am-  A.I.io.ep.Si. 
B R  o  s  I V  s  in epiftola ad  Vercellenfem Ecclefiara.^«^^/ x'«//^,inquit, 
Scriptura,qu£  docet  iettmajfe  Petrum ,  e^  ieiunanti  atque  oranti  de  bapti^andis 
gentibus  reuelatum  mjjlerium ,  nif  vt  oftenderet  etiam  ipfos  fan£los  cum  ieitt- 
nant,tuncferipraJlantiorcs  ?  Dentque  Mofes  cum  ieiunaret  legem  accefit.  Et  id- 
circoPetrtiscum4eiunaret,edoclmefnotdteJlamentigratiam.  Etm  natali S.  Id.fc1m.67. 
Petri  &  Pauli.  Dicit S.  Lticas  in  Aciibm  Apoftobrum  poft  orationem  eftrienti 
Petro  circa  horam  fextam  aferto  cceb  vas  quoddam  fjlendidum  velutUnteum 
fuiffe  delatum ,  in  quo  erant  qaadrupedia,  drc.  Bene  att  in  ceenacukm  adoratio- 
nem  afcendtffe  Petrum  ,quta  omnisfancim  quando  orat  ,reUnqtiens  humiUavel 
terrenainakummentis extollitur ,  drtnftibUmefifpenfm  raptur, drcogitatio- 
nefanEla  ccelo  victnm  eftlcitur.  Atqtie  tbi  efurienti  illi,hoc  eft,cogitanti  in  cordis 
fuifibUmtori  locoprofalutepoptdi  lud.tici,  offertur  vas  ditierforum  generum  ani- 
maUbmpkntiyvelut  dtuinitate  dicente  tllt.  Tu  in  ItuUosfoks  efuris-.ecce  famemfi- 
dei  tu£  cunBartim gentium  dtuerfitate  reficio.  InquaprimumanimalDEOex 
gentibm  Centurio  CorneUm eft immolatm.Dcniqne  ixnikx  oT3Ltionis  bene- 
ncio  S.  Petrus  etiamprimumhxrefiarchamSimonem  deEcclefia& 
ccEloeiecit,vt  habet  S.  MAXiMvsinterfermones  Ambrosii.  Cum^-^<tm.ei, 
tnim,inc^\xix.,idem  S IM  O  Nfe  Chriftum  diceret,  dr  tanquamfUum  adPatrem 
«Jferemvol^ndofepoffeconfcendercatqne  elAtufubito  magicis  artibiti  ,wlare 

Eee     3  ccepf^ 


406  P  O  N  T  IF  I  C  I  S 

ccepiffetytimc  retruifxitgemhttsprecatm  efi  DdminmM^Qrfirecationefm^a.  vi- 
cit  magicam  kuitatem.  Pnor  enim  afcendtt  in  c«lum  adDominum  oratio ,  quam 
'volatm,'vt ante peruenit iuflapetitio , quam  iniqua-prxjiimptio.  Ante Petrm m 
terrUpofitm  obttnuit,quodpetebat ,  quam  Simonperueniret  adcoelefiia,quo  ten- 
dehat. Tunc tgitur P ETRVS uifum  tlltid defittblimi  aere depofiuit ,  S"  quodam 
prxcipitio  infiaxo  elidens  eim  crura  confiregit. 

VII.eilCoNTEMPTvs  opum , qux  eliTxitmaxime in Petro. Ille 

Matth.  ij.i/.    eniminter  Apoftolos  primus  exclamauit.  Eccenosreltquimmomniadr 

Aft.  }.6.  fiectitifiumm te,qutd ergo ertt nobts?\\\c  claudo  Hierofolymis  petcnti elce- 
mofynam,confidenterrel"pondit.  Argentttm  S- aurum  non  efimiht,quod 

A<ft.4.j  4.  autemhabeo,hocttbido.  llle  commouit  primos  Chriftianos ,  vt  quotqttot 
pojfejfores  agrorum  aut  domorttm  erant  vendentes afiferrent prettaeorum ,  quA 
'vendebant,(jr  ponerent  ante  pedes  Apofiokrum.V^e.diC^onehzntantt^cdc^ 
coru,vt  oftenderent  fe  ea  contemnere.&rquafi  jam  coculcare  pedibus. 
DicES  facilefuiirePETRO  cotemnereomnia,Gumnihilferehaberec. 

H.lj.inMatth.  Refpondeocii  S.}r{\EKOti.'n\y[^tt\\xum..GrandisJiduciaPetrmpificator  ' 
erat,diuesnofitterat,ctbosmanud^artequ£rebat,drtamenloqttiturconjidenter, 
reliquimm  omnia.Et''quia  nonfiujfcit  tanttim  relinquere ,  iungit  qtiodperfie^ttim 
efi.  Etfiecuttfiumm  te  :fiecimm  qtiodtujufit.  £luidigttur  dabts  nobispr&mtj  ?  lE- 
SVS  atitem  dixit illis.  Amen  dtco  vobis ,  quoduos  qmfiecuti  efiis  me,  in  regenera- 
tione,drc.  Non  dixit,qut  reliquifiis  omnia ,  hoc  entm  dr  Cratesfiecit  Phtlofiophm, 
(^multialij ditiitias contempfierunt,fiedqtiifiecutt  eftism,e,qtcodefi  Apoftolorum 
d'f''f'!/f»'^«'»- SimiliterS.  AvGvsTiNVS  inPfalmumioj. /"^Ti^r^, 
'utfiqueretur  Dominum  notitmm  quod  pificator  erat ,  quidpotmt  dimtttere  ?  Vcl 

Matth.  4. 18.  fiatreseim  Andreas,vel_filij Zebed^i loannesd!- I^cobm etia^  ipfipeccatores,dr 

Matth.  1^.17.  tamenquiddixerunt?Eccenosdimifiimmomnia,drfiectitifiummte.  Noneidixtt 
'  Dominus.obhtm  espaupertatem  tuam,quid  dimifij}i,vt  tottim  mundum  acctpe- 

res.  Multttm  dimifiitftatres  mei^multum  dimifiit.qtiid?Nonfiolum dimtfit,  qtiic- 
quidhabehat,fiedetiam  quicqutdhahere  cttpiehat.  ^tiisentmpaupernon  turgeficit 
infpeficuU  httim  ?  ^uis  non  cupit  quotidie  augere ,  quodhabet?lfia  cttpiditasprx- 
cifia  eft.  ihat  tn  immenfitim,  accepit  modum ,  &  nihtldimijfum  efi.Prorfim  totp.m 
mundum  dimtfit  Petrm,  cf  totum  mundtim  Petrm  accepit.  ^nafinthtlhaben- 

a.Cor.tf.io.  t€S,& omniapojftdentes.  S an  E  multi  Summi  Pontifices  hadenus  flieriic, 
in  quosencomium  huius  virtutis  vere  conuenit ,  vt  noftra  memoria  iri 
Gregop-.XIII. qui  tot Collegia fuis fumpt ibus excitauit , tot millia 
pauperum ,  &  orphanorum  m.  Vrbe  &  extra  Vrbem  aiuit ,  vt  Cff  s  a  r 
Baronius  Cardinalistomo  i.annaliumadannumiyz.  dicat  eumme- 
ruifTe  ftatuaminCAPiTOLiOjCuiinfcriptumfit  hoc  Elogium.  SE- 
S^ER^IVM  oBingentiesfingulari  henejicentia,  in  egenos  dtftrihuttim,id  eft,vi- 
Gies  centeiia  miliia  aureorum. 

VIILeft, 


S  V  M  M :I     S  T  A  T  V  S.  ^07 

VIII.eft,PoENiTENTiA&:lacryiTi.xpoftlaprum.VtenimMaE-^»"l^'^*'7;- 
rharus  fcribit ,  eum  lapium  animaduertens,  egreffm  foras fleuit  atnare, 
Quodnon  fine  fmgulari  diuina  prouidentia,  Summo  Pontificiiam 
defignatoaccidit,vtdii'ceretcondoIereiamfad:usPontifex  aliisfide- 
libusaliquandovexinfirmitate  fenili  labenribus.  Nam&D.  Pavlvs 
eontendit  Chriftum  Ie  s  v  m  conteHionis  noftraj  Pontificem ,  ideo  af- 
fimilatum  nobis,id  eft,afiumpfi{re  carnem  &  fanguinem ,  vt  nobis  ho- 
minibus  ex  tentatione  aliqualapfis  polTet  opcm  ferrc.Z)f^«//,inquit  in  Heb.1.17. 
epiiioh7idl-{ehTxos,per  omfnafl-atrihusflfKflarijTJt  r»i/ericorsfleret,^Jftde  - 
lis  Pontifex  adDeum,vt  rcpropitiaret  delt^apopult.  Jn  eo  enim  in  quopajfui  eft 
ipfe  d^  tentattUypotens  eft  &  ets  quitentantur  auxiliari.  Etinfra.  Nonenimha-  Heb.4.ij. 
henipis  Pontificem,qii,i  nonpofftt  compati  infirmitatibm  noftrls,  tentatum  autem 
per omniaprofimilttudine abfquepeccato.  Vnde  S.  Avg vstinvs  inquo--'^-''""^-  ^"*" 
dzmCcxvwontdeT  emfox:e.O  res  (iupendaSuellaaccedensfldem  Petridfcuf 
ft,d^ mirumflfeliditatem  Petri  non  tttrho,non  imber ,fedrorts leuijpmagutta, 
transfixit.PetruslahiapuelU^nonf((luUt,fedvbtloctitdeH,illetivrhatur.Proceffit 
fermopuelU,  d^  immobilis  coUtmna  difcuffa  ef.  Verutitamcn  inftahat  ilU  interro- 
qans&dicebat.  Ettuhefterno  die cumhomine hoc era^s.  Petrus  autetn  eomagis 
oppreffuiformidinehominemfefcirenegauit.  ^uem  rcft/iciens  Chriftus,ftorum 
fecit  recordanfermonum .  y_At  ille  intelligensfacittm,conuerftis  ad poenitentiam 
amarifftmcfitiiit.  Agnouitenir/,fhi,'vtlmMni  peccatiirrepfiffe  perniciem ,  qttod 
tettim  hactenus  ditiimtus  procitrattim  eft.  Videte  ergofratres  carifpmi ,  quemad- 
modnmexigu£culpi£permittiturfihiacere  tantus  Apoftolus ,vt  emendatus ela~ 
tionis  vitio  atque  correclmintegro  veftiattir  moderationii  ,(jrclementi£indu- 
mente.lam  enim  erudttm  dr  edoclm  esinPET  R  O,quemadmodum  eum  Domi- 
•fimtuicaufapatiturctrcumfcribi  delicio :  quemadmodttmillumfideipietatifque 
figniferum ,  Cfgeneris  humanicolumnam  permiferit  metu  dominantc  quajfari, 
'vtpopulorum  Do6iorihm  (jr  Magiftrts  effet  exemplum,  aDE  Ofihi  nonpeccandi 
grattam minime condonatam  ,fcut dicit Apoftolm Paulm.  Confiderans te,ne ^.Gal.s. i".v- 
tu  tenterUxumforte  quisfuerit  in  Ecclefta  deUBopr&uentm,  nonftatim  abiiciatr 
nonftatimcondemnet ,fed compatiatur ac  Uigeat,confoletur dr  reuocet,commo- 
det  iacenti  affeSium  ,porrigat  manum,crigatlapfumftem  ei  diuin&  clementtA  re- 
pmnittens,fub  qua  etiam  ferutre  exemph  tantormn  comprobet  Magtftrorum. 
V-i  D  E  V.  De  Statu  Cardinalium,  Epifcoporum,Iudicum, 
Pxslatorum,  Sacerdotum. 


DE  PRiE- 


4oS 


PR.£LATORVM 


DE    PRiELATORVM 

S     T     A     T     V. 

C    A     P    V    T        I. 

^id  nomine  VrxUtorum  tnteUigatur. 

Ka  l  a  t  o  r  V  m  nominc ,  quoniam  generale  efl:,intelligi- 
mus  eos,qui  in  coetu  hominum  Ecclefiaftico  vel  politico 
dignitare,au6l-oritate  Siofficio  caeteris  funtprsEpofitijVC 
in  Eccle{iafl:ico,(rubquo  comprehendimus  Religiofum 
vel  MonaAicum)  funt Epifcopi ,  Decani,  Pafl:ores  vel  Parochi,  Abba- 
tes,  Redores,Priores,veUiquoalio  nomine  appellantur,  dequo&: 
prxcipueagemus. 

QvoD  enim  in  magno  hominumcoctu  certis  legibus  coa£to con- 
ueniat  vnum  aliquem  cxteris  regendis ,  dirigendifque,  quo  ordinate, 
i.Cot.14  40.  ^  decenterjiuxta  admonitionem  Apofl:olicam ,  omnia  fiant,prajeire, 
multaargumentaprerfuadent.  i. quodvnus fit  totiushuius Vnmerfi- 
tatisRe6tor&monarcha,quemmerito,vtomnis fapientix  normam 
imitari  debemus.  i.  quiaidemReftorD  e  v  s  inftitutionem  generis 
humani  inchoauit  ab  vno  omnium  creaturar  um  Domino  Adamo.  Ex 
^^ ,,  i^WjaitPAv  L V  s  in Aftis  A^oi\:o\icis,fecit om»e ge/?iti homimm.Yndc  S. 

Cli.hom.)4.  Chr  Y  s  o  s  T  .in  priorem  ad  Corinthios  fcribens.  Au^oripfererum  Deus 
frimum  caput  vnum  omntbm  dedit  ipfum  Adam .  Poftquam  enim  non  valuitfk- 
tU  adconcordiamflectereno5,qmdfuhfianti&  eiufdem  effemtfs,ntfeundem  etiam 
haheremu5parentem,etiam  hoc  tta  comparauit.Namfi  nunc  quidem  tantum  quia 
locis  difftdemus  alienos  effe  nos  inuicem  putamm  ,figenerU  totiu4  duo  principia 
cxtitiffent ,  quidfuturumfutffe  credis.  Itaque  velut  a  capite  quodam  vne  totum 
humanigenerU corpus dependet.  3.  quia  in  quolibet  hominum  coetu ,  licet 
exiguo,  videmus  alios  aliisprxlatos.  Neque  enimminorpotuiteflTe 
quam  duorum,vt  initio  mundi,  Adam  &:  Eua:,viri  &  mulieris,&  tamen 
virprxlatuseftmulieri.  In  quaquefamiliavnus  paterfamilias  prxeft 
C3eteris,&  in  eadem  hben  feruis,&  ferui  maiores  mmoribus,vt  ibidem 
ibid.  habct  Chryfoftomus.  Veus,  inquit,vtrum imperare,  mulieremfuhejfeiujjit, 

tjfe  eniminter  ^quales  ^mulationem  nouit;itaque  noiutt  ejfe  democratiam  ,fed 
regnum.  Et  quodvidere  tn  exercitu  Itcet ,  idtn  omni  hene  caftodita  domo  depre- 
hendas.  RegU  bcttm  ohtinet  maritus^njxor  priuati  c^  ducif.impertumproximttm 
hheritenent,injimumfamiliares  :nam  (Jrhitn  fuhteclos  fimtliter  imperium  te- 
nent.Et  'vnus  qutjpiam  c£terts  omnihtis  pr&fe6lus,heri  vicem  tenet,fedvtferuus. 
4.  vt  in  qualibet  domo,ita  in  vrbe  ad  vnum  gubernatorem ,  in  prouin- 

cia-dd 


S     T     A     T     V     S.  40* 

cia  ad  D ucem ,  in  regno  vel  natione  ad  Regem,in  orbe  toto  vel  magna 
eius  parte  ad  Imperatorem  omnia  redigu-ntur.  In  Eccleda  limiliter  ad 
vnum  paftorem  ,  Epifcopum  ,  ArchiepifGopum  ,  Primatem ,  Patri- 
archam ,  Summum  Pontificem,prout  cuiufque  ditio  latior  Sc  ampUor 
fubiicitur.  j .quia  natura  ipfa  idem  ingeneraflc  videtur  brutis  animan- 
cibns.Rex  v^m  Apihm,in(:\mt  S .  Cy  p  R  i  a  n  v  s  de  idolorum  vanitatcDwx 
vnui  in  gregibm ,  (^  i»  armentis  Re£for  vnm.  EtS.HiERONYMvsad  Ru-  H.  ep.+. 
fticum  monachum.  EtiAm  muta,  amma.lix ,  d^ferarum  greges ,  du5ioresfi- 
qitmttirfiws.  Jn  apihtts  principes  funt,grtiesvnAmfi(juuntur  ordtne  litterato  ■  Im- 
perator  vntis ,  ittdex  vnus  proui^ciii.  Singuli  Ecclefiarttm  Epifcopi,fingtdiarchi- 
fresbyteri,fingtdi  archidiacom,  ^  omnis  ordo  Ecclefiafiticus  fiuis  Reciorih.ntttttir. 
In  naui  "vntis  ffttbernator  ,in  domo  vnm  Dominus  ,tn  quamuisgrandiexercittt 
vmusfitgnumexpeiiattir.  6.  &:poftremo,  quiafapientiflimiEthnicorum 
rationcnaturali  imbuti  docuerunt  optimam  formam  gubernationis 
e  tribuSjhoc  cik ,  MenArchia  ,c[\xx  eft  principauis  vn\ws,Arifiocratia,  qua:- 
cft  optimacium  paucorum,&:  Bemocratia,  qus  eft  imperium  popuh  to- 
tius ,  optimam  elfe  Monarchiam.  Inde  H  o  M  E  r  i  verfus  tantopere  liiad.  B. 
apudomnes  celebratus. 

■  'O\)y.o.-}a.^ly  woXuxaipa!'»»,  «cxoipai'(j?  65-M 

^li  ^a.-ri\iU.Herits  vmct-ti  efio,  Fnicies  (jr  Princeps. 
Et  P L  A  T  o  m  Politico.  Fniua ,  mqu\cns,domt?7atio  honisinftrucia  kgihus, 
lex  tllarum  omnium  optima  efi.  Quem  ibcutus  Ar  iSTOTELESin  odiauo  A.eap.?o. 
Ethicorum  poft  cnumeratas  diClas  tres  gubernandiformas.  Harttm, 
3.it,optima  regnum,pefitma  Refpubltca efi.  E t  S  E  N  E  c  A  hb.  z .  de  beneficiis,  S.e. 20. 
rationemreddens,curIvLivs  Cslar  inconfulto  a  Brutooccifusfit. 
Cum  optimus,  inquit,  ctiittatts  ftatui  fubregettiflo  fit.  IsocRATEsin  Nico- 
clcfuoidemmultis  rationibus euincit.  Plvt ARCHvsitem  inhbro 
de  Momrchia.&  He  r  od  ot  v  s  hiftoricus  Ubro  tertio,quiThaIiain- 
icribitur.  ^ 

Ca  p  v   t     II. 
De  Dimitate  Stattts  Prtelatonim. 

DIgnit  as  Prxlatorum  demonftrari  imprimis  poteft  exnomen- 
,.    claturaDeorum,quaiUisattribuitdiuinaScriptura.NamDEvs 
ipfein  Exodo  fic  alloquitur  Moyfen.  Ecceconfiituite  Deum  Pharaonis,df  ExoJ.t.t; 
Aaronfiater ttius erit Prfiphetatutis.  Etrurfus.  H.ecfitintiudtcia, qtiAprotones E^od.  n.  s. 
eis.SidtxeritfirttusjdiligoDomintimmefhcfiereteumdomtmtsDiis.^i.Silatet^^^^^^^- 
fur,dominus dompn applicabitur adBeoSyQrutrabit.  Etiterum. Diisnondetra-^^'  ''*• 
heS)  & Principipopult  tuinon  maledices.  Pfaltis  Regij  quoque  carnien  eft. 


4I.O.  P  R  ^  L  A  T  O  R.  T  M 

pfalsi.tf.         Bgo dixi ,D-^ eftts,  dr'filij excelji omnes.   Quod  ChTiftus  allegauit,vt  ruam> 
loan.10.5y.       diuiiijtatem  tueietur  contra  ludxorum  blarphemiam,     Eutymius 
enim  exiftimat  Dauidem  locutum  de iacerdotibus  &  iudicibus  popu- 
li.  Apoftolisquoque  apud  Matthjeum  videturtamhonoriiicumno- 
men  Saluator  tribuifle.  Nam  cu m  rogafTet  eos. ^uem dictmt homines ejfe. 
filMhominh^^oikczixxhiXxdx.FosautetjuemmeeJfedicttu^Yndcl-ii^EKO^ti. 
Hlibt  cora-    ^'i6^verba.iV»^f^/j/r^%r,inquit,rf//fWf,^<',vr<?^//?^«?///'/^,/^fAr//r^yfm(?- 
ment.  nts Apolhlinequa(juimho'/nines,Jed Dij appelkntur.Cumenim dixtjfct.  ^^uenr. 

dicunt  homines,ej[eJiltu  hommiffuhiecit.  Vosautem  qtie  me  ejfe  diciils.  lllii  quin, 
homines  (tmt  htimma  opinantibm,vos  qui  ejiis  Dif,quem  me  ejfe  exijlim.ttii-. 
I  Secvndo  demonftratur  eadem  dignitas  cx  eo,quod  duiina  Scti- 

ptura  doceat  Pr^elatos  vel  Principes  in  gubernando  vices  ftiftinere 
DEi,atqucadeoDeum  honorealiici  vel  contemni^fi  eorum  edifta;- 
prxftentur,vel  contemnantur.  Nam  cum  ludxi  quondam,  vteft  in  fa- 
,.''V  craRegum.hiftoria,abie£lo  ipintaali  Magiftratu,aliarumnationuni. 

moreRegem  fibi  prxfici  a  Samuele  poftulaflenr,  dixit  Dominus  ad) 
i.Reg.  S.-T-        Samu elem.  Audt  'v.ocempopuli in omnihm quis.loquuntur tibi : non enim  te ah-* 
Luc.  10.16.     iecerunt ,fed me,neregnem fiiper eos.   EtChriftusDominusapudLucanii. 
dixit  Apoftolis .  Slui %ios  audit,me audit :  d^ qui  %iosJJ>ernit,meJpernit.   Eor 
Rom.ii.i.       dempertinetquodB.  Paulus  ad  Romanos^cum  Principes  &  Magi- 
ftratus adhuc eiTent  a  vera  religione  alieni,  fcripfit.   Omnisanima,in- 
quiens  ,poteflatthtMfuhlimiorihm fuhditafit.   l<(on euim eHpoteftas ntfia  Deo. 
^maut^mfitnt,a  Deo  ordinati»fimt.Itaque  quifefiftitpoteft-ati,  Deiordmationi 
rf^/>.Imo,quoti  mirum  eft, vult  omnes  iideles ,  fuis  Dominis  &  iupe- 
Iph.i.j.  riorib.obfequitanquam  ^11^1^0..?^^«/,  aitadEphefios  ,ohediteDominis 

carnalihm  cum  timore  (Jr  tremore  infimpltcitate  cordis  'veflri  ficut  Chrtjio ,  notf 
ndoculumferuicntes ,  qnafihominihuipLcentes^fedftfrui  Chriflifactentesvc- 
luntatem  DEI  exAnimo,cum  bana  iwluntaufertuentesficut  Domino,^non  ho-- 
Col.j.w.        minihm.  Idem  Kpetit  adColoirenfes. 

Vn  D E  S.  BVr  n  ar  d  v  s  in  tra^atu  de pra^cepto  &  difpenfatione. 

De  V  s,inquit,  PrxLitosfhiquo.dammodoiiqi(ar&dtgriatm,fihimet  imputatil- 

luc.  10.  \6,       lortirn  d^  reuerentiam  ^contemptum  ,fjecmiter  conteftans.  eis.  ^ui  uos  audit, 

lCc.iS.  me audtt:& quivos fjernit ,me (permt .   <^n nonhoc ijfum (^  Regulanofira(S. 

Be  N  E  D I  c  T I  ^perhihetj^vht  att.  Obedietia,quA  maioribm  pr<xhetur,Deo  exhihe^. 

tur.  ^uamobrem  quicquidvtce  D  E  Iprxciptt  homo,  quodnmfit  tamen  certum 

dijplicere  DEO,haudJecm  omninoaccipiendum  efi,  quam/iprieciptat  D  E  VS.^Z' 

C.cio  ante  eum  Ioan.   Cassianv.s  agcns  libroquartoinftitutionumde 

perfevia  obedientia  Tabenenfiotanjm  monachorum  in  Thebaide,af- 

kx:mzzeos fic  'vniuerfa  complere ,  qu<icunque afuperiere  fuerint prxcepta,  tan- 

■|  qttamfiaDee<?oeHtmfinteditA. 

Ter- 


S    T    A    T    V     S.  4H 

Te r  t  ro  eadem  dignitas  liquet  ex  iis  Scripturse  teftimoniis ,  qusc 
docentomnemhonorem  &obedientiam  deferendam  Magiftratibus 
tampoliticis  ,quamEccle{iafticis.  Sjdiefffyinc^nit  Apoftolorum  Prin- 
ceps  in  priori  epiftola ,  efloteomni  humam  creaturxpropter  Deum  ,Jiue  Regi '  Pet.  i. 
quafifrAcellentiifiue  DHcibus  tantjuam  ab  eo  mifU  advindtcia.m  malefaSlorum., 
kttdem  vero  bonorum,quiaficeB  volunta,s  Det.  Omnes  honorate ,  Deum  timete. 
Regem  honorificate.  Serui  fubditi  efiote-in  omnt  timore  Dominu  non  tantum 
bonii  d^  modeftis ,  fed etiamdyfiolis.   Hunc  honoremS.  Petro  detulit 
XHornelius  adhucgentilis,cum,vteftin  A£bis  A^pofkolicis  eum,procidens  Act.i». 
ad pedeSfZdotauit.  Idemnonfemeldocuit  ApoilolusPaulus.   Obedite, 
inquit ,  ad  Hebrsos  ,pr£pofitis  vefiris ,  cr  fubiacete  eis :  ipfienimperuigtlant  Hcb.  /;. 
quAfirattonepro  ammabus  vefiris  reddituri.  E  t  adTimotheu  m.  Obfecro  igttur  LTim.i, 
primum  omniumfieri  obficrationes,orationes,pofiulationes,gratiarH  acliones  pro 
omnibus  hominibtis,pro  Regibus,  cr  omntbui  qut  infitbkmttatefitnt,  vt  qutetam 
fjr  trttnquillam  vitam  agamus  in  omnipietate  dr  cajlitate.  Hoc  enim  bonum  f /? 
^  acceptttmroram  Saluatore  nofiro  Deo.  E  t.  ^utcuncfuefuntfitb  itigeferui,  Do-  Ib  c.<.; 
minosfuosomni  honore dignos arbttrentur^ne  nomenDomini  ^doHrinabU- 
(phemetur.^lfn  autemfideles  habent  Deminos  magisfiruiAnt,qutafidelesfimt  (jr  ^^-  ej- 
dtleBi.  Etiterum. ^ui  bene priifunt presbyten,dupltcihonore dtgnihabeantur, 
msxime  qut  laboranttn  verbodfdoctrtna.  Deinde  ad  Titum  idem  ita  mo-  Tit..}.* 
iict.AdrnoaeillosPrincipibusdrpotefiatibusfubdttoseJfe,dicloohedir£. 

C   A    P    V    T      T 1 1.  ^- 

De  Virititibj4S  Frtelatorunu 

PRiMAvirtuseftPiETAS  in Deum,  qux tefte S.  AYGVSTiNoift  A.e.t-' 
Enchiridio,noneftaliud,quamf«//«f  D^/ :  coltmns  autemDeum,aiz 
idem ,  ^de ,  /J>e  dr  charitate.   Hanc  nomine  Sapientise  intellexit  Salo-  Sap.«.  ix, 
mon  cum  fcripllt.   Si  deleciamini fedibus  drfceptris  o  Reges populi,  dtligi- 
te  ftptentiam ,  vt  tn  perpetuitm  regnetis.  Pictate  hac  fidci  operantis  per 
charitatem  apud  Devm  promeruit  quondam  Patriarcha  Abraham,  Generti. 
Vt  in eius  femine benedicerentur  omnes  gentes.  Vnde  concludit Apo-  Gal.i. «. 
llolus.  Igiturqutexfidefunt,benedicenturcumfideliAbraham.  Vis  huius  di- 
uinx  benedi6l:ionis  eluxit  femper  in  Principrbus  &Regibus,quiexi- 
miain  Deumpietateclaruerunt,vtConftantinoMagno,Theodofio, 
Carolo  Magno,  aliis. 

IL  Virtuseft  Vitaexemplaris.VndeinDeuteronomio  dicitMoY-  Dcut.i,y. 
SES.  Dateexvobisvirosfapuntesdr gnaroSidrquorum  conuerfattofit proba- 
^titntnbubusvefirii ,vtponameosvobis  Princi^es.  Et  ApoftolusadTitum 

Fff    z         Epi- 


:):'J 


452-  P  R  ^  L  A  T  O  R  V  M 

Tit.t.  7.         Epifcopum./»  omnihui  teipfumpriehecxem-plum  honorum  oterum.  Et  adTi" 

'•Tim.3.u       motheum de ornnibus  Epifcopis  &  Sacerdotibus.  OporietEptfcopnmir- 

refrehenfihikm  e(Je,fi>hrmm,frudentem ,  ornatum,pudicu?n,hofi?italem ,  Defto- 

rem,  non  vinolentum ,  nonpercufiforem  ,fiedmodefium,  non  littgiofium,non  cupi- 

C.hom.u.     dum,fidfiu&domuihenefrxfofiitum\n  quje  verbaitaS.CHR  y  s  o  s  x  o  Mv  S) 

Cum  dixit  Eptfiopum  debere  ejfe  trreprehenfiihiiem,omne  qenus  virtutU  exprefi 

fit.Itaque  quifiihi  alicmiti  culpx  confictm  efl ,  maUprofeciofiacit  eam  rem  appetens, 

quA  indignumfieper  operafiecit :  non  enim  decet  huitfimodi  regere  ,fiedpottm  regt. 

Eum  quippe,qui  regendos  aliosfiuficipit,  decet  tanta  virtutis  glorta  excellercvt  in- 

flarSoliicAteros  velutiflelUrum  igniculosinfiiofittlgore  ohficuret.  Dehethuiufi- 

modi  'vitamhabereimmactdatam,'vt  omnes  tn  cim  'vitam  veluttin  exemplar  ali- 

G.i.p.c.i,        quodexce//ens inttteantur.EtS.GKEC  oKi\ s  inPA{iova.\i. Scriptum  efiper 

Ofe  p.«.         Prophetam.Laquettsrutn<xpopulimeiSacerdotesmali.  Htncrurfum defiacerdoti- 

ze<  .441^-     hiamallsperProphetam  dominPis  dtcit.PaBifiunt  domui  ifirahelinoffendtculum 

imquttatis.  Nemo  quippein  Ecciefia  ampluts  nocet ,quam  qui peruerfi agens no- 

men  veiordinem  fan^ttatts  habet.Delinquentem  namque  htinc  nemo  redargue- 

repr£fiumit:(Jr  in  exempitmi  ctdpa  vehemeter  extendittir,  quandopro  rciterenttx 

crdinisptccator  honoratur. 

1 1 1.  Virtus,  Amor  iudicij,  vel fapientia',  & iuftiti^e, iuxta illud Mi- 

Mich.3.1.        chxxP  ra^hctx.  Juditeprincipes  lacoh^d^^ducesdomu^  ifiahei.  Nunquidncn 

veflrum eflfetre iudicium,qui odio hahetis honti  cjr  diiigttismalttm ?Et  Sapien- 

Sap.rf.ij. &26  nx.Diiigite lumenfiipicntiii omnes quiprseflis popults.  Muitttudo aritcm  fapicn- 

Sap  i.f.  tiumfimitaseflorbisterrarum,^Rexfaptcmflahiitmentumpopuiiefl.Y.t.Diii- 

Deut.  1. 1«.      giteiuflitiam,qtuiudicatisterramiEt  Moyfes  in  Deuteronomio.Py^ff/'/^»^ 

eis{^nnci^ih\xs)dicen!.Auditeilios,dr-quodiufltimeftiHdicate,fluecitiisfltt//e, 

fiueperegrinm.Nuila  erit  dtflantiaperfionarumittaparutim  audietn^vt  magnum-, 

Exod.  18. II.     ^gc accipietis cuiufiquamperfinam , quia Dci iudictum efi.   EtinExodoDEVS 

ipfeadMoyfen.  Protiide de omni piehe virospotentes ,df  timentes Deum yin 

qttibusfit  "veritas^d-qui  oderint  aturitiam,  d^  confiitueexeis  tribunos  d^  centu- 

riones,df  qttinquagenarios  d^  d'eeanQS,qtiitudicentpoptdumomnitempore.Sihoc 

^'^'^        '^' fieceris,impiehis imperiumD E L  Vnde S. Greg ORivs  adTheodoricum 

&:  Theodebertum  Francorum  V^cgcs. Stimmtim,2.it,  tn  Regihus  henum  efi, 

iufiitic.m  co/ere,acfiua  cutqtte  ttirafirttare :  d^fithie^iu  nonfinere,  qttodpoteflatii 

ej/fieri,fid  qtiod  aquum  eHcuflodtre. 

"  - 1 V.  Virtus ,  Humihtas.  ReStorem  tepofiuertinf,  ait Ecciefiaflicus  cap.^  1. 

no!iexto//i:efloini//ii,quafivnusexipfls.  quam  Chriftus  Apoflohs,cum  ad 

Pra:laturama{pirarent,maximecommendauit.^J^«w4/>?',inquiens,^ 

Matth.  i}.icr.  veftrum,erit mtnifler  vefler.  Et.  Stctitjiiiushominis  non  venit mimflrai^ified 

Matih.  2.0. ;8,  jriiniftrarcdi- dare animamfiuamredemptionempropiultis.  Et  D.Pi  T  R v  i  k\ 

i.Pat.j.t.       t^iiicAii^notc.  Pitficiteqtdmv<>lm  efl  gregemDELpromdentes  non  coa^^yfiei 

(JontA- 


S     T     A     T     V     S.  415 

fbontarjcefcundnm  T)eum;neque  vt  domnantcs  in  cleris  ,fidfonmfaciigrcgis 
fx^ww^.  Hluftic  cxemplum  habcmus  in  Chrifto  Domino,qui  licet  eC- 
(et  Prmccps  paftorum,  &  Dominus  viominantium,tamen  cumadmi- 
randahumilitate  fuorumdifcipulorum  pedes  lauit,  mcritoomnibus 
Prxlatis  imitandum ,  maxime  cum  lotionc  pcradta  dixerit.  Exemplum 
dedivobii iVt cjacmadmodum  ego  fecivobis ^itacj^-vos faciatis.  Imitatus eft  'o^n- 13  if' 
certe  aliquando  in  alio  licct  generc  S.Avgvstinvs,  cum  populum  ^^  ,1^^' 
fuumpro  concioneita  eft  allocutus.  Viucrfarumergo  f«r4r«w , inquit, 
djltbui  ac  dijficultatihus  conturbatu^f  quernforte  non^ut  pofeebat  audiuif  quem 
trijliui  quam  opus  erat  ajpexifein  quem  "jerbum  durius,quam  oportebat  emifi:fi 
quem  corde  contribuUtum,CT  opis indigum rcfponfisne inccngrua  conturbaui  fi 
quempaupercm  mihi  tn  aliudtntento  importunius  infiflentem  'uelpr&termifi,vel 
dijiult , 'veletiamnutu  ajpero  contrifiaut  :fiquisinfua  confiientia  nonagnouity 
qnoddeillohumanitusfiifpicatusfiimjvos  qutbusprohis  atque  huiufinodt ofjen- 
Jis  effe  me fateor  debttorem  ,  fimid mevefirum crcdite debttorem.  Nam pullos 
quosfouetftpe  in  angtfiiis ,  (ed  non  totopedis  pondere  calcat ,  dr  mater ,  nec  ide» 
definit  e(fe  mater.Dtmtttite,vt  dimittatitr  'vobis.Dimittite  amati  vos  debtta  dif- 
fcultatis,  qiii  nec  contra  inimicos  debita  crudelitatis  tenere  debetis .Adfummamt 
omnesnjosobfecro^commendareDomtno curam^rovobismeam.  LegeGRE- 
GOR.i<5^.moral.  c.zi. 

V.  VirtuSjManfuetudo.  NamapudEzechiclemarguunturpafto-  Ezecl»-^-*** 
res  Ilrahel,qui  cum  aufieritatetmperabantgregi,drcumpotctia.  Vnde  Chri- 
(kns ad  A.poi\o\os. Ecceego  mittovos,ficutouesinmedtoluporum.Qu\dou.e  *"  •  ^  •  • 
manructiusrQuaeverbaexponensinEuangeliaS.GR-EGORivs.^/Vw?^  ""'  *^' 
agni,\n^mtyinter  lupos  mitttrnur^vt  fenfiim  feruantes  innocentix ,  morfiim  ma- 
Ittixnon  habeamus.  ^ut  entm  locumprxdtcationisfifcipit,malainferrenonde- 
bet,fcdtolcrare,vt  ex  ipftfua  manfttetudine  iramfiuientiim  mitiget.  Hae  vir- 
tutc  qiiia  excelluerat  MoyfeSjidcirco  populi  Ifrahelitici  dux  a  Deo 
conftitutus  eft.  dequoita  B.  Hieronymvs  adTheophilum  aduer- 
fus  errorcs  1  oannis  Hierofolymitani.  D  VXtlle  ifraheltttci  exercitus,qui 
decem  plagis  afflixerat  /Egyptum,^  adcuius  imperium  ccclum  ^  terra  df  maria. 
feruiebant,tntercunBos  homines,quostuncterragenerauit ,  manfuetifiimtaprx- 
dicatur.  Et  tdeo per  quadraginta  annos  obtinuit  principatum ,  qiiia  potefatisfit- 
perbtam  kvitate  d"  manfuctudtne  temperabat.  Lapida  batur  apopulo,  d^pro  Lipi- 
danttbus  rogabat :  quia  pottus  deleri  ipfi  vult  de  Itbro  D  EI,ne  comniifiusfibi  grex 
pereat.  Cuptebat  enim  iltum  tmitartpafiorem ,  quemfiiebat  etiam  crrantes  ouei 
fuis  humcrts  portatinum. 

;.    VI.  Viitus,Patientia,  &:maximeintoIerandisfubie(5torumviEiis. 
Sluienim  pattens  efl  ,A\tS^\omon,multa  gubernatur  fapientia :  qui  autem  ^*n-^^'^^*'^^' 
pattens€^,exdtatflul(itfamfuam.  Vade  Apoftolu5. J>f^^w/^,inquit,wj7/>- •  ^^^' ' ^'  ** 

Fff    }  mtores 


414  P  R  7£  L  A  T  O  R  V  M 

G»t.(.  i.        fnioresimhecillitatesinJirrKorumfuJlinere.,  drnon  nohtsflacere.V.t tm^m.Trs- 

tres ,  dr  fifraoccupAtntfuerit  hmio  tn  altquo  deli^to ,  vos  quijpirituales  ejlis  hu- 

iujmodi  tnjlruite  inJpiritu.ienitatU,confiderans  teiffum,  ned^tu  tenterU.  Alter 

altertHS onerxjiortate.  Hoc ontts,  fciibit  iii  cpiftola ad  Prselatum  quendam 

&=P7»  ^.'^EKViK'BJDY$,animarum  ejldrinfrmarum.  Nimqu&fanix.funt,tortari 

non  inMgent,acper  hoc  nec  onitsfunt.  §lupfcunque  igitur  de  titis  inueneris  trijles, 

<  fufillanimes ,  murmuriofos,tpJorum  te  Patrem ,  ipjorum  te  noueris ejfe  Ahhatem. 

Confolando ,  exhortando ,  increpando  agis  opits  tuum  ,portas  ontts  tuum,  (^por- 

tandofanas,quosfanandofortas.Si  quis  vero  itafanus  ejl^-vt  magis  iuuet  te,quam 

iuuetur ate, huitts te no Patrem,Jedparem,comitem, non Ahhatem agnofias.  S. 

<Jc.?.  Gregorivs  inalterapartePaftoralisdocethanc  patientiamaPra;- 

latis quoque feruandam ,  cumiuftearguuntura  fubditis.  Nemoquippe 

eB,z\.t,qut  tta  viuat,vt  altquatenusmn  deltnquat.  Ille  ergo  feipfo  ampUiu  veri- 

Galiii.         tatem defiderat amart,quifihi a nullo vult contra verttatem parci .  Htnc etenim 

i.Reg-S-  Petrustncrepattonem Pauli  Ithenter  accipit.  Htnc Dauid increpationemfuhdtti 

humiliter  audiuit ,  quia  ReBores  honi,dumpriuato  dtUgere  amoreje  nefctunt ,  h- 

heri£j>uritatis  verhum  ajuhditis  ohfequium  humtUtatts  credunt.  Verum  &pa- 

Ch.hotn.w.     tientiaopuscumimuftearguuntur,vtnotauit  CHRYsosx.inepifto- 

lam ad Timotheum.   Ef  entm,inquit,Pr£latus Unguis innumeris propofttu 

adlacerandum :  aUtts  culpat,aUtts  laudat,aUws  detrahtt,  aUtis  compofitionem  in  itu 

trahtt,magnaj^  illt  conftantta  adifta  toleranda  optts  ejl. 

VII.  Virtus ,  Amor  magnus  erga  fubditos.  Bontts  enim paftor ,zix. 

Chriftus  apud  loznncm, animamfiiam  datpro  ouihusjitis.  Et  de  fe.  Ego 

lQan.io.u.      Jum paftor  honus  ,  d^  animam  meam  ponopro  ouihfts  meis.  Et  B.  loanncs. 

i.loin.j.  i^.   ^0f  dehemus  animas  pro ftatrihus  ponere.   Qua  dere  prxclare  idcm  au- 

c.ferra.i?.      reum  os in epiftolam ad Romanos.  Initium , z\t,fumendum aproximi di- 

loan.  tf.         leBierte ,  vt  Paftor  idmuneris  accipiat.  Vnde  Petro  dicehat  Chriftus.  Pafce  oues 

meas.  Chrifttim  enim  dtUgens^dfgregem  ilUus  vtique  dtUgit.  Et  C^ioyfen  tunt 

■primum  fuper  popuium  luddorum  pofutt ,  quando  qua  efjet  in  tlUm  heneuolen- 

I  Reg.  1 7.      tia  re  ipfa  iam  decUrauerat.   Dattid  quoqtic  ftmiU  modo  regni  fufcepit  guher- 

nationem ,  pofteaqu&m  apparuerat ,  quam  amico  ejjet  tn  populum  ajfectu.  It* 

quippe  iuttenis  adhuc  popuU  cauja  doUtit  ac  T^kuit ,  vt  &  animam  fuam  ex- 

Ib.  I  *•  foneret ,  cum  videret  harharum  PhtUftmm ,  quem  occtdtt.  Et  Samuel  quoque 

amatorpopuU  erat,  vndedicehat.  K^hfitamehocpeccatum,vtcefJemprovohis 

.orare  Dominum.Et  PauUts  mukoplus  omnihus  ardebat  ergo  fithdttos.  Et  Chri- 

loan.io.  n.     y^^^  optimipaftoris  cAnonemferensdixit.  Bonuspaftor ammamfuam  datpro  oui- 

busfttis. 

y  1 1 1.  VirtuSjStudium  vit^e  contemplatiux  &  adtiua;,  conuenien- 

». iijn.*.i».    termonitoPaulinoadantiftitemTimothcum.  Exemplum  eftofideUum 

in  verhoyin  conuerfatione,in  charitate ,  infide ,  in  caftitate.  Dum  venio  attende 

kHiih 


S    T     A     T    V     S;  41J 

UcfionitexhortatiotthdoiTrinte.  VndeS.  Avgvstinvs  lib.  151.de ciuita-Ac  15. 
te  r>E I.  Extrihtnillii ,  ait ,  vit£ generthuSyOttofo ,  acfuofo  drex  vtroque com- 
fofito,qtumtiiifalua_fid€  efuifsitte  fofftt  in  quoiibet  eorum  vitam  ducere,  d^  ad 
fempiternapramiaperaemre ,  interefi  tamen ,  quidamore  teneat  veritatis ,  quid 
offjcio  chantatis  impendat.  Necfic  qHifquedebet  effe  otiofm^njt  in  eodem  otio 
•vtilitatem  non  cogitet  froximi:  nec fic  aciuoftis,  vt  contempiatienem  nonre- 
quirat  DEI.  In  otio  non  iners  'vacatio  deieclare  dehet ,  fed.aut  inquijitio ,  atft 
inuentw  veritatis:  vt  inea  quifjue  profciat ,  dr  quodtnuenerit  ,aiteri  nonin- 
uideat.  In  actione  vero  non  amandm  efi  honor  in  hac  vita  ,fuepotentia ,  quo~ 
niam  omnia  vana  fub  foie,fed optis  ipfum ,  quodper  eundem  honorem  'velfo- 
tentiam  fit,ftreCte  atque  'vtiliter  ft:id  efl  yVt  vaieat  ad  eamfaltitem  fuhdtto- 
rum,qu£ficundtmDEV Meji.  Ecpaulopoft.  ^uamohrem otiumfandtum 
quartt  charitasveritatis ,  negotium  lufum  fufcipit  necefitas  charitatis.  §luam 
Jarcinamfnuiiu^  tmpontt,percipiendx  atque  intuendxvacandum  eft  veritati.  Si- 
atttemimponitur,f(ftpienda  eftpropter  ciraritatis  necefftatem.Sed  necfic  omni- 
modo  veritatis  deiectatio  defirenda  eH,nefuhtrahattir  iilafuauitits ,  (^  epprimat 
^anecefitas.  Idem  Studium  in  Paftore req^uint  S.  Gregorivs  fe-G.e.j.infinc; 
cunda  parte  Paftoralis. 

G    A    P    V    T       I  Vv 

"De  Officio  Vr^latorum* 

TJRiMVM  officiumPrxIatorumeftcognofcere  fubditos,iuxtaiIlud  Prou.17.  i\\ 
■^  SzXomoms. Dtiigenteragnofievuitumpecoristui^tuofifuegregesconfidera. 
Et  Chriftus  Dominus  aitde  fe.  Egofumpaftorhontis,(^cognofioouesmeas,  I0a11.10.r4.' 
C^cognofiuntmemete.Sicutn3uitmePater,d^egoagnofio  Patrem.  Quorurrk 
verborum  fenfus  eft.    Sicut  nouit  me  Patcr ,  &  ego  agnofeo  Pa- 
tf em,ita ego agnofcooues mea^;  & cognofcunt me  mea,*.   Qua  com- 
paratione  exduabus  compofita  Chriftusdeclarat,ita  fe  fuascogno- 
fcere  oues,itaamare ,  ita  earum  curam  gerere,  quemadmodum  fe  Pa- 
ter  cognofcit ,  amat ,  curamque  habeat ,  &:  ita  fe  ab  ouibus  fuis  cogno- 
fci,quemadmodumafePater  fuus  cognofcirur.  Vnde  S.  Hierony-  H.cir.' 
M V s  Ub.3 . commentariorum m  Prouerbia Salomonis Paftortdicttur Ec-  Pfo»'' *7  m' 
clefix.  DtUgenter  adhthe  caram  eis  -,  quihtts  te  pr^effe  contigerit,agnefie  animoi 
alt$i^finguiorum,drfiqutdin  eis  intijfordtdantisintteneris,citiiu  caftigare  me- 
mento. 

II.  Officiumeft/ubditosverbo  Sc cxem^lo enidive.Dahovohupafto-  i".3.i,: 
m,inquit  De  V  s  apud leremiam, iuxta cor meum,drpaficent vosfiientia & 
doctrina.  HincB.Paulus  adTim.otheumabEpifcopoexigit.vtiitDo-  i.Tim.j.i. 
^ox,\^i\xmc3^m.Q\\.tx.)yx.atte?}datfihtd'-doUrin^i  quo  fe,auditorefq;  fuos  •i.Tmj.^.irf- 

faluo.*: 


41^  PR^LATORVM 

Tit.ir.  faluos faciat.  Titum quoque Epifcopum itaalloquitur. Tuautem loqv 

re,qu£  decetfiriAm  doBrimm.  Et  cum  aliquot  fan.-e  doQcnnx  capita  com- 
memoraflet.  Hm,  mquit,  locfuere  cr  exhortare,  ^  arguecum  omnimperio. 
Eph.*."'        DeindeinepiftolaadEphelioS:,  cumdixifTet.  Ettpfe dedit  quofdamqui- 
dem  Apojlolos,quofiiam autem  Prophetas,  alios  vero  Buangelifias ,  mox  fubdit, 
alios  autem  pajiores  dr  dociores ,'m6Licz.ns  pafrorcs  debere  efle  doftores. 
A.ep-  J9-         Vnd^  S.  A V  G  V  s  T I N  V  s  ad  Paulinum.  Pajlores,  inquit,  ^dociores,  quos 
maxime  vt  dtfcernerem  iwlutfi,eofde  puto  effe,ficut  d^tiht  'vifum  efl,vtnon  alios 
taJlores,alios  doclores  intelligAmuSyfedideo  cumprtzdtxijfet  ,pafores,fubitmxiJfe 
doBores ,  vt  intelltgerent  paflcres  ad  ojjiciumfuumpertinere  do^lrinam.  E  t  S . 
„i-j,j.  HiERONYMvs  in  commentariisadEphefios.  NonaitV dulus, aliosau- 

tempafores odr aliosmagifros,fedaliospafiores  d^magiflros,vt  qiiipafor  esU 
effe  debeat  dr  magifer-.necin  Ecclefiis  quamuls  fanBursJit  ,pa(lorlsfiht  nomen  af 
Q  t.T).c.4.       fumere,mfipoJfft docere quospafcit.  -S'^r£'r^(?.f,fcribitin  Pafiorali  S.Greg  o- 
R I V  s  ,fipr&dtcationis  eft  nefcius,quam  clamoris  vocem  daturtu  eHpr.zco  fnuttis? 
KSt.  !■?•  Hinc  eji  enim^qiiodfiuperpaftoresprimos  in  Itnguarum  (pecte  Spiritu-s  San^u^s  in- 

fedit:quianimiru7n  qtios  repUuertt,de fie  protinu^s  loquentesfiacit  .Htnc  Moyfiiprx- 
Exo(3.i.8-5J-      cipitur ,  vt  tahernactili  fiacerdos  ingrediens  ttntinnahidis  ambiatur ,  vt  videlicet 
'vocesprAdicattoniihabeat ,ne fiuperniJfeBatoris  iudicium  exfiilentio  ojfendat. 
Scriptum  quippe  eft.  Audiatttrfontttis ,  qtiando  ingreditur  velegredittirfian^ua- 
rium  in  conJJeBu  Domini ,  c^  non  moriatur. 
luc  ii.Ki^-  III.  cumfolicitudinc6c:vigilantiapr3ee{re.VultenimChrifluspa- 

tremfamilias  vigilare.  Hoc,\nQ^\tnsficttote,quoniamfifictret  p/tterfiamilias, 
qua  horafitir ventret,vigilaret vtique ,  S- nonfitneret perfodi domiimfiuam.  Et 
Aa.io.i8-       Apoflolus  ad  maiores  natuEcclefiaedixit.  Attendite  vobi* &vriiuerfio 
gregi,in  quo  vos  Spirittu  San^mpofiuit  Epificopos,regere  Ecclefiam  Dei,quam  ac- 
qutftuit fiangiiine fiuo.  Egoficio  quoniam  intrahuntpoji dificejiionem  meam  lupt ra- 
Rom.n.  8.      pacesinvos,nonparentesgrcgi.  Propter quod vigilate.  Eta.dKoma.nos.  Ha- 
bentesautemdonationesfiecundumgratiamfiiuequidocettn  doclrtna,qui exhor- 
taturin  exhortando,quipr£eft  infioltcitudtnc ,  quimifereturin  hilarttate.  Et  ad 
Hcb.ij.  17.      Hebrxos .  Oheditepr^pofittis  veftris,  drfiubiaceteeis.  Jpfit  entmpcruigilant ,quafii 
froammibtuveftrisrationemredditurt.  Hac vero  folicitudinis &vigilan- 
i.Cor.n.2«.     tixlaudeegregie  excelluitipfe  Apofi:olus,cuiincumbcbat,vt  ipfein 
epiftola  altera  ad  Corinthios  loquitur  ,  fiolicitudo  omnium  Ecclefiiarum. 
'Cht.hom.i;.    2^«?y?^«iinquit iii eundem iocum  S.  Chv.y sost .vnifiolidomui praefty 
ttc  miniftros  ha  bet  S"  dijpenfiatores  ac  curatores,fi£pepr£  ctiris  neque  rejpirat,tam- 
etftintra  domum  nemo  obturhef.  quiergo  non  vnitis  domus  fedciuitatum  acpo- 
pubrum  d^  gentium,ac  totitis  orhis  curam  gerit,dr  quidemprotantis  negotiis,^^ 
tot  inuadentihmfiolus  exifiiens ,  d^-  tamfioltcitui,vtpaterprofiliis,cogita  quidfiu- 
T6./.Bibl.PP.  ftififf^fit,  Vnde  Athanasivs  Patriarcha  Confiantinopolitanus 

epifto- 


S    T    A     T     V     S.  417 

epiftolaquiiitaadEpifcopos.  Horrihil€S,'ma^\t,frofeclofuntmimnobU 
t)a.[loribuspropoJitte,nifvigilauerimtii,quibfts  mandatum  commijjum^  ejltra' 
dere  conferuis ,  tum  verbo ,  tumfa£iis  vera  dogmata  ^  vita  perfe^fte  normam^ 
tumrepofiere  rationem progrejfui Jpiritualii ,  vigilater  tuba  canere  neromphiea 
animam  alicuiu^ corrtpiat ,  alioqui  ex  manibtis  nojlrit  repetendam.  E  t  S .  G  R  e -  ■''•♦■<=?•;»- 
G  o B. I V  s  ad  loannem  Epifcopum  primx  luftinianx.  Ejiote,2i\t, in cujlo- 
diacommijp gregii  vtgilmtes atque foliciti ,  df  difiiplin,e%eb  dtj}riiti,nelttptis 
infidians ,  nec  ouilettirbare  dominicum^  nec  nocere  ouibtis  dtquafiaiidis  occafione 
frxualeat.Sacerd»tijpr£rogatiuam,fi re6la  confideratione penfimta  ,folicitis  dr 
bene gerentibm  in  honorem ,  negligentibtis  autemprofeclo  erit  in  ontts.  Sicut  igi- 
tur  laborantes  (Jr  circa  animartirnfalutem fiolicitos  hoc  nomen  ante  Deum  ater- 
nam  ducit  adgbriam ,  ita  defides  ac  torpentes  vrget  adpcenam. 

I  V.eft,delmquentes  ex  zelocorripere.NamDEVs  adIfaiamC/4-  ifa.p.i. 
mayinc^ViitineceJfes , quafituba exalta  vocem tuam ,  dr annunciapoptdo meofce- 
leraeorum,dfdomttiIacobpeccataeorftm.  EtPaulusEpifcopo  Timotheo.  i.Tim.j.jo. 
Teccantescoram omnibtt^s iirgtie,vt Qrcizteritimorem habeant. EtTito. Increpa  T't.i. ij, 
i//os,ncmpc  Cretenfes,  dure ,  vtfiamfiintinfide.  Et kereticum  hominempofi  T''^  '•  ^°- 
vnam  c^firttndam  correptionem  deuita.lhidcm  aitEpifcopum  debeream-  Tit.«.j». 
•p\citi,eftm,quifecrttndumdocIrinamefifidelemfirmonem,vtpotensfitexhor- 
tariin doffrinafina ^ cos qiti conrradicunt arguere .Hocxclo S.IoannesBa-  ^^"'^ '  ''• 
ptiftadelinquentes  corripuit  Pharifxos  &:Sadduc20S  atq;  ipfum  He-    *""•'+•'♦• 
rodem  regem.  Hoc  zelo  in  Scribas  &  Pharifseos  longa  oratione  inue-  Matth.1j.15. 
ftuseftapud  Mattha:umChriftusDominus,&  ementes  ac  venden- 
tcs  templo  Hierofolymitano  apud  D.Ioannem  exturbauit,dicens.iVb-  '"*"  *•  '^* 
/itefacere dofnttm patris mei domum negotiationis.  Hoc  zelo  S.  Petrus  Apo-    ^  ''■**** 
ftolus  Simoni  Mago  reftitit ,  &  Ananiam  ac  Saphiram  e  medio  fuftu-  ^^  ^-  '• 
lit.  Hoczelodenique&S.Paulusinceftuofum  anathematemultauit,  ^■^°'-5-^- 
ac  Hymeneum  &  Alexandrum  Satani- tradidit.Quo  zelo  qui  deftitu- '  •^'"'  '•*"• 
ti funt his verbis reprchendit in Paftorali S.  Gregorivs.  Sdpe Re^o- d p-c-4- 
resimprouidi  humnnam  amittere  gratiam  formidantes  loqui  /ibere  recfaperti- 
7Hefcunt,dr tuxtaveritatis vocemneqttaqttam  tamgregis  cufiodiApafiortimfiu- 
diofedmercenariortim  vtce  defieruiunt,quia  veniente  Itipofugiunt ,  dttmfie  fitbfi- 
ientioahficondunt.  Binc namque eos per Prophetam domtnttstncrepat dicens.  Ca-  l^a^T* >o. 
nes mutinonvalentes latrare.  Htncrurfium  queritur  dicens.  Non afiendifiii ex  '^^if^-\\-i- 
aduerfio,nec  oppofiutflis  murttmpro  domo  Jfrahei,vtfiaretis  inprdio  in  dte  Domi- 
ni,  Ex aduerfo  quippe afcendere,efipro  defienfione gregis  voce  Itbera  huitu  mundi 
poteflatihffs  contraire:(Jr  tn  die  Domtni  tnpr&Uofiare,  efiprauis  decertantibus  ex 
itt^ttiiC amore refifiere.Et S. Av Gv srit^v s  pnmolibro,deCiuitateDEi.  ^*''*" 
AdhocJpeculatores,hoc  e(i,populorum  Frdpoftti  confiitutifiunt  in  Ecclefiis,vt  non 
pxrcant  obiurgandopeccata.  Nec  ideo  tamen  ah  hmufcmodi  cttlpapenitus  aUenus 

Ggg  eH 


4i8  PR^LATORVM 

eftyqui  iicet  pr^o/iffis  non  [it,in  eii  tarmn  -vlixhuiiis  necejiitdts  cenitwritHry 
,        -/KHlta  monendA  velarguenda  nouit ,  d>'  negl.'(^it,deuitans  eorii  cffenjionespropter 
il'a,quibus  in  hac  ziita  non  tndehitis  ■vtittir.fedplus  cjuam  dehuit,  dekBatur. 

V.  efl:,errantes  oues  reducerejqux  perierunr  qiiacrerejSgras  fana-r 
rcjdebilesconfoliciare,  confradas  alligare :  nam  Dev  s  ipfeapudEze- 
lcr74,t.         chielem  contrariumfacientes  grauitercoarguit,dicens.  F/«  Pafioribus 
lJrahel,(juipafiehantJemetipfos.  ^pdinfirmumfuit,non  confilidaftii,  dr  qnod 
agrotum,nenfanafiis  -,  qusd  confia^um  efi ,  non  alligafils,  (^  quod  ahicilum  efiy. 
non  reduxifiii:^  cfuodperierat,non  quajiftis.   Et  dijperfafimt  oues  meA,eo  quod 
Gpaft.p.  1. cr. yi0„  eJJetpafior.Q^xvet}:)2.t\^oncm S.Gre g oRi v s. ^/i-^t?;/;;?, inquit, 
reducitur  cum  quijque  in  culpa  lapjlts  adfiatum  iufittia  ex  paflcralis  folicitudinii 
'vigore  reuocatur.   ¥ra£turam  -vero  ligamen  afirtngit ,  cum  culpam  difiiplina  dc^ 
pnmityneplaga  zijque  adinteritum  defluat,fi  hanc  dijhtclionis fiuentas  non  co- 
arcfat.  &edfapedeteriuifiangitur,cumfia&ura  incaute  colligatur,ita,  'vtgrauiuA 
fcifitiramfintiat,fihanc immoderatim ligamenta confiringant.  Vnde necejfe ejfy 
'vtcumpeccati  'vulnusin  fiihditis  carrigendorefiringitur ,magna fifolicitudtne 
etiam  difiriSioripfe  moderetur  ,quatenu^  fiic  iura  dijciplinix.  contra  delinqtientes 
exerceaty^vtpietatis  vifiera  non  amittat.  Curandttm  quippe  eU ,  vt  reiioremfttb- 
H-"'n€.j4'        ditk j drmatrempietas ,patrem  exhibeat difciplina.  EtS.  Hieronymvs: 
lib.ii.commentariorum eadem  verba explanans.  Adpafiores, ■\\x.,lfraheL 
fermo  dirigitur ,  quos  'velReges  'velPrincipes,  Scrihas  cr  Pharijkos ,  ac  Magifiros 
ludaici  popult  debemtis  accipere :  velcerte  i»  Euangelico  populo  Epifcopos ,  preshy- 
teros  cJ^diaconos,crc.  qui  qtiodinjirmum  efi,nen  confortant.  (jAdquosmitti-^ 
turfermodiuinii4,dequofcriptume(iin Pfalmis.   ^Ji^ifit  verbumfuum ^fana- 
mt  eos ,  dr  eripuit  eos  de  corruptiomhiis  eorum.  Et  quedfiaclum  efi,ait,  non  aUi- 
gant,  nequaqtiam  mortalia  inpopults  confiderantes  vulnera :  qualts  eji  adulter, 
homictda  ,facrilegus.  Et  quod  ahteclum  eji  ,fiue  quoderrare  viderint  non  redtt  ■ 
cunt  ypermittcntes  eos  ab  harettcis  dectpi.  Et  qttod perierit ,  non  requirtint  non, 
tamperditosfaluarecupientes  quam  eos  quifunt  ia  Ecclefiis  deuorare.   Etdijper- 
fusefipopulus  velvitiis,velerr0reh<ereticorttm,eo  qtiodnonejfet pafior  bonusT, 
quiponeret antmam fuampro otithns.  Exemplvm  officij huius propofuit. 
Cbrirtus  apud  MatthcCum  &  Lucam  in  parabolapaftoris  ouiumha- 
bentrscentumoues.vnamque  errantem  rcliftis  ^9.  qu2rencis,eam- 
quc  de  ie  expofuit  dicens.  Venit  enim  filtus  hominis  faluare  quod  peri-, 
erat, 

V  L  eft  fa:pe  pro  felici  gubernatione  auxilium  Principis  Paftorum^ 

per  preccs  implorare.  Nam  cum  Pr^elatus  cmnis  confilio  &  iudicia 

Ifa  7.  t  i.        exceUcre  dtthc-it  ,vt  fiat reprobare  malttm  dr  eligere banum,dr difim^uerer 

y«i:t  7.S,       vt  Dcus ad  Moy/en  \oc[\x^hamx ,intcr fanguincm ^ fanguinem,  caufiim ejf 

cfiufmy  Upram  d^  lepram.  id  a  Deo  flagirauit  primo  Rex Day  i  d  currk 

dixit^ 


P&1,10..*. 


5     T     A    T     V     S.  41^ 

^ixit.DeusiadiciumtuumRegida.dcindc &SalomonjCum tamcnei optio  iPat.i, 
dataeflecquiaiiis  pcteadi.Da,iaqmcns, mihifipientiam  ^  intelligetiam, 
r>t  ingreeUar  d^  egrediar  corapofulo  tuo.^uii  eaimpoteft  hiicpopulu  tuum  digne, 
quitamgrandis  eji,iudicare?y  ndc  S.BERNARDVsin  veiba.  Ecce  nos  re- 
liquimus  omnia.  Ftilii leffto.,vti/is eruditioefi,in(iuit,  PaJI-oriyJedmulto ma- 
gii  vn^io  (  Spiritw  Sancli )  necejfaria ,  quippe  (juafoh.  docet  dc  omnibns.  Vn- 
de  autemfcire  videbitur ,  qtMfit  voltmt.<u  D  E  ibona ,  cjrbeneplxcens  ^pcrfe^ 
ifa,qui  necpulfare,nec  qtt&rere,  necpetere  confuetdt,  qiti  donec  alienarum  curam 
fifciperet  animartim,nunquamfuAgeffiffectiTmi,fedm  vano  iMfm  efi  eam  ac- 
cepijfe  ?  Apoftolus  quoque  Paulus  tuorum  Theflalonicen/Ium  inuo- 
cauit  preces,quolaKpra:d.icationis  Euangelicxcurfuseflet  feliciox. 
De cetero  ^inc^viicns, Jratres  or.ite pro  nohis,  vtfermo  D E I  currat ,  dr  f^^^'- a.xhcrj  1. 
jicettir. 

VII.  Maiorum  decreta  &  traditiones  tueri,  iuxta  monicum  illud 

Moy  (is.CMemento  dierum  antiquorum,cogita  nenerationesfingulas ,  interroga  Oeut.  31,7. 
jKitrem  tt!tt}n,& anmncixbit  tibi^maiores tues cr  dicent tibi.  &  leremia;.  State 
fttper  viAS ,  (jr  vidcte,dr  interrogate  defemttis  antiquii ,  quinfit  via  b(ma,dr  *m- 
biilateinea.  &  Apoflioli :idTh.cff:i\oniccnk.s.'Tenete traditiones,quas didi-  iThcri.iy. 
ciJHsfitteperfirmonem,fiueperepifiolajnnofiram.  EtadTimotheum.  OTi-  '•Tiin.4.10. 
rKOtheedepofittumctfiodi ,deuitans prophanas  vacum  nouitates.  VndeloAN. 
Ca  s  s  1  a  n  V  s  agens  de  Prcefeclis  monachorum.  NuliMcongregationifra-  Clib.i. c.j. 
irum  pn^uturm  eligitur,priufquam  idem  qtii  pr/eficiendtis  efi,quidobtemperatu- 
risoporteat  imperart  obediendo  dtdicerit ,  d^quid  iunioribas  tradere  debeat  in- 
fiitutisfeniorumftteritajfecutm.  Et  paulo  poCi.ldeo  diuerfitatcsregularumper 
cxteras  protiinctas  cernimus  tfiirpatas,  qtiod plertmque  fcniortan  infiitutionis 
monafieriis pr<eejfe  audemus ,  df  Abbates  nos  ante  qtt.tm  difcipuhs  profieffi  quod 
lihitumfuent  fiattiimus  ,promptiores  nofirortim  inuentorum  cufiodtam  exige- 
re,  quam  examinatam  matorum  ferture  doclrinam.  Hinc  liquet  laudabi- 
lemefl^e  morem  prouinciarmTiA'EccIeflarum,in  quibusnonantcad 
dignitatcs  &:  Prxiacuras  aditus  datur,  quam  in  fidem  CathoHcam  Ro- 
manam ,  aliorumque  prifcorum  ftatutorum  obferuationem  follemni 
rituiurarint. 

VIII.  Officium,adaItiores  gradus  &:dignitates  nonaliosproue- 
hcrequambeaemeritos.  VndeChriftusapudMatchanim.  ^msptttas  Matth.t4.4,. 
efifideUsfertius  drprudens,queni  coufiituitDominusfuperfamHiamfuam,vt  det 
illicibumintemporefEt S.  Paulusad Timothcum.Manttscitonemintimpo-  i.Tim.j.n. 

fiieris,ne^communicauerispeccatis  alienis.  EtadHebrxos.  Nec quifquamfihi 

fumit  honorem  ,fedqui  vocattir  a  Deo  tanquam  K^aron.  &  S.  loannes.  2\^- 110411.4.1. 

lite  omni  Jpiritttt  credere  ,fed  prohate  Jpiritus  ,  fi  ex  Deo  fitnt.   Qxiare  S. 

Ber N  A RD vs  agens  de  monafteriis  Iibro  quarto ,  de  confideratione./»  8-  e  4« 

Ggg     2         montk-^ 


410  PR^LATORVM 

monnfteru ,  inquic  >  admittuntur  homines  (peproftciendi:  at  offcia  bonosfaciliuy 
recipiunt,qtiamfaciunt  .^are  adea^viros  probatos  oportet  deUgi,non  probandos. 
Loe.«it.  CerteapudB.LucamlegimusDominumperno£taffeinoratione,an- 
Aa.13./.  tequam  Apoftolos  defignaret.Et  in  Eccleiia  more  ab  Apoftolicis  tem- 
poribus  dedufto  non  fiunt  OrdinationeSjniiiprxuio  ieiunio  &ora- 
tionejnempein^.Temporibus. 

IX. eftjfcifcitarxaliorum  de  feopiniones,quemadmodum  fecit 
Matth.  16.11.     Chriftus  Dominus  ,  cum  interrogauit  difcipulos  fuos.  ^tMm  dicunt 
LhV  ^is'^       ^omines  ejfefiliumhominis  ?  Legimus  hoc  exemplum  multos  Reges  & 
P.ep.iz.'        Principes  imitatos.  B.  Pet  r  vs  Damiani  Cardinalis  libro  Epi- 
ftolarum  feptimo  ita  fcribit  de  quodam  O  berto  Marchione  Thufcix. 
Hicfepe  dum  equitaret ,  comitum  cuneos  dtmitiere  confucuerat ,  ^  velfolus ,  •vel 
'vno  ajfecla  contentus  longiuspr&cedebat ,  cir  tunc  agricolas  -velopiliones  hu  com- 
pellabat affatibus.  ^uidvobk ,inquit,  videtur de  Marchione  i/h^quem  dicunt? 
nunquidnon  crudelU  dr  impiuspatiperes  opprimit,  terram  diffipat  ^  cuncla  di- 
tioniifuts.  benaprofligat  ?  Adqtiodtlli.abft  aiunt ,  ahfit,fafitm  eftpenitus,o  homa 
quodloqtieris.Fiuat  ,optamus,  viuattlla  poteftas  adreftigmm  pauperum,  (jrpro- 
fperefloreat  ad  ommum  ctijiodiam fiibie£iorum.  fluod  ille  atidiens ,  extiltabat 
in  Domino.   Porro  autcm  cum  de  fe  quid  diceretur  mquireret ,  quidaliud,quam 
noflri  redemptoris  imitabattir  exemplum?  Slm  mmirum  cttm  emmaproculdtibio 
noffet,a  difciptilis  tamen ,  vclut  nefcius  inqttirebat.  £luem  dtcunt  homtnes  fffefi- 
lium  homtnis?cui  cum  illi  diticrfas  hominum  optniones  exprimerent,addidit.  Vos 
mtem  quem  me  effc  d.icitts?Scilicet ,  vt  Rex  angclorumformam  daret  Refioribus 
hominu,quatenus  non  qutdtn  os  eorum  affentatorie  dicatur ,  attendant  ,fedquod 
eorum  teftimontum  apud  abftntes  habeatur  ,inquirant  ftcque  qtiodin  fe  repre- 
henfibile  ex  eorumfama  deprehenderint,  corrigantiadexequenda  vero  bena,qu.f 
defe  dicere  cognouerint ,  atndius  inttdefcant.. 

C    A    P    V     T       V. 

*T>e  Vitiis  praciputs  Pralatorum.. 

Bcd.io.K..  DRiMVM  Vitiumeft,i£T  AS  irudoneagradui  veldignitati.^<e//^/V^r- 
ra,3.itEcclcfiziics,cuius Rexpuer eft, c^cttiusprincipesmanecomedunt.  Et 

1&.3.4.  apudlfaiamDEv  s  iratus minatur  fe  daturum  iuuenes  Principes.  Et 

lerem.1.7.       dabo ,inquicns  ,pueros Prtncipes  eorum.  Etleremiasfapientiacanefcens. 

3  Reg.  II.  prohibetur  a  Deo  dicere  fepuerum  efte.Roboam  certe  iuniorum  vfus 
confilio  regnum  perdidit ,  vt  eft in  Regum ludaicorum  hiftoria.   Vn- 

B.inc.j.  deS.  Basilivs  fcribens  in  Ifaiam.  Poftquam  Dominus  abftulit  a  lu- 
d&a  c^  Hierufakm  admtrabilem  confillarium  ffapientem  architeBum  ^  pru- 
dentem  auditorem ,  tttnc  adiecit  fermo  immtffurum  fe  ejjeeis  infuperprin- 

cipes. 


S     T  ~A     T     V     S.  4ir 

eJp(s  adolefientulos.  ?hne  emm  muerat  eiufmOiH pxrjamfore  g^auijjimam  ,_/? 
ea  ciuitas  fub  princtfatu  adolefcentulorum  effet.  Efl  entm  adokfcentiaferquam 
leuis^(ir adflagittaquteque  afprime  mohtlis  ceufunt  tndomits  o-effrAnesconcu- 
pifcentix-,  helMnxdrtmmanesirie,  Itngua  inc0ntinentia,contumeliiie,faftusex 
4tnimielatione,reliejux  ttem  affc&iones  iuuetuti  vernacuU  cf  coalumnA.Exami- 
na  entrn  tnnumerahihum  'vitiorumfe  agglomerant  itmentuti ,quorum  omnium 
vtconfortesjintfubdtttnecejjeefi.  Et  S.CHRYSoST.in  eundemlfaiam. 
P/tertvoce yinquit  j^vtitur  jjatof  jquiafie^uenter^uidemns adolefientes carere 
prudentia.  al.toqutn  Ttmothctu  iuuenis  mtdtisfenibus  in  Ecclefia  regendapr&fia,- 
hat.Item  Salomon  anno  Atatts  diiodecimoconfidenter  cumDeo  loquehatur  ,mul- 
tofqtie  e  bngmquis  natfonibta  adfuamfapientiam  audiendam  allexit.  Dauidet- 
iamptfio  GohathfirauityO' omnem  exhthuit philofophtam.  leremias etiam,licet 
ieprecaretur  ob  atatem ,  prophaa  iuuenisfa^tfs  efi.  Danid  puer  in  preshyteros 
fententiam  tultt  damnattonis.  lofias  njix  decennis  ad  regtum  foltum  ventt, 
omnium  tamen  ore  celebratus.  lofeph  etiam  iuuenis  ad  thronum  ^Egypti  venit. 
^uales tampuerii/lttres tn BabylonicafornacefuenaFEt  S. BEKti akd\  s  ad  Bep.fi. 
Henricum  Senonenfem  Archiepifcopum.  Scholares pueri ,  d^  impuheres 
adolefientuli  ob  fangutnis  dtgnitatem  promouentur ad Ecclefiafiicas  dignitates,  • 
dr  deferula  transfernntur  ad  princtpandum  preshyteris ,  ktiores  interim ,  quod 
virgas euaferint,quam quodmeruerintprtnctpatum.K^terrx ctiius Rex esfpuer,  ^^''- '<'•'*- 
dr  cuitts  Prtncipes  mane  comedunt.  ?{ec  dtcimus  quamcunque  istatem  DEIgtatid 
pr&maturam  ,ficutnecfieram ,  cttm  multos  videamus  iuntorumfiiperfines  intelli- 
gere,morihus  antiqtiare  dtes,pr.ittenire  tempora  meritis,dt  qtioddtati  deefi  com- 
penfarevirttittbtiS^d^c.. 

II.  Vitium  eftlmperitia;  Eamenim  in  Prxlatis  Scripturx  repre- 
henduntjvtapiidlfaiam.  Ipfi,mi\mt-,pafiores ignorauerunt intelltgentiam.  ^'*'^*' "• 
Etapudleremiam.  Sacerdotes non d!xerunt,vbie(l Domimisfd' tenentesle-  '^'^'- 
gem nefcierunt me.  Vnde S.Gregorivs  in  PaftoraU.  Ab  imperitis pafio-  ^'^' ^ *' ^ ' 
ribfis  magifierium  Pafiorale  fufctpitiirinmagna  temeritate  ,quontam  arsefiar- 
tfum  regimen  antmaram ,  dfc.    Pafiorum  imperitia  vsce  veritatis  increpatur, 
cttmper Prophetam dicttftr  Ipfitpaiioresignsratieruntintelligenttam.^lupdrur- 
fum  detefiattir  Domtnus  dtcens.  Et  tenentes  leqem  nefctertmt  me.  Et  nefetrife  er- 
goab  eis  ventas  qu&ritur ,  dr  nefcirefie  prtnctpatum  nefiicntium  fe  proteftatur: 
qutaprofeSio  hi,  qut  ea  quxfunt  Donant  neficinnt ,  a  Domtno nefictuntur Paulo at-  i  Coi.  1 438- 
tefiantcqui  att.fi quis  autem  tgnorflt .fgnorahitur .  ^ua  nimirum  imperitia  fiape 
pafiorum  meritis  congrutt,fzpe  fuhteciorum.  quia  quamttis  lumenfctentiixfua  cul- 
pa  extgente  non  habeant ,  dtfiriclo  tiimen  Det  tudicio  agitur ,  vt  per  eorum  igno- 
rantiam  ht  etiam  qmfeqttuntur  ojfcndant.  Hinc  namque  in  Euangelio  perfimet- 
ipfam  veritas  dtcit.St  cactts  cieco  diicatt(mpr<tbeat,amho  infotteam  cadunt.  E  t  S .  ^*"'"'  "^  ^-  ^  •< 
Bern  AKDVS  in  Cantica.  ^luomodotnpafiua  dimnorumeducet  eloquiorum  Bf"™?*- 

Ggg     3         gre-^ 


4rt  P  R  iE  L  A  T  O  R  V  M 

gregesDmwuospiiJloridiota.Sedc^Jide£litsquidenifuerit,nonJitituternhonits, 
verendum^e  non  tam  mtriat  doBrinn  vtili ,  cjuamfierili  vita  noceat.  Temere 
itaque drinhac parte hac eniisfnbitfir abfjue [cientiapariter ,  'vitaqtie  UudabiU. 
tlib.}-e.l5-  ^^  ^-  IsiDORvs  defummo  bono.  Sicut  iniqui  drpeccatores miniflerium 
facerdotale affequi brohihentur :itaindocli  ^  imperiti  a tali offcio retrahuntur. 
llli  eni7n  exemplis  vitam  honorum  corrumpunt :  ifi  verofia  ignauia  tniquos  cor- 
rii^erenefciunt.  ^uomododocerepotuerunt',quodipfn6ndidicerunt?Dcfinatlo- 
cum  decendifufctpere ,  qui  nefcit  docere.  Ignorantia  quippe  pr&fulum ,  -vita  non 
congruit  fuhiccljrum. 

III.  Vitium  eft  Ambitio  honorum  &  dignitacum ,  De  qua  ita  Ec- 
Eccl74-         c\£(i^^^c\is.NoltquiirereaDsminoDucatum,nequea.regecathedramhonorls. 

Quam  honoris  .carhedram  cum  quxrerent  &:  Chrifti  dilcipuh  duo, 

MauU.*o.i5  cos  bis  vcrbis  redarguit  Jr/>/> ,  quiaprincipcs  gentwm  dominantur  eortim,dr 
qtiimaifiresfintpotefatemexercentineos.  non ita ent inter vos : Sedquicunque 
voherit  intcr  fos  maiorferifit  -vefer  minifler,^qui  voluerit  inter  'vcsprimtts 

Mauh.zi.6'  t(jc:.eritveferferuui.  Idem refponditalibi Scribis  &  Phanfxis,cum  eos 
acriterreprehendilTetjquod  amarent^r/»»^/  recubttuf  in  ceenis,  c^ pri- 
mas  cathedras  in  Sjnagigis,  (^fdtitationes  inforo ,  e?"  vocariab  hominibm  Rab- 

MaKh.4^.  hi.  CertetertiatentatiodiaboU,quaDominum  ipfuminuaderenon 
,d.ubitauit,fuitdcambitionercgnorum  omniummundi,quam  &:Do- 
minus  acriorc  refponfo  vehit  Satanicam  profligauit  dicens.  Fade  Sata- 
na.  VndeS.CYPKiANvsfermonc  deiciunio&tentatione.  Etiamin 
finufacerdotum  ambitio  dormit,ihifuh  vmbra  recubat,infecreto  thalamifefrau- 

A&.i-  !>•  dulenter  occultat.Simon  Apoflolorum  tem.poribns  venalemptttans  Spiritum  San- 
^um  Petrum donis aggreditur ,  c^ tentat emerc potefcatem  ,^er  qnam  plura,  lu- 
■cretur.  Htecfacrilegij  forma  per  omnia  ofjicia ,  gradufque  difcurrit ,  dr  nihilin- 
tentatum  ambitiopr<etermitiit.  Nec  duhitet  qttifquam  diaboli  b<ec  effe  negotia^ 
fjr nundinatores  eim ,quicunquc  hxc  exercent  commcrcia.  Et S.  A  m  b  k  o- 

A  C.4-  s  I  V  s  hbro  4.  in  Lucam.  Hoc ipfo perniciofior ambitioef  ,qnodblandaquit- 

darn  eH  conciliatrictila  dignitatum ,  dffape  quos  vitia  nulla  deUclant ,  quos  ntd- 
lapotuit mouere luxtiria  ,nu!la  atif.ritia  fuhruere ,facit  ambitiocriminofos.  Ha- 
het  enimforenfim gratiam ,  domeflicumpcricuiiim ,  cr  vt  dominelur  cliis  priiu 
feruitjCttruatur  obfiquio,vt honore donetur.  P L  VK  a  vidc  in  aoftro  P a N  A- 
'B<io,^  .Ambitio. 

I V.  Vitium.Negleflogrege  pafcere  feipfum.Q^o  de  vitio  fuglla- 
uitohmDEvs  paftoreslfrahchticos.  Hdcdicit  DomintuDetts ,z\tVto- 
■o\'\ct2L^TCc\\ic\,F,t  paforibuj  lfrahel,qtitpaf:ehantfimetipfos  ,nonnegregesk 
paflorihtts p.tfiuntiir.  Laccomedehatis,drUnisoperiehamini,drquodcraf[ume- 
rat occidebatis,gregem atitemmeum  nonpafcehatis.  Etinfra.  Etfufiitahofuper 

^easpaflorem  vpum ,  quipafcat  eas,fcruum  meum  Dattidipfipafcat  eas ,  dr  ipfi  eis 

erit 


«i,M  t 


s   r   k   r   y   s.  4^3 

,  lit mv^Jlorem .£ 1 1 £ R e m i a s . Vap/tJlorihi!s,qui dijperdunl ^ dikcerant gre-  leri J •  '• 
gemfafcuxmeA.  Ec 2a c h  aria S.   Opiijlor&idolnm  direlinquens^egem.  Zacb.H.  ir> 
Gladitisjuper brachium eiu-s ,  c^Juper octilu}»  dextrum  eitfs.  Notauit  &  Apo- 
ftolu5  Iv  D  AS  in  epiftolafua  '\9cosfemetipfospaJccnies.S)C  B.Pav  l vsjdum 
ad  Philippenfes  c^ncxit\xx:,onrnes quxfuafurU qu£rere,nonqttit  lESV  Chri- phil.i. ir- 
^/.ImmoSaluatoripre  apudloannemtalesappellatmercenarios,  qui 
yifo  lupo  fugiant.Mfrrf/Ziim^^jinquiens,  autrmfugit,  quia mercenarittse^,  loan. lo.  i  ?■ 
e:^»*«/'fm»<'/<j^/<'«w^f(7W^/^.Qua;verbacxplanansS.AvGvsTiNvs.  A.ttaa.i<iD 
^uis ,  ait ,  eU  ergo  ijie  mercenarm:  ?  Sunt  quida?n  Ecclefx  frxfofti ,  de  quthtts  °*°' 
Paultts  Afoflolm  dtcitfua  quxrentes,non  qux  hfu  Chrijii.  ^uid  ejl  ftta  qti£ren-  ^^^  *-*^' 
tes?Non  ChrifumgratisdiitgenteSynonDeumpropterDettmquterenteSjtempo- 
raliacommodxfe^anteSjlucns inhiayit€S,honores abhominihttt affetentes.   Hxc 
quando  amantur  a  Prxpo/itOy&fropter  hxcferuitur  Deo ,  quifquis  eH  talis,  mer- 
eenarius  ej}:inter  filiosfenon  computet:de  talibns  enim  Domintts  dicit.  Amen  di- 
covobisiferceperuntmercedemfuam..  Ecinfra.  Ecce  vndeillemercenariuiinfi  Mattk.6.»- 
Ittpo  dtciturfugere.  ^ujtre?quia  non  eH  ei  cttra  de  ouibus.^^ire  non  eft  eictirade 
«ttibus?qtiia  mercenartus  est.  temporalem  mercede  qtt&rit,  ^  in  domo  in  xternum 
»tf»W4,=if/'/>.S.GREG.Theologiini.Apologeticodi<tlum  e{k..Spiritualis 
emnis  prsfeifurajinis  esi,^riuita  'utiiitate  negle£lacommodis  aiiorum  inferuire. 
V.  Vi  tium  eft  Acceptio  perfonarum,&:  corruptela  munerum.  Duo 
enim hsec vitia ludicibus  &  Prcelatis  in  Scripturis  iundim  fere cxpro-  Deut. \t. »?■ 
brantur,vt  in  Deuteror.omio.  Non r.ccipiesperfonam,necmttnera, qtiia  mu- 
nera  excxcantoculosfapienttimi^mtitantverbaiuflorum.  EtinProuerbiis 
Salomonis. ^^/ ccgnofcitiniudtctofaciemnobenefacit^ifed^pro bucceUapa- Ptou. i»  «- 
nisdejerit veritatem.^Et apud  Ifaiam .Prtncipcs tui infidelcsfocijfurum,emnes ^^*- ^  '■5' 
dtligunt  mtinerafequuntur  retributiones.   Puj^illonon  iudicant,  c^  c&ufa  'viduA 
non  ifigxeditur  adiUcs .  Imo  cumde  Deiiuftitiafttmetio,  vtraai.acGeptio 
coniungitur,vtinDeuteronomio  cumMofesait.  Deus  magnusdrpotes^^^'^°'^'^' 
(^terribilis,qtfipe-/Jonanonaccipit,necmiinera.¥^tKcxlo{aY>ha.t  Nonefiapud'-^"''^'^' 
Dominum  noftrttm  iniquitas ,  nec  pcrfenarum  fl.cceptio ,  ncc  captdo  munerum. 
Verum  ne  ada  agere  videamur  Lege  ia  P^matiojY.Muncrumcorra- 
ptela,&C  Perfonartim  acceptio. 

VI.  &  extremumcft,Facilitasincredendo.^/>/?/wf/>i7fr^fl^/,in- 
cp\tY.cc\t(\'X^ic\.\s,kuis  ejl  corde^o-minorahitur.  Videtur  autem  loqui  de  E«I.  ly.  4^ 
eo,qui  cito  credit  vera  eflejquar  dc  alio  mala  refcruntur:  tales  enim  mi- 
norabitur  in fama  &  nomine, hoc eft,  minoris erit exiftimationis.  Eo- 
dem  tenditiUud Salomonis.  Innocens credtt omni  'verbo,aJ?iituscoKjidcrat^to\i.u-ti' 
greJftsfiOS.Innocensenim,\t\i(\\xctc-x.\occ¥{chTxaVtihi,iiigT\\(iczt{\m- 
plicem  &:  imperrum.Admonet  ncmpe  fapiens  hlium  fuum,nc  omni- 
bus  teracrefide  habeat,vt  notat  S.  Hieron.adillum  locum,iuxtailhid  H.inProu.ei4- 

S.Io- 


loan.  1. 4. 
Eph.4.14. 
H.ep.i4. 


Thren.j.i«. 


i.ep.j. 


414  P  R  tF.  L  A  T  O  R.     5  T  A  T  V  S. 

S.Ioannis.  NoliteommJpinfuicredere.&cilludS.  Pauli.  Non circumferamur 
omni  veoto  doBrin&.  Vnde B.  Pavlinv s  ,velHieion.  ad  Celantiam, 
agens  de  vitio  detra6l:ionis,qaod  frequens  eft  in  aulis  Prmcipum.iV///// 
txm  inquietat  animum ,  inquit ,  mhileJl-,quedttA  mobtlem  mentem  acleuemfa- 
ciat,quamfacik  tottim  credere-,^ohtreBatorum  verha  temerario  mentis  affenftt 
fequi.  Hinc  enim  crebrx  diffenfiones,htnc  odia  iniufla  nafctinttfr,hoc  esi ,  quodfi- 
pe  de  amtcijftmii  inimicosfacit,dum  cocordes  quidem  ,fedcredulas  antmas  mali- 
loqua linguadtfociat.  EtS.BERN  ardvs  in  fine  libri  fecundi  deConfi- 
deratione,  &c.  Esi  item  vitium,  ait,  cuiusftte  immtinemfentU,inter omnes, 
quos  notti  ex  his,qui  cathedras  afcenderunt,fedebis  me  ttidtcefolitarius,quia  vera- 
citer  yjingulartterque  leuafii  tefipra  te  iuxta  prophetam.  Facilitas  credulitatit 
hdc  ejl ,  cuiits  calltdtjfima  vulpectiU  magnorum  neminem  comperifatis  cattiffe 
verfutias.  Inde  eis  ipjispro  nihtlo  ir<e  multte ,  inde  innocentitim frequens  addiSiio, 
inde prxiudicia  in  ahfentes.  Senecte  Ethnici  ad  Lucilium  di£lum  eft. 
VtrumquevittumeJi,dremnibtiS£redere,&nullt,fedalterumhoneJiiftsdixerim 
'vitium,alterum  tutius. 

ViDE  deStatu  Abbatis.Cardinalis.  Clerici.Epifcopi 
ludicis.  Laici magiftratus, Regum & Principum, 
Sacerdotis. 


DE    PVERORVM 

S     T     A     T     V. 


Matthisi.- 


C     A     P    V     T        I. 

DeTuerorum  nomine,eorumque  fiatu  noncontemnendo. 

^  VARRoPuerosappellatosexiftimar,quafipuros,ideft, 
'  impuberes,eorumquea;tateminannumvfq;decimum- 
)  quintumproducit.  St ATVMautemeorum,quemvo- 
camus  P  V  E  R  I  T  I  .,€ , non  efle  contemncndum multis 
verbis,necfemcl,declarauitCHRisTvs  Dominusin  fuoEuangelio. 
NamapudD.  Matthxum  cum  aliquando  Apoftoli  eum  familiariter 
percontarentur ,  quemnam  putaretin  regno  ccelorum  maximum,;*^/- 
uocans partmlum,Jlatuit  eum  tn  medio  eorum,c!rdixit.  Nift  conuerffueritis ,  ^ 
effciaminificut paruuU,non  intrabitii  in  regntim  coelorum.  Deinde  ex  di^lis 
oftendit,quanti  eos  faceret.  Primo  enim  fubiecit.  £luicunquehumiliatie- 
ritje,jicutparttu[iis ijle,hic  e(l mator  in  regno  coelorum.  z .  Et quijitfceperit vnum 
paruulumtalemin  nominemeo,mefufcipit.  j.  £luiautemfcandalt%aueritvnum 

defu- 


PVEROR.     STATVS.  4^^ 

demfiUis  ijlis,  qui  in  rne  credunt ,  expedit  ei ,  vtjhjpendatur  mola  afinma,  in  colb 
€ini,C^ demergatur m^rofimdttmmAris.  4-  diferteait.  Videte  necontemnatis 
vnum  exhispHftllis:dico  enim  ■vobis,quia  angeli  eoriim  in  ccelisfemper  videutfa- 
ciem  Patris mei qtti in  ccelis efi.  y .  probat  non  efle  contemnendos,  quando 
quidem  propcer  eorum  lalutem  filius  hominis  venit.  Quo  argumento 
ScPaulus  vius  eftin  i.ad.  Corinthios  c.^.diccns.Etperibitinfrmusfnttu 
confcientiajrater,propterquefn  Chriflns  morttittscst.  Idem  connrmat  {imili- 
tLidinebonipafioris ,  quirelidis  pp.  ouibus  vnamaberrantem  quxrit, 
& de inuenta plus gaudcc  quam de aliis.  Tanti  enim vel vnius  pueri,id 
eftjhominis  Chriftus  verus  paftor  lalucem  tacicvtiitancumcentum 
eftenc  homines,  quorum  vnus  tantum  errauillet,  9^.  relidurus  eiTet^vt 
vnumillumqu£Ereret,ficutbonus  paftor  facerefoiet.  6'.  &poftremp 
docec,no  folum  angelos  efle  cuftodes  eorum,Ied  Deum  quoq;  ipfum. 
Non  efl  volu»tas,inc^mcns,antePatrem  vefrtim,quiin  ccelis  efi,vtpereat  vntts 
depujillisifis.  S.  Mar c  v  s,  addit,quod  Qhn^nsptierumfuerit  complexus.  Uue.^.sS. 
S ■hMC0iSYC\:o,c\ViO(iapprehendent puerum , ^fattierit illumfectdije.   RvR-  Luc.j.+s. 
s  V  s  alibi,  cumparentes  infantes  &pueros  fuos  ofFerrent  Chrifto,i/;  Matth  i^. ij. 
W4»«f  f/a'/«^^i'«^r^/,c:f' (^r^rd"/ pro  illis,  vt  habet  Mattha;us,eaque  de  cau- Luc  18.1J. 
fa  difcipuli  parentes  increparent ,  /W/^«^  ttdit,  ait  Marcus ,  eam  repul-  M«.  10.14- 
famChriftusdicens.  Sinite parttulos venire adme,^ ne prohibueritis eos,ta- 
litim  enim efl regnum DEL  C/imen  dico  vohis , qtiifquis non receperit  regnttm 
DEIvelutpartiuliis,non  intrabit in ilhd.  Deinde  addit  iterum Marcus.  Et 
compkxans  eos ,  ^  imponens  manusfuper  illos ,  benedicebat  eos. 

Ob hunc ingentera  De i  ergapueros ,  licet viles  & abiedos,amo-  Ch.hom.6o, 
rera^inMatth^umitafcripficToAN.CHRYSosToMvs.P^ry^/fa-,^»^»* 
ingentiain  tutelam,tenuium  (ptterorum)  mceniaerexerit  ,dr  quantumjludium, 
curamquehabeat,neperdantttr:tum  quiafiipremas  delpicientibits  eospaenasfa- 
tuit,tttm  quiaftmmam  pollicetur  mercedem  his,qui  cttram  eorumfufctpiunt ,  ida^ 
tamfua ,  quam  patris  autoritate  cerroborat.  Bominum  igitur  etiam  nos  imite- 
mur,^  nihilprofratribus  omittamm  etiam  eorum,qux  humilia ,  vilia£  nimium 
videanturfedfiadminiftrationenoflraetiamoppufuerit,  quamuis  tenuis  atque 
ahieclus  quidem,cui  adminiftrandumfit,fuerit :  qttamuis  ardtia  res  nobis,  atg^  la- 
boris plenaejfe\videattir,quamuis  msntes  prxrupti  atque pracipitia  tranfeunda, 
omnia  hxcprojratrisfalute  tolerabilia^faciliorag^  videantur :  tanto  enimftudiot 
tantag^  cura  Deus  dignam  effe  oftendit  animam,vt  nef»filiofuo  pepercerit.  Slua- 
re  obfecrofummo  mane,cttmadomo exieritis,hanc  vnicam  intentionemhabea- 
tis,dr  hoc  ante  omniaftttdittm ,  vt  eperictilis  aliquem  liherarepoffitis :  necdico  ab 
hoc  corporis  periculofolum,fedmulto  magis  apericulo  anim£,quodtentatione  dia- 
bolica hominibus iriferrifolet.  H^c ille.  Qux tota oratio,/i  quid probat, 
itiulroefficaciffimeprobatprompcc  &:libencera  nobis  fufcipiendam 

Hhh     .    puero- 


42^  P  V  E  R  I  T  I  M. 

puerorum  inftitutionem,tam  in  litteris,quam  in  mori&us,licetin  Tpc- 
eiemvilis&abieftareputari  foleat,eoquodomne  fubfidium  illis  iu- 
uandis  fubminiftratum  ,  non  fbluni  angelicis  fpiritibus ,  fed  etiam 
Chrifto  Saluatori,  adeoque  ipfi  Patri  coslefti  quam  gratiflimum  fi-t. 

C    A    P    V     T       IL 

*T>e  Tuerorum  propnetatibtMi 

"DR  OPRIETATES  prjEcipux  Puerorvun,ex  vna  Chrifti  pro  pneris 
*■  Apologia  iam  audita,  facile  colligi  queu  nt ,  vt  a  S .  Patribus  colledae: 
funt,fihanc  commonefaftionem  eorum  in  explanando  Chrifti  fer- 
mone  recipiamus,  eum  non  tam  de  xtate,  quam  moribus  paruulorum- 
locutum  fuilfe.Neque  enim  verifimile  eft  Chriftum,cum  dixit.iV^f/^ 

Matth.  1  s.t.  fitUmini ficut  fAruuli ,  non  intrahitis  in  regnum  cxlorum-,  refpexifle  ad  a'ta- 
tem,  ( cum  difcipulis  iam  grandxuis  id  fueritaVuWTorjfedadpueriles 
mores ,  humilitatem ,  manfuetudinem,  promptitudinem,  &  casteros. 

'i.Cor.  14.10.   EtApoftolusadCorinthiosait.  Fratres.,nolitepuerieffciJenJihi*s,fedmAli~ 

H.adc.i8,  tiaparuuliejtote.  VndeS.HiERONYMvs  libro^.commentariorumia 
lS/i.xtt^xun\.Nonpr£cipitur,inqmt,JpoJ}ol{f,vtatatemhalKantparuulorum, 
fedvt  innocetitia,dfquod  illiper  annospgJJident,hipoJpdeantper  indufiriam,vt 

Matth.  ;jM4.  malitia,nonfapientiaparuuUfmt.  Etinfra,adverba  finite  paruulosvenire 
adme,talium  enim  eft  regnu  ccclomm.Significanter  dixtt  taiium,noniJlO'^ 
rum ■,'vt oflenderet ,non  tstatcmregnare ,fedmores,^his quifimilem  kaherent 

is  Cot.'i4ao.-  innocenttam  drfmplicitatem,prixmium  repromitti :  Apofolo  cjtioque  in  eandem 
fententiam congruente,  Fratres,nolitepuerieficifenfhtis,S>i  c.  Et  S.  Am b  r  o- 

Aic.is.  sivslibroS.inLucam.duiTiexponitverbaChrifti.Sinitepuerosveni- 

re  adme.  t^tqtdxtas  hixc,  inquit,infirma  esi  'virihtisJnualidaingenio,imma- 

tura  confilio.  Non  ergo  atas pr<£fertur  £tati,alioqutn  ohejjetadolefcere.  ^uidvo- 

tis  optts  esi ,  vt  mi  maturttM  confecjuatur  ,fmthi  meritum  regnidempura  coek- 

fiis eft  ?Ergo D EFS vitAproceJfum ad vitta dedit, non adincrementa  virtutit. 

Cur  autempueros  aptos  regno  dicit  ejfe  ccebrum  ?fortajJe,quia  malittam  nefciant, 

fiaudare  non  nortnt,  referire  non  audeant,fcrutan  ignorentofes,bonorum  amhi- 

tionem  mn  appetant.  Non  igiturptteritia,fedamulapuerilisfmplicitjitis  honitas 

defignatur.  Non  entm  virtutis  efi,nonpoJfepeccarefednelle,atque  ita  tenereper- 

fiuerantiam  vo{untatis,vt  voluntas  infantiam,vftts  imiteturnaturam.  Deni- 

'■'-.j-  que&CiEMENS  AIexandrinuslibroprimopa:dagogi.  iVtf^«-,inquit, 

^>.  i8n.      j)omwmapertiuiretielans,quidappellationepuerorumfignificetur,cumortaeJJet 

qusflio  inter  Apofto[os,quis  rram  ex  eis  maior  ejfet,ftatuit  lES  VSfuellum  in  me- 

dio  dicens.  M^fe  htimiliauerit ,  vt  hicpueltt*s,ts  maior  eft  in  reqno  coelorum .  Non 

ags  puerorum  appellattone  vpu  eft  ,tanquam  quiper  Atatem  effentinconftderati, 

cP  ratknf  minime  vtipjjfnt  •  Iurefmtpueri,qtti  Deumfolum  Patrem  nouerunt, 

fim};^- 


S    T    A    T    V    S.  417 

jimplices,mtegnacmno<:entes,quifuntvnicormumc0rmuma,matores.  Inda- 
gemus  ergopioprietates  morum  puerilmm. 

I.ProprietasfitHvMiLiTAS,quamChriftusipfeapudMatthaEum 
cxpre/fit;  nam cum  Apoftolos cohortatus  eflet,  vt  eificerentur,  ficut  M«ti./g.+. 
paruuli,moxintulit.  ^iicunqueergohumilfaueritJe,Jicutf)aruubtsiJie,hiceJl 
maiorinregnoccebrunt.   Merito  autem hanc in  paruulis  commendauit, 
quia ,  vt  ait  S .  B E  R  N  A R  D  V  s  in  Cantica ,  nijijitper  humtUtatis Jlabilifun-  B.fetm.j«. 
damentojpirittidexdijiciumjlare  minime potejl.  S.  Ambrosivs  locoiam 
citatoacuteobferuauit^r  paruulum  Istvm  forteinteiligiChriftum, 
quihumiliratemimprimisafedifcivoluit^dicens.  Difite ame ,quiami-  M.Mh.n.19: 
tisftm  dr  humilis  corde.  ^luis  ergo,i\t,fuer?neforte  tHe,  de  quo  Jfaias  dicit.  Fuer  ifa.  9.5. 
datw  ejl  nohis,fUu^dattii  ejl  nohis  ?  ipfi  enim  tthtpuer  dtxit.  Toile  crucem  tuam,  Match.  itf.  34, 
(^fequereme.  Et vt agnofcas puerum,cummakdiceretur nonremaledixit,cum  i.Pct.i.ti, 
tercuteretur,non  repercujft.  Hdc  enim  ejiperfe£ia  vtrtm.  Vnde  d^firiptum  eji. 
LaudatepueriDominumjiafidatenomenDomini.ldemha.bctinCcrmonede^^^^-t"-'-' 
innouatione  iidelium.  Fideamns,  ait,  qitistlle  tantmfit ,qui ( z^nd Mat-  MatTh^^s 
thxumjdifiipulis  proponitur  imitandns  ?Non  hmc  arhitror  ejfe  deplebe,non  de 
puhlico,non  de  multttudine  cAterorttm,  pracipue  quiper  Apoflolos  vniuerfo  mun- 
do  trihuitfanititatis  exemplum .  Non  inquam,  hunc  depublico  ejfe  arhitror,fedde 
ccelo.Ipfe enimefl de coelo puer,de quo  dicit  ifat.ts  Propheta.Puer natus efl  nobis,Ji-  la.j. «. 
litti  datus  efl  nehes. 

II.  Proprietaseftmanfiictudo,  qux  indiuiduo  nexu  iuniSta  efthu- 
militati  tanq-uam  foror.Et  ideo  Chriftus  Dominus  vtriufq;  Dottor  ef- 
fe  vo\mt,diccns,dtfifteamequiamitisfiem(^humiltscorde.S>c  cum  beatitu-  Matth.i/.i^; 
dines  difcipulis  traderet,paupertati  fpiritus,hoc  eft,humilitati  proxi- 
mc  eam  fubiecit.  Beati,inqmcns,mites,  quoniampojfidehttnt terram.  Nihil  Umh.y  ^: 
^»//w,fcribitCHRYsosT.  in  epiftolam  didK.omznos, adeovictnumDeo  ch.hom.i^. 
conformemg^facit,qttemadmodum  ifla  vtrtm.  Ideo  d^  Paulm  cum  dicitdmitato-  ^P^-;- 1- 
res  D  E  leflote ,  adhoc  dicit,vt  ifltfludeatur  virtuti ,  qttandequidem  df  nos  heni- 
gnitateindigemm  df  mifericordia,  multafiqitidem  indies  delinquimm.  Hanc 
proprietateminpuerisnotauitCLEMENs  Alexand.inPiedagogcex-  c.libi.  e.y. 
ponens  verba  k^o^oM.VtiamnonfimmparuuUfluiiuantes.  Hic,  z.it,parefl  Epb.4.i.f. 
attendere appellationem  huimvocahuU  p»7iioi,  quodthfantemfignifcat.  ^upfity 
vt  is  dicatur  ui  n  io(,qui  moribm  mitis  ac  manfietm  receter  euafit.  Hoc  autem  ma- 
nifefitjfime figntficauit  B.  Paulm  dtcens,Cum pojfemm  oneri ejfe ,ficut  Chrtfii  i.TheiTt.;. 
A^ofieU,fuimm  mites  in  medto  vejiri  ,ficut  nutrtx  fouet fiUosfiios.  Mitis  ergo  ac 
manfiuttiif  efl infans ,nempe  vii^ntoi, dr  ea  ratignemagis  tener  acmollis,drtener 
efl,qui  eflfiimplex,doU  exp:rs,remotm  ajiniulattone,  reBo^  animo.Hoc  autem  efl 
fundamentumfimpUcttatis,ac veritaifs,  Super quem  emm,inquit,  re(piciam,nifi ^^  *«•». 
fuper  manfuetumi^quietHW? 

HhH     i         Ill.Pro. 


42-8  P  V  E  R  I  T  I  ^ 

III.  Proprietas  efl Innocentia vel  Simplicitas.  Jnnocenseji,  tefte  S. 

A.inPfal.  loo.  Av G  V s  T \^ o :,qui ciim aVj non nocet :,nec fihi nocet .  Simplex efl, qui alienus 
efl:abomnifraude,{imulationejhtco,  &ftud!oiniuriamvind!candi,vt 

G.C.38.  docet  S.Gregorivs  in  oftauo  moralium ;  Hancproprietatemno- 

taui t inverbisChrifti.  ^ujcun^ humiltaueritfeficiitj/mmlm i/k,S.liiE- 

H.inc.18.        K  Q-tJ  .Sicut  ife,inquicns ,  paruul/^s,cuius  vok/s  exemp/il  tril,tio,non  pcrfuerat 

^"  ■  in  iractindta,non  mennnit  Ufm :  non  videnspulchram  mulicrem  dcleciatttr :  non 

aliudcogitat  (^  alitidloquitur,ftc  c^  vos  ntfitakm  hahueritis  innocentiam  (jrptt- 

C.hom.tf).      ritatem,nonpoteritisregnacxloruintrare.EiS.CnKYSosT.inca.demvet- 

ba.  A^os  cjuoqueficcelorum  hxredes  confittii  volumtts,partttilorum  vtrttitem  con- 

feqt!ifi:deamti4.  Ah  omnihm  enim  pajfonihm  animapartiHlortim  mtinda  ef\  hii 

quidolorem  inttilertint,nullas  vltionis  vices  refruant,  d^  quafimhilaBumcffet, 

veluti  adamicos  accedtit.  ^uanto  magis  a  matre  vaptdant,  tanto  magis  eam  quA- 

A.fetm. jj.  ritant , atqtte c^teris om,nthtis eam anteponttnt. EtS.AMBRosivs.  Hahet cf 
Chriflianafimpltcitasinfantiamfttam.  Sicttt  enim  infans nefit trafi,  fraudare 
non  notiit ,  refenrenon  audet:ita  dr  Chrifianitatis  infantia  kdentihtis  non  ira- 
fcitttr,fpoliantihm  non  reffit,c£d.entihm  non  repugnat  .Deni^.fcut  itiffit  Domi- 
nm,ettam  oratpro  irnmicis ,  atfcrenti  tunicam  relinquit  ^  pallium:nifquod  in 
hoc  melioreflChrifli  infantia,qua  nattcr&.llla  enimpeccare  nefctt,tfla  contemnit: 
illaper inf.rmitatem inno.xia. efl,ifta efl innocensper virtutem.  Atqttc tdeo laudi 
magis  fcrihend.um  efl.ncn  tam  malefacerencinpofe-,quc:m  nolle. 

1  V.Proprietas eft,  Promptitudo  in obfequendo , & faciliras  mo- 
rum,qua  folentin  {uiamoreraparcntes&alios  pelliccre.  Quamno- 

C.Jib.j4 e.j.  tauit  in  pueris  C  l  e  M  E  n  s  Alexandrinus  in  Pjedagogo  fuo.  Altcuhi  Scri- 
ptura,in(^  it,nos  vocatpucros,alicuhi  vero  ptdlos:nonnt(nqttam  autem  infantes: 
alicv.hiatitemfiitolos,c!-fs.pefiiios,c^poptd:imrecentem  d^popubrmnoutim.  Fer 
aliegoria^n  autern  nospuiios  vocat ,  qttix  vttij  iugtim  nonfuhimm ,  ^  ad  ipfttmfo- 
lum  Vatrem  exiitmm ,non  eqtios  fthitigaies ,  qui  ad propinquorum  vxores  hin- 
niunt,feditheros  c^  recenter  genitos,qui  propter  fiiem  exttitant,  qui  ceieriter  cur- 
runt  adveritatcm,qtiifunt  veioces  adfaiutcmiEx  infra.  ^hiemadmodumpatres 
^m-atrcsiuhentimvident,cquoru  quidem  pulios,hottm vero parttosvituios , (^  • 
leonum  ietincuium ,  cf  cerui  htnnuittm ,  d^  hominispuellum :  ita  etiam  vniuerfo- 
rtim  Patereos,qttiadipfmconftigitint,recipit,  &  eos  foios  diiigit,€ifg^fert  auxi- 

A.C.6.  lium,c^pro  eispugnat,drideo  puellum  nominat.  EtS.AMBRosivs  lib.  1.  de 

Gc».is.i8.  Abraham  Patriarcha,inquirens,  curDEvs  Abraham  pene  centena- 
riumpuerumappellarit,cum  angelos  hofpitio  fufciperet.  Seniiis,in- 
quit,vtiqueietatisAhraijamfoperim  Scriptur.ifgntficauit,  quia  nonagintadr 
nottem  proceffffet  annos ,  quomodo  nunc  ptierum  dictt  ?Sed  ctim  immemoremfe- 
ne6iutis,expioratorcm  indefieffum ,  curfu  inipigrttm  ,fiandi  patienlijfitmum ,  de- 
dttcendifiudiofiiffimimcxprcffeyii,nonne  conu!;rfiu^  mwenpiimvidctiir.  offi- 


S     T     A     T- V/    S.-  42-^ 

ciii  meritotuer  dicittir  ^qdfenik  nefciebatfaj}isimm,pueriti<i  innocentiam  ^gb- 
feqummdeferebat: 

V.  Proprietas  eft,Pudor,vel  verecundia.  Quam  obferuauit  S.  HiE- 

R  o  N .  in  verba  Hieremi^e.  Ecce  nefcio  loqui->cjuiAfuer  egofum.  Detejiatur,in.-  ictem.  i.tf. 
quitjofjaum^quodpro  £fate  nonfotejifujimerceadem  verecundia,quA  g^  Moy- 
fcs  tenuss  &gracilis  vocU  ejfefe  dicit.  Sedtlle  qaAfimagnA  robufiitg^  atatis  corri- 
pitur:huicpueriti£  datur  venia ,  qu£  verecundta  dr  fudore  decoratur.  S .  A  M  - 
BRO s  IV  s  in primo de  OfHciis.  Ferecundtacum fit omnibfn iztatibui,ferfo-  A.c.19. 
nis ,  temporibas  dr  locis  apta :  tamen  adolefientes ,  iuueniles^  annos  maxime  de- 
cet.  Sed plura vide in titulo Ad oLESCENTiiE,&in Viridario V.  Ve- 

RECVNDIA. 

V I.  eft  Memoria:  tenacitas ;  diutiflime  enim  recordamur  eorum ' 

quas  pueri  didicimus,  vel  perpefll  fumus,  iuxta  illud  Poet«e.  Horat.  lib.  r 

^upfimelefi  imbuta  recensfieruabit  odorem  *f 

Tefia  diu. 
Et  illud  S.  HiE R  o N .  ad  Lartam  de inftitutione  filis.  Bifiiculter  eraditur,  H.ep. 7. 
quodrudes  animiperbtberunt.  Lanarum  conchylia ,  quis  in  prifiinum  candorem 
reuocet,  Recens  tefia  diu  drfaporem  retinet ,  d-odorem  quoprimum  imbuta  efi. 
Alexandrumpotentijfmum  Regem  orbtf^  domitorem,df'inmoribtts ,d!-inin- 
cefiu Leonidts pizdagogifiuinonpotuijfe  carere  vitiis ,quihus adhuc paruulas  fue- 
rattnfeBu^.  M. Fabius  Qu,ind:iiianus  quoque libro de  facultate otato- Qi'* 
ria  primo  in  eande  fententiam  ita  Ccxibit.Natura  tenacijfirnifimttseorumt 
qu£  rudtbus  animis percipimus,vtfiapor,  quo  noua  imbuas  durat,nec  lanarum  co- 
lores,quibttsfimplex  ille  candor  mutattts  efi ,  eluipojfunt.  Et  htec  ipfia  magisperti- 
naciter  hArent,quA  deteriorafimt.Nam  bonafiacile  mutantur  inpeitts.  non  quan~ 
do  in  bonum  verteris  vitia  ? 

S  V  N  T  quidem&alixpuerorumproprietates^fedparumlaudataB. 
PRiMAefl:,quodnimiumdeditifintlufui.  VndeHoRATivs  deartc 
Poetica. 

JEtatiscuiufig^  notandifiunt  tibimores. 

Reddere,qut  v»cesiamfcttpuer,  drpedecerto 

Signat  humum  ,gefittpartbus  colludere,  &  iram 

Colligit^c^ponit  temere,^;'  mutatur  in  horas. 
EtS.  AvGVSTiNvs  lib.  i.Confeflionum  fatetur  fe  nimiumdeditumA.e.?.«c/o. 
lufui  "^Ax.Non  ^(?(?m,inquiens ,  Bomine  memoria,velingenium,  quAnosha- 
herevoliiifii pro  illa  atatefati^  ,fiddele^abat  ludere  ^d^  vindicabatur  innosab 
eis,quita!tavtig.^agebant.  Sedmaiorum  nugie  negotiavocantur,puerorumatt- 
tem  talia  cufintypuniuntttramaioribm,  dr  nemo  ?niferatur  pueros ,  velillos ,  vel 
ftrjifij^ :  nifivero  apprehet  quifiquam  bontts  rerum  arbiter ,  vapulajfe  me,quia  lu- 
d(hmpil.tptt{r>  &  co  ludo  impediihAr,quo  minta  celeriter  dificerem  Ittteras,  qui- 

Hhh     3         bfts 


450  P  V  E  R  I  T  I  .£ 

hus^a,m defoYmimluderem,  Et  tamenpeccabam  Domine  Dem  ordimtor(^ 
creater  omntum  rerum  naturalium,peccatorum  autem  tantum  no  ordinator.  Do- 
mine  Betn  mem peccabam faciendo  contrapr^cepta  farentumt^magiflrorum 
S.e.i8.  ilbrum.S.  GREGOR.Iib.ij.MoraUumadnimiumpuerorumlufum  re- 

rgb.iii  I-  fercilIaverbaIob,qu^Eruncde  improborumlrberis.  Egrediuntur  quafi 
gregesfaruuheorumyd^infanteseorumexultant  lufihrn.  Tenent  tympanum^ 
citharam y^ gaudent  adfomtumorgani.  Ducunt inbonis dtes fuos,d^infuncio 
&d  inferna  defcendunt. 

.  Al  T£  R.A  efl: ,  quod  nihil  celent,  &  ideo  non  conueniac  eis  arcana 
commitcere ,  vnde  S  e  n  e  c  a  in  Thyefle. 
Tacita  tamrudihtisfides 
Non  efl  in  annis,  detegentforfan  dolos. 
Tertia  ,  quodfacileobleues  caufas  irafcantur ,  quodleucsjketi 
8irgarruh,vcnocauicCornelmsGALLvsincarminefuo. 
Exultatleuitatefuer,grauitatefene6lm 

Inter  vtrumcfne  manens,flat  iuuemle  dectss. 
Hunc  tacitum,trifem^  decet  ,fit  clarior  ilk 
L£titia  dr  lingu&garrulitate  fuA. 
Et  Te  R  E  N  T  ivs  in  Hecyra. 

Tueri  interfe,  quamfro  leuihm  noxis  irasgertmt. 

'^mfreptei  ?qmAenimquieos  gubernat  animuminjirmumgerunt. 

QvAR  T  A  &  poftrema,quod  odermc  Scholas,&Scholafl:icam  dif- 

HcVii.fL     'C\;^\\VLZ\XiN  vi^t  K^o^o\\xs.Omnis  autemdifcifUnainfr&fentiquidemvide- 

A.  c.  u.  turmn  effe  gaudy,fedmoeroris.  Ec  S.  A  v  g  v  s  t  i  n  v  s  loco  cicato.  In  ipfapue- 

riti*  non  amaham  litteras,0'  me  in  eas  vrgeri  oderam,  cjr  vrgehar  tamen,&  mi- 

hi  henejiebat,  necfaciehaego  hene,  Non  enim  difcerem,nificogerer.  Nemo  autem 

inuitm  henefacit,etiamfihonum  efi ,  quodfacit.  Tu  vero  cut  numeratifunt  captlU 

cafitisnolirt,errore  meo,qui  dtfcere  noleham ,  vtebaris  adpeenam  meam ,  quafU- 

€}inon  eram  indtgnm  tantillm  fuer  dr  tantmfeccator. 

C   A   p   V    t      III. 

"Demediis  informandtt  fueritixidoneis. 
DRi  M  V  M  Medium  eft,vc  pareces  fint  probi,&qui  munere  foo  in  edu- 
•*■  candis  liberis  gnauicer  fungacur.De  quo  muncre  fufe  egimus  in  Vr- 
R I D  ARio  noftro,citulo  de  Pietace  filioru  in  parentes,capite  extremo. 
II.  Mediumeft,vtp2Edagogi&Ludimagiftri  eorum  iintvirtute  & 
Ch.li«m.^i.  Iitterisexculti..VndeS.CHRYSosT.inMatth^umgrauiterinuehitur 
in  eos  parentes ,  qui  parum  ibliciti  funt  de  afcifcendis  pa^dagogis  ido- 
ncis.MAiorem  enim,in(\\xiz,afinorum  ac  equorHm,quamfiUoru  curam  hahemm. 
Nam  fihHrdomhm  at^afinis  agafo  nobis  frAficiendm  eft,no  farumvigilanrm,ne 
demnt£iWttmHlentftm,autfurem,aut  rei  eimimferitumfrxficiammfin  vero 

adco- 


5     T     A     T     V     S.  451 

adcokndumfiliorut»  ingeniuTnfAdagogusfit  nohis  inueniendtis,  qui  caju  ohlitttfs 
fuenteum  recipimu-i ,  nec  confderamui  z/lUm  artem  hoc  artificiofuhUmiorein- 
uemri.^idenim  maifti,^uam  animls  moderart,quam  adulefcentulorumfin^tre 
more$?Omni  certeficlore,  omnifatuario ,  aeterls^  huinfnodt  omnihtts  excellen- 
tierent  hiincduco,(jui tuuenum antmosfingere nontgnoret.  I dem  queritur  ex 
EthnicisPhilofophisPLVTARCHvslibrode  edueandis hberis.  Pvjh- 
quam,zit,  peruentum  eo  tttatis  erit,  vt  iam-fddagogis  committipueri  deheant,hic 
adeorum  infituttonem  omnis  hahehitur  dtlige»tia,ne  mancifiis,aut  harharis,attt 
ferfidis  dr  tnconfantihusfilios  traderefe  nejciant ,  cu  irridenda  vehementerhot 
temfore  multoruadft  confuetudo.  Prtxfantesfquidefruos  naBi,hos  quidem  agri 
cultores  defgnant,tllos  naiicleros,alios  mercateres,quofda  (^  domeftc*  rei  difpetf- 
fatores.  AtJiquetemulentum,furram,^adomnem  regerendam  inutile feruurfi 
repererintjhutus  curanatos  committunt.Maximum  omnium,longe^primarium 
di£ittri*s  accedo.  Inquirendtfiliispr^eceptores ,  quoru  vita  nuUis  ohnoxia  crimini- 
bi4s,irreprehenf  mores,dfOptimii  expertmentum.  HoneflatU  enimfontefmulde 
radiceeJfelijuet,legitimacofiqutdiftplinam.  Qvi N c T i lianvs Hbro fupra  QJ'-'' 
citato.  De  P&dagogis  hoc  amplius,ii.it,vt  autfnt  eruditiplam,  quaprimam  ejfe 
cura.velim,aut  fe  non^JJe^rudttasfiiant.Nihilenimpeiufef  tis,quipaulu  aliquid 
'vUraprimaslitterasprogrefifalfamfhifcientiAperfisafoneirtduerunt,nam  ^ 
cedere prAcipiendiperitis  indignantur,^  velut  iurrquoda.potefatis,quofere  hoc 
haminiigfnt*!  intumefiit,imperiofy4t^  interimfmientesfultitiafuaperdecenti 
I H.  Mediumeft,vt  cum  adfeptimumannii  xtatis  peruenerintjpo- 
tius  pubhcis  prxceptonbus  S  cholarum  tradatur,  quam  intFa  priuatoS 
panetes  fub  pjcdagogp  contineantur ,  vt  cum  eminentrflimis  auftori- 
busfentircfedidt  ideQviNCTiLiANvs.  Ante omniafuturtss orator ,in-  Ib.e.j. 
q  ui  t,f «/'  in  media  Repuh.  viuendum  e(l,  aJJuefiat  tam  a  tenero  no  reformidare  ho- 
mines,ne^illafeUtaria,dr  velut  vmbratiU  vttapallefere-.cxcitanda  mvns,drat^ 
tollendafemper  ef,qudi  in  huiufmodifecretis  aut  languefiit,  &  quendam  velut  in 
opacoftu  ducit  aut  contra  tumefctt  inaniperfuafone.  Neceffe  ef  enimfhi  nimium 
tribuat^quifi  neminicomparat.  Deindecttm proferendafunt fudta,caligat info- 
le ,  dromnia  noua  oJfendit,vt  quifiliis  didicerit,qmdtntef  mubosfaciendum  efl. 
Mitto  amicitias,  qua  vfque  ad fene&utemfirmijfme  durant ,  retigiofa  quadam 
neceffitateimhuta.  Nequeenim  ef fanBit*s  facrisiifdem ,quam fudtisinitiarii- 
Senfum  tpfum,qui  communis  dicitur^njbi  dtfiet?aimfi  a  co»^e(fu,quinon  hono-i 
rihtisfolum,fidmutis  quoque  aniTnahhui  jiaturaUs  efifigregarit?  Adde  quoddo- 
mi  eafola  difierepotefl,quaitfprdcipientur,infihola  etiaqua  aUts :  audiet  muUts 
quotidieprohari ,  muUa  corrigi  ,proderit  aUcuitts  ohiurgata  dcfitdia  ,prederit  latt- 
datainduflria-,excitahitur  kude  aniulatie,turpe  dtuet  cederepari,pukhriifuperaf 
fe  maiores.Accendunt  omnia  htec  animos,dr  Ucet  ipfa  vitiuft  amhttiofiequenter 
tAmen  caufA  virmHefl.  H«ec  iUe.  Qno  d  aute  ck  futuro  oratore  illedixit,. 

iios 


4ji  P  V  E  R  I  T  I  tE 

nos  de  fuciiro  deckmatore  in  clafle  Rhetorica ,  concionato;'^  in  tem- 
plisjcaufarumadore  in  forenfibus iudiciis ,  perfonam  aliquamfufti- 
nente  in  comoediis  &  tragcediis ,  dicere  poflumus. 

I V.  Medium  efl: ,  vt  ante  omnia  prxceptor puerorum,iquos  infor- 

mandos  fufcepit,exploretingenia,&  naturas.   Alij  enimmetu  potius 

ducuntur  quamgloria,  6c  contra.alij  loquaces  &garruli,  alij  taciturni 

&:  quieti,alij  leues&: inconftantes,alij  folids  &  integra;  mentis :  alij  fa- 

cilecapiuntomnia,alijnihilvel  parum:alij  labonbus  &  vigiliisfunt 

dediti,alij  defidia  torpefcunt:  alij  mites  &  manfueti  ingenij ,  alij  ad 

iram&contentiones  proni.  Tantaefl:humanorumanimorumatque 

Voluntatumvarietas.  Cuiufqueigitur  ingenioexplorato,preceptor 

laborare  debet,quemadmodum  fingulos  ad  bona  frugem  liue  in  mo- 

Q  Nai.         ribus,{iueinlitterisalliciat.  ,^uemadmodtm emm,mqmtS.  Gregor. 

Theologus  Apologetico  primo,/?^»  eadem  medicament(i,nec  eademaU- 

menta  corporibus  omnibus  ojferuntiir,fedalia  altls,habita  •videlicet ,  njelfanitatis 

€orum,veladiierf£  valetudinis ratione:  eodem  (juon  modo  animx  diuerfa  ratione 

dtfcipltna^  ctirantur,Alij  calcaribus  opus  habent,  altjfrmo.  Alils  lavtsprodefl^altls 

-  reprehenjio.alios  cohortatio  ad  offcium  ducit ,  dios  obiurgatio .  Atque  h£c  rurfm 

nlioSiflpalam  arguantur,iilios,firemotis  arbitrts  increpentur.  Sunt  enim  qui  nihil 

ctirentpnuatas  cafigationes,publica  autem  reprehenfone  emedentur,  &c.  ^utn  - 

etiam  cum  nonnullis  ita  agendum  eft ,  njt  irati  hominis ,  dr  defalute  eortim  dejpe- 

rantisjpcciempra  teferas ,  ctm  tamen  rettera  nec  irafcaris,  nec  pro  dejperatis  eos 

habeas ,  quortim  videlicet  nattira  idreqtiirit. 

V.  Mediumefl:,vtPr2eceptorfcholafl:icam  difciplinaminterpue- 

ros  fedulo  tueatur ,  de  qua  etiam  diuina monita  exftant  in  facris litte- 

Pcou.  4. 3'        ^^^  .Tene,inquit  S  apiens,  difcipltnam,ne  dimitta-s  eam ,  ctiflodi  eam,  qtiia.  ipja 

Prou. ii-ij-     eflvitatua.  Et.  Stultitiacolligataefiincordeptieri^cJ^^virgAdifciplin&ftigahit 

Prou.i3i).      eam.  Et.  NoUftibtrahereapuerodtfcipUnam:SienimpercuJferisettmvirga,non 

morietur.  Tu  virgapercuties  eum,  ^  animam  eius  de  infernoUberabis.  E  odem 

Eph.tf.4.         pertinetillud  ApoftoliadEphefios.  Edttcateillos  (liberos)  indifcipUnadr' 

Hcb,ii.7.        correptione  Domini.  Etad  Hebrxos.  IndifcipUnaperfetierate.  ^uis  enim 

JiUus,quem  non  corripitpatcr  ?  ^odfiextra  dtfcipUnam.  ejHs,  ctmsparticipesfa' 

Bifuntomnes;ergoaduUeri,(JrnonJil^efHs.  Q_uidvero  aliud  funtdilcipu- 

lorumMagiftri,quamPatres?nam  mox  fubiicit.  Deinde  Patresquidem 

carms  nofirix.  eruditores  habtiimtts  ,d^  reuerebamur  eos.  VndeS.CypRiANvs 

in libro  de  Habitu  Virginum.   DifcipUna,  ait ,  cuflosjpei,  retinacuUtmfdei, 

dux itineris falutarisfomes  ac  nutimentumbonAtndoUs ,  magiflravirtutisfacit 

in  Chrijio  manerejemper,ac  ittgiter  Deo  viuere,(J^  adpromijfa  coelefliadfditnnx 

pr&miapertientre.  Hanc &feciari  faUtbre esi, ac negUgere lethale.  EtS.B  A  s  i- 

Livs  in prmcipiumProuerbiorum Sd.].ovaoms.^Hemadmodnm,inc\mt, 

parui 


S     T     A     T     V     S.  433 

tiriii  pueri  doclrlnam  defpicientes  gbferulas  flxgelUj^  cjm  magtftri  ^  ^&dugogi 
adhiberefoUnt ,  attentitis  dtcfatafufcipiunt ,  d^  ipfefermo  ante  plagas  non  mdi- 
ttir:to(lverbera  dohres^veltiti  ftatim  apertls anrihtps ,^ attditu  excipittir  ora- 
tioi&memoria  cufloditur :  Stc  (^  accidit  tis  qui  dntina  attdiuntprxcepta.  Co  n  - 
fennunt  &  Ethnici  Scriptoresj  vtCi c ero  quarto ad  Herenniura,vbi  qj:.+. 
contendstetianiadolercentcsctfi  cafligandos^fidcliuquant.  JVl.  Fa- 
Bivs  inprimodefaculrateoratoriA,  etli  iztc^xcT ,rcceptum c^di dijciptf- 
los  (jr  Chryjippumnon  improbare ,\i\).c[\xot  tarAen  rationibus  conaturpro- 
barevcrbis  non  verbenbus  pueros  caftigandos.  Inteliige  tude  us  qui 
verbis  folis  ad  hugem  rcaocari  ponlinr.  Sicnimnonpollint,audien- 
duspotius  Eccletiafticus^quamr  ABiv  s,dunilic!oquitur.  Ciiruacertii-  EccI.jo.it. 
cem  tn  iuucKt!<te,c^  tunde  i-iten  etas  dum  tnfms  csiyneforte  indiiret,^  non  cre- 
dat  tibt,^  erit  tibt  dolor  animx. 

VI.Mediuineft,vtamorepotiusquam  metu,laudibus  &:munu- 
fculispotius;  quamminis,&:verberibusgeneranm  omnes  Tuos  pue- 
rosadvirtunslirterarumqjiludiumcxilimulet.  Neq;  enimquifquam  P"fSat.i. 
efl",tammilereabiefta:q-,  lorcis.neqjjvciileait^tamfsrw^^iiyfa-r/zcuiquam 
ert,  vc  non  laudis  &:'glonaj  amore  capiatur.  Suis  Liudibt^ ,  inquit  B. 
Ch R  Y  s  o  s  T  o  M  V  s  in  libri s  de  Sacerdotio , audiendis  mhilinde  deleclari,  ch. iib.  j. 
nefcto  an  ctuquxra  vnquxm  mirtiUum  ohtiq^ent.  ErS.AvGVSTiNVsadAu-A.cp.s4. 
Tcliam.Sicut.fiumf-.cile  cst  Lvidecarere  ,dtimdenegitiir,diff2ctleeU  eanonde- 
kctin,cti7noffatur.  Notum  ell&:  iHud  Ennii.  OmnesmortalesfefeUuda- 
rier  optant.Ez  M.  T  v  l  L  i  i.Hon:)s altt artes,omncS{j, inccndttnt:iradfiudtaglo- 
m.Hoc med ium propoluit Qvjt nctilianvs  Iibro fa:pe  citato. Stint  Q^. ♦. 
qtiidampuert ,  1  n  qu  i  t ,  ntfttnfiiterts  remi'fi:(juid:tm  imperia  indignanttir :  cfuof- 
dam  continet  mettt-s ,  tjuofiam  debtltt.it ,  aliijs  cu»:tn:i.itio  extundit ,  in  aliis  plus 
tmpctusfactt.Mibiilledettirp:ter,quemliusexcttet,quemgloriaiuuet,quiviclus 
fleat :  hic ertt alendm .im'jitu,hunc mordehit obi^irgatif^yhunc honor excitahit,tn 
hoc  defidia?n  nunquam  verebor.  Et  multo  a.nte. Altquando  tpfonolcntedocea-  U  c.  1. 
turaliiiSjCui  inutdeat,contend.tt  intertm,drfepiui  vincerefeputet.pmtmiis  etiam 
quiicapit tlt.i£t,ts aiocettir.  Et  Pl v  t  ar c Hv  s  deliberis educandis.  llliid 
affero  adhoncflapueros  exercitia ,  nonplagisaut  verberibus,fedmonttis  ac  ratio- 
mbtisduci  oportere.  Videntur  entm  ea  rnagisferuos  decere ,  quam  Uberos.  Obtorpe- 
fc:intenim,(ir  id  labores  fuflinendos ,  nunc  pbplagarum  dobres ,  nunc  ob  contti- 
meliashorrent.Liberaltbtis  itag,  pueris  maioremlaudesacvituperia,quamver- 
hera ,  commodttatem  afferunt :  tlU  enim  adhonefla  concitant ,  hxc  a  ttirpitudine 
cohtbent.  Mtxttmvero dr alternis  vtendum  crit  ohiurgattonibtis  c^laudtbus. 
Cauendum  aittem  erit,neimmodicis  elati  laudationibtts  intttmefcant  ,quoniam 
nimiis  demollttt  laudthttsflanguntur. 

V 1 1.  Medium ,  vt  ante  orania puerorum  exerceat memoriam.  Ita 

lii         enim 


454  ^  ^  E  R  1  T  I  >S 

cnim rcribit ibidem Plvtarchvs.  Super omniAfueronm memoritiexer- 
cendnyconjuefienda^:  ea,  emm  dtfiiplina^uaficellapemrm  eft.  ^lmmohrem  me- 
moriam  efie  matrern  Mufittrum  tradituriafiabulls.^mfiziero  infimucnt  atque  de'- 
monfiirent,nu!Um  a  natura  rem  tantmngignere  ac  nutrire ,  cjuantum-memoriam 
fojfie.llla  igiturin  vtramquefartem  exercendafijie  fj  naturamemoresyfiue  contVA 
obliuiojlfiuerint-.  PrMlareenimapudHefiodnm. 

Paruula  (i  tentes  fiiperadiectfife  fufilllst 
Id^fiequensperagas,  magntts  cumtdatur  acerum. 
Ceteriim  quantum  nattirafludto^ , fcribit  Qvi N c  T i L i anvs  lib.  1 1;  valeat 
memoriaiVelThemifioclestefiis^quemunumintra  annum  oftimehcutum  efje 
Perfiice  conftat :  tfel  Mithridates,cm  duoi  ^  vigintt  lingua,s,quot  nationthns  tm-- 
fcrahat,tradittir  nota^fiuifife ,  'uel  Crafifius  illediues,qui  cum  Afit^pr£efifet,quinqus. 
Graecifiermonis  dtfferentioific  tenuit ,  vtquaqutfi^  apudeum  lin^a  -poftidafifetr 
e&demifiifibi  reddstumfierret-.velCyrm ,quem omnium  militumtenttiffecredt- 
tum  eft  nomina.  ^uinfemelauditos  quamlihet  mtiltes  verfitii prottnui  dicitur 
reddidiffeTheodecIes.  Dicebanturettam  nunc  effe,qui fiacerent, fiedmthtnun-^ 
quam,vt  ipfie  tnterefifem,contigit,hAbenda  tamenjides  eft,veltn  hec,  vt  qui  credi- 
derit&fferet.Wxc  M.  Fabius. 

VIII.  Med.iu.jn,  vt  a  tribus  prxcipue  vitiis  abfterreatpueros.ac  pri- 
mo  quidera  a  turpibus  &  obfccenis  coUoquiis.  2.  a  confuetudine  men- 
tiendi, tertio aperuerforum puerorum focietate.  Hocmedium pro- 
ponit  idem  Plvtarchvs  iapientiflimus  Philofophus  hbro  citatOoi 
P IL  //,in quityi  verhorurn  turpitudtne  retrahendi.  Vt  enim dtDemocrtttts a-^ 
Sttonii  vmbr^  exiftit  oratio. Et  mha..Pr/ster  hxc  omnia,  idqmdfidnBtffimu  efty . 
fueri  veraprofierre  confiuefant  .Mentiri  enimferuile  eft  vitium,d^a  cunctis  mor- 
talibfis  odto  infie£iandum,nec  quodapudmediocres  etiafieruos  veniampromere&'- 
turiEtmx(\xs.Gen£ratimautemltierosnoftrosftagitiofirumhominumconfortiff-^ 
fiegregare  decebit,eoruenim  maglignitatem  reportant.  H<£c  gf  Pjthagor.ts  ohficu- 
ris  qutbufidamfrdtcepttfirmonibtts ,  qualis  efii  tlle.  ^ua  nigrantes  habent  caufas,-. 
guftari  nm  oportere ,  hoc  eft ,  cum  homimbtts  confiuettidinem  non  effe  hahendamt  ■ 
quosmorttm  deprauatio  ipfia  denigrat. 

IX.  Mediumeft,  vtnonitavrgeat  puerosadreddendaslediones> 
velfcriptiones,quinremifIionemahquam.fubindeindulgeat,quaala- 
iJ>.i.  e.4.        crius  pofteaadiludiaredeant.Itapr:Ecepir-QyiNCTiLiANvs.  Dand». 
f/?,inquiens,  omnihttsaltqua  remiffio,nonfiolum,  quta  nullareseft  ,quAperfierre 
fopt  conttnuum  lahorem,at^  ea  quo^,quafienfii  c^anima  carent,vtfieruare  vim^ 
fiuampoffint,velMt  qtiiete  alterna  reteduntur,fied  quodftudiu  dificendi  vohintate, 
quincoginonpoteft ,conftat .  Ita^^^viriumplu^ afferunt ad difiendumrenouati 
ac  recentes ,^ acriorem animum,qui fiere  necefftatibtts repugnat.  Necmeoffen^ 
derit lufiits infuerts.eft  ^ hocfignHm itlAcritatis^ne^illiitriJiemferftfer^  demifi 

fitm 


S     T     A     T     V     S.  43y 

Jumjperxre  pojpm  ereSia  circAJiuditt  mentiifore,  cum  tn  hoc  cfuo^^  mnxime  mtu~ 
ralt  AtattbtM  illii  impetu  iaceat.Modtts  tamenjit  remiponibus,  neaut  odiufludio- 
rumfaciant  neg!it£,atit  otijccmfuetudimm  nimtx.  EcPlvtarchvs.J'  conti-  ^-  ^^  ^^-  '^ 
nttis  laborikm  danda  qu&dampueris  rejpiratio.  Reminifci  enim  oportet,noflram 
emnem  vitaminremifionem  acjiudtttmejfe  diuifam:  qimirca  non  vigiliam  mo~ 
do,verumetiamfomnum  effe  repertttm:  non  hellumfolumfeddrpacem:  non  hye- 
mernfed^  tranqttillitatem :  non  oferofos  yfedfefos  etiam  dies:  dr  vt  generatim 
hquar,hhorU condimenturnejl etium.ld^  non in  animanttbus modo,fedetsam 
inhis,qt!aanimacarentfericonJpicies:  Arcttsentm  lyras^^  remittimns  ,vtten-' 
derefoffimtti. 

JK.&poftremummedmmeftjVtpueris  crcbro  inculcer,maiorieos 
debere  fiagrare  ftudio  vcrjE  virtutisj&:  pietatis  Chriftianse,  quam  Utce- 
rarum.  Litteras  enimin fcholis  non tradi,  hiii  vtad  rhaioremvberio- 
i'emq;virtutis,qua;rolaad2Eternambeatitudinemducit,notitiamper- 
ueniancff/f^^^f^wwjtefte  Apoftolo,nempecomiratuvirtutisdeftita- 
ta.,injlat ,charttas aiitem ttdificat.  IdnonmodoS.  PATREs,verumetiam  »Cor:i.i. 
EthnicosScriptoresveriEfideiexpertesdocuiire,vtM.  TyLLivNrin  Cic.c.#. 
paradoxisjdii  zit.  ^odin  Phtlofophia  ahfoltitu  e(l,idefl,Virttts,quafiperfeBio 
naturdijomniuynj^  reru,quas  in  ammisponunt  vna  rcs  optima.  Et  P  l  A  v  T  v  s .    P-in  amphit. 

Virtti-sprKmttim  efl  optimttm. 

Virttu ,  omnthttsrehiis  anteitprofe&o. 

.Libertasfaltts,vita,res,parentes, 

Patria  drprognati  tutantttr  ,firiuntHr. 

Virttis  omnia  infe  hahet ,  omnia  ajfunt  bona, 

^luempenes  eH  virttis. 
Senec A  ad  Lucilium.  Virtus  extoHit  homtnem^drfupra  charamortalibtis  s.ep.87. 
xollocat:nec  ea  quix.  bona,nec  ea  qtut  mala  vocantt{r,aut  cupit  nimis,aut  expauefcit, 
Et  libroprimo,de  Ira.  Solaftiblimis  (^  excelja  virttts  eH. 

Has  autem  viiTutes,a:tatieoruin  conrentaneas,&inomncvitac 
rempus  proficuas  eis  c5niendet  Pr  i  m  o  timor e  Domini.  Inititmientm 
fapienti£,in(iuit Sa.lomon,timorDomini.^ S.To b i a s  filio fuo ait. Mtilta  Pfou'7. 
bonaflt mi habehimu6,fi  timuertmu^ Deum, ^ recefferimtts ab omnipeccato,dr  Tob 4»/' 
fecerimtisbene.  z.  fidem  Catholicam,ipem  &  charicatem  erga  Deum  &C 
proximum,in quibus Religio & pietas omnis Chriftiana, refte S.  Av-  ^■'° E"'"*V 
G  V  s  T I N  o  ,vertitur:  &  idcirco  laboret,  vt  dottrinx  Chriftiana;  fumma 
accurate  teneant,&  memori.^  infculpant.  5.  vt  mane  dii  furgufit,figno 
crucisfecommuniantjSymbolum  Apoftolicum,vt  monet  alicubi  S. 
AMBRosivsjDominicamorationcm&ialutationeangelicam,aliaf^,  A.l.  j.dcVirg: 
precationesrecitent,idq;antearam  ahquam  facris  imag  nibiisincu- 
biculo  exornatam.  4.  vt  facruni  MifTx  quotidie  reuerenrer  audiahc> 

lii     2,         &Ro- 


A.fp-fJ. 


43«f  P  V^E  R  I  T  I  7£ 

&RoranumB.  Virginisineodeuote  perorent.  5.  ituri  cubifum,cori- 
fcicntiam  de  totius  diei  atlis  excutiant,ac  Deo ,  Bcatifllma:  Virgini,  & 
proprioangelojaliifqjSandisfecommendent.  e.fopeperConteflio-. 

-  nem  facram  apudfacerdotem  peccatorum  iordibus  animam  eluant, 
&  quo  ardlius  Chrifto  coniungantur,pane  ccclefti  fe  reficiant.  7.  vt  ad 
hxcomniaftudiofiusprarftanda.reirodalitatialicuipi.T.vteftB.Vjrgi- 
nis  Annunciatce  in  Coliegiis  Societaiis  1e  s  v ,  vel  aliis  (imilibus  fe  ad- 
iungant.Itaenimfiet,  vtamultismalis,inqujeaIioquinforte  laberen- 
tur,feabftineant,&:multabonaopera,tumproprerSodaliratis  leges, 
tum  propter  Sodalium  exempla,pra;ftent,qux  alioquin  fpontcnon 

•  prxftarent.  FelixneceJJitas , ait S. A v cvsTiNvsad Armentarmm,qui 
Yotofeaftrinxeratadcaftitatem,f.v<«/»»zf/Ji?r4f(?»2j&<'//f/. 

Vi  D  E  de  Sratu  ^tatum.  AdolefcentiaJ. 
Infantia:.  Seneftutis. 


DE  REGVM,  VEL  PRINCL 

PVM  SECVLARIVM  STATV. 


C     A     P     V 


I. 


A  c.  I2.&in 


B.ine.i. 


B.f.j. 


^!;d  nominc  'Regum  laitlhg^tur^ 


er- 


^r?^<^t  Eg  V  M  nomen  non  a  rcjfnando ,  fed  a  reecndo  vel  jrub 
Wi!f0^  nandodidum  cft ,  S.  Av  c  v  s  x  1  n  o  tcfte  m  libro  y  de  Ci- 
^0'  uitatcDEi.  Ro.MANi,mquit,r<=g.t/irw^^ww.?//tf«fwi;//«!«/^- 
^^  renlcs,Mntu  imf/erin,  hinouj^  ImperatoresJibifecertintfCjuiConJtt- 
les (ppelUtiftint ).  conJiiuKdoino»  reiicSyAin dormrn  a  regnando ai^^ dominando, 
cum & Reges 'vtig^ a regcndo dclt rrjeliu-s z'ideantur,vt  Kegrutm a Regibtu.  R E - 
Gis  vero  appellatione  hoc  loco  comprehendimus  omnes  Principes 
feculares,vtDuces,Marchiones,Comitesaliorq-,DominospoIiticoSj 
quotqubtimperiumhabentin  fubditos.  Rcgis enim peailiaremuntts cB, 
auftore S.BASiLioin  commentariis  \fa.ix,fmperio 'vrgerejitbie^os.  Imo 
&Ecclefiafticos  quofdam  PrinGipes,qui  vtramq;poteftatemEccIe- 
fiafticam  &  politicam,  fpiritualem  &  temporalem  libi  vendicat.  Nam 
quodvnus  homo  pofTit  Princeps  Ecclefiafticus  &  Politicus  efl'e,de- 
monftrataccurateRoB.BELLARMiNvs  hbro  y.dePontificeRoma- 
no.  Hoc  vcrodifcrimen  intercedit  inter  Principem  Ecclefiafticum  &c 
Politicum ,  quod  Ecclefiafticus ,  in  fuis  aftionibus  propofitam  habeat 
profine,  Vitam  2ternam,acpacemtam  externam,quaminternam 

fuo- 


C.6. 


S     T     A     T     V     S.  457 

fuorumfubditorum.  Politicovcro  fatis  fit  hnbere  profinctempora- 
lem&externampacem  Reipub.  arque  ideo  fincm  luum  adeptuseft, 
quandoiubditiquicteviuunt,iiuelibcntes,{!ueinuiti.  Ecclefiafticus 
autemcuraredebet,vtfubditiamorepotiusducantur,quamtimorc: 
licct,quandononpoteftabeisimpetrare,vtlibenter&:examorebene 
viuant^poffit,  &  dcbeatvim  coadiuam  adhibere ,  vt  faltem  formidine 
pGenxnonperturbentexternamEccleiixpacem.  Vnde  S.  Grego- 
Riv  s  lib.  2.O.  Moraliumait.  CircafubditGsi»e(fedebetRcctonbHSy  &iufie  G 
confoUnsmfertcordia, &fief£uiensdifctflina.  Quod ii Ecclcfiafticis  Prin- 
cipibus,  qua  Eccleiiaflicifunt,  licet  vbi  difciplina  pie  fxuiente,vel 
/w/>m^,vc  S.Balilius  locutus  t^,-vrgerefubteBos:c\n7\.mQ  magis  iifdem  li- 
cet,qua  fumil  politici  funt ;  hac  iiquidcm  ratione  eos  ad  Statvm 
Regvm  reuocamus. 

C    A    P    V    T       II. 

I^e  Regnm  dignitate  f3  excellentia. 

RE  G  V  M  dignitas  &  excclletia  primum  inde  cognofci  poteft ,  quod 
indiuinislitterisappellenturDij.  NaminExodo  Moyibsait.j^i/;?-  Exod.ii.8. 
tetfur,domintn  donntf  apf,icAbiti4r  ad  Deos.^x.in^\:A.Diii  non  detrakes^drfrin- 
cipipopulituinon malediccs. Hsc enim vcrba S.  Avgvstinvs  lib. z .qux-  ^- °^*^' 
ftionum  in  Exodum ,  &  alij ,  interpretantur  de  Princiftbm ,  c^ui  ludicant 
fopulumficut dtcfnm csideMoyfe , quoddattisfuerat Detis rharaoni.  Quid au-  Exodj.t. 
tem  funtReges,ni(i  fummi  populi  iudices?Vnde  &:Rcx  Dauidin  Pfal- 
mis.  Dem ,inqmt ,fietit tn  Synagcga Deorumjin mcdio autemDeosdiiudicat.  Pfal.S'-!- 
hoccft,PrincipespopuIi,&:iudice.';  (cculi,  vtcxponitS.H  erony- 
Mvs.  2.  quod  in  iildem  dicantur.vices  Dei  gciere,  &  miniftriDEi. 
Nam  Apoftolus  caufam reddcns  ^cur  omnisaKtmApotcftattbmfublimiori-  Rom.ij. x- 
bu-sfubdttacffe  dehcat.non  enifn,ino^n\z,finecaufgUd!umportat:  Deienimmi- 
nifcr  est.  £  t.  ideo  enim  tribtitapr£jl.--jis :  mintftri  cniiji  D  E  jfunt,  in  hoc  ipfum 
fcrutentes  In  qux  verba ita  icribit  S.  Am b b.  osi v  s .  ideo  dicit,tributapr£'^ 
fiari ,  vel^ux  dicunturfifcdix ,  'vtfibieciioncmprafient  ,per  quamfciant  nonfe 
cffe  Uheros,fedfub  potefiate  degercrCfuA  tx  Deoefi:  Principi  enimfuo ,  qtn  'vicem 
DEI agit,ficut Deofubiiciuntur ,ficut dicit Dantel Propheta.   Dei efi,inquit,re- 
gnum,CTcuivtilt,dabittllud.i.(\\.\o<ie.xdem.{zctx\\ttex:xi\ihc7!itc\soxnnt 
obfequium  &:  honorcm  dcferri ,  idq-,  ex  diuina  ordinatione.  nam  Pau- 
Jus  loco  citato  dixit.  Omnisantmapotefiatibtisfttblinnoribptsfubditafit.  ^m  Rom.13.  i. 
enimrefiJHtpotefiati,Detordtnattontrefifiit.  Etinfra.  Redditc  omnibus  debi- 
tHm,cm  njeEltgal  ueBigd,  cui  timorem  timorem,  cui  honorem  honorem.   Vn  de  ^^^'"  conftit. 
liquetdefeculariMagiftratUjVtmonuit  S.  BafiJius, pra:cipueeflefer-'  *^' 

lii    j         mo  nem. 


45«        REGVMETPRINCIPVM 

tPet.i.r/.       mQnem.  EtS.PEXRvs  .SuhkBi  ejlote  omni  humm&creamrAtropteYTteum-, 

Jme  Regi,qmfi^r&cellenti,fiue  Buctbm  tmqmm  ah  eo  mijps,  qnicific  e(i  'voluntas 

Dei.Beumtimete.Regemhononfica.tc.  4.quod  ea.dem  doceantDeum  pecu- 

liaremgerere  curam  Regum  &  regnorum.nam  Regius  vates  ait.  £Im 

i+M**-     dasfialutem  R€gibtH:,qmredemifii  Bauidfiruumtuum.Y.x.  Salomon  Pvex,^/f«/ 

*  •$«••     diutfiones aquarum,itacor RegismmanuDommi.N ndcS.^ ASitiv ^. Si ergOf 

i  nquit ,  cor  Registn  manu  Bei,n-enfer  armatam  milttarem fotentiam  ,fied  Beo 

fiippeditante prafidium ,  ^  vebitmanumfrot-cndente  firuatur.  In  manu  autem 

Bet  non  quilibet,fiedqui  rcgis  affcllatione  dignmfineriti^t  S.H  i  e  r  o  n  .  in  ver- 

Dan.i.ii'"     baDANiELis  V\:o^h.Q.tx.Et ipfe (Dtvis) mutat tempora d^ Atatcs^d^ trans- 

fiertregnA  atqueconfiitutt.Non  ergo^^xix ,  rmremur,fi quando  cernimn-s  &  Regi- 

hufre^s ,  d>"  regnis  regna  fiuccedere,qu£  Bei guhernantur ,  S"  mutantur ,  cffi- 

niuntur arbttno.  In  eandem  fententiam ita fcribit in  quinto de  ciuitatc 

A.e.xf.  DeiS.  Av.Gvs  TiNvs.  Nontribtunm  dandiregni,mc[mx.,atqt{e}mperijpo- 

tejlatem ,  nifitBeo  vero ,  qui  datfelicitatem  in  regno  coelorttm ,  non  nififiolispiis. 
^egmm  vero  terrenim  ^piis  ^impis,fiicut  eiplacct,  cui  nibtltmufieplace.t. 


R! 


C    A     P     V     T       II  I. 

De  Kegum  Vtrtutibnj, 

E  G  E  s  ,vel  Principes  maximis  ornatos  efle  debere  virtiTtibus,  do- 

'  cet tum  iilud,  q,  vices  eiusgerant ,  qui  ab  omni  vitio  immunis  eft, 

DEi.Opt.Max.tumquianullareefficacius  fubditos  adofficium  im- 

pellunt,quam,cxemplo.f  7/iZ«r/7««zwf»/»i!,ait  S.B  a  s  il  rvsin  Ifaiam./«^- 

B .  in  c  I  •        teBitspopultisfifolet  confiormare  eorn  moribtis,qttipotenttaprmalent.  &  C  L  a  v- 

BiANVS  de  quartoHonorij  AuguftiConfulatufcnbenscanit. 

componitur  orhit 
Regisadexempltim-.necfiictnflecierefienfius 
Humanos  ediBa  valent,  quam  vita  rcgentis. 
Mohtle  mutatur  femper  cttm  Prtncipe  ■vidgtis . 
Cuius  moris  caufam  reddtt  M.  Tv  l  l  ivs  in  epifbola  qtiadam  ad  Seue- 
C.iR4-ep- y     rum  Sulpitium, quia  vulgus, quodexemplofit,idetiamiurcferi  arbitratttr. 
Vel  vt  Qvi N  c  T  i-L I A N  V  s ,quomam hAc conditio  Principum  efi ,  njt  quicquid 
Q^eelam.  •♦.  fiaciantprAcipewvideantur. 

P  R  i  M  A  autem  Vircus  eorum  ciTe  debet  Pie  t  a  s  vel  Religio  in 

Deum.  NamDEvs  ipfeinDeuteronomiodeRcge  conftitutohanc 

:OeHt,^7,i«.    .\c^tm.x.\A\t.Pofiquamfiederittnfiolioregntfiui,deficrtbeifibiBeuteronomiumle- 

fis huius tnvolumine accipiens  exempkr  a  Sacerdotibtts Leuitic<ttrihH6,&  ha- 
ehitfecum,  legetg^  illud  omnihtts  dtihtK  vitA  fuix.,vt  dtficat  timere  Bominum 
Dettm/f(umd^cufioelire.ceremfniaseitts.Po&.ohitum  yero  Moy^  fic  De  v  s 

ipfum 


S    T     A     T     V     S.  4'j5 

ipfumlosvE aliocucus eft.  Confortitred^cflorobuftusvalde-iVtcuftadias^^f»^'-^' 
fmoi  omnem  kgem ,  quampracepit  tthi  Mcjfesferum  meui.  Ne  declines  abeaad 
dexteram  veUdfnifrara ,  'Vt  inteiligas  ctmCia  cjux  agis.  N$n  recedat  volume» 
leqts  huiusab  ore  tuofedmeditaberis  tn  eo  diebtn  ac  noclihui ,  vt  cuflodias ,  ^fa- 
- cias omma,cjUiifcripafimt  in  so.  Rex  quoque Dauid fui  fimiles  Reges ita 
commonuit.  Bt mmc reges tntelli^te-.erudimini  (juiiudicatuterram.  Seruit€^^^'^-^°' 
Bomms  in  timore,&  exultate  ei  cumtremore.  Et  alibi.  Bominu^e  cceb  i» 
terrarn  ajpexit ,  vt  annuncient  in  Sionnomen  Bomini,  In  conueniendo  popt^ 
los  in  vnum  ,  &  Reges,  vt  feruiant  Demino.   Morti  vero  proximus  ,  fi- 
lium  Salomonem,  quo  non  regni  tantum,fed  etiam  pietatis  pater- 
vtx  ha^res  eflcf^his  verbis  eft  zS^xns.Ego  ingredior  viam  vmtterfaterr£icon>-  J^R^g**" 
fortare ,  eflo  vir  :  ^  ohferm ,  vt  cufodias  mandata  Domtni  Dei  tui,  vtamhuies 
in  viii  eitts,  (^  cuftodias  ceremonias  eita ,  (^prAcepa  eiui,  dr  iudicia  c^  tejlimo- 
nia,fictttfcrtptum  eft  in  lege  Moyfi.  S  a  p  i  e  n  t  i  a  denique  fi  c  compellat  Re-  ^*P-  *•*' 
gcs  Audite  Reges  dr  intelltgite,dtfcite  ludicesfinium  terr&.  Prxbete  aures  ves,eftti 
-  cominetis  multtttidmes,&placetu  vohis  in  turhis  natiomim,  quoniam  data  efi  a. 
Dominopoteflasvobis,^virttii  ah  altifiimB,quiinterrogahit  opera  vefira,^ 
cogttationesfcrutahiPur,quoniam  eumejfetismtnifiriregntillius,mnre£teiudi- 
cafiis,rrec  cufiodifiis  legem  iufiitia,ne^fecttndum  volurUatem  Dei  amhutafiii. 

VEp.vM&gentiles,quainuisfairorumDeorumcukores,hanccum 
primisvirtutemaRegibusfuisexegeTuntjeo  q-uod  religionis  incolu-' 
mitate  Reip.falutem nitiiudicaret.  Vnde Pl  v x  ar c hvs  libro aduer- 
fus  Colotem,/»  legum,\nx^it,cenfiitHtioneprfmum  efi (^maximumdeDtis 
fpinio.^jMmohrem  df  Lycurgus  Lacedxmonios,xJr  NumaRomanos,^  lon  anti- 
tiquos  Athenienfes,dfDeucalion  Gracssfere ,  vniuerfosDiis  confecrauerunt,vo- 
tis,facramentis,vatictniis,omnibus^eosoh  fpemac  metumDiis  deditos,  chnoxi- 
«s^  reddentes.  Etfiterras  oheas inuentre pofiis  vrhes murisMtteris ,  Re^htts,do^ 
7mhus,opibus,numifi/iatecarentes  ,gymnafiorum  d^.theatrorum  nefiias :  vrhem 
templis  Diistj^carentem^u£precibus,turetKrando,oracuio  non^otatur,non  bono-' 
rum  caujafacrifcet,non-malafacnsauerterenitaiur,rtemovnquamvidit.  Sed 
facilius  vrhern  condifinefolopttto ,  qnam  opnionede  Diis  penitus  fublata  ciuita^ 
temcoireautconffare.  Cuius  reirationem  reddic  S.  Avgvstinvs  quarto  A.c.  j». 
dc  ciuitate  Dei.  Sicut  d<x.mones,  z\t,nifieos quo<falle»do deceperint',poffidere 
nonpoffuntfic  df  homines  Princtf>es ,  nonfane  iufit,fedd£monKmfimiles ,  ea  quA 
vana  ejfe  nouermt ,  Religi^nis  nominepopulis  tanquam  verafiiadcbant':  hoc  mo^ 
do  eos  cmli  Societati  velut  ar£lius  alligantes  ,  quo  fimiliter  fuhditos  poffide- 
rent.  X  e  n  o  p  h  o  n  in  libris  de  Cyri  pa^dia  fcribit  regem  Camby^  Xen.ilb.». 
fenira  filium  fuum  Gyrumaffatum.  Hovvnum  prtectpue  commendo,  td- 
qite  tanqtiam  pretijfum  ihefiurum  a  Patre  donaium  in  tua  memoria  perpetuo 
recondfcupio.  Dti efio  amict(s,in  eimdem pius ,mhilqu€ aggredtarii^nifiD EI 

nttmi- 


440         R  E  G  V  M     E  T     P  R  I  N  C  I  P  V  M 

numineimplorato : imbecilU enim(^hebes  ejl  mortdiu7:i  tiAturA :  NihilDeifa,- 
fientiam  Utet,omniaj^,  exfententta  iis  cedtmt ,  qutbtfs  ilU  waJIo  ej}.   S  v  e  t  o  - 

S. c. );.  N I V  s  in  06taiiiano  auctor eft, Odbauianu m  Auguftuni  legeiri  ranxifTe, 

vtSenatorumnemoantc  con(ideret,qaamthure  acmeroapudaram 
Deo  fupplicaflet.Et  de  omnibus  Romanis  S.  Le  o  ira  fcnbitnifermo- 
ne  de  Apoftolis  Petro  &  Paulo.  Roniana  Relp.  acnpcvne omntbmdomi- 
naretiir  gentibtif ,  omnii(tngeritinm  erroribu-sjerttiebat ,  c^  maznamfibi  'vtdeba- 

Vil.c-  tttr  ajftm:pjijje  reitgionem ,  qta.x  nulUm  rejjuebat  fdftxtetn.  JEt  Valerivs 

Maximus  Iib.i.  Omnia,  '\nc[\.i\t  ,poJl Rehgionem ponindx  femper nojlraciuitas 
dttxit  ,etiam  iyi  qtuhti/sfitmmA  maiefatis  confpici  dccus  'voluit ;  cjiiaproptcr  non 
dubitaruntfcrUimpertafruiretitafe  humanartim  rertimfuttr.-a  remmen  exi- 
fimantinyf  ditiinxpotentix  bene  atg^  conftanterfuiJfentfamuUta^rizVLC  pieta- 
temChriftianorum  reges  palam  conteftantur  etiamnominibusfuis, 
dumfcnbunt.   Philippvs  Dei  gratia  H,rpania:,Franci^,Poloni2 

E.cij.&fcq.  Rex.  Etconteftari  funt  prifci  Reges,acimprimis  Constantinvs 
Magnus,qui  tefte  Evs  e b i o  libro altero  de  Conftantini  vita,nihil  ma- 
gis  voluit  riliis  fuis  commendatum ,  quam  vt  opibus  omnibus ,  adeoqj 
ipli  Imperio  Dei  (andarq;  Religionis  cultum  anteponerent. 

II.  Virruseft  IvsTiTiA,qua2fuum  cuiq;exa:quodiftribuit;Hxc 
tampropnaRegumeft  &:Principum,  &adtuendamregnorumfalu- 
temtam  neceflaria,vt  perSalomonem  Spiritus  Sanflus  dixerit  hac 

Pfou.  \6\2-  virtute  thronum  regium  imprimis  ^xm2x\.AbominahileSy\w<s^\t,RegJiqtti 
agunt  impie,quoniam  itijlitiafirmatur folitim.  Voltintas  Regum  U  bia  itifta ;  qui 
reBabquttur,  diltgetur.   Deinde  ea  ncglefta  amitti ,  &  ex  vna  gente  in 

Ecd.  lo.s.  aliamrcgnatransfern.  Regntim ,  inquicns , agentein gentem  transfertur 
propter tnitiftitias,0'  inittrias,0' conttimelias,i^ dincrfos dolos.  Vnde  S.Hie- 
R o N . in c. 2 i. leremiaE.  Rcg:tmproprtttm eji ,f.tcere iudiciu» d^tttfHtiam , dr 
Itberare  de  mann  calumniaiorum  vt  opprejfos ,  cr  pcregrtno  ,ptt,pillog^  (Jr- 'vidux, 

^■'•■^'  qtii  facilttis opprimunfttr kpotentibtts ,prKbere at(Xi!i:^rfi.  EtS.  Avgvstinvs 

2..  de  ciuitate  D  e  x.  Retnota  iufiti.t,  qttid  ftmt  rcgna  mfimagna  Utrocinm? 
qtdacr  tpfa  Utrocinta  qtiidftint nifi parux  rcgn.^f  Manns  etenitntpfa  ho-minttm 
ctim  impeno  rrincipis  rcgJitiir,pa^io  Societatis  aftringnttr,  pUciti  ligepr&dd  diiii- 
dittir,  6c  c .  Eiegan  terenim  &  veraciter  i^iexandro  ilit  M.xgno  qtitdiam  compre- 
henfuspirata  rejpondit.  Narn  ctim  idem  Rex  hominem  tnterrcgaffet,  qttidei  'ui- 
deretiir,vt mare haberet infeftttm  ?  ilieiiberaco^^Htimaaa^quidtihtjinqttit^vtor- 
bcm terrArtmi ? Scd qtda  idegeexigtiofiattigiofacto,iatrovocor:quia  tu  magna. 

C.y.cp.uo.  cla.Jfe,Imperator. HtS.GK^o  OKi\ s  s.ddviosV tzncixKcgcs.Summumin 
Regibttsbonum  eft  itiflitiain  coicre ,  acftia  cuig,  iuraferuare ,  drjubieclis  nonfine- 
re,quodpoteftatisefl ,fieri,fedquod£.qtttimeft ctiftodire.  Idem  docuere  Scri- 
ptoresEthnici.HEsioDi  carmeneft. 


S     T     A     T     V     S.  441 

'RXa.TlTOfJl.iVOHU.yOfVpi  /UlTOLTfOVal  ifyo.  TOfiUtl.  - 

Hac 'VKaregesolimfHntfinecreati, 
DicereitalisJisyinittJlag^tollerefaBa. 

M.TvLLivs  fecundode  Officiisita  fcribit.  Mihi  quidem  non  apudMe- 
dosfobm  f^ut ait Her»dottis,fed apudetiammaiores noJlrosJrueHdx  tufiiti&  cauft 
videntur  eUm  bene  morati  Reges  conflituti.  Nam  cumpremeretur  inttio  multi- 
tudo ahiis ,  (fuimaiores  opes  habebant,advnum  aUquem  confugtebant  virttite 
prxjlantem:  qui  cumprohiberet  iniurta  tenutares  xquttate  conjhtuenda  ,fl*mmos 
cum  infimls  pari  iure  retinebat,  eadem£conJlitii€ndarumlegumfuitcaufa,qu* 
ReTum.Ergo  hoc  quidemferjpicuum  eJl,eos  adimperandum  deUgi  foUtos,quorum 
deiujlttiar/tignaejjetopiniomultitudinis.  Avgvstvs  apud  Senecam.  S.  deludo. 
Pietate  driujlitia,  inquit,  Principes  Dijfiunt. 

III.eftPRVDENTiA. DiUgite l»menfapienti£,z\t  Sapiens , omnes qui 
prxeftispopulis.  MultitudoautemfApientumfanttaseflorbiiterrarum,&Rexfa-  S-^P'  i-2;.8:y, 
piensfiahtUmentumpspuUefl.   Pl  at  o  certe in  Menone, afTeueratnerai- 
nemnid  prudcntem  aliosbene  regere  pofTe.   EtARiSTOTELES  inA.e.j. 
primopoiiticorumdocethocdiflareprudentiamaceterisvirtutibus> 
quodhsexqueinferioribus, acfuperioribus  fint  communes/illavero 
duxfit&magiftraomniumvirtutum,acpropria  fuperiorum.&tertio 
politicorum ,  ait  imperantis  propriam  &:  vnicam  elfe  virtutem.  Vndc 
Aurelius  Vic  t  o r  in Traiano ,  duo ait  a  Principe expedari ,  fanftita- 
tem  domi,foris  fortitudinem,fed vtrobique  prudenriam.   Ne  c  aham 
ob  rem  D  e  o  cantopere  placuit  Rex  Salomon,  quam  quod  ab  eo  i-^^S  5- 
nonhonores,nonopes,nonpotentiam/edprudentiam&fapientiam 
rede  admimflrandi  regnum  poftularit. 

I V.  efl  F I D  E  s  ,  hoc  eil ,  padorum  promifTorumque  conftantia. 
NamvelnudaPnncipis  verbaoraculoruminftarefTe  debent,quibus 
plusinfitfirmitatis  &conftanti2,quam  alteri  cuiuis  obligationi.  M. 
Tv L Liv  s  primo  de  officiis  voc^MtiiflitiAfundamentum.S^^s. c  a  ad Lu-  s.ep  »« 
cilinmjancltjpmum humant pefforts bonum fCHqncyt  canitS i  H  v S  Iz^^.iii&i^'^ 
licus.   - 

<^kte  louem  generata ,  decns  Diuum^  hominum^ 
^uafne  non  telluspeicem,  non  squora  nortmt, 
Iuflitixconforst.xcitum^,inpeciorenumen. 
Quamtantifecertmt  quondam  RomanijVtpropelouisfimuIacrum 
eius  imaginem  in  Capitolio ,  tefte  C  a  t  o  n  e  Cenforio ,  religiofiffime 
coUocarint.  Vtemmilletutorhumani  generistunccredebatur,fic  & 
Fides,nec  vlla  res,ait  C  i  c  e  r  o,vehementiu4RempubUcam  quam  illa  con-  c.  j.offic. 
linuit.  Nec mirum,  quia, ytfctibit  Ariftoteies  in  Rhetoricis  fuis  ad 

Kkk         Theo- 


44:i         R  E  G  V  M    E  T     P  R  I  N  C  I  P  V  M 

A.  e.  I  j.  Thcodcften,  tnJirmatis,violatisg^paclis  tollutir  inter  hcmines  omnis  commer- 
cior(ini'vJ(n.Qu2iTelsocKAr'Es  inprimaorationejquamadNicoclem 
de  Regis  inftitucione  fcripfit.  Perpetuo,inqmt,tantumJludmm  c^reuere»- 
Uampr<e  tefer^^vt  tuts  zierbis maiorfit  fides,(juam  aiiorum'uiramentis ,  Exem- 
pla  habcnius  huius  virtutis ,  tum  in  facris,  tum  in  prophanis  hiftoria^ 
rumfcriptodbusilluftria  multorum  Principum,qui  fidem  etiam  ho- 
fli  datam  fallere  noluerunt,  quac habes in  P a n  ar lo  noftro,  Verbo lu- 
ramcntum,  fuhHncm.  EtPEXRO  Ribadineira  dePrincipcChriftianQ 
lib.i.  cap«iy. 
Froii.io.ii.  V.eft.  Clewev!  T  TA  ,LMifricorc/iaen!?n  ^ver/tiis  ,a.it  Rex  Salc- 

AiCVf.  Moi^  ,cujiodiunt  Eegem^dr^rohoratur  clementia  throfim  eius.Et  S.Av  g  vsT  i- 

Nvs  in quinto dccimtzteDEi.Netjue,\nqmt,uosChri/fianos quojiiam fm- 
peratores  tdeofelices  dtcimm ,  cjuta  veldtutius  tmjferttrunt ,  vel  imferantesflios 
fkcida  morte  ridiqitcrtmt ,  velhoffes  Reipuh.  domuerunt.   Hsc  enim  e?-  alta  vit* 
buiui  &rtimnof&  velmunera,ve!f[atia  cjuidam  etiam  cultons  dxmemtm  acciperf' 
mertterfint,fjut  nonpertinent  adregnum  DET,cjuopS}rtinent  iftt.  Et  hoc  ipfus  mi 
fericordiafacium  esi,neab  tllo  tfta,  qui  in  eum  crederent ,  veltttfumma  bona  dcft- 
derarent.  Sedfelices  eos  dictmus,ftiufte  imperant,ft  Deum  timent,  dtUgunt,colut, 
fitaxdtm  vindicant,facile  ignofeunt,fteandem  veniam  non  adimpumtatem  ini- 
*  cpiitatis  ,fed!id(p€m  correcttonu  indtdgent  ,ftcjuod  ajpere  cogtmturfUrun^  de- 

cernere ,  mifertcordix  lenitate ,  ^  beneficierum  largitate  compenfant,  d^c.  TaUs< 
Chrijlianos  Imperatores  dtcimus  effefelices.  TaHs  erat  CoNSTANTiNvsm- 
ter  Chnftianos  Imperatores  pnmus ,  cuius  ftatuam  cii  turiofi  quidam 
turpiterdeformaiTent,  &  familiares  eius  hanciniuriamvindicandam 
feueriore  exemplo  fuggererent,  fubrides  manu  pervultum  dufta,  Ege, 
inquit,ntd/umvulntisfe'ntio.Ta.lis&cTiiEODosiys  fenior, cuius ptxie,- 
d:um  cum populus  Antiochcnus leui de caufa  percmifTet,  vt comme- 
eEkora.  10.  moratS.  CHRYSoST.eamq^obrem  aUjin  vincula  coniedli^alijfliga': 
^P-^P"  elapfi  eircnt,ac  infuper  tota  ciuitas  metu  confternata  in  luduiaceret, 

Flavianvs. vero  Epilcopusad  Imperatorera  proteftus  noxam  de- 
precarurus  fuiflet,cJementerigriouitpiusThaodofius,monuitq;Epi- 
fcopum  vt  celeriter  ad  fuos ,  ne  diutius  m  lu£tu  &  mcerore  hxrerenty. 
reuerceret,quabeneuoletia.nonAntiochenorummcdo,fedomnium 
imperio  fubiettorumanimosfibrmirificeconcihauit.  Sed&  quasvi^ 
ftoriasTHEODOsiv  s  iuniordePerfisjSaracenis.&aliisbaxbarisgen- 
TK.iib.j  c.jtf.  tibusincruenrasretulitB.TREODORExvs,aliiq;Scriptores clemen- 
tix  &:piecatieiusattribuunt.  Mukaquoquein  hocgenerefuppetunt' 
exeinpla  apiid  Pnncipes  Ethnicos.  AtqueEthnici  fcriptores  hanc 
virtutemimprimisiniiscollaudarunt.  Ciceronis  in  orationepro 
J^igario.djLftum  eft.  Homimsmllarefrofjt^AcceduntadDeos,  quamfelutem 

hmtm- 


S    T     A     T    V     S.  443 

hominibtis dando.  Ec  S E  N'E c  A  libro  de  Clementia primo.  Excogit/ire, in-  S  c  if. 
q uic ,  nemo  ijuicquam potcrit,  quodrnagU  decorum  regexjtifit,  qitd/H  clementuiy  , 

amcanque  modo  ii,  &  quocuncjue  tur£pr<iip0jitHS  cxtcris  erit.  E  t  r  ur  fus .  Non  ofu* 
ejl  conjirtterein  altum  editas  arces  nec  in  afcenfum  arduos  colles  emuntre,nec  late- 
ra  mcntium  ahfcindere ,  multiflicihmfe  muris ,  tferrthm^fe^ire  ,faluum  Regem 
in  aperto  clementiaprxjlahit,  Vnum  eH  inexpugnabtle  muntn-ientu  amor  auiiirn^ 
^uidpulchri/ts,quavtuere  optantth.  ctmciU,&TJOta  nonfub  cujlode  nuncupantt- 
httsffpaulumualetudotituhaftttjnonjpemh^minuexatart^fedmetnmfnibtlejje 
■euia^tampretiofitm,g!nonfrofalutePr<£fdisJuicommtttatu<L)eltt?¥{xcScntca.. 
VI.  eftLiBERALiTAs&ma2,nificentia.  NihilentmnaturAhomvnU 
Ty  1.1-1  ozudioxt,ejiaccommodatitii. Lact  ANTiididumeft>/»/?^//.je?*  T'_^«"®«- 
henejicentia  tam  immortalesfunt,quam  mens  (Jr  anima,quA  hsnU  operibtis Jirni-  ^  " 
litudtnem Dei ajjequitur.  NAziANZENivero.  Nihtltam  diuinumhomoha-  ajnon^ 
het,quam  de  aliU  hene  mereri.  Fac  calamitofofs  Detes ,  Dei  mifericordtam  imi- 
fando.PrrnAGOKAS  rogatus>tefte^liano,quaracionehomormiilis  .^liacu. 
Diis  fieri  poffit?rerpondit,fi  veritatem  amplcd:atur,&cun(flis  bene  fa- 
ciat.Et  Se N E c  A  de beneficiis.  '^dxtheneficix,mQ^mz,Deosimitatur;qui  S.l.j.c.ij. 
repetttfceneratores.   Cum  ergo  Reges  &  Pruicipes  viccs  quodammodo 
De I  fuftineantin  Repub.  iiue policici (iue Ecclefiaftici  fint, iisq; non 
dcfintopes,quas  elargiripoilint,maximeiirdemcongruithancvirtu- 
cemexercere,idquepotiiIimuminpaupercs.  NamDEv  s  paflim  in 
diuinislitteris  vocat  Te  paupcrum,pupillorum  &:viJuarumtutorem 
atque  patronum.   Certe  videmus  magnos  ac  pios  omnes  Principes  & 
lmperatores,vt  Conftantinu,Thcodoiios,Carolum  Magnum,&  alios 
inpauperesbeneficentillimostuiire.  NoftramcmoriaGREG.Xin. 
SummusRomana:Eccle(ia;Pontifex&  Princeps,quaf:uit  beneficus? 
llluftnflimus  Cardinalis  Cj€sarBaronivs  tomo  i.  AnnaliumEc-  Adaanumi;;. 
cleliafticGrum  aireuexat  eum  beneficenria  f lia  meruifre  ftatyam  inCa- 
picoliojcuiiaicriptunilic.  Sestertivm  octincenties  s  i  n  g  v- 
LARi  beneficentia  in  egenos  distribvt vM,ideft,vicics ccn- 
tcna  millia  aui-eorum, &:  camcn  rhronum  Apoflolicum  non  cenuic  ni- 
liannos  XIH. 

.   VII.eft,SvEMissioanimi,quaagnofcancfehomines,&Deofub- 
icdlos.Lc  nunc  iff^«/«rf//;^/f,inquit  Pfalces  vegius,ertidtmtniqtttiudtc*-  • 

cisterram.  SeruiteDominotn  ttmore,^  exultateeicii  tremore.  Hoc  quia  olim 
pocenciflimusRex Nabuchodonof or  non incellexic,in bcftia: formam  Dan 4. 
mucacus  7.annis  inftarquadrupcdis  vagusperagroserrauic,donecfi- 
bi  reddicus  errore  agnouichis  verbis.  Igitur pojtfinem  diertim  ego  Nahucho- 
donofor  oculos  meos  adcaelttm  leuatu ,  ^  fenftts  metts  reddtttu  ert  mthi ,  dr  altijp- 
mo  hcnedtxi ,  c^  viuente-m  tn  femptterrmm  laudAm  (Jr  glorificaui ,  quiapotefas 
)  Kkk     z         eius 


444         REGVM    ET     PRINCIPVM 

Acp 50.        ems fotejlasfempterm.  Vnde S.  Ambr o s i v s  Valentinianum  Impera- 

toremalloquens.  Ctmomneshomines,  'm(\Vi\t,  (juifubditione  Romanafunt, 

-     vohis  mtlitent  rmperatorihui  terrarum  atque  Princtpibiis ,  tum  ipfizios  ommpo- 

A.s.de ciu  e.iytentiDeo Cffacriifdeimilitatis.^tS.kv  G  v  s  T iN v  s  loco ante  citato.  Fe- 
lices  eos  (Imperatores )  dicimm  ,f  iufe imperant ,  f  inter linguasfublimiter 
honorantium,^  ohfequia  nimis  humiltter falutantiumnonextolluntur ,fedfe 
homives  effe  memtnerunt  ,fi fuampoteftatem  adDei  culttim  maxime  dtlatandum 
maiefati  etmfamulamfaciunt,ftD  E  V  Mtiment:,dtligunt,  colunt,c^c.fij>roftis 
feccatls  humihtatis ,  ef  miferationii  (^  orationis facnfictum  Deofuo  vero  tmmo- 
lare  non  negligunt.  Et  in  Pfalm.  137 .  Reges  zit^qnantofrnt  tn  maiorefeltcitatc 
terrena,tanto  magis  humiltari  Deo  debent. 

VIII. eftFoRTiTvDO,qu3E.vim  fuam  exeritinvincendisanimi 
pcrturbaLiombus , vti  non  modo  noftri  S.  Patres , verumetiam  Ethni- 
corum  Philolophi  confeiri  Tunt  conuenienter  dido  Spiiitus  Sandi. 

Prou.  16.31.  ^mdominaturammofuomeltorefiexpugnatorevrbium.LatidetHr,\nQ^\tQ.i~ 
CERO  inparadoxis.  hic Imperator ,autetiam  appelletur ,aut  hocnomine  di~ 
gnm  putctur:qu0modo?aut  cui  tandem  htcU.bere  impcrahtt ,  cjui  nonpoteffuis  cu- 
pidttatihu-s  imperare?refr£netprtm  lihidinesjpernat  voluptates ,  iracundtam  te- 
neat,coerceat  a»aritiam,c£teras  animt  lahes  repellat :  tummciptat  aliiiirnperare, , 
cum  ipfe  improhiffmis  Dominis ,  dedecori  ac.  turpitudmi  pareredeferit.  Vnde  ■ 

s.ep.iij.         Se N E c  A  lcribcns  de maximo Imperatcre.  K^LEXANDERquidem, in- 
c^iit,  Perfas  d^  Hyrcanos  (y"  Indos  ,d^  quicquid  gentium  vfque  in  Oceanumex- 
tendtt  Oriensvafahat,fugahat^.  Sedipfevi^ioriet  Regum atquepopulorumir^ 
triftitite^fuccubut.ldentmegerat,vt  omntapotiiuhaheret  inpotefate,quam  af-' 
feSlm.  O quam  magnis  homines  errorihtts tenentur,quiim dominandt  trans ma-  - 
ria  cupiunt  mitterefeliciffmos^fe  ludic&ntfimultasper  milttes  proutnctas  ehti-  ■ 
nent,  d^nouas  veterihm  adiungant ,  ignari,quodfitilludtngens,piiratum^  re- 
gnum.Imperarefihimaximum  imfenuinefi.  Plinc  &  M.  TvLLivsfummis  : 

c.crat  ptoM,  extulit  laudibus  Ivlivm  Gieiarem,  quod  Marco  Marcello  acerrimo  • 
*'"  °         luo iniroieo vitam  condoua.ffet:aduerfarium,inQuiens,Kohilttate,ingento, , 
vtrtutepraftantem  non  medd extoHere  iacentemfcd citam  amphjica reprifltnam  . 
eim  digmtatem-.hxc  qmfaciat,non  ego  eum  cumfummts  viris  ccmfaro,fedfimil- 
limum  Deoiudico.  Qjja  de  caufa  cum  Pt  olom^  vsiEgyptiRexaK- 
quandovnume  Lxxii.  Scriptura;vetens  interpretibuspercun.£tatus 
efTetjquid  Regibus  eflet  omnium  difficillimum ,  tefte  Ar  i  s  t  e  a  m  li- 
brode72.interpretihus,relpondit.  Seipsvm  vincere.  Pluradehac. 
virtute  habcs  in  Viridario  noftro  V.  Fortitude. 
&Panario,V.  Immortifcatio 
paffonum. 

Cap-. 


S     T     A     T     V     S.  44y 

C    A    P    V    T        I  V. 

De  ^gum  ^  Frincipnmficul.  officio. 

pRiMVM  REGis,&cuiufuisPrincipisrxculans  officiumatq;  mu-  ^ 

■*   nus  eftjconfiderareaftionumfuarumfinemefledebere  geminum» 
alrerum  fupremum,Deum  nimirum  ipfum,  fempiternam,qu*e  in  Dei 
contemplatione  confifl:ic,felicitatem,mxtaillud  Apoftoli.^/«f  »z<iW«-  '•^'"-  *••  ''• 
cAtu,fiue  bibitls,fiue  a.liHdqutdfAcitis,  omnia  ingloriam  D«^mf  .Et  illud  A  v- 
G  V  s  T I N I  in  quinto,de  ciuitate.  Nequenos  Chnjiianos quofdam  imperato-  A.e.i+. 
res  ideo  fetices  dicmus,quia  veldiutias  imperarunt,  velhofles  Reipub.domtteruty 
fedftujle  tmperant ,  d^ftampotefatem  adDei  cultam  maxime  dilatandum  ma- 
iefiati  eins  famulamfactunt  ,fiDeum  timent,c0lunt,dtlfgunt  ,fiplus  amant  illud 
reirnum^^vbi  non  timent  habere  confortes.  Si  omniafaaunt  nonpropter ardorem 
inanisglortA,fedfropercharitatemfelicitatisi!iternA.  A  L  t  e  r  finis  eft  fubdi- 
torumcommodum,fecuriras,falus.Af^<!/fr4/miff//'«^.  inquitM.  TvL-  G.jdeRep. 
Li  V  s  j  beata  ciiiium  vitapropofta  efyVt  eiMpbusfrma,copiis  locup[es,gloria  am- 
fUiVtrtute  honeflaftt.  Et  Xenophon  in  mcmorabilius  Socratis,i?fx',  Xen.hb.  j. 
7t.it,eligitur ,  nonvt  ffe  molliter  curet,fidvtper  tpfum  tf  qui  elegerunt  bene  bea- 
te^^ agant. Jmmo  Arist.oteles in oftauo  Politico tradit hoc Tyran-  A.c. i o. 
num  differre  aRege,  quod  TyraHnmftmm  ipfiuscemmodumfje^lat^qux- 
rit,at  Rexfubditorum. . 

1 1.  Officium  eft  cognofcere  fubditos,eorumque  ingenia,iuxta  mo  - 
nitumfapientiffimi  Regis.   Dtligenteragnofievfiltumpecoristui,tuof^gre-  Pro»-»7.i3- 
ges  confidera.  Tion  enim  habebis  iugiter poteflatem,fedcoronA  tnbuetur  ingene- 
rationem^geaerationem.Ynde^iAKTJALis  canit. .  M.s.Epigr. 

Prtncipis  efi  virtus  maxima,noffefuos. 
EtCorneliusTAGiT  vs  tertio  libro  Annalium,  T^fienda  naturavulgi 
efi, &qtiibmmodistemperanter  habeatur. -  Primocnim  vulgo  nihileftin-  iLipfiusin  . 
certius . In multitudine,zitCic  e r  o  in orationepro  domo,  efi varietas  dr  ^°^"" 
crebratanqtsamternpefiatum,ficfententiarumcommutatto.  2. vulguseftiudi- 
cij  cx^c\:s;necemmdelecft{,iLitid.cm'ftoV\a.nc'io,autfapientiaducituradiu- 
dicandum,fedtmpetu  drquadam  etiam  temeritate.Ex  opinione  multa,ex  verita-  fjo.'''"   °* 
tepaucattidtcat.  3.naturaturbidumeft,w^f»/tfWtf^///,vthabetSalluftius,  s.lugurth.  . 
fedittofum  atque  dtfiordtofum,cupidum  nouxrtim  rerum,  qutett  (^,  otio  aduerfitm.  . 
4.  m-etuautipenimium.  H.u efi naturamultttudinis ^mc^wit^Liy ly s  ,aut  L.lib.13.,. 
firtttthi!,mtltter,atit  fitperhe  dominatur. .  Ltbertatem,qii(Smediaefi,necfpernere: 
modice,nec  haberefettint.  ■ 

III. eft,  Sedulovigilareincommoda&falutem  fubditorum,cogi- 
tateq;(icamnegligat  fe  rationemiii  die  ludicij  extrcmipro  iisreddi- 
turum..G eaeralis  enim  fententia  eft  Apoftoli.   obedtte Prdpofitis vefiris  Heb  i j.17,-. 

Kkk     5,        &fub-- 


44^         R  E  G  V  M     E  T     P  R  I  N  C  I  P  V  M 

C^Juhiacete  eif.  IpfienimperuigiUntquafirationempro  animahmveflriireddi' 
turti^vtcum gaudio  hocfiiaant c^nongementes.  EtquodDominus  Deus 

Tizech.  Hi°-  minaturapudEzechielem  demalis  paftoribusllrahcldicens.  Ecceego 

H  lib.i  I .  ipjefuperpaforesretjuiram  gregem meum de  manueorum.  S.  HiE ron  y m.  in 
commentariis  exponitetiam  deRegibus  6t  Principibus  improbis.S. 

A.fetm.  150.  j^v  G  V  s  T.i  N  vs  in  quodam  lcrmone  de  Tempore  ita  fcribit  de  hoc  of- 
ficio  regic.  Opm  regU  eUfitamfuampro  his cjuibrts regnat epponere.    Vnde  (^ 

Jotn.«o.ii.  ni[  Chnftus,  ^upitflorlonHs animam fuampomt pro ouibm :igttnr ^ Rex 
ionus,animamfuampomt prehisquorum  eflVrinceps.  Certequantae  curx 
Principibus  mcumbant  breui  fenterda  in  confolatione  ad  Polybium 

S.C.U.  cxpreilitfapiens  Senec  a.   CjESARI,mcimz,ipfiyCuto?nnultcent,pro- 

pter  hoc  ipfum  multa  non  licent.  Omnium  domos  illiui  vigtlia  defendit ,  omnium 
etium  tlltu^s  labor,omnium  delicias  illim  indttflria ,  ommum  vacationem  illiits  oc- 
cupatio.  Ex  sjuofe  Cxfir  orbt  terrarum  dedtcauit  ,fibi  enpttit :  c^fiderummodo, 
quA  irrequtetafemper  curfmfuos  ex^hcant ,  nunquam  illi  Ucet  necfubfflere,  *>ec 
cjuictjuamfuumfacere. 

IV.  eft.  Religionem  Cathohcam  profiteri,  tueri ,  &propagare. 
Quodfuturumolimprardixit  Isaias  Propheta,vtB.CYK.iLLvs  & 

■lfa.49tr  alij  Patrcsexpofuerunt,cumaitDominus.  Eccekuaboadgentesmanum 
meam ,^ adpopulosexaltabo fignum  meum,  nempe.crucis  ait,  Hieron. 
Et afferent filtos  fiios  tn  vlnis,  (^filiasfuasftper  humeros  portabtcnt,  nempc 
Apoftoli,quinullumgraueonus  impofuere  fidelibus.  Et  eruntReges 
nutritijtui,(^regin£nutrtcestux.  Id quondam tecere Conftantinus Ma- 
gnus,Theodofius,Carolus  Magnus,  qui  magms  impcnfis  fideni  Chri- 
ftianam  fouerunt  &  propagarunt ,  &  nunc  in  nouo  orbe  faciunt  Re- 
ges  Hifpanijc  &  Lufitaniaz.  Constantini  iii  c,.  iftola  ad  Celfum 
Africas  Vicarium,<juani recitat  Baronius,ha;c verba  iunt.  Neqtiaqttam 

B.tem.;.  anno  jne altter  ma.ximum reatum  effttgere poffe crcdo ,  cjuam  vt  hoc ,quod  tmprobe fit 

''^'   ^'  ■       minimeexiflimemdtffmmlandiwhcummhtlpottmameagitnfiitutomeo^ipfitps- 
que Pnnapis munere agi oporteat ,  qu.t?n  %'t  dtfuffis  errorihtn  omnibusj^teme- 
ritatibus  amptttatis  vcram  Rekiionern  vniuerfos,  concordemg^fmplicitatem,at- 
quemeritam  ommpotenti  Beo  culturam  ,  prafentare perficiam.    Tk E o D o-^ 
sivs  quoque  magnus  in  Nouella  dc  ludicibus  ita  loquitur.  Inter  ce-> 

N.Theodof .  fgfasfolicitudines,quasamorptihliciM  peruigilicogitatione  nohisindixtt,prxci- 
puam  Imperatorix  maiefiatiscuram  efje  perjpeximus  ver.t  rcligtonii  indagintm: 
cuius  cultumfitenere potuertmtts  ,iter profperttatis  humants  aperimm  tncceptis: 
EtlvSTiNiANVS  inNouelladeEpifcopis.  Sic,mqvm,nosomniproui- 
dentia  curam  Ecclefiarum  gerimui  :per  quas  S"  imperium  nofirum  fufiineri ,  t^ 
puhlicas  resper  clementiam  DE  I^gratiam  muniri  exifitmamus.   E  t  C  a  r  o  - 

^no^iui'^"'    L Y  S  Magnus  apud  SiQ,om\\m.StEcctefiarHmDeifieruifmagnificentiamno- 

^"**     -        "~  firam 


S     T     A     T     V     S.  447 

firam  impertimitSieerum^^fludiis  libenter  ohfequt7vur-,tdnohls  ad  AugufialU  ex- 
eellentt*  culmeprojicere  credimtti :  d^ ,  cfuodctmclls  pretiojitu  eji  dignttatihM  £- 
termmretrihutionif prxmittm  cafejfere  non  dtftdtmtu.  Reges  certeFran^ 
ci2r,Anglia:,Hungariaj,Poloni£e,dumregnoinanguranturhocimpri- 
inis  iureiurandopromittuntjfefidei Catholica: RomanaE  aflertores  & 
vindices  tlituros,Ecclefiamqi  8<:pacemperpetuamdefenfuros.  Etre- 
fte^quiavtbenefcripfitLEo  Magnus  ad  Pulcheriam  Auguftam,if«L.ep.}i. 
humandaliter  tut£  ejfenonpojjuntmjicjua  addtuinam  confejjtonemfertinent-, 
^Regia  dr  Sacerdotdis  defendat  aucloritas.  E  t  S  ,B  ernai  dus  ad  C  onradum  B.  ep.i«." 
Imperatorem.  Tion 'ueniat animx  mea  in  conflium  eorum ,  cfui dicuntijellm- 
ferio  facem,d^  Ithertatem  Ecckfiartim ,  zfel  Ecclefisfro[peritatem  d'  exaltatio- 
nem  Imperifnocituram.  Quanta  autem  cum  felicitate  Rempublicam  gu- 
bernarint  Principes,quotquot  vere  fuerunt  Catholici,  lege  apud  Bel- 
larminum  controuerfia  4.tomi  primi  hb.4.  de  Notis  Ecclefiae  g.i8. 

V.  OfScium  eft ,  nullam  aliam  in  fuis  ditionibus  tolerare  Rehgio- 
ncm,quam  Catholicam  Romanam ,  acproinde  fedas  omnes  &  hasrc- 
{es,quoad  fieri  pote{l,extirpare.Nam  Regibus  a  RcgeDauide  didum.  Pf»!- 1-  »e 
SeruiteDomtnointimore.Qnx  verbaexpendens  D.  Av  g  v  s  t  invs.,^<7- 
modo,mc^vi\t,  Regesferuiunttn  ttmore,ntJiea,qttxcontra  iujja  Dominijiunt,  re- 
Ugiojafeiteritate prohtbendo  at^pleciendo? aliter  enim  feritit  quia  homoeft,ali- 
ter  quia  etiam  Rex  efe.  ^uia  homo  eU,eiJerint  viuendofideliter :  quia  vere  et- 
iam  Rex  esi  ,feru!t  leges  iufiaprxcipientes ,  e^  contraria  pr-ohthentes ,  conuenien- 
tirigorejanctendo.  Deinde  Reges  omnes  pij  &  Deo  cari  in  veteri  Tefta- 
mentodiligenteridololatriam^&quicquidaduerfabaturverxreligio- 
nipropuUarunt.  Vndeidem  Auguftinus.  Temporthw(ait jProphetarum 
emms Reges cjuipopub  DEI prohihuerunt ncc euerterunt,qu£iontra D E Iprtt- 
cfptafuerant  !n(}ituta,culpatur,  d^  qttiprohihucrunt  d^  euerteruntfuper  aliorum 
»?m/4i^«^»///r.''iureergoculpantur,quiherefescontraDei&;Ecclc^ 
fia^mandatumirrepentes  nonexftirDant^ 

AoHytc  innouoTeftamenrohsereticosGH  R  I  s  t  vsDominus  Mattfa.^.ij.- 
appellatPleudoprophetas,luposrapaccs,fures  &:latrones.  D.  Pav-^  *^°'^-"-'}' 
1  vs  vcro  operarios  uxbdolos,  blafphemos ,  fceleftos ,  proditores, pro-  xit™ f. * 
prioiudiciocodemnatos.S.PETRvs  Pfeudoprophetas,  &  feruos  cor-  i  Pet.i.f,'- 
ruptionis,dodrinamq;  eoril  fectas  perditionis ,  quibus  videlicet,fe  ah- 
osq;  perdant.  S;  lo  an  n  es  Antiehiiftos  &:  feduttores.B.  Iv  d  Asdeniqj  i  loan.i./s;^ 
arbores  infruduofas,bis  mortuas ,  fludus  feri  maris  defpumantes  fuas. 
confiifiones.  Ex  S.P a t  r i  bvs  vero D.  Ig  n  at  ivs  conferr  eos  cum  ca- 
nibusiabidis,bafilifcis&:fqiiamofisdraconibus.CYPRiAHvscumIu- 
|is.AMBRosiv-s  ciinodais&vulpibus.  HietonymusCumfcaraba;isi 
AvG  Ys  T I N  Ys  cu  clmicibus,  Vi  n  c  £  n  t  .  Lyrinefis  cum  viperis,  ranis  & 

mufcis  ■ 


448         REGVM    ET    PRINCIPVM 

mufcis  morituris.  iRENitvs  cum  idoIolatris,vt  fufe  oftendimusin 
p.V.H«tefis.  Panario  noftro.  Nonigitur  funt  a  Principibus  tolerandi,  quando 
falua  EcclefixCathoIicxincolumitate  fieripoteft. 

DENi<Kjnptimiquiq;  Imperatoresnon  aliamquamCathoIicam 

religionempulfaidololatria  &  hxreli  coH  abomnibus  voIuerunt,ac 

O.UinPatme. imprimis  CoNSTANTiNvs  Magnus  tefte  S.  OPTAToMiIeuitano> 

Sl.z.cjo.      qui&leges  condiditin  ArianosaudoreSozomeno.  i.  Gratianvs, 

A.ep.is.c/.     qucmeadecaufalaudat  Ambros  i  v  s,{icut  &  Valentinianumiu- 

Sofom.l.».c4.  nioreminoratione  flmebnde  eodcm.  3.  Arc  ADivs,cuiChryfofto- 

mus  fualtt,mallet,  vt  Imperij  lafturam  facere,qiiam  Gayna:  Duci  tem- 

plumpro  ArianisConftantinopoIimdulgere.  ^uemxdmodum,mc[\x\t, 

0  Imperatorjjiquiscoronx  tu£fretioJis  dffulgenttbuf gemmis  micantt  vitripar- 

tes,xut  vtks  lapillos  idmifieat,frettum  &(flendorem  minuet:  itafiin  eadem  Ec- 

clefia  Catholicis  ktreticos  coniunxerit,quos  velerrorem  recognofiere,  velciuitate 

C.de y""^^'^    exturbari oporteat,fiulgentem eiufidcm corenam vtttauerit.  4.  Martianvs, 

qui  feuere  vetuit ,  ne  quod  iemel  m  Concihis  Patrum  decretum  eflet, 

in  quxftione  vocaretur.  5.S.  Lvdovicvs  Gallia:Rex,quivteftineius 

vitamorti  proxmius,  tilio  Regni  fucceftori  hoc  maxime  mandauit,vt 

Naud.  genei.  hxreticos  6cfchifmaticos  e  Galliaextirparet.DemuinSynodoOecu- 

**■  menicaLateranenii  fublNNocENTio  III.  ceIebrata,propofitaet- 

iam  graui  poena ,  Principibus  &  Magiftratibus  imperatum  eft ,  vt  fini- 

busfuishxreticos  exturbarent,idq-,  iureiurandopromitterent. 

V I.  Ofticium  eft,vt  quamuis  tueri  poflint  &:  debeant  Ecclefiam,  & 

resEcclefiafticas,tameanonmifceant  fenegotiisEcclefiafticis  &;fa- 

cris,iiue  minifterium  facrum,fiue  iudicium  de  controuerfiis  fidei  no- 

Agg^"'        ftrxvfurpando.  Propheta;namque  Aggxiverba  funt.  H£c dictt Domi- 

Mali 7-  nttsexercituum.  Interrogaficerdotes legcm. EtM^hchix. Labiafiacerdotiscu- 

Jiodtuntficientiam,dr  legemrequirentex  oreeitu,qutaangelus  Dominiexerci- 

*  '■'■  tuumeft.  Quomandato,tefteIosEPHo  hb.  5.  Antiquitatum,  Prophe- 

tx  declararunt  etia  Regi  &  Principi,Pontificum  &:  Presbyterorum  in 
rebus  facris  potius  iudicio,quaproprio  nitedum.  Eandemdoftrmam 
MaKh.^i.i.  tradiditIudsBisChriftusDominusapudB.Mattha:um,curaait.  Super 
cathedramMojfi fiederunt  Scrib<e  dr  Pharifidt : omntaergo  qu^cunque  dixennt 
vobis  ,firuate  d^fiacit^. 

HiN c  cum  Rex  Ozias  minifterium  facerdotum  vfurpafTet ,  a Pon- 

*  "'^  ■        tificemoxmonituseftinhxcverba.  Noneft  tuiofficijOz,ia,vtadoleasin- 

cenfiumDomino ,fidfiacerdotum.^c  cum  contumax  in  cceptoperftitifrer, 

lepra  a  Deo  percuflias  eft ,  &  templo  eiedus.  Eadem  de  caufa  &  Kex 

j.Rfg.i}./o.     SAVL,vtfemifcuitfacerdotuniofficio,aDeoreprobatU5eft,pofteriqj 

eius  regia  dignitate  fpohati. 

Impe^ 


S     T     A     T    V     S.  449 

Imperatores  certe quotquot a pietate Cht ifliana maximelau- 
dantur  nunquam  fe  mifcere  voluerut  cauiisEcclefiafticis.C  o  n  s  t  an- 
T  iN  V s  enim in  Synodo Nicasna ,  tefte  RutEno  lib.  i o.  hiftorix Eccle-  R «■»• 
riaft.profeirus  eft  fe  debereab  Epifcopis  iudicari ,  eifque  fubiedum  ef- 
fe,non priepofitum.  Et  S.  Ambrosivs  epiftolaji.fcribiteandemin 
didaSynodolAerumreUquifleiudicium  facerdotibus.EvsEBivs  H-  E.ci*. 
bro^.devitaConftantini  refert  eundem  folere  dicereEccleftaeprx- 
fulibus.  Vos  intrnEcckfiam  Eftfiofi,egd  extraEcckfiam  Epificopmfumconfii- 
tutits.  Valentinianvs  Seniorrogatus,vtpermitterethaberiCon- 
cihumderebusfidei,tefteSozoMENorel'pondit.A//7;/^»/i/»«ff»«w^-  s.u.c.7. 
ro  Laicorumfium  non  licet  me  eiufinodi  negottU  tnterfonere-  ideo  facerdotes  d>'  RufFi.i.  c. ». 
Epifiopi,^uiht*i  hdc  curxfitntfieorfiumperjeyvbtctm^  tpfi<s  liherumfiuerit,  contte- 
ntant.  Idemde  Valentinianoluniore  affirmat  Ambrofius  loco  citato.  A,ep.j«, 
HoNORivs  Imperator  Arcadiumfrattem  fuum  reprehendit,  quod 
contentionibus  epifcoporum  fe  mifcuifTetj&tefteBARONio^inter  ^^""njaan. 
aha  fcr i p li t.  Si  quidde  cattfia  Reltgtonis  interAntifiites  ageretur,Epificopale  opor-  '*°''' 
tuerit  efife  ttidicitim .  Adillos  enim  diuinarum  rerum  interpretatio ,  adnos  Religio- 
nisJpe^atebfiqiiium.Tn-Eo d  o  s iv  s  minor  in epiftolaad Concil.  Epho-  Cyr.ep.17. 
{inum.  Nefias eB,quifitnBijfimorum  Epificoporttmcatalogo  (tdfcriptninoneH,  '°""'** 
■eumEcclefiafiicis negotiii drconfiltatiombmfimifiere.  Mar  c  1  an v  s  quoq?  BaroD.tom.f, 
in  Conciho  Chalcedonenfi  dixit.^mdohfiruariin  Religionedeheat,Sacer-  ^^-^'^- 
dotesperfiicuadefinitionedocuertmt.  BASiLivsdeniquelmper.  m8. Syn.  C.aa.;. 
dixit.  Ecclefiafiicas caufits inuefttgare Pontijicum  drSacerdotumefi,quiregimi~ 
nis  ojficiumfiortitifiunt,quifixncitficandi ,  Itgandi  drfioluendi  potefiatem  hahent, 
qut  Ecckfitafiiats  adeptifitmt  cUitesmon  nofirum ,  qui  pafii  dehemtn,  quifiandtiji- 
airi,quiltgari,velaligamentisfioluiegemm.  Ver v M  &  GentiHum Princi- 
pes  pohtici,fe  facnficulorum  fuorum  negotiis  mifcere  noluerunt.Re- 
FertLAMPRiDivs,  Alexandrum  Seuerumlmperatoremtantum  Au-L.inAI«r, 
guribus  Pontificibusq;  detuhfTcvt  Iibere  permitteret,qu2  Religionis 
effent^eos  admiaiftrare,&;  qualdam  Sacrorum  caufasafe  finitas  ab 
ipfis  iterari  &  aUter  diftnigui. 

VII.  Officium  eft , vt  nequaquam  inuolent vel  vfurpcnt  bonavel 
facultates  Ecclefix,  grauitcr  enim  aDeotales  reperimus  caftigatos. 
PrimoinS.Scripturis.NABvcHoDoNosoRenimAflyriorumRex,vtDan.f.ac*. 
cft  apud  DameIem,poft  expoliatum  facrum Templum  ,in  beftiam 
transformatus  cft.E t  B  a  l  s  as  a r  eius  filius,quod  facra  eius  vafa  profa-  Dan.j.  jo. 
no  vfu  cotaminaflet  hoftium  manibus  peremptus.  Rex  An  t  i  oc  hvs,  i.Mach.  9. 
vt  eft  in  Machabxorum  hbris ,  a  vermibus  confumptus.  He  l  i  o  d  o-  i.Mach.;. 
».  v  s ,  quod  thefauros  templi  diripere  voluit ,  fiagellis  diuinitus  cxfus 
eftyfqueadmorcem.IosEPHYSquoqueIibroi4.antiquitatum,com-iofc»-*«' 

LII         memorat 


4JO  R  E  G  V  M     E  T     P  K  I  N  C  r  P  V  M 

ti.c.ii,  tnemorat  M.  Cr  a s  s  v  m  ob expilatum  tcmplum Hierofolymitanum 

eum  cxercitu  fuo  a  Parthis  deletum.  Et  libro  16.  Herodem  Re:- 
GEMaDeopunitum,quodDauidis  fcpulGrum  aperuifTet.fperansfe 
ineo  magnum  pecuniaru  thefaurum  reperturum.  Addeex  nouo  Te- 

Aa.  J.5.  ftamento  rcpcntina morte  Ananiam  &  Saphyram,vt  eft  m  Aftis Apo- 

fiolicis  apud  Lucam ,  fublatos ,  quod  partemlaGultatum  fuarum  antc 
Dco  coniecratam,  fibi  clam  referuaflenc. 

2.in  Ecclcfiaflicahiftoriaeiufdemrei  compluraexftanr  exempla. 

T.c.:;.  In  Tripartita  enim  hbro  6.  legimus  lulianum  luliani  Apoflata:  auun- 

Gulum,cum  ex  Anciochenotcmplo  {acravafaiacnlcge  fubripuiffes, 
faruiirmio  morho  corrcptum,ita  vc  etiam  excrementaventrisper  os 
blaiphcmum  eieccrit.  Felicem  quoq-,  quxftorem  eiufdem  luliani  Inv 
perat.poft  fpoliatatemplacum  fanguineanmiam euomuijle.  S.Gre- 

<Sx.ii.  G  ORi v s  Turonicus  Iibro  y.hjftorias fcribitmihtes  quofdara  in  Agen- 

nenfi  Vrbepoft  fpoIiatamS.Vincenti)  Martyris  bafilicam,aIios  mani- 
bus  quafi  ambuftis  i"umun"icmififfe,aIios  S.Martyri  incIamaiTe  fe  ada:=- 

?.lib;i^,miiuc.j.  monediIcerpi,ahos  fibiviolentas  manusiniscilfe.  Petrvs  Clunia. 
cenfisComitemMatilconenftsvrbis  fuifTe  narrat,  qui  poft  Ipoliatas 
Ecclefiasinprxfentiamultoriidiefefto, cumab  equite  ignoto&tert 
ribili  ante  fores  equum  ibidem  paratum  infcendere  iuftlis  efl'et,ab  eo.- 

Rlib.  IV .        dem  in  aera  cum  eiulatu  abrepcata  fuerit.  Simile  P  a  v  l  v  s  ^milius  hb. 
5.  narratdeCuiIielmo  CabilloncnfiComiteradditq;  &:  ahumComi- 
tem  Niuerneniem  immunitatis  Ecclefiafticx  hoftem,obtorquente  fe 
fponteintergavuItu,animamexhaIafl'e.PETRVs  DamianiCardinalis. 
cpiftoI.^.adNicolaumPapamhabetalia  de  ahisinuaforibus. 

V  Illi  Officium  eftjomnihonoreprofequiEpifcopos  &  Sacerdo-' 

fer.iV  ^^^-  Devs  eniminveteriTeftamentoohmdixitlEREMr^Prophct^. 
Ecce  te  cenfiitut  hodtejiiper  gentes  ^Jftper  regna.  <]Viorvi^m,\tTheodox:cius 
ibi  annotauif,eratSacerdos  ex  facerdotib.  Anathot.Eodemq;  teftimo- 

3  demaioi. &  ^^^  In N  o c  E N  T I V  s  I J I.  prohat pohtico  Rcgum  Imperio maiore efle - 

obsA  Saccrdotumpoteftatem.   Vnde  S.  Ignativs  adSmyrnenfes.   Na^ 

zianzenusadcuies  timorepercuIfos.Chryfoft.lih.j.de  Sacerdotio.Ec 
Ambrofius  de  dignitate  facerdotah.  cap.  2.  Regi^dignitati  facerdo.^ 

Ec.^.i         tium anteponunt.   Vnde  C o n s t  an t i n v s  Magnus ,  teftc  Eufebio 
quarto  de vitaeius  Epifcopos  &  faccrdotes  comites  fibi  adiiixit ,  dum 
exercitum  cocrahoftes  educcret,  eorumq;  precibus  Deum  fibi  redde- 
rct  propitium. .  Libellos  item  cnminationibus  in  antiftites  plenos  le^ 
,  gerenoIuit,fedinignem  coniecir.Dixitqi,fifacerdotemflagitiofeali^ 

quidpatrantem  cernerec ,  fe  purpura  fua  eum  concefturum ,  vt  refert- 

Thcii'.-        B.THEODoje.£TVslih.i.fua;.hiftQri»,Sancita  denique  legeprxccpic»;. 

au(^G- 


S     T    A    T    V     S.  AS-i 

au(5koreEurebioj  vt  facerdos  in  maiorihonore  habereturquamVllus^ '  3;^^''* 

^  •Conft.cio. 

teculans. 

Atqvje  hinc  cfl:,quod  Valentinianvs  Imperator  mandarit  Tnp.l.T-c.f. 
Epifcopis  &  Ciero  Mediolanenfi ,  tefle  Calliodoro ,  vt  in  Antiftitem 
eligerent  eum ,  cui  ipfe  debitam  venerationem  deferre  poiTet.  Hinc 
Theodosivs  tantopere  reueritus  eftS.  AMBRGSivM,vtConftan- 
tinopoli,inuitantelicet  Nedario  Epifcopojintracancellos  facros,vbi 
erant  facerdotes,ingredi  noliet.  Hmc  nataeft  obedi^ntia ,  qua  barba- 
rus  Rcx  Attila Le o n i Pontifici , tefte Paulo Diacono, prseftititjCUTn ^•■'l'  r yrc- 
vi6l:rices  copias  Romam  traherenoneftaufus.Hincreuerentia,quam  "'"^"'•«»«»' 
IvsTiNvs  SeniorloanniPapx  Conftantinopolim  venientidctulit,  . 

feabiiciendo  adeius  pedes,  tefte  Antonino.  HincCAR-OLVs  Ma- ^  j'^  ' 
G  N  y  s j  au6tore  S igonio  in  hxc  vcrba  locutus  eft,.?/  Ecclefiarum  D  E  ifir-  sig  4.de reg, 
uls  munificentum  nojiram  impertimui  ,eortmtg^fiudus  Itbenter  ohfi^({imur,id      *' 
nebis  ad  Auguf  alis  excellentis,  culmen proficer^  credinms ,  c^  quod  cun£lis  fre- 
tiofiu^  efi  digrdtatibits  Merntim  r^tribntionis frdmium  cafeffcre  non  difidimus. 
Hinc  &  Alexander  M-ignus  quamuis  gentilis  Hierofolymam  c- 
uerfurus,fummum  Sacerdotem  Pontificiis  veftibus  ornatum  obuiam 
fibi  procedentem  genibus  nixus  adorauit  tefte  Iosepho  libro  anti-  Io^c.r. 
quit.Iudaicarumvndecimo,&Parmeaioniroganti,curidfaceret,re- 
fpondiz.  Ego  non  hominem  adorauifid  Deitm,cuiim//e  Sacerdotem  egit.Hmc 
denique  honorifici  titulirquoslmoerarores  fliis  lcgibus&  edidisSa- 
cerdotibus  &:Epifcopis  attribuerunt,vt  vocarent  Reuerendiilimos, 
SancViflimos,&:c.   Hinctot  priuilcgia &c  immunitates Ecclefiaftico-  No>«!Li.j, 
Tiitn  manarunt ,  quibus  leges  ciuiles  2iC  facrx  f unt  tcicnx.  m  liu 

C    A   p    v    T      V. 

ny^mediis  idoneis  ad conferuandum  ^ firmandum 
%egnmi. 

pRiMVMmediumeft  Inuocitiocrehra  diuininominis.  Deusenira 
*  au£tor&conferuatorveruseftoraniumRegnorum.  Etiffi, ytDa.- 
niel  vifione diuina edodtus  loquitur, mutattemporac^*tates,  transfertre-  Dan  t ic . 
■gnaatqueconfiitiiit.  Hxc  auteminuocatio  fieri  debet  primum  ab  ipfis 
Regibus  &  Principibus ,  ficut  fadum  eft  a  RegcDauidc  cum  inPfal- 
mis  clamaret.   D  E  F  S  iudicium  tnum  Regtda,  d^  mfittiam  tuamfilio  Re-  P^l-7ii. 
gis ,  ludicarepopulum  tmm  in  tufiitia ,  d^pauperes  tuos  in  iudicio.  E  t  iter um  ^^*'  '^  '"'■ 
D  0  M IN E  fia/uum  fiac  Regem  ,  df  exaudi  nos  in  dte  ,  qua  imocauerimtts 
t<^.  Et.  ^mniam  Rex  Jpemt  in  Domino ,  dr  in  mifiericordix  K^itifiimi,  Pfal  lo.». 

1.11    z         non 


4J1         R  E  G  V  M    E  T     P  R  I  N  C  I  P  V  Ivi 

HO}}  cummotiehitur.DzmAt  a  Rege  SalomonejCum  ita  erat  in  fecundo  1"^ 
iP.i.  broParalipomenoa.   Damihtfapienticvn  (Dommc)  drintelli'7entiam,vt 

tngredtAY  &  egrediar  corampopulo  tuo .  ^ii  enimj,cte[}  htmc  popttltim  tuum  di- 
gne.qtii  tamgrandis  ejl^itidicare? S^cvti-D o  dthct'ncn2,(uhd\tis ,yx.  mo- 
i.Tim,  1. 1.  nuit  ApoftoluSjdum  ait. -Obfecro prtmum ommumfertohf.crationes-,oratio- 
nes,foJlulattones,gratiarum  aBiones pro  omnibtis  homiinbu4,pro  Regibm,& 
omnthui  qui  tn  fubltmitate  fimt  ,vt  qtitetam  dr  tranquillam  'uttam  aaamtuin 
omntpietate  dr  caftttate,  hoc  entm  honum  eft  dr  acceptum  coram  SAuatore  noftro 
Deo.  Ex  quibus  verbis  liquet  fubditos  obligatos  c([c  ad  precandum 
Chr. hom.if.  Deum  l^epe  pro  fuis  magiftratibus,vt  bene  notauit  S.  Chr  y  s  o  s  t.  in 
commentanohuiusloci.  ,Suamigitur,ina^mt,ahf!rdumeft,cumRegesid- 
circomiUtent c^ armacirctimferant ,vt  nos  intranqutllitate  at^otiofirnii4,nos 
propericlitantthus,acnoftr'icaufa  khoresfufcipientibuspreceseffimderedetreSle- 
rnm.  Nonigituraffentandigratia  hmttfmodi  mandatum  dedit  ,z>erunituftitiA 
feruauit  leges.  Niftenim  tlltferuarentur,atque  inter  bella  dr  hoftes  profpere  age- 
rent,neceffario  dr  noftra  omnia  turbis ,  tumultibm^plena  effent.  Sunt  emm  tn- 
quit  huiufmodi  velut  obices  qutdam  hoftibta  oppojiti,per  quosnos  in pacefer- 
uemur.. 

II.  Medium,  AMORinfubditos.  VidemusenimMoyfen,  Daui- 

dem  Regem  & alios  a Deo in  Principes  populi  cleftos,  quod fingulari 

chom.ij      amorepopulumcoraplcderentur.cJW03^5£A^,inquit,CHRysosT.in 

commentanis  epiftolx  a.dKomznos,tumprtmHmf(perpopulum  Itiddorum 

D EV Spofuit ,quando quaeftet  tn  illum  beneuolentta  re  tpfa  iam  declarauerat. 

r.  Reg  17-      D  AVID  quoqueftmiltmodo  regnifufcepitgubernattonem,pofteaqtiam  apparue- 

ratyqtiam  amico  effet  inpopuUtm  ajfeBu.  Et  Chrtftpis  opttmt  Paftoris  canonemfe- 

loan.io.ii     rensdtxtt.  Bonttspa^or animamfuam datpro oinhHsfuis .  EtS.  Ambrosivs 

^^■'^9'  primodeofficiis,tra(5tans  quibusrebusimpena  confirmentur,bene- 

uolentiaergapopulumaitfirinan.  Summa  henignttate,inquicns,opf(i eft, 

'vtnonfolumpubltcagubernacula  ,fedetiampriuata  iura  tueamnr.  Plurimum  iu- 

uat  beneuolentia,quA  «mnesfttidet  benejiciis  ampleclt,  deutnctre  ofticiis ,  oppigne- 

U.c.y.  raregratia,  Cuiusreicaufamperftrinxeratpauloante,diuTiait.   Acpri- 

Timmnouerimm  nihtltam  vtile,quam  diltgi,nihiltam  intttile,  qttamnon  amari. 

Jtaque  idagamits,irtplaciditate  mentis ,  d^  animt  benignitate  inflttamm  in  ajfe- 

Hum  homtnum.  Popularis  enim  drgrata  eft  omnibus  honitas ,  nihtl^  quodtam 

facileillabaturhumanisfenftbtti.  Eaflmanfitetudtne  morum,  acfactUtate  animiy 

■moderaiioneprAcepti  dr  cffahiUtatefermonis ,  verborum^  honore,patienti  quo  • 

queftrmonum  vice,  modeflt^  adtuuetur  gratta  incredtbile  quantumprocedtt  ad 

cumulttm  dtleBionis.  Legtmm^ntm  quantiim  nonfoUtm  inpriuatisfedetiam  tn 

Ixod.  31.        ipfts  RegihmfnciUta.s  hland&  nffabiUtatis  profuerit.^fuantiis  Moyfesapopulo  Det 

iUatas  abforbebat  cmtumeltas,  drcum  Daminm  in  infpkntes  vindicar€.vellet,fe 

tme» 


S     T     A     T     V     S.  4T5 

umepro  populo  offerehatfiequenter ,  vt  indignntioni  diuinxplebemfitbduceret. 
^iiideius mtttitorfanBus BiuidekElus ex omnihus adplebem regendam-^quAm  *  R^g'*- 
mitis  &  hlandus,humiluJptritUyfedulus  cordefaciUs  affatu.  Ante  regnumfeprs 
omnihus  offerebat ,  Rex  cti  ommhus  aquabat  fuam  militiam,^parttebatur laho- 
rem:ideo  tam  charus  erat  omnihus,  vt  iuuenis  adregnum  ettam  tnuituspeteretur, 
J^  refiflens cogereturfenex ne prcElto  intereffetafuU  rogaretur,quodmallent omnes 
pro  tpfopericlitari,quam  illumpro  ommhus.ltafibigratU  offciisp>kbem  obligaue- 
rat.  S.  Thomas  opufculo  x  x.  deRegiminePrmcipumaffeiTexem-  Th.c.io.lib.*. 
pIumIvLiiC2efans.D£'(^«^,inquit,.S'«f/<>«/«.f  rif/^r/,^rWw////fjy«tf.fxy^/<tf 
ddeo  diligehat,vt  audita  quorundam  c&de  captllos  &•  harbam  non  ante  dempferit, 
quam  vindiaiffet.  ^uibus  rehus  deu  o  tiffimosfibi ,  drfirenuiffmos  reddidit,itA 
quodpleria^  eorum  capti  conceffiLfihtfub  ea  conditione  vitam,fimilttare  aduerfum 
Cffaremvellent,recufarent.  Senec  Alibroprimo,deClementia,  agens  ^  '•  **• 
de offieio  optimi Principis.  £^d ergo,^\x.,offictum eiusefi? ^updhonorum 
parentum  ,^ui  obtuygare  liberos  nonnunquamhlande  ,nonnunquam  minaciter 
folent  ,altquando  admonere  etiam  'verberihus.  Nunquid  altqimfanusfiltumad 
primam  offenfam  exharedat  ?  Hoc  quod parentt,etiam  Frincifi  faciendum  efi, 
quem  appellautmus  Patrempatri^ ,  non  adulatione  vana  addu£li,c£tera  enim  ce- 
qnomini  honori  datafunt.  Patrem  quidempatrt£jtppellauimus,  vtfiiretfiht  da- 
tam  potefiatem  fatriam ,  qum  efi  temperattffima  liberti  confukns  ,fiia^pofi  illes 
fonens. 

111.  Medium  eft  Am  or  fubditorura  erga  fuos  PrincipcSj  qui  non 
aliunde  conciliatur  efficacius,  quamamore  Regisin  ipfos.  Plato-P.«p  4-  _ 
Nis  diftumeftadDionyfiumtyrannum.  Ah eo ,quodflaceas hominibus, 
aEiionumeffcaciaefi^K.  fupra  S.  Ambrosivs  d\x\x.,nihiltavtileeffe,  (^Prin- 
cipij ) quam diltgt^ntJ^nl tam inutile , quam non amari.  Octavianvs  Augu- 
Aus,tc(icS.THouAlococ\tzto, qutmodefitftmeimperto  vfusefiintantum 
dtltgebatur  afuhditis ,  vtpleri^  morientes  viBtmas ,  quas  deuouerant,immolari 
mandarent , quia eumfitperflitem reltquiffent.  Symmachi quoque  Pra:fe-  j.tom. Amb. 
£ti  Vrbis  in  Relatione  ad  Imperatores,  diftum  eft.  Amari,coli,dtltgi,ma-  poft.ep.io. 
tus  tmperio  efi.Cvims  rationem  verifllmam  reddit  fapiensS  e  n  e  c  a  prio-  S.c.  19. 
relibrodeClementia,quianihil  Regi  tutnmcft,ii  apopulonondili- 
gatur.^yr^»  opusefiin/fruere ,  inquit,  in  altumedttas  arces ,  nec  tn  afcenfum  ar- 
duos  colles  emunire,nec  Litera  monttum  xhfctndere,  multiplicibttsfi  muris ,  turri- 
bu4J^fepire:Saluum  Regem  in  aperto  clementtaprdfiabit.Fnum  efi  inexfugnahi- 
le  munimentum,amor  ctuium.  ^utdftdchrius  efi,quam-.viuere  optantibtts  cun- 
Bis,^ vota  nonfuh cufiode  nuntupantihtts  >  Si  aues  cognofcere ,  quibus  re- 
busamoriubditoruminPrincipesconcilietur,IegeIvsTVM  Lip^umLIib.i.«,8.&j? 
iaPoliticis. 

--'    Ly.Medium eft Pj:obitas.iMiniftrorum,vt Iudicum,nomine ludi- 

Lll    5         cum 


4T4         REGVM    ET    PRTNCTPVM 
cum  comprehendo  Prxfedos ,  Pr^fides ,  Quaz^ftores ,  &  quotquot at- 
tingunt  aliquam  unperij  aut  Reipub.partem.Cum  enimPrinceps  per 
£elionpo{litomniaofficiJ,ac  imprimis  iuftitisemunera  exequi,  opus 

Eiod  isii.  habetadminiftris&coadiutoribus.Vnde.vteftinExodo.lETHRofo- 
cerMoyfi  totius  populi  IlraheliticiModeratori  genero  fuo  audor  fuit, 
vtreferuatisiibigrauioribusnegotiis,oneralnaliospartiretur,dicens. 
Prouide de  omntfUhe  virosfayientes ,  cf  timentes  DEVM-,in  quthHsJit  verttast 
^  qm  odertnt  martttam ,  dr-  confitttte  exiis ,  tjttt  iudtcent populam  omni  tcmpe- 
y<f.Quales  autem  debeant  efle  Iudices,d:ximus  in  proprio  eorum  titu- 
lo.  QvoD  fi  vero  contingat  ( vt  tragilis  &  inconftans  eft  quorundam 
natura)  eos  a  ratione  iuris  &  ^quitatis  difcedere,  tunc  Principis offi- 
cio  incuir.bit ,  id  feueritatis  exempium  edere ,  quod  ceteros  in  officio 

M,lib,4.  contineatC a m b y s e s  Perfarum Rex,tcfte HERODOTo,vt cogno- 

uitludicemquendamcontraius&^equitatem  in  regraui  fentcntiani 
culifl'e,idemq;  alias  frcquentcr  ta6titaflc,cutem  viuo  dctrahi  iuflit,pei- 
lemq;detra£taraconftcrniintribunaUiuffit,quodin(idereIudices  fo- 
lcbantrcumq;  pofteaeundem  Magiftratura  filio  excoriati  detuliflit, 
Vide ,  ait,  quo  loco  ad  iudicandum  fedeas.  EtALEXANDER  Seuerus 
Imperator,tefte  Lampridio  dicere  conf  ueuit ,  inmalum  ludicem  non 
fatis  digne  vindicari  ii  magiftracu  pnuetur,nifi  grauioriquoquefup- 

Lil>.9.tit.  I  .de  plicio  mulftetur,  Constantini  Magni  certe  tale  extat  in  hanc  rem 

aecuC  decretum  in  Codice  Theodofiano.   Si  quis efl ,  cuittjcunque lo£t,ordtnti,di- 

■enitatls ,  qttifi  in  quemcunqne  ludtcum ,  Comitum,  nmicortim ,  'uelPalatinortim 
meorum  altquidveraciter  S"  manifefie  proharepofie  confidtt ,  quod  non  integre-, 
Atque  iufiegefiifie  'videatur^intrepidu^s&fiecurm  accedat,  tnterpellet  mc ,  tpfie  au- 
diarn  omma,ipfie  cognofiam  :.^fifiuertt  comprohatum,ipfie  me  vindicaho.  Dicat 
JecurttS} d^  benefiiht  conficita  dicat.  Sipr^  bauerit,vt  dixt,  tpfe  me  vi/tdicaho de  eo^ 
quime  vfique  xdhoc  tempta  fimulata  tntegritate  deceperit :  illum  atitem  qui  hoc 
trodiderit ,  ^  comprohaucrit ,  cf  digmtatthtis  ^-  rehti-s  aiigeho .  Ita  mihtfiumma 
Diuinitas  fiemper  fit  propttia ,  dr  me  incolumem  prdtfiet ,  vt  cupio  fitt  fieltcijfitma 
fiorente  Repuh.  Puhltcatumi^.  Calend.  O£loh.  Nicomedix,  Patdtno  £^  luliana 
Csfi. 

V.Medivm  eft  ,vti  probis  &fidisConfiliariis,iifque  hbenterau- 
rcmprazbere.  Omniumenim  temporumeuentusdocuic&doccbit, 

T.i/. ana.  tlura iHfiummafiortuna ,  vt habet  T a<:  i t  v  s  in  annalibus ,aufpiciis^confi- 
liis,qua,m  telis&  manihusgert.EtE  v  r  i  p  i  d  is  didum  eft, 

.  -  \J!Mensvmfipiens,pturiumvincitmanM. 

Optandum  quidem  eflet  Principes  ipfos  elTe  tam  fapientes ,  vt  tali 
prsfidio  opus  non  haberent,  verum  id  quia  rariffimumcft,  prxftat,  vt 
u,.i:-  alio- 


S  E  C  V'L..    S  T  A  T  V  S.  4fr 

alioTam  quoque  con/ilia  audiant.  Sr^pientijfimumemmejfedicunteum ,  aic 
M.  Tv  I, Li V  s  pro  A.  Clucntio,cui nuedopMjit tpjivemat i»  mentem ypro- 
xime accedcre illum,qui dteriu-s  bene inuentii obtemperet .  Multidebente/Te 
rcgisoculi,  &:multxaures,aitXENoi'HON  in  p^dia.   ^uifapiem  efi,  Xen.y. 
aitRegumiapientiffimus,^«^;/f<?»/?/w.CeiTeS.  CHRYSOST.homiliaPtou.1115. 
de  ferendis  repreheniiombus  lcnbit  folius  D  e  i  proprium  eiTe  nul- 
liusegereconfilio.  EtS.  Avgvstinvs.  ini^. deciuitateD  e  i.  Hsmo  Acu- 
dumJibtfHfficeredelegit,abiHoejuivereeiJieffjctt,defectt.'EtS.'2>-EK^A-B.T:i.zA  Bi.deconfid. 
PapamEugenium.   Omniatllt dcfunt ^qtiinilnl ftbi deejfe putat .   AcLace- 
dxmoniorum  Rex,  tefte  Plvt  archo,  quarrenti  qua  ratione  quis  P^n^pop^' 
tidele&  perpetuum  ieruet  regnum,  refpondit.  Stamicis  iufiam  admo- 
ncndt Itbertatem  concedat  ,AcJubduos ,  quatenus  ejficerepofftt ,  non  negligat U- 
dt.   Sallv  STiihscruncverba.   Omnia  regna,auitates,nationesvJqu£eo^-^"^'P'°^^^ 
profperum imperium  habuerunt,dum.  apudeos  vera c^nfiUa  vaUtere.  D i  o  N  Caf- 
fius  auror  ell:  Imperatori  H a  d  r  i  a  n  o  pergratum  hiiffe  etiam  ab  infi- 
m^e fbrtis  homine comonefieri.  Et  An t  o nin v s  Philofophus di6tus 
aiebat,  sequius  efle  Principem  fubfcnbere  fidorum  Confiliariorura 
fententi3J,quam  illos  in  fuampellicerevoluntatero. 

VLMediumefljOperamdarcvtRegnumvelPrinciparusfifopu- 
lentus.  Vespasiant  Imperatoris  apudDionem  6.\.Qi\\.m.c^,Neruos 
impenjeJfepecuniam.KK !  s  t  o  t  E  l  i  s  vcro.  Omntavxndianummis.  Et  Ci-  '^*-  Rfiet,e.i«f 
c  E  R  o  N  i  s  in  Verrem,  nihtltammunitumquodmnexpugnaripecumapofftt.  H.°"ferni. 
Horativs  quoqjcanit 

diuinahtiman.i£pulcrts 
HtuitiUparent. 
P H 1 L  i r  p  I  Macedon  is  &  hoc adagiu m  fei tur .  Haftispugna.  argentatis,at- 
(jueomntavtnces.  Ad  pecuniamautemparandam  necefTariafuntquae- 
dampriEfidia.PRiMVM  efl,conflituerepublicuma:rarium.Itafecit,vt" 
eflin  GenefhPharao Rex  ^gvpti :  nam  e  publico  a?ratiofrumentum 
emicquod  ingruente  famedifiribuit  fecudum  prudentiam  Iofeph,ne 
populusiame penretllta ftcit &Salomon  Reg>.)m omnm quotquot 
ante  vel  pofl  ipfum  fuerunt,pofenrifriraus;in  Ecclefiafte  enim  ficipfe  Ecdi  g; 
lo  q  u  i  tu  r.  Coacertiaut  mihi  argentttm  ^aurum,&fub(lauttas  Regum^proutn- 
fMr».Subftantiamvocasnumifmatiithefauros,vtexponirS.THoMAsThlib.-i.t.7. 
de  RegiminePrincipum  coileftos  ex  fnbutis,tiJ:  ab  ipfo,tu  apatreDa- 
uide,dequibusinlibnsRegUm.EtinhiftonaJvDiTHidefecirHoLo-Rfg.,&,; 
EERNES  prmcepsRegi.sNabuchodonozoris,quadoinuafitregiones 
Syri^6cCilic]^:tulitenimaiu-u&argentummultunimis,ait,dcdomo 

Regis  paratum.  Vnde  Sal  V  S-T 1 Y  5  ^ex  fencetia  Catonis  commemora^,  s  in  catij. 

defi- 


I 


C.41. 


45<f        REGVM    ET     PRINCIPVM 

deficiente  serario  Rempub.  Romanam  adnihilum  redigi  coeptamieC- 
fcenimararium iimile  humano  ftomacho,quiquamdiu  cibum  ido- 
neumreceperit,facit,vtmebra  corporisomnia  fuam  incolumitatem 
retineant,cum  vero  non  recipitjOiTmia  languefcant,ac  tandem  conci- 
dant.  Altervm  prsfidiumeft^impenfefauereagricohsjdiligentem 
operamagrorumvinearumq;  culturxnauantibus ,  eosq;  adtamlabo- 
riofamvitamprofequendam,priuilegiis  ,immunitatibus,  onerumq; 

S.inOftau.  leuationibuspellicerc.CcrteSvETONivsetiam  Auguftum  coUauda- 
tu  fuo  SEuo  dicit,  quod  Imgulari  lludio  agricolas  &:  negotiatores  com- 
pledberetur.  Acnoftrofeculo  HiERON.OsoRivs  inlibrodemllitu- 
tionePrincipis  teftatur  plxrofq;  Lufitanix  Rcgesobftudium  hocin 
agricolas,appellatos  Agncolas.Neciniuriatantolocofueruntagrico- 
Ix,  cum  conftet  eorum  laborem  non  folum  efle  honeftiflimum, fed 
ctiamvtiliiTimumReipub.  immoprorfusneceftarium.  Quodfibello 
regnum  ab  extcris  impetatur,duplex  cojnmodum  erit  inpromptu. 
Commeatus  fufliciens  ex  horreis  frumento  redundantibus.  Miles  nu- 
merofus  &  validus ,  nec  enim  ad  militix  labores ,  calorem  &  frigus,  ta- 
mem  &  fitim ,  omnesq;  cceli  iniurias  perferedas  aptior  inuenitur  agri- 
colis  fudore  quotidiano  obduratis.  Ter  t  ivm  eft  eundem  fauorem 
oftendere  negotiatonbus,vel  mercatoribusjnam  illorum  induftriaex- 
portanturea  qux  in  regno  redundant,  qus  vero  defunt,importantur, 
regnumq;  rebusadvitamvelneceflariis,vel  etiamvalde  percommo- 
dis  locupletatur.  Aceedit  quod  per  eos  nauigationis  beneficio  noux 
regiones  inueniuntur ,  multaadmiranda&:  nunquam  vifa  in  luce  pro- 
feruntur,ac  demum,hoc  maxime  ieculo  eff^edlum  videmus,  vt  vniuer- 
fustcrrarumorbisiamcommune  Emporium  faftusvideatur,  ncc  vl- 
lus  eft,fi regno  pedem  efferre  velit ;  quin  poflit  fien  totius  mundi  ciuis 
&accola. 

V II.  Me D ivM eft cauere ab adulatot ibus , nihil enim hoc genere 

H.ep»4-  hominumregnoeftpcftilentius. HiERON.adCelantiam.  Adulatorum 
(ittentatienesyvelut  quafdamfejles  anim&fuge.  mhtlejt^uodtamfaale  corrum- 
pat  mentes  hominum-.mhilquodtam  dulci  d;'  molli  vulnere  anmumferiat.  A  v  - 
G  V  s  T I N  v  s  in  Pfalmum  5 9 .  Duofuntgenera  ferfecutorum  ,fctilicet  vitu^e- 
Ymtium(^laudantiumfedflmprfequitur  Imgua.  adulatoris  ^uammanfts  per- 

.G.e  10.  feqHentii.GK-Eco-R.iys  Magnus^i.morafiumjocuft^frudtusdeuoran- 
ti  eum  confert ,  &  api  qux  mel  praefert ore ,  (^d  aculeo  pungit,&:  fcor- 

SLfcim.u.        pioni,quipungendonecat.ExEthnicis,ANTisTHENEStefteStoba?o, 

docuit  melius  efle  incidere  in  coruos,  quam  in  adulatores ,  quod  hi  vi- 
uentibus,flUmortuis  oculos  eruant.M.TvLLii  inLxlio  verbafunt.i^/r 

hdofdum  eft^mUiim  in  amicitiispejlem  effe  maiorem ,  quam  adulationm,  blan- 

ditias. 


R.e.ip,'':;;. 


S  E  C  V  L.     S  T  A  T  V  S.  457 

ditioi ,s(fentAtionem.  Q^vrtivs  inhiftoria  fuafcribit  adulationem ciib.». 
elTe  perpetuum  Regum  maluni,  quo  fa^pius  eoruni  opes ,  quamab  ho- 
ftibuseuertantur.  PluravideinnoftroPANARio  V.  advlatio.  In 
^eniumvero&moresadulatorum  apud  Principes  fufe  defcripfit.  P 
kibadineirainPRiNciPE  Chriftianoj&Ioan.Marianalib.i.deRege 
&  Regis  inftitiitione. 

VIII.  &poftremumeft,NoTiTiAfui,vtnoHminusfehominem 
efle,quamhominibuspr2eirecogitet,vthabetPLiNivsinPanegyri-  ,  ..  .^  ^ 
co.Saladinvs  Chriftianoruraolimterror,quiSyriam,^-gyptum,  i.Poiit. 
&  Afric«  bonam  partem  fubegit ,  morti  iam  vicinus,in  cogitationem 
hanc  feriodefcendit,  &  folam  interiorem  tunicampro  omnipompa 
funebri  in  hafta  fublimem  ferri  iuflit,  cum  acclamatione ,  Hocvnum  ex 
demitore  Orienttsre/fare.  O  virum  illa  &  maiore  fortuna  dignum,  qui 
tambeneeam  cepit.NihilenimhicpropriumRegis  eft.Coronaj fce- 
ptrum,purpura,&omnia  ha:c  adqu2eftupemusaDeofunt,&neau- 
reratadeumrefercnda.  DEiNDEagitet  omniaefte  caduca,&  ruinae 
prxcipiti  obnoxia:niagnas  arbores  diu  quidem  crefcere ,  fed  vna  hora 
exftirpari.  Superbia:aliiduacomeseftdeiedio&:  pcena.  SENECAin 
Hercule  furenteait, 

Dominare  tumidi^a  ,fj)iritmdtosgere. 

Seqtiiturfuferhos ,  ■vltor  a  terfo  DEFS. 
Deniq;  expendat  quamvarix  &  miferandx  fuerint  forrcs  multorum 
Regum,I V cvRTHAMin carcerc, Perfeum in cuftodia obiifte  f cimus. 
quamilluftre  exemplum  Tomambais ,  qui  yEgypti  Africxq;  Sultanus 
in  veteri  &:  feliciffimo  regno ,  non  lolum  eo  fubito  exuitur ,  fed  &  vita. 
Arbiter paulo  ante  vitx ,  necisq;  gentium ,  in  vrbe  fua principe ,  mulo 
vicatimperludibriumcircumdudus,infami  laqueo&  manucarnifi- 
cis  ftrangulatus  eft.  Rex  Regum  Mexicanus  in  nouo  orbe,nonne  len- 
to igneper  fiimmum  cruciatum  vftulatus .'' Qux tam  tragica  exempla 
merito concludi queunt verbis  S e n E c ^  ex libro de  animi tranquilli-  ^^'  ^ ^ " 
tate.  ^upd  regnnm  ejl,cuh  nonfitfarittA  ruina, ,  d^  proculcatis ,  ^  domintts,^ 
carnifex?lS[ec  magnis  ifia  tnteruallls  diuifa,fedhora  momentum  tnterefl  interfo- 
Uttm&atienagenuA. 

V  i  D  E  Nobilitatis  Status. 


Mmm        DESTA- 


\ 


SACERDOTVM 


OE    STATV    SACER- 

D     O     T     V     M. 

C     A     P    V    T        L 

De  Sacerdotu  nomme  t$ Jignificatione. 
A.iBPfel.44;    .^^^^^^  AcERDOTisnomenafan6tificandortefl:eS.AvGvsTr- 

N  A,  ficut  Regis  a  regendo  dicitur.  Significatione auten» 
^?M  idem  eftjcum  nomme Pr e  s  b y t e r i,  quodgrjEce figni- 
^/  ficat  Scniorem.  Gloria emmpresbyterorum camties,ina\.\\i  S. 
Bkc.ji  Basilivs  inlfaiaiTi.   Maluerunt  autem  Apoitoli  primisChrill:ianx: 

religionis  iniriis  voce  presbyteri  vti ,  quam  faccrdotisjquia  recens  ad- 
huc  raemoria  erat  facerdotijludaici.  Vbi  vero  patefadum  efl:  difcrime. 
inter  ludaicos  &:  Chrifl^ianosfacerdoteSjliberius  coepcruntprifciPa- 
trcs  vfiirpare  vocem  facerdotis,vt  Te  r  t  vl  l i  a  n  v  s  libro  de  vclandi& 
Virginibus,  & hbjo  de monogamia,  &: alibi ,  C ypr i a n v  s  quoque itv 
omnibus  tere  cpiftolis.  Am  b  r  o  s  ivs,  Avg  v  s  t  .  ?Tf  alij  quanquam  idem 
nomen  faepe  quoq;  tnbuunt  fummis  facerdotibus ,  hoc  eft:,Epifcopis> , 
vt  Ambrofiushbro  dedignitate  facerdotah,  &  Chryfoft.hb.  j,  dcSa-^ 
ccrdotio. 

Presbyteri vocem B.P a v l v s  communem  facit maioribus /k-' 
ccrdotibus,id  eftjEpifcopis,&  minoribus,  quos  nunc  presby  teros  vo- 
Tit  t.  camus .  Nam  cum  in  epiftola  ad  Titum  ait.  Huiusreigratia  reltcjui  te  Crettt 

''ut  conjlttuas  per  ciuitates  Preshyteros,Ji-cut ego  dtfpojutttbi.  pcr  presbyteros» 
certeintelligitEpifcopos,quibusid  temporis  fingulxciuitatesattri- 
iTiro.  *.  buebantur.  EtinprioreadTimotheum,cum  icnhit.Nolinegltgere  gror- 
ttaDei(jUixinteej},(]U£dataeJitthtperimpoJittonemanuum Preshytertj.  Chry- 
foftomus&Theodoretusveripresbyterij  voJunt  defignari  caetumE- 
pifcoporum.Sandus  quoq;  loannes  cpiftola  i.&j.fePresbyterum  vo- 
i'.Pet  f.  cat.ScB.Petrusinpnore  epiftolavocatfeconfeniorem,  iri>/'*7?fiejfv'Tepci', 

cum  tamen  citradubitationem  Epifcopi  f  uerinr.Quod  autem  eodera 
nomine  Paulus  intelligat  presby teros ,  vti  ■runc-accipicur ,  facerdotes 
1  Tim.y.        j-jq^  Epilcopos,  liquct  ex  eadem  piiore  epiftola  ad  Timotheum ,  cum 
ai  r.  i^duerjiis  Presbyterum  accujationem  nolt  recipereynifijuh  duohus  aut  trihus 
tejlibus.  Vndeintelligimus  quoq-,  Presbyteros  dignitate  fuifTc  Epifco- 
€l.can.4o.      pis  infcriores.  Q^uod&: veteres  docuerunt.Nam  Clemens  in  Apo- 
fto!orumcanonibusicaloquitur.Pm^j)^fr/c:^i5/A:fi?/7/^r*/frir^i/?(?^,vw/7/- 
hilagereprrtentent.  Et Te r  t  v  l  l .  hbro de Baptifmo.  lushabetdandtha- 
piJmumjHmmusfacerdos^ciuteft.  Epifcopus,  dehinc  presLyter!  c^  diaconi  ,fednon 
Jinc Epifeopifacultfitelvixo S^S,lQiiA.xiy^ a^Phihppenfes.  .5^;//;,inquif, 

funt^ 


\ 


S     T     A     T     V     S.  459 

Smtficerdotesj&fermonismtnifln-,  meltor  antem  e(i  Pontifex ,  cuicreditifunt 
San£ia Sancforum,cuifoli commijfafuntfecreta Dei.Ez S.Dionysivs  Areo- D.c. j. 
pacritdin  Ecclefiaftica  hierarchia  primo  loco  ponic  Epifcopos ,  fccun- 
do  facerdoteSjtertio  diaconos. 

Qv OD  ad rcmatcinet, nominc facerdotis, fi proprieIoquamur,in- 
^  telligiturhomoiidelis  ritufacroad  facienda  facniiciaordinatus ,  fiue 
^  cruenta  fccundum  ordinem  Aaronis,vc  erant  vetcris  legis  facerdoces, 
fiue  incruenta  fecundum  ordinemMelchifedecvc  nunc  funtnoux 
legis  facerdotis,  quiquotidie  S.  Eucharifliam  c6ficiunt,&:  facrificium 
MilTse  offerunt  a  Chiifto  in  extrema  coena  inftitutum,cum  dixiz.HO  C 
facttetnmeam  commemorationem,  Siverounproprie  loquamurjvocefa- 
cerdotisinteUigi  poteft,quUibetChriftianusofterens  Deopreces& 
operabona.  QuofeniuS.PETRvsinprioreepiftolaomnesndelcsal- 1  Pct.i.s. 
loquens  diy^vz.Fosautemgenuiele£Ium-,regalefacerdotium,gensfn5la.  Et  S. 
loannesin  ApocalypfiaitdeChriftou  Fecit  nos  regnum  (^fcerdotesDeo^^oz.  i.«. 
e^/>4/r//«5.Vc  enim  improprie  nos  fecit  rcgcs,fic&:  facerdotes.Deinde 
hinonofferunt,nififpiritualeshoftias,vcappellatS.PETRVS,nempe  i.Pet.i. 
preces  &  fufpiria :  proprie autem didi  offcruutveras hoftias ,  vt  in vc- 
tcri  legcvitulos  &:agnos,innouaauremChriftumipfum.Nos  aucera 
bocloco  non  agimus  nifi  de  Sacerdocibus  noua;  legis. 

C    A    P    V    T      II. 

n^e  di-znitate Sactrdotnm. 

o 

SAcERDOTiidignicas  primooftcndi  poceft  ex  diuinis  Scripcuris, 
tam  veteris,quam  noui  Tcftamenti.In  veteri  quide  primo  occurrit 
cxemplum  Melchisedec  H,qui  iii  G  cnefi  vocatur  Sacerdos  Deialtip-  Gtti.14.it. 
miyin  quo  facerdocij  prxftantia  eminuit  duabus  ex  cau  lis.  Prima,  quia 
proprius  &germanustuitChriftiDomini  Dei  Schoministypus;  nam 
fecundum  humanitatefuam  appellari  voluit  f'acerdos,non  {bcundum 
ordinem  Aaronis,fcd  fccudum  ordinem  Melchifedec ,  &  ideo  in  Pfal- 
mo  109.  quem  on.incs  cxpnnunt  de  Chrifto,  ei  dicitur.  TVesfcerdosfe- 
airulicm ordinem  Melclnfdi  c.  Se  junda  cft,quia  Abram  Pacriarcha:,canco  Pfal.io^  4. 
Dei amico,cocq5 vidoriis  concra hoftcs claro, benedixic.  Quo ex fa£lo  Gen  /4- 15. 
colligit  Apoftolus  inepiftolaadHcbrcEos,Melchifedec,fuifrePacri-Hcb.7.7. 
archa,hcec  iamhaberecrcpi'omifliones,maiorem.  Sine ctntradi^ione 
cnim,inquic,  quodminw  tft,a  meltore  (^enedtcitur. 

Secvndo  oecurrunt  veceris  Teftamcnti  facerdoces,quiliceccy- 
pi  cancum  fuerunc  facerdocum  noui ,  camen  a  Dco  fummo  honore  af- 
fciki  fuiu.  primoquodeosnonvolueric  efle  nifi  ex  ftirpenobiliflima 
Aaron.  1.  quod  in  terra  filiorum  ifrahel,ipfe  volueric ,  ef fe  pars  &:  pof- 
fcfTioeorum.  Dtxtt enimDe^^t^tts ad'^aron,Yt cdinNumcns.  //z/Trr*Num.i8.io. 

Mmm     z         eorim 


4^o  SACERDOTVM 

eortm  mhHpoJftdebiw ,  ttec hahehitis  fartem  inter eos :  egopars  dr h&reditas tut 
tn  medtojiliorum  lfra.hel.  Filiu  autem  Letiidedi  onmes  dcctm.ts  ifraelU  inpffef 
fionemfromimjierio-,qtioferniunt  mthiin  takernaculofederii.  3  .quod  in  facri- 
ficiisfaciendis,aliifq;ritibuspei-agendis  tamnobili&pretiofoveftitu 
Exod. is.  eos  vti  voluerit ,  qui  defcnbitur in Exodo.  Nam fummus  facerdos  ha- 
bebatodo  peculiaria  ornamenta,  cxteri  autemquatuorj  quorumfi- 


s.Th.ij.qioi.  gniflcationemlateexponitS.THoMAs  AquinasinSummaTheolo 
gica.Quajomniaproculdubio  co  faftafunt  a  Dco,vtfacerdotespr( 
ptcrdignitatemofficij  quodgererentinmagnohonore  haberentur. 


art.  y 


\ 


Adh.«c  videmus  inuafores facerdotij  grauiffimeaDeopunitos, 

i.P.citf  /?»  Exemplum  habemus  Oziaz  Regis  in  fecundo  Paralipomenon  lepra 
foedilhma in frote  percufli, de quo  S.  Hi er o n .  epiftola ad Damafum 
Papam.  Oz.ias,inc\\xit,fatitinRegnorumc^Pr£teritortim  hhrislegimttifuit 
fir  iiifiu,  drficit  rcfium  in  conjpecfu  Domini,£dificans  tempkm ,  dfc  qtwdqtie 
maximttmpetAtis  indicium  ef,habcns  mtdtos  tnfiio  i77iperto  Prophetas.  Hicpcfi- 
quamZachariasficerdosohiit,voknsperfe  offerre  donarta ,  facerdotalem  ordi- 
nemnontampie,quamauda6ier  inuafit ,d'rcckniantihu4  Lettitis  d' Sacerdoti- 
htis cxteris audire  nohiit,flatim^  lepra perfifu-s  tnfronte  efi iuxta Prophette-vo- 
cem  dicentis^  Imple  Dominefacies  eertim  ignominta.  ^ttam  corporispartemfa- 
cerdos  aurt  lamina  protegebat ,  quam  in  L%cchiel  dominta lubet  Tau  ittterd  im- 
preffone  ftgnari :  dequa  Dauidexultauit  dicens.  Signatum  eflfuper  nos  lume» 

Ch.hom.4.&^ 'vtdtustutDDmine.Qn'^\  s  o  s  x .in verbalfais. Vidi  Dominum,  fcribes, 
benigneadumcum  Oz\^6.octx.,quiamerebatur cum Core,Dathan d" Abi- 

Num.j*.         ron,de  qmbus  in  Numerorum  libro,  abforheri  a  terra^ 

PosTREMo  {acerdotes  angeli  nomenclaturam  in  Scripturis  me- 

Mal.1.7'  ruerunt.  Malachi.^s  cn{vvi,L.ibia,inc[VL\t, facerdotis cHfiodient fcientiam,^' 
legem  requircnt  ex  ore cim,tjuia angeltis  Domini  e.xercituum e(i.  In  qu x  verba 

H.iDMalach.  S.HiER ON.  Angehis, zit,idefi,nunciusficcrdosDEIvertffmedtcitur,quia 
DEI& hominumfcquefitf  cfi,eiufg^ adpo^uUiin  nunciat 'uoUintatem ,  dridcir- 
coin  Sacerdctispehore  Ration.deelt  ,o-in  Rationedocirina  &  Feritas  ponitur, 
<vt difcamu^sfacerdotem  docium  cffe  debere,  o-pr<iconem  dcminicA  'ventatis.  Et 

G.hom.tf.  S.GREGCRivsinEuangelia.  OmnesquiSacerdotijncminecenfen- 
tur angelivocantur, Prophetaattcftante , qui ait.  Labiafacerdotis  cuflo- 
dinnt fcientiam ,  qttia  mgeUii  Domim  exercituum  efi.  Sedhuitts  altitudinem  no- 
mti'is,ctt.:m  vosfnjtdttspotefismereri.  7<(am  imfquif^^ veftrum,  in quantum 
ftiffjcit,inqttantum  gra  tiamfuperndi.  affirationis  acceptt  ffiapramtateproximum 
reuocat,ft  e.xhortan  adbene  operandum  curatfxterntim  regnum  'velfupplictum 
erranti  denunciat ,  c::mfanBx  demimiationis  verba  impendtt,  proft  £io  angeltts. 
exiftt.Vixc  ex  Lege  Veteri. 

QvjD D  adnouamLegem attinet,  facerdotij  fumma  dignitas  ma- 

xime 


S    T     A    T    V     S.  A^i 

xime apparet  ex  triplici  poteftate ,  quam  Chrifl-us  rcliquit  Apoftolis 
StOtnnibusfacerdotibus.PrimaeftconiicicndiEuclianiliamjhoceftj 
prolationefolaverborum  confecrationiscfficiendijVtfubftantiapa- 
ms&L  vini  vere  &  realiter  in  fubftantiam  corporis  &  fanguinis  Chrifti, 
acproinde  inipfum  Chriftum Deum  & homine,tranfmutetur, quod 
firmillime  Catholica  credit  Eccleha,&:  S.  Patres  clare  docuerunt.  Ci- 
tabo  tres  tantura  vetuftiHimos.  Te  RxvLLiANVsin  Marcionem.  Ac-  T.lib  4. 
cepftmp.t»cm,2.it,corpftiji!umfadryd!cefid0. HoceJicorpui?ncum,  Cy pRi.de 
CcenaDomini.  Panis  tfle ,  quem  Domimn  difctpdU  porrigehat ,  non  ejfigie,fed 
n.ituramtitdtitsommpotcntiiiFerbifaBiiseJi  caro.  Ambrosivs  libro  de  A.c.j. 
iisquiinitianturmyfteriis.  ^huintis^utimurexcmplts^utprobemtisnonhoc 
ejje ,  quod  natttraformauit  ,fedqticdbcnediciio  conjecntmtfmaioremg,  'uim  ejje 
hencdiBionis ,  quam  natttrx,  quta  hencdiBione  ctiam  ipfa  natura  mtitatur.   S  E  - 
c  V N D  A  poteftas  eft  vcre  & proprie ofterendi  De  o  Patri, non vitulos, 
hircos  vel  tauros,vti  fccerunt  facerdotes  veteris  legis,fed  ipfum  Chri- 
ftum  Deum  &:  hominem ,  quo  facrificio ,  quod  dicitur  Miflx ,  nuUum 
nobiliusvel  excellentius  poteft  excogitari,  quippe  quod  ratione  rei 
cblatxeftinfinitsdignitatis.  VndeS.  Chrysost.  in  Pfalmum  ^j. 
Arrf^«//;^,inquit,  erat  dffne  modo  numerusficrificiorum  tn  lege,  qu£  omnia  no- 
ftaJuperKcniens  gratia  vno  compUctittir ficrijicto  vnam  ^  veramjiatuensho' 
Jfiam.  Et  S.Le o  fermone  S.depaflioneDomini.  Ntinc carnaliumficrifi- 
ciorum  varietate  cejfante ,  omnes  dtjferentias  hofiiarum  vna  corporis  d^fingui- 
nis  tuiimpkt  ohktto.  Vt  r  a  qJixc  poteftas  traditaeft  facerdotibus  cum 
Chriftus  in  extrema  cccna  dixit  ApoCiohs. Hocfacitein  meam  commemo- 
rationem.  Tert  lA  poteftas  eft  ibluendi  ficligandi  hominum  peccata>  i-uc^si?- 
tradita  Matthari  18.  5c  loannis  20.  vbi  Chriftus  ait.  ^prumremiferitis  Ma,°h",g.*ff, 
pcccata,  remitttmttir eif,dr qtioriim  retinueritis,  retentafunt.   Qu^  verba  ex-  loan.io.  a- 
pendens  S. Chry s  o s  t .lib.j.de  Sacerdotio. ^lu&nam qu£fo,i\x.,potefias 
hixcvnamaior  ejfe  q:'.cxt?Pater  omr/tfariamfliopotejintem  dedtt,c£terumvi- 
ieo  ipfiri  eandem  ommfariampetejiatehflio  illis  ( ficerdouvu^)  tr&dttam :  nam 
q:{af  in ca'li{m  translati ,  acfiprahumanam naturam po(iti,atqtte nofris ah affe- 
cttbm  exemptt^fictlli  ad phincipatum  ijiumperducltfint.  £)uidmulta.RexaU- 
quUfcui  exfihditisfuti  honorem  huKc  detulcrit,  vtpotefiatem  haheat,  quofcun^ 
veltttyt  carcerem  conticiendt ,  eofde^t.  ^  rurftts  laxandi,heatns  ille  dr  admirandta 
ommum  iudiciofucrit.At  vero  qtdaDeo  tanto  maiorem  accepitpotefiatem,qt{an- 
to  coelum  tcrrapreti(.fit!,scs-t,  quanto  ettam  anim.a  corporihus  pr/ifiant ,  hic  vilem 
tc  vfque  dtgmtatem  accepijfe  nonnullu  viden  dehet ,  vt  velin  illortim  cogttatio- 
nem  defcendcre  qjieit,repairi  quandoquepsjfe  aliquem  ex  eorttm  numero,qutht*s 
tanta ili.t ,  qu£  paulo  ant-:dtxi  ,fuertnt concredita ,  cttitpfimuntufuttmfordefcat, 
qKt£  donumjibi  a  BeodtLttmt  d.Jfictat  .>'£  t  S.  Hie  r  o  n  y  m  v  s  ad  Heliodo-  H.ep. 

Mmm     ?         rura. 


I 


C-UbiepJ- 


^6t  SACERDOTVM 

tMm.AhJIt,  vtde  his  eimcqttnmfintjlrum  loqmr ,  qui  ApfioUcograduifticccden- 
tes,ChrfftcorpuificrooreconficiiiKt:perquos  drnos Chr>jhamjit.mus,qui  cIaucs 
regmcoelsrum  habentes ,  qmdnmmodo  mte  diem  ludtcijiudicmt. 

CapvtIII. 

Eadem  Digmtas  oflenditur  ex  Tatriim  diSiCs. 

C  ;C Y  p  R I A  N vs  ad  Cornelium.  jQuamoddpoffunt  cenftirmi  Domim  'vltO' 

^  ris  euadercqui  talis.  tngerunt  nonfolumjhtrtbttsfcddrfacerdotthtn^qttihtu 

honor  tmttts  de  Dct  dtgnalione  conceditiir,vt  quifjuisficerdott  eiu-s ,  ^  adtem- 

Dcuta7.  f*! hiciudicanti non  obtemperaret  ,J}at!m necaretnr.  In  Deuterononno  loquttur 
Bonnnws  Deus dicens.Ethomo quicttng,fecerit infuperbia,vt no exaudtatfkcsr- 
dotcm,autiudtcem,fuicung.Juerit  tn  dtebtts  tilii,mortetur  hjmo.tlle,^omnisp- 

I  .Reg.8.  pdtis  cum  audterit  ttmebit,&  non  agent  trnpte  etianunc.  Item  adSamuclem,cum 
aItid£isfJerneretur,Deu^sdtctt:nontef^reticrtint,fedmefJreuerunt.EtDomtnt4S 

Luc.io.  quog^  in  Euangelt).  ^'  audtt  vos^inqtat,  meaufdtt ,  dreum  quime  mtjlt ,  S^qut 

C.l.j.ep  p.      reitctt  vos,mereftctt.  Etad Rogatiaiium. SdomoninSpirttuSanciocvnJlttu- 

Eccl.7.  tm tefatur  dr docet,qusfit facerdotalis aM^loritas.dr poteJ}as  dtces.  Ex tota  ani- 

ma  tuatime  Detm,  drfu  erdotes  eittsfar/iftfca.Et  tterum.  Honora  Deum  ex  tota 
nnima  tua ,  d^  honortjica  Sacerdotes  eim.  ^itorum  pr^cepiorurn  memor  heatm 

h&..  ij.  Apofolui  Pauluifecundum  quodtn  Aciibtts  Apoflolorumlegimus  ,ciimeidicere- 

tur.Sictnfilis  inficerdotem  Det  maiedtcendo.  refpondtt ,  drdtxit.NefetebamJra- 

Exod.  16.  tresyquiapontifex  ejl .  Scnptum  ejl  enim.  Trinctpempopuli  tuinon  maledices.Do- 
mtntis  etiam  nojler  tpfe  lefus  Chrtjlus,  Rex  d"  ludex  dr  Deus  nojler  vjg,  adpaffts- 
nis  dicmferuatat  honorem  Pontifcibus  d^facerdottbus,quamuii  tlii  ncc  timorern 

Match. 8.  Def,necagnitionemChrtfltferuaffent.  N.mj cum leprofim emundi,ffet,dixit tllt. 
Vade  dr  monjlra  tefacerdott,dr  offer  donum.Htimilttatc  ea,qua  nss  quo^  ejfc  Jxu- 
milis  docttit,facerdote  adhuc  appelUbat,que  fctebat  effe  facrtlegf:.  Docuit  enimfa  - 
.  cerdotes  vcros  legttme  drplene  honorart  du  ipfe  circafalfos  ftcerdotes  talu  exiftit. 
S.Epkraem  Syvus  icrmoucdcSnccrdotio. Omtraadumftipendiim,» 
potejlas  ineffahilts.  0  tremedtimfacerdottj  myfieriiimjptritalcacfinchtm ,  verie- 
randum  dr  irreprehenfibile,quodChrtJltis  tn  hunc  mtindu7n  ventens  etiatndtgnis 
impertttus  eft.  GenupoJito,lichrymu  atgffufpirtis  cro,  vt  hticficerdstij  thefiurum 
infJiciamus,thefiurHm,tnquxm  hts,  qui  eiirn  dignc  drfanfie  cujloduint.  Scutum 
Jiqitidem  eft  refulgenSjdrtnL  smparabile ,  turrisjirma ,  murus  indtuifibthsfunda- 
mentitmfoltdum  acfiahile,a  terra  adaxem  vfc^  coelipcrtingens.  ^luiddicojratres 
excelfos  tllos  axes  conttngi,  imo  in  tpjos  coelos  coelorum  ftne  tmtcdtme?rto  at.j^  labo- 
re  afcendit  ydf  inmedio  ungelorumfemtd  cum  foiritthus  incorporeis  factleverfa- 
tur. ^uid dtco inmedto fttpern9,rumvtrtutum. qutn drcurn  tpjo  angelorum Do-- 
mino  atg^creatore  ,datoregfeuminumfamiliariter  agtt,  &  quantum  vidtconfe- 
fttm  qudpefeulatfio  iitre  quodammodo  impetrat,S>c  c.  inulta. 

4,ub.i.ef.».  S.  Am  Bjp.osjYsad  hcnxi\m,  Pythagorictmwmdatfmmaliqtiorum 

fcriptu 


S    T     A     T    V     5.  ^«'^ 

(criptiipradkari tmenimui-,quo  ille dtfcipuksfftos  communem  at^^  'vfitatam-pe- 
mloprohibuerit  ingredi  viam.  Sedhoc  •vnde  af[umpfertt,non  efi  tncognitum.Le- 
9eratpr*ceptumMoyfi,vt  montem  cumfacerdotthm  afcenderet  ,pfu!usautem 
deorfim  (taret.Separauit  igtttirfacerdotes  apopulo.&fofea  iffum  Uoyfen  iniroi- 
r^tntra  nubem  trxcepit .  Vtdes  diuifones  ?nihil  in faccrdotthmplebeitm  requirt, 
nihtlpopulare,nihilcemunccumfiudtoat^  vfu  o-morihui  incodtta  multitudinis, 
Sobrtam  a  turhis grauitatem,fertam  vitamfnguiarepondm  dignitasfibi  vindu 
eatfacerdotdis.^uomodoenimpote(}obJeruartapopulo,eimnihiLfecretum  habet 
apopub ,dtjparamultitudine  .?Etad  VercellenfemEcclefiam.  Vtaduerta-  ld.l./«.ep.*v 
mu5,qnia  tnfacerdottbus  dimaa  magts,qtta.  humana  operatur  gratia,  vna  ex.  mul- 
tis,quas Moyjesper  trihui acceperat  (jrreconderatvirga  Aaronfloruitjatg^itadi-  Nura.i?. 
ttini  iudicif  munusjpe^andum,tnfacerdot£populiif  adturttt,ac  deflititparem  tihi 
humano  iudicie  vtndicare  gratiam,  qui  anteparemfbiprsrogatiuam  competere 
arhitrabatur.  Virera  autem  illa  quidaltudo(iendit,nifiquodnunquamfacerdotalii 
marcefcat gratia,  d^  infitmma  humtlitate  habeat  infuo  mtinere  commtfifefihiflo^ 
rempoteflatis. 

S.Chkysostomvs  ih verba Ihix.SacerdotitimprincipatiU efl ipfoet-  ch.iioia.»; 
iam  regno  venerabilius  ac  maitts.  Ne  mihi  narrespurpuram  neg^  diadema ,  neque 
vefles  attreM^vmbrafitntiflhdic  omnia,vernif^flofcuiif  leuiora.  Omnit  emm,in- 
quit,gioriaflosgraniinis,etiimfiipfamgioriam  regalem  dixeris  .Ne,inquam,mihi 
narres  iflafedfivis  videre  difirimequanttim  ahfit  Rex  a  Sacerdote,expendemo- 
dumpoteflatis  vtrig^  tradttx,videbis facerdotern  muitofiihiimtusregefedentem. 
^uanquamenim  nohis  admirandus  videtur  threnus  regius  ob  gemmasajfixof., 
(^ aurum  quo okcinciusefl,tamen  rerttm  terrenarum adminiflrationem  firtitus 
efl,nec  vltrapoteflatemhanc  prAtereaquiccjuamiuhet  aucioritatis  .Verumfacer- 
dotitinontis  tncoeiis  coiiocattis  efl,  (^ de cceleflihKs  negotiis pronunciandi  habet 
auSicritatem.  ^uis Ihzc dicrt.Ipfe cxiorum RE X.  ^uAcnnq^ligaueritis fuper ter' 
rameruntfoiiitadrincailis.  ^luid cumhoc honore conferripoflit? Aterritiudi^ 
cmdiprincipai^m  au^icritatemftitnit  coeium. 

S. A  V  GV  s  T I N  V s  ad  Yalerium Epifcopum  fuum.  Anteomniapeto, vt  A.ep.  148. . 
cegitit  reUgicfi  prudentia  tua ,  ntbtiiffe  tn  hac  vita,  &  maxime  hoc  temporefa- 
ctitus ,  cjr  idtms ,  (^-  homtmh  us  accept&biiim ,  Epi(ccpi,aut  Preshyt€ri,aut  diaconi 
ojftcio  fiperfiin£lorte  at^  aduli  torie  res  agatur  ,fid  nihtiapudDeam  mifirius  (jr  - 
trifltus  S-  danmahiihu.  item  tnhiiejTe  in  hac  v:ta,  &  maxime  hoc  tempore  diffici-- 
Hhs  ,  lahoriofiMs  ,pertcuir,ftt^s  Epfcopt ,  atttprcshyteri,  at'tdiaconio(ficio,fedapuel-i 
JDeum  nthiibeatiurfieo  modo  ^/.-Hftetur.^un  Imperatornofler  iuhet. 

S.Gr E G  o R I V s  ad M2.\iuii\.\mlvMpct.Sacerdotibtisnone.^tsrrenapi}t€r<^.\. i^ef^ 
fiateDominusnofiercitiusincligneturfedLXCeHenticonfiderationeproptereucu- 
iusfiruifunt,eis  ita  d"minet!ir,vt  etiar/i  ■^cbitam  reuerenttam  tnrpendat.Nam  iri 
dumii  eioquijs  aiiquanddfacerdotes  Dify.xiiquando  <mgeii  vDcanttir.  Namdrper 

Moyjhiy 


4^4  SACERDOTVM' 

Exod.  11.  Mojfenje  eo  qm  adiuramentum  deducendui  eJl,dtcitur.AppUca  illum  adi)eos,id 
ejiyodfacerdotes.  Etrurfumfrtpumefi.Diknondetrahesfcilicetfacerdotihui. 
Et  Prephetaait.  LahtafacerdotU  cujlodtuntfcientiam,^!-  legem  requirentex  ore 
eiits,quia angelus Domini exercituum efi.  ^nidergo mirumfiillos mjlratietas 
dtgnetur  honorare ,  quibm  infuo  eloquio  homo,rem  tnhuens ,  eos  attt  angelos ,  aut 
Deos  ipfe  etiam  apfellat  DEFS?  Ecclefiajlica  quo^  tefiatur  hifioria,quia  cumpia 
memorix  Confiantinoprtnctpi  infcripto  ohlat<e  accufationes  contra  Enifioposfuif 
fentylihellos  qutdem  accufationis  accepit ,  ^  eofdem  qui  accufatifuerant  Efifiopos 
cenuocans  in  eorum  conjpeciu  lihellos  quos  acceperat  incendtt  dtcens.  Fos  dij  efitf^ 
a  vero  Deo  confiitttti.lte,^  inter  'vos  caufM  dtfcutite,quia  dtgnum  non  efi^vt  ms 
iudicemw  Deos.  In  qua  tamenfiententin,pie  Domtne  ,fithi  magis  ex  humtlttate, 
quam  illis  aliquidprsfiitit  ex  reuerentia  tmpenfia.Ante  eum  qutiipe pagani  in  Re  - 
puh.  Principesfuerunt,qui  verum  Deum  nefitentes  Deos  Itgneos  &  lapideos  cole- 
hant ,  cf  tamen  eorum  Sacerdotihm  honorem  maximum  tribuebant.  Hxc  ervo 
_  pietati  Dominorum,nonpro  me,fedpro  cun£iisfiacerdotihtufuggero. 

C    A    P    V    T       IV. 

^e  Virtutihm  Sacerdotum. 

TDRiMAVirtusfitlmmunitas  abomnivitiovelquerela.  Vulteriim 
■*  Apoftolus  Paulus  in  epiftolaprioreadTimotheum,  &adTitum 
non  Epifcopum  modo ,  fed  etiam  facerdotem  quemlibet  efle  iuftum 
&  fanftum,unmo  irreprehenfibilem.  Nam  nomine  Epifcopi  ibi  intel- 
ligi  etiam  facerdotem  liquet ,  cum  poft  defcriptionem  Epilcopi ,  non 
presbyterijfed  Diaconi  defcriptionem  fubiiciatjfic  S.  P  at  re  s  idmo- 

B.'nc.$.  neant.  ^mfquisfrxfidentia  cathedr^  dignm  cenfietur.  ait  S.  Basilivs  in 
Ifaiam,  iam^  affcripttisefi  Ordint  preshyteratu-s ,  quitalis  efi  preshyter  aut  cir- 
cumfert  characterem  preshyteri-,par  efi  ettm  zielmaxime  effe  irreprehenfithilU  vi- 

c.lib.i.cp.i.  t£,d^expertemvxoris.  Et  anteeumB.  Cyprianvs  adStephanum.  0- 
tortetfiacerdotes  ^  minifiros,qui  altari  ijrfiicrtficiis  defierutunt,tntegros  at^  tm- 

Leuii.  macuktos ejfe,cum Domtntis DEFStn Leuittco loquatur dr dicat.  Homo,in quo 

Exod.  ip.  fuerit  macula  ^  vitium,non  accedet  ojferredona  DEO.  Item  in  Exodo  hxcea- 
demprxctpiat  dr  dtcat.  Etfacerdotes ,  qui  accedunt  adDominum  DeumfianBiJi- 

A.l.iocp.«i.  centtir,nefiorte dereltnquat  illosDomintts.  EtS.  Ambrosivs  Vercellenii 
E ccleiix.  NeQ^ medtocris  virtttsfacerdotalis  efi,cui cauendum  nonfioium  negra- 
uioribttsfiagittisfit  afiinis  ,fiedne  minimis  qutdem ,  vtfitpromptm  ad  mifiertcor- 
diam,promiJfum  non  remordeat ,  lapfum  reuocet,compatiatur  dolori,manfuetudi- 
nem  teneat  ,pietatem  dtligat^iram  repellat  vel  decoquat  ,fit  quidam  lituusplehis 
excitand£ addaiotionem,mitificandi& adtranquiilttatem. EtD.  Gre g  or. in 

G.i.p.c.t.        Paftorah.  Reclorfiemper  cogitattonefit  mundtii,quateni4i  nullahunc  immtindi- 

tiapol- 


-S     T     A     T     V     S.  4<^J 

tit  polUat  qid  hocfufce^it  officinm^t  in  dienU  tjuog^  cordihm^ollutionU  macidas 
teriat,quia  neceffe  ejl,vt effe mtmdajiudeat  manii^s,qu£  dtlucre dioritmfirdes 
curat,netaciaqu£quedetsriitsinquinet iftfordtdatn  fi  mensbftum  tenet.  Hinc 
nama,per Prophetam  ifaiam  dicitur.  Mundamini, quifertls vnfa Dfmini.  Et-  '^- 5 '• 
enim  vafa  Domtniferunt,  quiproximoritm  animas  ad^ternaficrariaperducen  - 
dastnfuAconuerfationisfidefufcifiunt.  Ec paulo  poft.  Tuncfiaccrdos irrepre- 
henfibiliter graditur,cum  exempla  PatrumprMedentium  tndefinenter  intuetur, 
cumfianclorum vefiigiafine  cejfattoneconfiderat,dr  cogitationes  illtcttas  defrt- 
mit ,  ne  extra  ordinis  limitem  operis  pedem  tendat. 

II.ViRTVS  eftjMorumgrauicas&imatuhcas.VuItenim  Apofto-  i.Tim.j. 
lus  Sacerdocem  effe  modeftum  S>c  benignum ,  non  licigiofum  &:  ira-  Tit.i. 
cundum.  V r\dQ.S. KiA.^v^osiy sloco citz.to.Refiertur d^ ad exemplum,vt 
(velut  CMelchtfidech)  tanquxm  fiine  patre  d^fine  mxtre  Sacerdos  effe  debeat,  in 
quonongeneris  nobilitas  ,fiedmorum  eltgatur  gratia  (^virtutum  prarogatiua, 
Stt  in  eojides  tjrmorum  maturttas,  non  dterumfitnealterofiedvtrumquein  vno 
curn  bonis  opertbtis  coniieniat  d^fiaciis.   Vnde  nos  Apoftolus  Paulus  eorum  vult 
efi[etmitatores,qtiiperfidem,inquit,(^pattentiampofiidentrepromiffonesAhra- 
h£,qttiperpatienttampromiffefibi  benedtcltonis  merutt  accipere  drpofftderegra- 
ttarn.Ez in epiftola ad Itenxnm.Supergrediamur plebeias  opintones,drfirata  A-li ep.s. 
jquxd.tmgregalii  conuerfiationis,ac  detrita  vid  orbitas  declinemt4i,ac  vulgartsfie- 
mitxfiolum  quam  currtt  ille,cuius  vita  leuior  curfiore:de  quo  dtcitur  .Tranfiuit  c^  lob  j. 
non  vidtt  ,fied  quitramtts  nobis  viam  inacceffam  fiermonibus  tnfiolentium,inuiam 
openbtn  tmperttorum ,  quam  nulltts  maculofius  deterat,  maculofittsfiiUcet  tgnauit, 
fuixfiordtbits ,  d^fimo  intquitatis  oblittts ,  tenehrisg^  d' parietibtts  quibufidam  ani- 
mxruinofiui ,qui  ntillam  virtutis fi.tauttatem  gufiauerit ,aut  certeUmiseamf^e- 
itandam  magis ,  quam  direclo  affeBu ,  ^  apertofinu  mentis  fiuficipiendam  arbi- 
tratusfit(^  quodpleri^  amant  >  quifibi  fiaceti  at^^  vrbani  vtdentur  ,pulchritu  - 
dtnemfiapienttA  in  dedecus  verfiutix  transfigurantes  )  veram  non  intuens  gra- 
tiam,tanquam  in  noBepofitus  non  credit  in  dte  vitientibu^s. 

III.  eft,  PericiacancaindiuinisScripcuns,  vc  alios  docere pofTic, 
Apoftolus  enim  vulc  eum  elVe  do£torem ,  &:  cantum  quidem ,  vt potens  i  Tim.j. 
fiitexhortart  tn docinnafana jd' eos quicontradicunt arguere.  EcMalachias  Tim-s. 
Propheta.Z.t/'W,inquit,  Sacerdotis cufiodient ficienttam ,  dr  legem  requirent 
f.vtfr^e/»/.VndeS.HiERONYMvs  fcribensinverba Agg£Ei.//*f«//f/>Z)tf.  Agg  t. 
minitsexercttuiim.Interrogaficerdoteslege.  Confider a  ,inc^it,  Sacerdotum efi 
fe  offct)  de  lege  interrogantt  refpondere.Sifacerdos  efifciat  legem  Domini.fi  imo- 
rat  legem,tpfefi  argutt  non  effeDomini fiacerdotem.  Sacerdotis  enim  eHfictrele- 
gemfo' adinterrogationem refpodere de lege.^uodquidsm O" in Detiteronomio  B«ut»7' 
kgimus.  Et ad  Nepotianum  de  vita  clericorum.  Diuinasfiripturasfiapius 
lege^mo  de  manibtts  tnis  nunquamfiacra  le£fio  deponatur^  Difice ,  quoddoc€as,ob- 

Nnn  line 


L  ep.ta. 


4<^<S  S  A  C  E  R  D  O  T  V  M 

rineeum  quifecundum  dbEtrinnm  eftfidelem  fermonem^-vt po'Tis exhortariin 
d0cirinafam,dr contraduentei  reuincere. Sermo presbjterifcripturarum  leclio- 
necondittufit.  Ec  S.Le  o  adClerumConftantinopolit.  SiinUicifvixto- 
lerabilii  vidctur  infcttia^quanto  magis  in  iii qnipr.tfint,nec excufatione dirrna. 
ToJ.  -f .  c.-Li,.     ejl , nec 'venia.   E t  C .  Tolecani  Patres .   Ignorantta  mater  ctmBoriim  erro- 
rum  maxime  infacerdottbni  Bei  vitanda  eft  ,  qui  docendt  o-fficium  in  poptilis 
fufcperunt.  Sacerdotesentm  [egereJan^tMScnpturasJrequenter  admonetPau- 
hfsi^pofloltis  dtcens  adTtmotheum.   K^ttendelecltom ,  exhortationi  ^  do- 
^)in<g. 
i.Tim.j,  1 V.  eftCaftitas.B.PauIus  enimvult  Presbyrerunieflepudicam  & 

concinentcm.  Quod exponens S.  Hieron.  in  epirtolam  adTitunr. 
Ti»-  X .  Fudicttiaficerdotaltspofiilat,  vt  nonfotum  ab  opcrefe  tmmtindo  abftineat,fedet- 

iafn iitacluoctdt ,crcogttattonti  erroremens  Chrijitcorptps  confecfurafiilibera: 
Et S. Ambr o s IV s  fermone 8j.  Re£iecomparantur apibits facerdotes ,quiA 
fictit  apes  caflitatem  corporis  pr^ferunt ,  cibum  vita  catleftis  exhihent,aculeum  te- 
gis  exercenf.puri  enirn  adfancliJicattonem,Juaues  ad  refe^ionem  ,fcurifuntad 
'vlti-onem.  Et  incommentariocpiftol^primsadTimotheumr  Vetert- 
hni,mQ^\.z,idcirco  conce(fum  eftLeuitii,aut facerdottbtuvxores  advfumhabere, 
quia  multum  tempus  otio  vacabant  a  mimferto  aut  facerdotio.  Multitudo  enim 
erat facerdotttm,&  vntifqittf^  certo  temporeferuieb^tditiinis  cxrimoniis.  l^tinc 
-  '  ■ '  autemfeptem  d^aconos  ejje  oportet ,  dr  aliqiiantos  presbyteros,vt  bintfmtper  Ec- 

clefias,(J^vnui  tn  ciuttate  Eptfcopus,ac  per  hoc  omnes  a  conttentufemin£  abjline- 
re  debere,quia  necefje  eos  quotidieprafto  efje  tn  Ecclefa,  nec  habere  dtlationem,vt 
*  yoji  conuentum  legttime purificentur,fcut  veteres.  Omni  enim  hebdomada  ojfe- 

rendum ejt,ett^mfinen  quotidteperegrints ,  incolis  tamen  velbis  in  hehdomada. 
Si  enimplebeis  homintbus  orattonis  caufa  adtemptis  abjlinerefe  prAcipit  (  Apoflo- 
ius,)vtvacent  orationi,quanto  maq^n Leuitis aut facerdotibus  quos  dteno6tu^^ 
froplebe fihicommtjfa  oportet  orare^.  Mtmdiores ergo  ejfe debet cateris ,  quiaacto- 
resDetfunt.  S..Chr y s  o s t . homilia  2.  depacientialob.  Dt.xitS.  Paulusy, 
.  'vnius  vxorif  v.irum,non  ea  ratione,vt  idnunctn  Ecclefix  obferuettir :  oportet  e  •■ 

nimomniprorfrscaftitateSacerdbtemornatttmeJfe.S..lr{ii.Koyi.in  fine  Apo- 
logis  pro  Iibris  concra  louinianum.  Eptfiopi,Fresbjteri,  Diaconiatttvtrgi- 
nes  eligantur,  atit  vidui,aut  certepoftfacerdottumpudici. 

V.  Studium  precandi,  &:  lacrihcia  offerendi  prc  fe  &rpopulo.  Omnir 
enim  Ponttfex,  {velS.xcerdos)  ex  homtmbus  affttmptus,  inquit  Apoftolus,^r<;i 
hcmintbjts  confittuitur  tn  hts  quxfunt  ad  Deum ,  vt  offerat  dona  Crfacrtficiapro 
Lco  +  uf. .  -peccatis.  Vndein Leuitico,quotics  Princeps vel alius  contra legcm di- 
umam  peccaucrat,pra:lcribitur  quid  tacto  opus  fi t, &  additur.  Rogabit- 
que  pro  eo  ficerd..'is,(Jr  propeccato  eitis^ejr  dimittettir  etiWi^i.  R  o  N  YM.in  verba 

Ea«ch.4^      Ezechieiisr^ro^he:^.  Ettolkt fuerdos dejanguini,  Fulchre)^^^^^>^''">'- 

^taUf 


S     T     A     T     V     S.  4^7 

dotdis  dignitas  commonetur,cuifubieciajit  officio ,  "Jtfciatfefi.crifcium  d^Uba- 
nnna  quA  offeruntur  ex  vino  fro  fofulo  offerre  debere  in  curM  i^ follcnnitatibti^-, 
vtfaciat  vtdelicetpropeccaio  adexpiandufnpro  domo  lfrJjcl,qute  cfl  Ecckfia  Dei 
•viuentiscolumnaiir  firmamentumr^vcntatis,  Ecinveibiiloclis.  Intervcfii- '°'''  *• 
hitlum ^altarepbrabttnt facerdotes minif.ri Domintdrdicent.  Parce Domine 
ppulo  tuo,&cc.  Nota,  aic,  sjuod  fuerdotibu-s  pr^scipiat  Detis,  cjuiftnt  minifriDo- 
mini,vtpbrentnitertemplii&alt.tre,  &diciintctim  Apoftolo.  ^jffinfirmattir, 
O  'Tononinjirmor?Et.  Fletecuflenttbits.  Locti^tj^.aptns pasnttentix O' confcpc- 
m  templum  eft  dr  altarejocctn^  quiddicere  debeantfacerdctesjmo  quomodo  Do- 
minumdeprecari.  Et  pepercit Domtnt4spopulofio.(\xhdxt  loel.  Oraueranc 
enim  facerdoces  cum lacrymis.  Aduerfus arma,milttes,  Gothos  quo^a.n  S. 
Ambrosivs  inor3.tioncd<:b.iCi\idsU3.dcndis,ljchrjmameAarmafint. 
Taliaenim  mttnimenta  ftint  fcerdotu. 

VI.  Liberras  fpiricusinarguendishominumdelidis.  Nam  apud 
Ifaiam  <acerdoci  a  Dcodicicur.   CLima,neccfes,/juafetuba  exaltavocem  '^^-^^-t- 
tuim,  cy  annuntia populo n/ecfLlcra eerum ,  & dcir.tii  Ucobpeccataeorum.   E c 
Timocheo  facerdoci ab  Apoilolo. Pr.tdica vcrbttm, tufta opporttine,impor-  '  ^'™'  ■♦•  *■ 
tune,argue,obfccra,  tncrepa  tn  omnipatientia  & dcclrina.   Hac  hbercace  vfu s 
en:,(cumOziasRexvel!ec  adolere  incenlum  fuper  alcare  chymiama- 
cis)  A1Ur!itsfcerd)s,wt eft in  hiftoria Regum ,  & cttm eo  facerdotes Domtni  ^•^*'^-*- 
oBoTinta  virifortifftmi,  qtti  refliterut  Regi  ata,  dixerunt.Non  eft  tui  cftictj  0"^, 
vt  .tdoleas  tncenfim  Domtnofcdficerdoiunhhoc  e(}ffliorumAaron,qtii  confecm-    ■ 
tifuntadhtiitifccmodtminifteriitm.  Quod  idi^n  expendens  S.C hr  y  s  o  s .  "*' ■** 

in\cth3.\i:x.x.FIDI  Dominttm  .Vide,2i\t,ltbertate,vtde  menteferuire  nefeiamy 
vide  Itngttam  ccelos  attingente,vide  Ubertatem  incoercibtle,vide  hominis  corpttt, 
&  .rngeli  mentcm,vtde  httmi  ingredientem,  ^  in  ceeb  verfantem  Vidifli  regem, 
nec  vidtft i diadema.Ne rnthi di.xcris ejfe regnum,vbi eft legttm  tnnfgreffto.  Non 
licct  tibi  adolere  incefum,fed fcerdotibtts  ifthuc  d.ttum  eft.Num  miht  tti.im  vfur- 
p.iti! ptirpuram  ?ne  vfirpes  meumfacerdotium.  Non  Itcet  tihiadolere  incenfum, 
Hoc  eftjiliorum  Aaron  •,  non  di.xit ,  cogiti  qtitd  pajfe fnt  Dathan ,  Abiron  (^  Co- 
re  rqiios  infurgentes  tn  f_y-f.tr  ^m  terra  deuorautt  ,fedtantum  ad  recordationem 
htftorixadduxit.Rexautemnonfuftinuitadmonttorem.  ^uidatttemDeus?vhi 
faccrdos  contemptus  efl,dtgntt.iJ(juefacerdoiij  conculcata ,  nec  qittcquampraterea. 
pottittfacerdes  (namfcerdotu  tantumeft  arguere  ,lihcramquepr£ftare  admoni- 
ttonem ,  non  mottere  arma ,  non  clypeos  vfurpare ,  non  vihrare  lanceam ,  nec  ar- 
tnm  tendere,  nec  tacula  mtttere.)  Poflquam  atttem  Rex  non  ccfftjfet  ,fedar- 
ma  moueret,  ibtfeacerdos  Deo.  Ego ,  tnquit ,  quod  erat  mei  oftictj  pneftiti,  ni- 
hil  amplius  pojfum  ,  feuccurre  facerdotio  ,  qtiod  concukatur.  ^^d  igitur  il- 
te  hominum  amator  ?  Continuo  efflorutt  lepra  m  ftonte  regis'-  vbicunqtie  eft 
impudentia ,  illic  eft  vltio.  Vidtftt  hnmamt&tcm  vltionis  dtuind ,  nonftdme» 

Nnn     i         emi- 


l.Tim.j.  &.S 
Tit.  i.s. 


4^^  '      S  A  C  E  R  D  O  T  V  M 

emtfit.non  terram  concujfit^fedeffioruit  lepra ,  non  tn  dio  loco,  quam  infiontcvt 

facies  prxfeferret  'vindiclam ,  vt  tan^uam  in  columna  Ittterx  effent  impreffx. 

V I  I.Contemptus  diuitiarum.  Apoftolus  enim  a  facerdote  exio-it, 
vt  fit  hofpitalisjnon  turpis  lucri  cupidus,  vidu  ^  amidu  contentus^.S. 
fadTit *''"'''  ^' ^^ ° ^ •  adNepotianum vox c^Jgnomtmaficerdotu  efi fropnUfiudere 
dimtiis.Ltin  commentario  cpiftolx  ad  Titum.  Turpii  quocj^  lucrt  appetttta 
ah  eo  ejui  Eptficopm  ('velpreshjter)fiuttirtis  efi,effedehct  altentts.  Sunt  entm  multt 
d'Kentes,qtiodnon  oportet  turpis  lucrigratia. ,  qui  totas  domosfiuhuertunt,  &  t  .*/- 
tant  qi^fium  efiepietatem .  CMeHor  autem  cfil  iuxta  Salomonem  modtca  acceptto 
cum  iufiitta ,  quam  multagenimina  cum  imquitate ,  cf  magis  eltgendum  inpati- 
pertate  nomen  hontim ,  quam  in  dttttttis  nomenpefifitmttm.^lui  altariofieruiertnt, 
de  altario  viuant.Viuant,tnqutt,non  diuitesjiant.  Vnde  ^  as  nohis  excutitur  de 
T^na,  ef  vna  tantum  tunica  tnduimur,nec  de  crafiino  cogttamm .  Turpis  lucri  ap- 
petitioefiplti4qtiamdeprAfientihti4cogitare.  S.  Chk ysost. in epiftolam ad 
Titum.  .ATiO» /^«r^z4-/amV«^/^«i>K  vult  efle  racerdotem,veI  Epif  copum,/^(7c 
tfi,  magnumpecuniarum  contemptoremprtnfierre^.. 


Piou.ttf. 


Ch.hotE.t. 


DE    SENECTVTIS 

S     T     A     T     V, 


C  defeneia, 
infine. 
C.Rodig  lib 
lo.c.et. 


C    A     IP    V    T        I. 

^uid  nomine  SeneSiutis  intelltgatur, 

Enectvtis  nomine in telJigimus extrcmum a^tatis  hu » 

man2gradum,qui  mortem  antccedit.  VndeCicERo 

inTopiciseam  vocatF/><€  occafium.  &inCatoneMa:orc, 

peraBtonem  £tatis  tanquafinbufis^,id  cft,comoedie,quaE  quin- 

to  adu  clauditur.Quid  vero  aliud  eft  vita  ijioftra^nifi  fabula  vel  comccr 

capV     ""^'^'^•^  nos  alibi  qumtum_3:tatis  gradum  diximus  cftefenedutem.^^S. 

Av  G  v  s  T IN  vs  c^iiko\z\io.Senecltts,m(\\x\t,altam  xtatem,quam  ff>eret,non 

habetiincertum  efi  entm  ipfiafieneBtis,quamdttifitt  hominiullttdtamen  ccrtum  efi 

nHllam  remanere  &tatem,quxpoffitfiuccederefiene£iuti,quia  voluit  DEVS. 

Qv  o  autem  vitx  humanx  tempore  initium  fumat  Senedtus ,  non 
conuenit  inter  Scriptorcs.  Eruditi enim  definiuntSeneftutem  nihil 
aliud  cfle,  quam  frigidum  &  ficcum  corporis  temperamentum ,  quod 
ex  multitudine  certorum  annorum  tranfaftaproueniat.  Quo  vero  x- 
tatisflexuhomo  in  huiufmodi  temperamentumincidat,  Galenvs 
de  fanitate  tuenda  hb.  j.atqj  alij,  aiunt  non  poflTe  certa  ratione  pr«fcri- 

bi^eo: 


€.t.9^ 


S     T     A     T     V     S.  4^P 

bi,co  quod  alij  aliis  de  caufis  citius  Ccncfcanz.  Si  tamen  generatim  lo- 
quamur,nondeiingulishominibus,  (ed  de  humanafpccietotajfere 
omnesinitiumrenedutisftatuunt  fubannum  jfi.vele^o.eoquodlub 
illud  vita!  fpacium  vires  corporis  diminui  incipiant,  &  calornaturalis 
hebefcerc. 

QvoD  vero  ad  curfum  8cprogrcfrum  Sene£tutisfpcctat,diuina 
Scriptura  extremam  feneftutem  videtur  ftatuere  in  annis  70.  velad 
{ummun\iOd:oginz2..Dies aKKorum noJIrorurfT, inquitregius  Yates,mfp^s  ^^*'- ^9  i «• 
pptniginta  a.nm\fiautem  inpotentatibin  oiJoginta  anm,  c^  amplim  eorum  lahor 
(^  dolor.  Verum  quia  multi  fencs  inueniuntur  eriam  ante  annum  fc- 
ptuagefimumnifirmi  &; debiles ,  alij  vero  etiam  poft odlogefimum  va- 
lidi  &  robuftijidcirco  quidam  hoc  Pfalmididuminter  prouerbiavul- 
go  tunc  vfurpatareferunt,ahj  myftice  cum  S.  A v g  v  s  t  in  o, interpre-  A-'nPf.  8j>- 
tantur.Ahjduphcemfaciuntfened:utem,vnamrobuftiorem,alteram 
]anguidJorem,quodconuenit  cumdefcriptionextatumaM.  Varro- 
ne,Philofle  &  Hierony  mo  in  tttulo  de  adokf:entia  tradita ,  &  cum  S.  Av  - 
GvsTiNO,  qui  inepiftola  fupraallegata,ad.olcfcenti2:fubiicitiuucn-'^'P""°' 
tutem,iuuentutiverograuitatem,&  grauitati  feneftamjimocumlo- 
co  ilio  Scripturaj.   Vf^infeneBam  ^fenium  non  derelinfjUMme.  In  qu«E  Pfal-^o- '8- 
verbaitaidem  A V g  v s t invs.  Duoifia  nomina  ScneciutUfunt ,(^difcer-  Aconc.i.. 
nuntura  GrAcis.  Grauitas  enimpofi  luuentutem  aliudnomen  hahetapud  Gncos 
(^pofi  ipfam  grauitatem  veniens  vltirna  xtas  aliudnomen  hahet.  Nam  TijnsSvTtii, 
diciturgrauls ,  S"  >  "f^o^tfenex.  ^ia  1  'ero  in  lattna  Itngua  duorum  tfiorum  no- 
minum  di(iinEiio  defic!t,de fenecfute  ambofunt  pofitafenecta  0'fenium.   Scitis 
autemejfe duas iitates.  Poftulat  igitur  Propheta,  non  folum  vfq,  ad  fene- 
dlutem,federiamv(qucinfcnium,ideft,decrcpitamfene.dutemnon. 
derelinqui  a  Domino.. 

C   A   P   V   T      n. 
DeSeneFiutij  digmtate  t^pratjiafitia.. 

"pv  1g  N I T  AT  EM,  pra:ftantiamqj  huius  xtzxis  fupraalias  antegreflas, 
■*~^ maxime fi  cum  virtutc  coniunda  fit,  Spititus  Sandtus  vanis  fcn- 
tentiis,formulifqucloqucndiindiuinishterispafrimdecJarauit.Nam 
in  Leuitico  ait.  Coramcano  capite  confiirge ,  drhonoraperfona,mfenis,(^time.  L«u  '5  J»  - 
DommumDeum tuum.Egoftm Domtnt^s.nempequiidimpcTo.  EtinPro-P'""'"'*' 
uerbiis  SAomonis. Coronadignitatisfenecftts,qux  tn  viis  tufittia  reperitur.Et^^°^  ^°-^''" 
itctum.Dtgnitasfnumcanitjes.Et\ihvoSa.picntix.Senefius%ienerabi/isefi,Sif.'f-«- 
non  diuturna,ne^  annsrum  numero  computata.  Cani  autemfuntfenfm  hominis, 
&Atasfeneciutisvttaimmaculata.  Et  apud Ecclefiafticum..  2{efi>'.rnas^^^-^-7- 

Nnn     3         homi- 


470  SENECTVTIS 

Ecdij.tf.  hominemtnfmfenc6tute-,etemmexnohiifenefcunt.  Ec.  ^ttm Jpeciofum cmi- 
Heiiudicium,(j;' preshyfcrii cognofere confilmm ? ^mm (peciofa.  njcteraniifi- 
ftentitt ,  ^gloriofis  intellcUui  c^eonflittm  ?  Coronafenum  multaperitiaid;-glo- 
riaiUorumttmorDei. 

Djqj.?.  D  e  I  n  d  e  Daniel  defcribit  Dcum  iprum  ,  vt  maieftatem  fuam 

oftcnderit ,  in  Senis  figura  apparuifle.  Cyffptciebam  ■,  inquiens,  donec 
T-l]roni pofttfmt  jC^  mttqims  dt;rfi)-nfedit  yt^eftmentttm  eitts  candtdumquafi 
nix,c^captlltcapitiscitisquafilanamunda.\n  ApocalvpfiquoquefcribitS. 
loannes  vigintiquatuor  feniores,a!iis  ftantibus,  proximeDeialfcdif-^ 

Apoc.4  +•  fe.  Ettn circuitufedis,  ait  ,fdilia  vigtnttcjuatuor ,  d^fiiper  thronos  'vtgintiqun- 
tuor  Senioresfcdentes ,  ctrcumami5ii  vcfltmentis  aihis ,  ^  in  capitthtis  eorum  co- 

ifa.  5.14.         rtnsaure£.  EtlsAiAS  vaticinaturDeum  ad  iudicium  venturumcum 
fenibus.  Domintt4,mc^\.m,adiudiciiim"jemetcum  Semhusfopuhfut.  Et.  Cum 
M-i^.        regnauerit  Dominiis  exercituum  in  monte  Sion,(jrinHterufilem,(y'  tn  confpcffit 
Sinumfuorum  fuerk  ^brificatus. 

ADH^cMoyfcs  &  Aaron  iam  natu  grandes  delcfti  funt  a  Deo 
vt  eirent  duces  populi  Ifrahelitici  ,  cumque  mandatum  accepifTent 

Exod  i.itf.  educendi  populum  ex  yE.gypto.  Fade.,z\tii<iM.o(i:n,  Et  congregaSe- 
niores  Jfrael ,  cf  dices  ad  eos.   Lege  autcm  lata  ni  monte  Smai  afcen- 

Exod  i^- 1.      ^^^  inquit  ad  eum  Y>zwi  ,ai Dominum  tu  (jr  Aaron ,2{adah cir  ^hiUy^ 

feptuaginta  Senes  ex  ifael:  populum  autem  vetuit  etiam  montcm  con- 

tingere.    Gum  vero  idem  Moyfes  apud  Deum  quereretur  fe  folum 

non  poffe  tantum  populum  regere,  non  alios  ei  adiunxit  quam  Sc- 

Num.  II.  16.  jiiorcs.  Congrcga  mthi ,  inquiens  ,70.  viros  de  fcniorihti^  ifrahel,  quos  tu 
nofi,  qued Senes populi fnt ,  ac  magifri,dr  loquar  tihi,  &  auferam  de  Spt- 
ntu  tno .,  vt  fufcnte-nt  tecum  mu4  fopuli,  (^  non  tufolu^  graucrii.  Deni- 
que quotquot populus ludaicus  habuit ludices  ,x|ui in portis  Vibiura 
publicas  lites  &  controuerfias  dirimcbant  ,  vt  liquet  ex  Deutero- 

Deut.j2.ij.     nomio  &  hiftoria  Ruth,  ij  fere  erant  Seniores.   VndeHicremias  n\ 

Tiiien.  j  14.  Xhrenis  deplorat  eos  iublatos ,  d:ccns  Senes  defecerunt  de  fortis.  Nec 
alia^de  caufa  in  veteri  Teft\mentp  tam  crebra  mcntioeft.  Seniorum 
popuh,  Seniorumciuitatis , Seniorttm terrx , Seniorum  ludxorum, quii.m  quia 
apudillosprarcipua  antoritasin  populo  liiahelitico  gubernando  re- 
fidebat.  P  a  v  l  v  s  quoque  Apoftolus  in  nouoTcftamcnto  tantum 
Sene6i;uti  tribuit,vt  Senesctiamdelinquentesnolitrcprehendi.  Se- 

i.Titn.j.r.       niorem  ,  inquiens  ad  Timotheum  ,  ne  increpaueris  ,  fd ohfccra  ,  vt  Pa- 

i.Pct.j.j.  fj.g^^  EtS.  "Petrus  inpiiorcEpiftola.  i^dolefentes  fuhditi  efote  Senio- 
rihas. 

I A M  vero &S.Patres  honorifice  de Seneftutc  locuti  funt.  Nam 

A.c.fin.«4.d.  s, An Ac LE T V  s  Pontifcx Romanus , vt eftapud Gratiaiium ait ob fa- 

pientiain 


S    T     A     T     V     S.  471 

pientiam  presbytcris  nomen  fuum  delatum.  Et  2  g  z  i  m  v  s  Papa, .  Zc  contra  ft*»^ 
apud eundem.    Decrera, inquit , PAtrnm  fcnci^iutt  fanxerunt  retierentixm.  '"'^'  ^^'  1  ^' 
S.  HiERON.adNepotianum.  Senexcrcfcentefafientia£ta.tefitdo6ti(nr-,(^  M.ep.i. 
rveterutnfludiorun-i  dulcijfmosjruiiu^mettt  ■S.GK'EG.l<i;:izi2.v\zcnm&^Q\o- 
ecz.  5pro  fuga.  Nihilpnc^utefortiu.s,nihU-iimicitia'venerabiliU'S.  Etin  pJa- 
gani  grandinis.  Ver&glortAcorona SeneBnscfi.   N.imfiuxta S.ilomonkyms-  Eccl.!.«. 
amque  fententiam ,  nemo  ante  msrtem  beatm  hahendtti  eft ,  incerturr.g^  efi  quid 
pojlera  diespartturaft,eo  quodterren.i  hac  vita  multis  mtitatiombus  ohnoxiafit,  ^ 

atiidtandem  caufn  afftrri  poteft  ,quin  isfiit  longum  'vitx  curriculum  fine  refre-  : 

hcnfione  confecit,  ^  tnm  co?nmunls  huiui  vttx  maris  velut  inportu  efi,  tutiore  ac 
trotnde heatiore fitflatu ,qua.m  cia  long;i  adhuc fnperefi  nauigatia  ?Ez  Apolo- 
o^etico  primo.  Senecia^^  cum prudentia  coniunciaimperit&iuuentuti  antepo- 
nenda  efi,(^  confuitatarditits  iaconfidtA  temerit&tt,  c^  exiguum  attrum  grauijfi- 
mo  plumbt  ponderi,  crparua  luxdenfifimii  tenehris.  S ..  B  a  s  i  L  i  v  s  de  abdi- 
catione  rerum.idmonachos.  Crede  mthi,quoniamfraternetihi,atqueex 
intimo .rnimirecejjutoquor.  Etiam dijficilibti.s .:c  m  rofisfembm aures  lihenter 
prxbets  ,  qui  prou.rhtorumfententtu  adol  (ce  ites  adre'ixfiudta  cehortantur, 
neqne orts tamen deformttate  qmdqtLvn  tpjis afferunt detrimentt.  Ecin  capuc 
j.Efai^e.  Orat, inquit, Ecclefia,ne aje ai^eratur pres'jyter,qui eajit dignmap^ 
pellatione.  ^uanti td .tfiimart debeat,dtdicimm in^^^dbrahamo.  In  fupenoribm 
fiquidm generationihm  plertquealij  longe^eo  dtuturnijres  in  viuis  conferuati 
Jttnt.  Fixtt  enim  Ad.imnongentistrigintaann:s,(Jrc.  Sed (S"  '^^brahamtefli^' 
monto  SxrA,  di£im  ejl -^pii^^^J^^ff^rfenior.  Equidern  ita  corttigit  tnh.incvfque. 
xtatem.DominmmcitsSenior.  P'.mfem. r er.it ,qfiodeim anima.incanutjfet vir- 

tUtC-J. 

S.  Amerosivs  delacob&vicabcata.  Beattisqtiidemdriuuenis,qni  A.hb.i.c». 
bene  viuit,  fcdmagis  beatus  ejlfenex ,  qui  her.e  vixit.  ^luodenim  itmenisjperat, 
adeptus  efi  finior :  quodfinexfuit ,  optat  hcc-effe ,  qtti  tuuenis  efi.  ^>uodatttem 
piojfdeas,eo  quc d .idhuc ficres,prxfiahilius  efi.  E  t  m  P  fal m  u m  3  ^.  .g^i^i?  iuuen- 
ttts,fiedmelior feneBm:  £haenimvjqueinfinem perfeuer.%uerit ,hicftluus erit,  ■ 
Vnde ;2on perfun&orte  de  ■Patriarxlm  Abrakim  dtcium  efi ,  qtiodnutritus  ejjct  tn 
feneciute  bc  na.  Et  loannesfcnex  ccej,ttfer>bere  Eu.ir/gel*um,  velepifio'as,qui  cum 
reJugeretK^pofiolumfifcrthere  ..fimtorem  ficrtpfit .  Nec  minor  esi  jfiimatus  cui 
cygnea  quxdam  fiupp^eteret  gr.ttia  fencfiictts .  Ipje  vas  elecimiis  Domtnic<efiri- 
hens :  adPhiLtmonem,  ait.  Cumjistalis ,  vt  PAtdt:sfencx;nunc  autem  c^  vin&us 
Chrifii  lefiu.  tbi  fe  fenemgioriitus ,  vbn.xm  in  vincttHs  teneh.it ur.  Dentqtte  O" 
Pctrus  ihifienex  dic!tur,vhi  ccrttmen  elfprtJfivTtis.^  Crim  iHrtior,inqt(it,cffcs,cin-- 
gehas tc:cum  autemficntcerisialttts-te cingct,  & c. 

E  T  H  N  I  ci  quoq;  Scriptoics  de  Senedlutemagnificefenierunr/ 
pLAXolib,  -y  deLegibus.  S^  'i.dQKt^nh.  Conjat ,x.z,fe}jicn-estmperare 

oporte-' 


47^  -      SENECTVTIS 

A .7. polit.c.  14.  oportere,iuniores a.utemfuhejfe.kKi stoteles  addit fiaturaliterSemoresiu- 
PU.s.c.y.        niortbttsprAefJe.  Plinivs  audtoreft&ingregeelephantorumaximum. 

natuagmenducere.  Quoddeformicisquoqj  in  fextodeanimalibus 
MVcAi.        perhibetyElianus.  M.  Tvllivs  hbrodeSeneduteait,««/^K4z«!m^«i 

tantum  &tati  qumtum  Lacedxmone ,  d^"  nufcjuamfeneciutem  effe  honoratmem-, 

multilqjexemphsdeclarat.  VndeprouerbiumapudGra:cos. 

7/2  Spartafola  expedtt  fenefcer^. 
l.Sat.rj.         Iyvenalis  deantiquis  Romanisitacecinit. 

Credebant  ho  c  grande  nefa-s,  ^  mortefiandum, 
Si  tuuenis  njetulo  non  affurrexerat,  ^ji 
Barbato  cutcun^fuer:  licet  ipfe  videret 
Plura  domifarra ,  c^  maioresglandis  aceruos: 
TamTjenerabtle  eratprxcedereqtiatuorannis, 
Prtma^par  adeofacr£  lanugo  Sene6i£. 
Valeriv  s  Maximus  dt\\{dQ.m.hiuenes,\nc^\r.,Senattpsdie,alxquemexP. 
V.lib.j.c.i.       C.aut  propinquum,  autpaternum  amicum  ad  Curtam  dedticebant ,  afixt^^,  valuis 
expeciabant,  donec  reducendi  ojfcio  ettamfungerentur.  Inuitati  adcoenam,di[i- 
qenter  qu&rehant  ,quinam  et  conutuio  effent  tnterfuttirt  ,ne  Senioris  aduenttcm 
dtfiuhituprxcurrerentfublata^  menfapnores  confirgere ,  f^  abire  patiebantur. 
L.femper.de     Callistrat I  quoqs  lureconlulti  diftumreceptumeft,  &inLeges 
iui.  immun.     relatum.  Semper tn  ctuttate  noflra  Senefius  venerabilisfuit.  namg^  matares  no- 
firipoene  eundem  honorem  Sentbti-s,quem  Magiflratibm  trihuehant. 

MvLTAdeniq;ahaindicant  Senectvtem  fcmper  venerabilem 

fuifle.   Namprimophrafilatinaidquod  nobis  charum  &:  pretiofum 

c.l  4.ep.j.      eftantiquumvocamus.CiCERoad  h.iucnwi.lSlidubitarii^quinquodho- 

c.  deSeneft.  nefltus ,tdmthifuturttmfit  anttqutus.   Apudeundem  Cat  o  retert  Sena- 

tum  a  fenibus mutuatum  fuum  nomen. Vnde  O  v  1  d  i  v  s  5 .  Faftorum, 

xJMagnafuit  capttis  quondam  reuerentia  cani, 

Ind^fuopretto  rugafemlis  erat. 
2^c  ntftpofl  annospatuit  tunc  curtafiros, 
Nomen  ^&tatU  mtte  Senati4ihabet. 
Llib.2.  Ohm,tefte  luftino  &Herodoto  nonaha  de  caufa  tot  contcntiones 

H  li-  extitereinterjE,gyptios,Phrygas,Scythas,Athenienfes&ahos,quam 

deantiquitate,quinamfcihcetefl"entomnium  mortahumantiquifli- 
mi ,  vt  inde  maiorem  flbi  conciharent  audoritatem.  In  laudibus  Vr- 
bium,(iahquafitantiqua,primalausfoletduciabantiquitate.  Regna, 
Iraperia,  fucceiliones  tamiliarum  &  h^reditatum  non  deferuntur  nifi 
filiisfenioribus.Quotiesvelpubhcevelpriuatimhenedenobismeri- 
tis,fauftum  quippiam  prccari  volumus,precamur  longioremvitam 

Ponti- 


S     T     A     T     V     S.  47J 

Pontificimaximoiii  die  anniuerfario  airumptionis  ad  Pontificatum 
gratulationis  ergoacclamatury^P  MFLTOS annos.ldcmc\uiu.isE^i- 
fcopus  in  exitu  conlccrationis  Cax  ter  fibi  acclamac.Idem  in  Conciliis 
acclamatur Pap3C,Imperatori,  Cardinalibus  j  Epifcopis ,  Regibus  eo- 
rum^,  Legatis.  Deniq;fene6tusefl:veIutimago  quxdamajternitatis, 
tum  quia  omnes  alias  setatcs  compleditur,tum  quia  nuUumdefini- 
tum  terminum  habet,vt  ait  M.  Tv  l  l  i  v  s ,  &  olim  in  nongentefimum  M.  de  Seneft. 
annum ,  eoquc  amplius  produdaeft.  eo.3-'r 

C   A    P    V    T      III. 
*2)^  Virtuttbus  Sene&utt^. 

SENECTVTEMnon  polle  tueri  fuam  dignitatem  finc  virtutis  prajfi- 
dio,italiquidum  eft ,  vt  mortalium  fapientiflimus  non  dubitarit  af- 
firmare  Senectutem  non  efle  venerabilem,aut  cx  diuturnitate,  aut  an-  Sap.4.8. 
norum numero,fed ex  vita immaculata,cui  applaudit  S.  Am b r o s  1  vs  A.ep.so. 
in  cpiftola  quadam  ita  fcribens.  Fere finecfiis  ilU  eji venembtlisyquix,  non 
cinis,{edmeritis  alhefiit.Ea  enim  efl  reuerenda  canities,qu£  efl  canittes  anim<t  in 
eanis  cogitationibns,df  operibus  effulgens.  §^u£  efl  enim  vere  tttas  SeneButis^ 
nifivitaimmaculatajijuenondiebKsautmenflbmjfidficulispropagatftriCuiflne 
flneeftdiuturmtasflnedehiiitatelongituitas? 

Prima  VirtuseftPRVDENTiA.  /«rf;;ft^«^enim,tefteIoB,  ^yS- iob.»i.«.' 
pientia,^inmultotemporeprudentia.  EtEccldLindicus.^^uam /peciofiimca-  Eccl.u.tf. 
ntttei  indtcittmyS"  presbyteris  cognofiere  confiltum  ?  Slmmfieciofa  veteranisfa- 
pientia,dr gbriofis intelle^tts dr confiltim^Coronafiniimultaperitia.  Et  Apo-  Tit. 1. 1. 
ftolus  ad  Titum.  Tu  autem  locfuere^quA  decentfanam  do6lrinam.  Senes,vtfo- 
hrijfint,pudici,prudentes.Anmfimtliter  in  habitufan5io,hene  docentes,  vtpru- 
dentiamdoceant,a,dokfcentulas,prudentes,  caflas,fihrias.  Eandem virtutem 
SenectutitribuuntprifciPATRES.S.AMBRosivsinHex2mero..$'^- Alib.i.cf. 
neCita  ;y>/t,inquit ,  in  bonis  morihu-s  dulcior ,  in  confiliis  vtilior ,  adconflantiam 
fubeundxmortis parattor ,adreprimendas Uhidinesflrmior.  S.  Gre g  OR.  Na-  Naz.otat. 
zianzenus  in  plagam  graudmis.  Nonaquo  antmopatior  cedentecanitieiu- 
uentutem  leges prafirtbere,tacente  faptentta  tmperitiam  iuuenili  temeritatcfi  m 
ptiblicuminferre.  Etin Scntentiis.  Turpe  efliuuenemfine  imhecillioremeffe,  id  rent.;?- 
fenem  autem  iuueneflukiorem.  CAterum  tta  vter^  comparatmflt ,  vtfenex  qui- 
dem  omm  fapientia  genere  excellat,iuuenis  autem  ad ctrporis viresinterdum 
prudentiam  adtungat.  S.HiERONYMvsad  Nepo  tianum.  Omnespene  vir^  "■'?■  ■** 
tutes  corporis  mutantur  tnfinihtts ,  dr  crefientefolafaptentta ,  decrefcunt  c*terAi 
ieittnia,vigiliie(;^eleemofynx.Et^zvi\o^o^.Sene£tt*seorum,quiadolefientiam 
fitam  hon^is  artihtts  inflrttxert^nt ,  &  in  lege  Domini  meditatifunt  die  ac  ne6le» 

009  <xt4te 


P.C. 15- 


S.i.StEom- 


474  S  E  N  E  C  T  V  T  I  S 

*uteft  doSiter ,  vfu  tntior  ,frscejfu  temforisfApentior ,  dr  'veterumftudiorum 
duUtffimosfruBta  metit.  Wnde  S"  Sapiens  ilk  vir  Gractni  Themiftocles ,  cumex- 
plctis  centum  ^feftem  anniife  mort  cerneret,dtxiffefertur,fe  dolere  y  quodtunc 
egredereturevita.,quandofiperecapiffet.  Hscautem  virtus  irapropriarc- 
riumeft,vtfialiquandoadolefcentes  ea  pr^ftentnomenclaturam  Se- 
B  hom^ tt.in     nis  mereantur.   Ita  S.  Ba s  i  liv  s  Senior,\nq\xicm,(ecundiimanimameB, 

Pioueib-.initiij.  _■  ,        .  r  n        n  /•  ^  i  r    ■ 

qritprudenttaperjectusejt,quaLueratDaniei,quanquamcorpore  tuuenis,fapien- 
tiam  ac  grauitatem  omni  camtieprAflantiGrcmprAfeferens.ldcircoeidictmtillii 
qut  erantpknidierum  makrum.  Huc  accedefede  in  medio  nofrum,  nuntiag^  no- 
his,quomedo feniorisac preshjterihonoremtthidederttli EV S.  Sic  S.  Abbas 
Macharms  Alexandrinus  apud  Palladium  in  Laufiaca  •7rcv/ae?o>  k^m>  di- 
d:uscft,quodinpuerilia'tate  bbfingularcs  virtutes  ienexhabitusfue- 
rit.  C o  N  T  R  A  vero fi  fenex  fapientiade-ftitutus  rit,non  renex,rediuue- 
nis  vel  puer  appellandus  eft.  Vnde  Prouerbium  natum.  Bispuerifenes. 
Et illud  quod  de Grarcis  fcnbit C l em E  n s  Alexandrinus.  Fukhen-ime 
Sacerdos  att  apud Platcnem  Agjptius.  OSolon ,  Solon ,  inquit,  Vos  Crxcifemter 
ejlis  pueri,nullampemttis  in  ammisper  veterem  tradttione?n  antiquam  hahentes 
apinionem:ex  GrMisautem  nullm  effenex.  Senes ,  vt  arhitror,  dtcens,  qui  anti^ 
quiora,hoc eft^noftranouerant , vt rurfiis tuuenes,qui recenuora, drfabulofa.  Fa- 
bul^  enim  pueris  congruunt. 

1 1.  Virtus  eft  V A  c  V I T  A  s  multarum  animi  perturbationum ,  cpii- 
busprioresaetatesfuereobnoxia:,  conuenienterdidoPAVLi.  Cumef- 
femparuultts ,  loquehar  vt  parutdtm,  qtiando  autemfa6lmfum  vir ,  euacuaui  quA 
erantparuult.  Etficnim  quidaminextremaiftaxtateverecundia  omni 
abie^ta  nequiti^E  prorfus  frena  laxannt,  vt  de  Salomone  Rege  con- 
ftat,cuius  corineaamulieribus  fiiirdeprauatumj  &  de  Senibusludi^ 
ci.bus,qui  in  concupifcentiam  Sufannx  exarferunt,id  tamen  prsiudi- 
eare  non  dcbet  cxteris  fenibus, quos  experic tia quotidianadocet mi- 
nusiisvitiisdeditos,quibusiniuuenilia:tatefuerunc.  VndeS.CHRY- 
€h.hom.7.     sos T OMVS  \i\em9io\am-xdyithy:xos.Sicuttcorpiis,vJquequofehribiisde- 
tinetur,  c^fuhfequentthtu  £gritudinthtts ,  etfifit  validum  ,tamen  affligitur:cum 
autem  Itberatum  fuertt  ah^bfeftone  morhorum ,  recreat  propriam  virtutem:Stc 
etiam  anima  tn  iuuentutefebribm  lahorat ,  ^  amor  glorix  opprimtt  exm ,  S'-  de- 
lici.irum  ac  Venerearumrerum ,  <f^  aliarummidtarumperturbationum.  Curn  au- 
tem  SeneEitu  aduenertt  ,omnes  has  pafiones  effugat  ,alias  per fatietatem  ,alias 
per  philofophiam  coftriHas.  Vigorem  enim  corporis  relaxans  Sene6iw,nec  (ivelit, 
animam  tllis  vti  permtttit,fedftcut  hofesdiuerf>s  recludens,  veltit  in  loco  a  turbis 
f  in  conuiu.     /ihero  ccllocat  &  multam  ei  operatur tranquillitatem,  Vnde  meri to  P  l  a  t  o 
dicebat  ?  Tummentisocultts  acute  cerneretncipit ,.  cum  prtmum  deforefiit  cor- 
Pl  lia^cp  I.  poris  ecultis.  Ec  Plinivs  Imenes  adhuc  confttfa qu<edam ,  (jr  quafi turbata, 

non 


i.Cotfty-rtr. 


J.Ri^.7I 

Ban.15. 


S     T     A     T     V     S.  47y 

vo»  indecent.Senibta  pla.cid4,  omnii  ef  ordimtxconuemunt ,  cfnibas  indujlri&fe- 
rA,turpiiambmoefl.'Ex  Ari s  t  o t  e l  e  quoq;  alias diximiis  ob pertuiba-  A  i. Eifa.e.}. 
tionesanimiadoleIcetesamoralidirciplmaarcen.Suntemm,vrhabet  W.cwi. 
in  fccudo  Rhetoricorum  in  omnib.  afFeftibus  nimij ,  nmls ammt,nimU 
fiderut\nimiicupiunt.^tGiXci\sVoctz.Sene5ieiifriecUr:i.£taiye]uiedeminatitr 
ferHis jCfnidominxti fueruntiuuentuti.  Et-aliusex  Ethnicorum  Sapienti- 
bus.  Nclimihicomfati,qu»dfimfene>:fedcompatere,quod itwenufui.  L.  An- 
nxi  Senec^  iam  fenis  verba  funt.  Nonfentio  m  animo xtatts iniurtam., 
cumfeatiam  m  corpore.  tantum  'uttia,c^  'uttiorum  mimfleria.  fnuerunt  :-vi- 
get anirnui ,  d^gausiet  nonmultumftbi effe cum corpore : magnam  partem onerk 
fui  depofuit:exultat,^  mihifactt  ceutrouerfiam  defeneciute.  hunc  ait  ejfefiorem 
Juum:credamusillt,bonofuo  vtatur. 

ill.  Viitus  eft  longaEx  p  erie  n  t  i  A,cuinonminustribuen-  AHft.s.Eck 
dum  exiftimat  Philolophorum  Princeps ,  quam  demonftrationibus  *^"' 
in  {'cientiis  Theoricis.  Vnde  &  vulgo  celebracum  di£tum,  Experien-  ^'3^^^  ^''  ^ 
tijtm  efje  rerum  rnap(tram:bc apud  A.  Ge  L  L  i v M  exftatdiftichon  Afra-  a,|.jj  c.g, 
iiijinTcgata. 

Ffuimegenuit,mater  peperit  memoria, 
Xcfiav  vvcantme  Graij,  'vosfapientiam, 

Certe  in  adminiftranda  Repub.  in  publicis  confiUis  ,  in  bellis  ge- 
rendis  hsec  virtus  prmcipatum  facile  tenet.  Sumas  hominem,  qui 
nunquam  arma  tradtarit ,  nunquam  caftra,  vel  hoftem  videritjquis 
huic  licec  omnium  vrterum  Imperatorum  res  geftas  legerit ,  licet 
emnia  militaris  dirciplinse  prcTcepca  mcnte  comprehenderit  ,  au- 
debit  bcUi  Ducem  defignare,  vel  aliqua.n  Exercitus  curam  ei  com- 
mittere,(i  experientia  lit  deftitutus  ?  Qiiidinipfis  caftris  veteranos 
diftinguit  a  tyronibus  nifi  experientia.  Certe  Alexander  Ma- 
gnus  a  nullis  ordines  duci  volebat,ni{irexagenariis  experientiielaude  i  lib.  u, 
celebratis  teftc  I  v  s  T  i  N  o . 

Et  Q^_Curtius  teftatur  m  eiulJem  hiftoaia  prceliumaiuuenibus  c.lib.y, 
apud  Halicarnaflum  omiflum  ab  Adarchia  leniore  fuifte  rcdaccen- 
{um,eaquede  caufa  maximopra:mioaffedum.  lam  {i  conuertamus 
oculos  ad  omnes  fere  artes ,  cam  qua:  in aftioncquam  qu^  in  efteftio- 
ivcverfantur,  inueniemus  eas  bencficio  experientia;  natas  &confcr- 
uatas. 

Rhetoricamex  eanatam, docet  Aristoteles  adTheodeften,  Aci. 
in  primo  Rhetoricorum.Quemadmodum  cnim  ad  videndii  non  mo- 
do  oculus  neceflarius  eft,verumetiamlumen,  ficinartibus  non  folum  • 

ncccflariafuntprsEcepta,fedctiavfus  & expericntia.  QuisMedicum 

O  o  o     2         vnquam 


47^  S  E  N  E  C  T  V  T  I  S 

vnquam  magni  faciet,nifi  experientiam  cum  medicinx  cognitione 

iunxeritPquis  inpretio  habeataduocatum,  qui  nunquam  forum  vidc- 

ritjforenfes  lites  nunquam  tradarit?Quis  muficum,qui  nunquam  ce- 

cmerit?quis  cytharedumqui  cytharam  nunquamattjweritjProuer- 

bium cii->dtfficileej[edareverbafem. hoc eft,in tiaudem  ahquam induce- 

re,vcldolocircumuenire,curvero,nifi  quia  diuturna  experientia di- 

dicit  omncs  humanas  fraudes  &  tendiculas  ?  Vnde  E V Ki p  I D  E  s  Pocta 
inPhcenis. 

Nonfrorfuiomnihut  grauUfremiturmdis 
Filt  Seneiim :  huic  temporis  longinquitas 
Tribmtexperientiam. 
Tit.2.7.  I  V.eft  AvcTORiT  As  &Gravit  AS  morum.Quofpeaatadmo- 

nitio  Apoftoli  ad  Titum./«  ommhw  te  ipfimprAeexemplum  bonerum  ope- 
rttmmdo6lrina,ini»tegrttate,tngramtate.  immo & illaadEpifcopumTi- 
i.Tim,  4.  II.     mothe\im.NemoadoleJcentia?ntuamcontemnat.\\occ^,  pra:fta,fi  non  xza- 
te,faltemmoribus  tc  fenem,tuamq;au(floiitatemtuere.Nequecnim 
au6toritasexcanicie,&annorummultitudine,ledexcommunihomi- 
numexiftimationefumitur,qua:eftdefapientia,doftrina  &  vitaim- 
Sap.4.«-         maculata,vtdixitSapiens,eius  quialiisprxfidet.  Sembui, ait Fabius 
Q-?'*-  Quintilianus  lib.  i2..au&ontai mator e(i ,quod plnra  nojfe  dr"vidtffe  credun- 

""'  ■  tur.  HancaudoritatemCATomaiorapudCiccronem  vocatSENE- 
o  -Vi?-  cTVTis  apicem.  CuiusexemplumprcEbuitB.  IoB,quilicetadextre- 
mam xtatem  nondumperueniflet,  tamen  moribus  lenilem  parauerat 
auftoritatem,  quam  verbis  ipfe  palamdeclarauit,  dum  ita  de  fe  loqui- 
tur.  ^uandoprocedebam adportamciuitatii ,  ef  tn  plateaparabam  cathedram 
mihi.Videhant  me  itmenes  (Jr  abfcondcbantur,(Jrfenes  ajfurgentesfabant..  Prin- 
cipes  cejjabant  loqui,  d^  digitumfiperponebant  orifio.  Voccmfuam  cohibebat  du- 
ces,d'  Itnguaeorum  gutturifio  adh£rebat,&cc.GK  K\  n  A^h.\iim2.\.\diont2.- 
tisindiuidua  comes  eft,cuiusbeneficio  nihil  feni  permittitur  vel  in 
fermonibus,veladionibus,quodnon  fit  abomni  leuitate&contem- 
A.C.17..  ptu alienum.r/ infembtagrauttas, inquirS.AMBRosivs  primo de Of- 

ficiis,?'«  iuuenibtn  alacritas^,ita  in  adokfcentibtti  xierecundta  'uelut  quadam  dote 
'''^''  commendaturnatura.  Etlibro  4.  hexxmcr on.  ^<epueri  rtfmtts,eafnes 

commemoraretftdpoJfimttsFEt  Cic  er  o  de  Senedutc.  Vtinfirmitaspuero- 
rum  ef,ferocitas  iuuenum,grauttas  iam  confantts  AtatlsfcfeneButts  maturitas 
naturale  qtioddam  habct,quodfio  temforepercipt  dtbeat.  E  t  in  fra.  Vt  libido  /«<«- 
gis  eft  adulefcentium ,  quamfenum ,  nectamen  omnium  adidefcentinm  ,fed  pro- 
,  borum  ,fic  ijiafenilisfultitia ,  qua  deliratio  apfellartfolet  ,fenum  letdtm  ej},nen 

Qmnittm. 
Tit.  1.1,.  V.  Virtus  eft  fobrietas.  Hanc  enim  Apoftolus  ad  Titum  i's  com- 

mendat,. 


S     T     A     T     V     S.  477 

tncndzt.Se)ies,inqmcns ,  'vtfobryfint.  Anus  quoq;  'mhttprudentes effe ,  ca- 
ftas(jrfohrias.  DiCES  Senedutem  rolereaccufarijquafiplusaequopo- 
tationidedita,vuIgoq; dici/<i-cy?««wfj(/tT'i»«w,&:idcircoTirnotheuni  iTim. j.ij. 
indiguifTe  Apoftoli  admonitione.  RefpondeG ,  etfi  concedatur  illos 
forteprocIiuiorcsefleadvinum,quia  tamen  eorumnaturadeficiens 
id  loco  remedij  quodammodo  requirit ,  non  eft  illis  in  vitio  ponedum 
dummodomodumnoexcedant,adquod  periculum  refpiciens  Apo- 
ftolusraonuiteos,vtfobrijeflent,maxime  cum  fenum  fitaliosverbo 
&  exemplb  ad  virtutes  accendere.  Qua  de  caufa&EpifcopumTi- »Tim 4  ^ 
motheumlicetadolefcentem  commonefecit  de  fobrietate.  <JMiniJle-  iTim/,i/. 
rium,inc\uicns,tuumfmple.Soi>rim  efo.Et.  Vtno  modico  'vtere.  Vnde  C  a  t  o 
Maior  apud  T\\\\v\xm.NoK  moda:,z\t,'vituperatio  nulU  ,fedetiamfumma.lafu 
feneButis efi,quodeA'uoUipa,tes nuliM ma^nofere defiderat . caret  efulis ,extrtt- 
(lisg,  menfis  S^f^equentthut  focidis.caret  etiam  vtnolentia  (^  cruditate,  ^info- 
mniis.  E t  poft.  Haheog,fene£lutimagnamgratiam,qu£mihtfermonifamdita^ 
it  m  auxitjfotionis  (^  cibtffultt. 

V I.  priori eognata eft  caftitas  vel pudicitia.Quo enim loco  Apo-  '^"' »■ 
ftolus  vulrfencs&anus  eftefobrios,vuIt  itcmeflepudicos  &caftos, 
&:  fupra  S.  A  m  b  r  o  s  i  v  s  ,vbi  laudauit  feneftutem  velut  ?»  confiliisvtHio-  ^  '•''"*■ «  *' 
rfWjibidcm  dixit  eam ad  reprimendaslibidinesfirmierem.  &  C A t  o  Maior  ^"■''^"*' 
dum  difputatione  fua  vindicat  fene«Stutem  a  voluptatibus,  eam  aman- 
tem temperantia; & p-udicitix  facit.  Sequitur, inc^yjiix., tertia 'vituperatio 
feneButi^,quodeamcarere  dicuntvoluptatthus.  0 prAclarummtinttsAtatis^  Si- 
qurdem  idaufert  a.nobis,quodeJl  in  aduUfcentia  vitiofffmium.  Accipite  'veterem 
orationem  Archit£  Tarentini.  NuUam  capitaltorem  peflem ,  quam  voluptatem 
corporis  hominib'M dicehat  a  natnradatam  ,aiti4S  voluptatts  auidA  lihidtnes  te~ 
Ttere  d^  ejfrenateadpottundum  imitarentur.  Hincpatri&  proditiones ,  hinc  re- 
rumpubUcar'um  euerfiones,&ic.  Etiterum.  At non efl 'voiuptatumtantaquaji 
titiilatio  infenihusxredofednec  dcfideratto  quidemrnihilautem  molefium,  quod 
non  defideres.hene  Sophocles,quiimexeo  quidam  iamaffcBo  xtate  quAreret^^vte- 
returne  rebm  Venereis?Dij  meliora ,  inqmt.Ltbentet  'vero  tflinc  ,ficut  a  Dominc 
agrefii  acfuriofo  profugi. 

C    A    P    V    T        IV. 

De  commodii  SeneSiutis. 

pRiMVM  commodum  eft,quod  Sencftus  quafi  continentcr  mor- 
tem,& nidicium,quo antead^  vitx ratio  reddendaeft,ob oculos fe-  . 
nibus  ponat:Necenimpoteftfenexdjiuviuere.  Memoriaveromortis 
aciudicij,qua  faIutareficantidotum,ad  vitiE  emcndationcm,contefta-^ 

Ooo     3         tur 


47«  SENECTVTIS 

Ecd.7.40.       tut  Sa.picn.s  diccns.Me>mrare  »ouiJpma  tua,d^  in  /efermm  nofiPeccal>u.C\i~ 

ius  rei  illuftre  exemplum  habes  apud  S.  loannem  Climacum  gtadu 

fexto.Deinde,ricutquiinportumexlonganauigationeperuenit,non 

cftampliusiolicitus.hucneanilluc  ftuiftib.feratur,  fed  animo  &  cor- 

pore  conquiefcit,  (ic  qui  ad  extremam  pcruenit  setatem  nullam  am- 

pUus  timetvit£Emutationem,fed  tanquam  inportu  maris  confiftens 

N.inplagim    longe beatlorehiiius  vit£Ef:ruiturftatu,au£toreNazianzcno,  quamis 

graadinis.       cui longaadhucfupercft  nauigatio.  Senec  Aalicubiait,f«;w^/««w«f 

fmere  mQdtm;  dtfiderus,pojfe  cum  loue  defilicitats  contc/7dere,id.  ctitcScviCX 

ex  fcria  meditatione  mcrtis  confequi  potcft,  cum  iibi  nihil  vel  iperan- 

dum,vel  timendum  in  prafenti  vita  fuperefte  cernit,fed  tantum  ad  fu- 

tunfcculi  expedationemconlilia  fua  omnia  transfcxt.  Contravcro, 

qui  diuini  iudicij  obliuifcitur,  tanquamfr;Enoabie£lo,vtloquiturS. 

ch.liom. j.in   Chr Y s  o  s  T  G M V s ,in  prxcipitium  defertur,cum  dicat  Propheta.  /»- 

p"'''  qtdnatajimt ziixilliifs ornni  tempore.  cuius  cau/amfubdit,quja^///?'r«/?/«r 

iudtciituaafacieeiw.   Quareairentatorumvocesilla:,qu£ESenesbGno 

animo  efte  iubent ,  tanquam  diutius  viduri  ilnt,  pro  noxiis  &:  a  dsmo- 

ne  immiftls  habendx  funtj  &  Na  z  i  a  n  z,  e  n  i  monitum  audiendum. 

Semperfaluti  tu  quidemfiude  tua, 
">  Totiffttnum  autemfub  diem  vita  'vltimum. 

Vemt  Seneclfis,  exituntpreco  canit. 
Parentur  omnes,immi»st  iudex  DEVS, 

I  I.Commodum  eft>quod  a  nulla  xtate  tot  prefidia  ad  confequen- 
das  excrcendaiq;  virtutes  fuppetant,  atq;  afenctlute.  Imprimisvero 
ad  Religionem,vel  pictatem  aduerlus  Deum./'A^/  emmofnntl?m,inqmt 
CabnC».  S.Cyprianvs  librodeiz.  Ahuiionihus Ccculi,reiigsonioperamdareSe- 
nibus  comfetit,quospr&femisfecultflonda  Mos  tra^ifaSta  defertitt.  Sicut  namcjue 
in  lignis  ipfa  reproba  arbor  comparet  ,(}u£  pofi fiores  Jrtt&ta  eptimosctdtonfuo 
non  exhibet,fc  dr  in  homimbti^  ipfe  rcprobtis  eft ,  qucmfios  iuuentutis  defent ,  tjr 
tameninftti  corporisfene£lute  boneriim  eperummaturos  jrucltts  proferrepartit- 
pendit.  §^utd  enimfioltdiuifien  potefl  fimens  ad perfeciionem  fefiinare  non 
/contendat,quandototitiscorporishabittufeneciuteconfe£inisadinteritumprope- 
rat  fdumocult  caltgant ,  aures  grattiter  audtunt ,  captlitfiuunt  ,facies  in  paliorem 
t»utatur,dentes  lapfinumero  mintiunturycutis  arefctt  ,flatui  nonfuatuter  olet,pe- 
iiuifuffocatur,tu^ts  cachinnat,genua  trepidant,talos  dfpedes  tumor  infiat,etiam 
homo  intertor,  qutnonfenefcit ,  his omntbu^ adgrattatur.  Ethdc omniaruiturar» 
iam  iamque  domurn  corporis  cito  pronunciant. 

Ill.Commodum,  quod  \\xc  ajtasaptifTima  fit  adfummasThco- 
logicas  virtutes  exerGendas,fidem,fpcm  &  charitatem ,  quod  D  e  v  s 

inScri- 


S     T     A     T     V     s:.  479 

in  Scripturis  cftendit  exemplo  eius,quemob  harum  viftutum  prat- 
ftantiam  in  eo  vigcntem  omniumgeBtium  conftituit  Patriarcham.  Id 
nonfemelatteftatuseftB.  Pavlvs  dicens.  ^^.contrijpemmj^emcrej^^^-^-^^- 
dfdityVt^eret  pater  muttarumgenUum.Etmn  infirmatui  efifide,  nec  confiderd- 
ttit  corpi^is  fuum  emortuum ,  cum  iamfcre  centum  effet  annorum ,  ^  emortuam 
'vuluam  Sarx.  In  re-promifione  ettam  D  E  Inon  hxftauit  dijfdentia ,  dans  glo- 
riam  Deo.  Idemperhibet  de  vxore  cius  Sara.  Fide & ipft  Sarafertlis liir-  ^     "'  '*" 
tutem  in  concepionemfeminisaccepit ,  ettam  frxter  tempus  t&tatit ,  quoniamji- 
dekm  credidtt  ejfe  eum  (jui  repremiferat.  Proptsr  quoddr  ab  uno  ortifunt  .•  (^ 
hoc  emortuo  )  tanquamfdera  coeli  in  muhttudinem ,  ^ficut  arena  qua  efl  ad 
firam  maris  innumerahilis.    Addit  ibidem  exemplum  fidei  AbrahiE  per  ^*'-^^" 
eximiam  charitatem  operantis.  Eide ,\wa\\\x  ,  ohtuUt  K^hraham  ifaac, !?'  "'.'^■. 

j  ■  ir      I  rr  r  Gen.ii.  u- 

cum  tentaretur  ,  &  vmgenitum  offerebat ,  qmjujceperat  repromtjuones  ,  ar- 
bitrans  ,qma  c^  a  mortuii  fufatare  potens  ek  DEFS,  njnde  eum  (^-  inpara- 
holamaueptt.  In  quo  fadio  non  modo  eximia  fides ,  fpes  &  charitas  in 
Deum,  fed  obedientia  etiam  fingularis  demonftrata  eft. 

I V.  Commodum ,  quod  idem  dici  poftlc  de  aliis  prarftantiffimis 
virtutibus ,  vt  timore  D  e  i ,  deuotione  &  ftudio  precandi ,  de  nmo- 
centia&  integritate  totius  vitx,  diuinorumqj  mandatorum  &:  iufti-^ 
fijpationum obferuatione.  T  i  m  o  r  i  s  fiquidem  Dei  in  iifdem Scri- 
pturis  illuilre  habemus  exemplum  in  feneS  i  m  e  o  n  e  ,quiobhanc 
aliafque  virtutes  dignushabituseft,vt  primus  in  templo Hierofbly- 
mitano  fais  vlms  exciperet  Chriftum  natum.  Et  ccce  /'<»«?(?,  inquitS.  Lu«.i2j.- 
L  V  c  A  s ,  erat  in  HierufaUm ,  cui  nomen  Simeon  ,^homo  ijle  tufius  ^  timora- 
tui,  expectans  confilattonem  ifrahel ,^ Spirittis  Sancfui  eratin  eo.  Dev  o- 
TioMis  veroin  beata  ANNA,de  quaidemniox  fubiicic.  Eterat<^n-  ^^-^^- 
na  ProplKtiJJ/i ,  filia  Phxnuel,  hxc  procejferat  dtebu-s  multis  ^  'vixeratcum  viro 
fuoannis fiptemai>irgimtate  fia^  Et  hxc  'vidtiaifijue ad annos o^iogintaqua- 
tuor,qu<enon  dtfiedebat  de templo ieiumis  dr  obfecrat-ionibus firuiens  noiieac 
die. 

iNTEGRiTATisquoque&irreprehenfibilisvitaJjinS.Ioannisba- 
ptiftac  parennbusZacharia  &  Elrfabeth  grandxuis.  Erantautem,m- 
quit idcm  Lv c  AS,iuftamboanteDettm,mcedentesia ommbmmandatis, dr  Luc.r. «< 
mfhficationtbus  Deminifine  quereLt. 

V.  Commodum,quod&:  forcitudo  animi  vfqueadperpefrionem 
niortis  in  fenes  magis  conucniac  ,  quam  in  alios.  Nam  cum  morti 
fintvicini,  maioremhabentcaufam  contemnenda:  mortis,&profun- 
dcndi eriam  fanguinem pro  Chhfto,cui  tot annis  feruierunt.  Vnde  S. 
Aaibrosi V s  inhexarmero.  SeneBust^fiatnhoniimoribwduUior^inconfi-  A.lib.i,c.8, 
^■vtiUor,adconfiamiitmft{beimd<imortUparatior,  Exemplum  habemus  in 

libris. 


48o  SENECTVTIS 

librisMachaba:ommEleazarinonagenarij,quimaluitmortcmoppc- 
tere,quamfuillacontradiuinum  mandatum  vefcij  etiamperfimula- 
i.Mach  i.i4-    t.\oncm.Nonenmi'n\<\Vi\cri.s,<itiitimJirttdignumeJtfngere,vtmultiadoU- 
fcentesarhitrantes  EleasLaram  nonaginta  annorumtranjijfe  ad  vitam  alienige- 
narunijdripJiproptermeamJimuUtionem^drproftermodicumcorruptihilisvi- 
tA  tempits  decipia»tur,dr  per  hoc  maculam  at^  execratienem  me.t  Jene£iuti  con- 
loan.u. is.      quiram.lnNov o  veio teftamento  S.  Apoftoli P e x r i,cui Chriftus di- 
\it.  CumeJfesiunior,cingektste,  d^  ambuLthas  vhi  volehas-,cHm  aatemjenueris 
extendes  manus  tuas,draliits  te  cin^et  d'  ducet  quo  tu  novis.S  ignificans  euni 
in  extrema  a^tate  aliquando  in  crucem  exemplo  Chrifti  agendum, 
nam  fubiecit  Euangelifta.  Hocautem ei dixitjigntficans,qua morteclarifica- 
A.ialoao,      /«m/^/ Df«w.InqucE verbaS.  Avgvstinvs  tra£tatu  it^.  Non  cruci- 
fixtis  ,Jedvtique  cructfigendus  quo  nollet  esi  du6ius:namcrucifixtis,non  quo  no- 
lehat ahiit,fedp8timquovoiehat :fulutusqtiippe  a  corporevolehat  eJfecumChri- 
fio  ,fedfifieri  pojfet  prAtermortis  molejliam  vttam  concupifcehat  £ternam :  ad 
quam  molefttam  nokns  duSltts  ejl  ,fedab  ea  volens  eduBtts  efi:nokns  adeam  ve- 
nit yjedvolenseamvicit ,d'  reliquit  hunc infirmitatii affe£tum  quo  nemo  vult 
mori ,  vf^  adeo  naturalem ,  vt  eum  B.Petro  necjene£lus  auferrepotuerit ,  cui  di- 
Bumefi.Cumfenueris ,duceris  quononvis.  Addo  altcrum  exemplumB. 
S  Y M E  o  N I  s  Epifcopi ,  filij  CieophjE ,  propinqui  Saluatoris,  &  fuccef- 
foris  S.Iacobi  minoris  in  Hierofolymitana  Ecclefia,qui  tefte  Hegefip- 
E.«.  16.  po  apud  E V  s  E B I V  M  libro  Ecclefiaft.  hiftorije  tertio ,  etiam  crucifixus 

eft,mirantibus  omnibus,quod  homo  xtate  confedus  (crat  cnim  cen- 
tum  &  viginti  annorum)acerbiflimos  crucis  dolores  fortiter,conftan- 
terq;  pateretur.  Cuiufmodi  fuerunt  m  Chriftiana  religione  complu- 
resalij  ,vthquetex  Martyrologiis  Sanilorum. 

V  I.Commodum eft ,  quod fenectute graues  imprimis  profucrint 

femper,&adhucprofintRcipub.fiueEcclefiaftic2,fiuePoliticas,tum 

conulio  S>c  autloritate ,  tum  confcribcndis  eruditiflimis  libris.   Quos 

ideofeHcius,quamiuniores  inlucem  edere  potuerunt,tumquodob 

longam  mulrorum  annorum  expenentiam  certiusexploratahabere 

potuerunt,qu2  fcribunt ,  tum  quod  ab  attentatione ,  vel  mordacitate 

folent  efle  aheniores.   Eamlaudem  meritofibivendicaruntS.BASi- 

Livs,Ambrofius,GREGOR.Nazianzenus,Hieronymus,Auguftinus, 

^  Gregorius  Romanus,Bcrnardus  &  alij,qui  ad  extremum  vfq;  fpintum 

libris  fcribendis  &  diuulgandis  vacarunt.    Scribit &  ex  Ethnicis  V  E- 

v.lib.t.c^       GETivs,agensderemilitari,  Catonem  Maioremdixifle.  ^Juodpl^ 

fe  KeipuhlicA  crederet profuturum,fi difciplinam  mtlitarem  conferrst  in  litteras. 

Nam  vnitu  &tatis funt,qu&fortiter fiunt:qua.  veropro  vtilitate  Reip-firihunturt 

(tternafunt.CQnc  audorc  M.Tv  l  l  i  o,idem  C  a  x  o  in  libro  de  fenefttv 

tc,mul- 


S     T     A     T     V     S.  481 

remultoscoiTimemoracprifcosScriptores,quiinexrtremaxtatepra:- 

claroscommentariosdiuulgarinr.£//,iaquiens,f/ww^«/i'/f,(if^«rf4r^ff? 

eUrranterAcf£  xtatisplacida  ac  lenUfeneBtcs-,  quxlem  accefimm  Platonis,qui  'vno 

^ociogefimo  annofirtbens  eft  m^rtum.  qualem  lfccratis,(juieum  lihrum,qui 

Pathcriatcm  tnfcrihitur ,  quarto  drnonagcfimo  anne  fcrtpfjfe  dtcitur,  vixitque 

qmnqttenniumfoflea.  Cniiu  magifter  Leontinm  Gorgias  ccntum  (^feptem  com- 

■bleuit  atit90s,ne^  vnquam  infuoftudio  ata^  opere  cejjauit.  ^ui  cttm  ex  eo  qu^rere- 

ttcrcurtamdiu  efcvellet  invita^nihil haheo,inquit,quodacctfemfene6itttem. 

Prxclarum  reftonfttm ,  cjr  doHo  homine  dtgnum  •.fua  enim  'vitiainfipientes ,  dr 

fuam  culpam  infeneciutem  conferunt.^Lx.  in  tra.50/'  HOCLES  adftimmamfe- 

neButemtragoediasfecit-.quodpropterftudittm  cum  remfamiliaremnegligere 

'viderettir ,  aJHiU  in  iudtcium  'vocatm  eft.  tum  Senex  dicitur  eamfahulam ,  quam 

in  manibm  hahebat,^proximefcripferat  OEDIPFM  Coloneum  recitajfe  iudi- 

cihus,quxfi(fej^  num  illudcarmen  defipientis  videretur:  quo  recitatofententiis  iu- 

dicum  cft  Itberatus.  Niim  igitttr  htinc,  add  it,  »«7»  Hefiodum,  Simonidem  Stefi- 

chorum,num  qtios  ante  dixi  ifocratem.  Gorgtam ,  nitm  Homerum ,  numphtlofo- 

phorumprincipem  Pythagorxm,Democri!um,  num  P[atonem,num  Xenocratem, 

num  poftea  Zenonem,  Cleanthem,  Diogenem  Stoictim  coegit  infuisfiudiis  obmu- 

teficre fenecftis  ?an  non  in  omnibtu  hts (rudiorttm  ngitc.tto  vit£  xqualisfutt? 

Vll.Cominodumfit^quodfcnedutiplurimapriuilegialuramo- 
rumPontificum  decretis,Imperatorum  conftitutionibus,iureq-,  com- 
muni  haiienus  fint  delata,de  quibus  multa  apud  Iureconiultos,vt  Pe  - 
T  R V M  Gregorium  in fyntagmate,Tiraquellum,& alios.Intcr  ea funt.  G.  part  i.  &». 
Scniores  ante  alios  fcntentiam  dicere,priore  loco  federe,primos  con-  ^^  ^"''P"" 
filiis  &  decretis  fubfcribere,non  pofTe  eos  fineveniainiusvocari,ad 
eos  tanquam ad egregias  perfonas  iurameta tranfmitti,  in  eundo  alios 
prxcedere,apudillosclaucs,anulos,figillacufl:odiedadeponi,incom- 
munibus  adionibus  eos  aliis  anteferri,&:  vt  efl  apud  Ciceronem  de5e- 
neftute,ftudiofe  Roma;  &inaliis  ciuitatibus  obferuari,  falutari,  appe- 
tijaflurgi , deduci ,  rcduci ,  confuli.  Quanquam  Chriftianahumilitas 
phtraq;  iftcrum  declinat  potius  &:  rcfugit,  nifi  publici  officij  racio,  aut 
confuetudoiamreceptaaliud  poftulet. 

C    A    P    V     T       V. 

T>e  Seneciutis  '-uititj  ^  incommodts. 

"P  T  s  r  plura  aliarum  xtatum  fint  vitia ,  quam  feneftutis ,  fuis  tameii 
-■-'vitiis  & incommodis non  caret.  Interquxprimumlocumiamo- 
limobtinuicAvARiTiA,licvcTERENTivsinAdelphisnondubitet 
fcriberc. 

Ppp         \^d 


4;*i  SEN.  ECTVTIS 

^do>fmUalia£tatefapimuir€&ms, 
SoluTM  vnum  hoc  vitium  affert  Sene&m  homtnilui, 

T.aft  i.  fcc  3  ^^AttentioresftmHS  adrem  ommSyCfuamfat  esi. 

EtHoRATivs  agens  derenc.' 
§^rit ,  &  inuentis  mtfer  ahfitnetyocttmet  vti. 

A  fei f  8.  Et S.  A V  G V  s T .ad fratres in  eremo.  Omniatnhomine finefcuntvitia,fok 
auaritiattiuenefcit.   Q_uodvitium,nequcS.  Patres,nequeEthnicorum 

A.fet.i^i.  philofophi,  m  fenibus  probarunt.  S.  Avgvstinvs  in  quodamfer- 
nione de  tempore.  Nonne,iv\c[mt-,tnJrtgtdisJenil;us  auartttaadaccjuiren- 
dum  tantoferuentttiiinardefcit,  cjuanta  cittu^  reli^tira  ef:,  cjuodacquirtt?Mira^ 
hthfane  dementia : grauiorihus  entmfe  farcinis  oncrare  fefinat,cum  tamperue^ 

^'^^''^"' nertt,(jiuotendehat.  Et  m  eandemferefententiamCAT  o.  Auaruiavero 
fenilis  qutdfihi  velit  non  intelltgo  :potefi  enim  quiddf.m  cjfe  ahfirdtus ,  ijuam  quo 
intnusviiirefat,eo-plusviaticiqu£rere.  (^uanquamhocvitium,ilverum 
fatendumeft,non  tam  fene(51:utis,quam  fcnnm  vitium  cft,vt  ditflui 
quoque  Cato  animaduertit.  y^//«»/,  mquiens,/«tfr(?/?,eJ"<J«A-y  d"/r4f«W/ 
C^diffctUsfenes:fquxrimus,ettam  auart^fedhxc  morum  vttiafunt,nonfene£iu- 
tis.ac  morofitastamen ,  df  ect  vitia,qu£  dtxi  ,hahtnt  ahqutdexcufattcnts,non  il- 
liusquidem  iuf£,fedquA  proharipojfe  vtdeatttr.  D  v  p  L  E  x  fiquidem  eft 
,  Auaritia.  Altera,qu2cuminiuftitiaconiundaeft,alienaque  bonain- 

iuftedetinet,&:abomnjbuspaffimdamnatur,dcqua  nos  nonloqui- 
mur.  Alteraeft,quaquisftuGetmultoplushabere, quamneceftelit, 
autfufficiat;,dequa  hic  fermoeft.  ContraquamPaulusdixitjinepi- 

i.-Tkji.«,         ftolapnoreadTimotheum.   ^ui  vclunt  dtuttes_fieriinctdunt  intentatio- 

Epn.j.j.  nem & laqttettm  dtnhoh.  EtinepiftolaadEphedos  vocat  idohrumferuitu- 

**^'  tem.  Cuiusappellationiscaulamreddit  S.  Avgvstinvs  lib.  ii.de  ci- 

mtatcDci.Auari,inc^uiensfrutvoluntnummo^vtiaufemDeo,quontamnott 
nummumpr»pter  Deum  tmf  eni!untfed  Deum  propter  num  mum  colunt,  quia  ni- 
mirum ,  Itcet  Deum  agnofcant  (^  reuereantur  tanquam  rerum  omntumparen- 
tem,immoderato  tamemafftciu ,  quo  in  fordthus  pecunix  inhmrefeunt,  eum  vlti- 
mum  futfnem  d^ftimmum  honum  effe  re  (ir-faBo  negare  videntur.  Q_uod  ft 
affedus  congercndarum  opum  aut  feruandarum  tam  immoderatus 
non  {it,videturaliquidhabere  excufattonts ,quod prohart poffit,t\imin(c-  ■ 
culari,fifiat  ad  profpiciendum  liberis,tumin  Ecclefialiico,fiadex- 
truendumaliquaHdoxenodochium,facellum,alrare. 

Qjjando  autem  afteftus  fit  immodicus,  ex  duobus  vel  tribus  fere  fi- 
^is  coIligitur.Primum  eft.quando  auarns  fuorum  nummorum  intui- 

A.fe«n. «4.  cuvehcmenterrecrearur..'//i'4/'«j,inquit.S.  AujiK osivs, fen:perai<ru/n, 
femper  argentum  vidtt,fcmper  reddttus  computatigratius  aurum  intuetur,quank 
^oltm.  Et-apud  Poecam  fic  auarus  quidamloquitur. 


S    T    A    T    V    S.  4«? 

^opulm  meJibiUt:at  mihi^Uudo 

Itife  domi,fir»ulac  nummos  contemplor  in  arca. 
Secundum  iignumeft,quando  pccuniam  velut  rem  facramvenera- 
'•tus,neatcingere  quidem  audet?fed  arde  colledtamcentumclauibus 
inclufamferuatjneminiqjvellocumvbireclufaiit  patcfacit.  Tertium 
eft,quando nihilin paupetes  ,in loca pia ,  aliofq;  liberales  vlus  erogat, 
quando  in  xdibus  omnia  fqualent,  veftes  {ordet,menfa  parciifima^fu- 
pellex  immunda,quando  fibi  quoq;  neceflarium  cibum  &,potum  fub- 
trahit ,  vt  arca:  parcat. 

I  I.vitium  in  Scnibus  eft  iracundia,  quod  paulo  antein  iifdem  nota- 
uit  Cato.  acARiSTOTELES  quideminfecundoRhetoricorumaf-  ^^'u 
fferitirasfenumacres&acutasefTe.  Verumhocvitiumnon  SEtatis,fed 
morumfeniliumquoqjvitiumeft, &r noneft  nifimiisqui fibiimpera- 
renefciunt.Ira:  enim  arfedus ,  cum  in  probis  fenibus  prudentia&  ra- 
tione  regatur,tantum  abeft,  vt  lit  vitium,  vt  etiam  virtutis  nomen  me- 
reatur.S.BASiLivs  inhomiliacontrairalcentes./r^,aic,^,?»<<r«wrfc?w-  ^  ''°™  'o- 
mmfipemim(}rxeH yCHmg^ratione  ducitnr , fortitudtnem ,iuflitiamiCon[lan-  ^"^•^"''  *• 
tiim^parit. E t ideo  veteres  tzvnfortitudinis  r fl;?appellabant. E t S . G  R  e -     '^'  * '" 
GORivs  5.  Moralium.  ^^ndoirAyVttnflrumentuvirtutiiaffumitur,quafi 
a  -icilU  adohfecjiuiiiparata,a  r.ittonis  tergo  nunquadifcedat.  imoS.CHRYSosT. 
in  commentarioPfal.  131.  &  in  opereimperfe<!itoinMatthsBum,inho- 
mil;aif  .docet  eum  peccare,qui  cu  ratio  docet  efle  iraicendii ,  non  ira- 
fc  i  t  ur .  Patietia  enimprxter  rationefufcepta-,\  nqu  i  Zyefpotiu-sjiupor  quida  men- 
tis-,qui'i'itiafeminat,negligentianutrit:(fui  aute  opportune  e.xcadefcit ,  virtutem 
^exercet prx[lantijpmitm ,  quia  tra  tlU  no  ex  perturbatione  onturfedex  iudicio. 

III.  Vitij  velincommodi  locofintea,qux  commemorat  Hora- 
T I V  s  in  fua  Poecica. 

tJMultafnem  circumueniunt  incommodfi,  velquod 

^u&rit  cr  inuentis  mifer  abftinet,ac  timet  vti, 

Velquodres  omnes  timidc,^elidctf^  minifirat, 

T>iUtor,fpe  longu-sjaers,  auidMJ.futuri, 

Dificilii ,  queruhis  iUudator  temporis  a^ii 

Sepuero,  cerifar  caftigatorg^  mtnorum. 
Ver  V M,vt inquit C ic  e r o,muIta exhis non funt vitia Senedutis,fed  '^•"^«^«'>«*- 
inertis,  ignaux  &:  fomniculofx  Sene£lutis,  vt  petulantia  non  eft  o- 
mniumadolefcentum  vitium ,  fed  impurorum  tantum.  Deinde eao- 
mnia,qux  abHorationumerata  funt,inter  grauia  vitia  nullomodo 
funthabendaj  (cd  tantumoftenduntvinaquamuisoptimafuasquo- 
quehabcre  fa;ces,  quxtamen  vini  fuauitati  &  generofitati  nihil  de- 
trahant. 

Ppp     t         IV.& 


4«4  SFNECTVTIS 

IV.  &  poftremum  incommodum  eft^quod  Teneaus  fit  obnoxia 
morbiSjimovtloquiturTER.ENTivs  m'Ph.orn\ione.Se»ec7KSipfa  mor- 
hiiielf.  EtvtcanitPoetaCorneliusGallus. 

HAfmtfrimitu  mortU-,  htipa.rttbus  Atas 

I)eflmt,dfpigrisgrejfibui  ima.petit. 
Non  habitus,non  ipfe  color,non  Trefla  euntts, 

Nonjpecies  eadeni,qu£fuit  ante,fnam  t. 
Labitur  ex  humeris  demtffo  corpore  'ueftis 

^^3t  ^^f  «^/«^''^'j  i^^  mod&  longa  mihi  ejl. 
7{ec  coelum  (pectare  licet  ,fedpronafene£iHS 

Terram  a  quagenita  efi,  (Jr  reditura,  videt. 
Tit^  tripesprorfui  quadrupes^,vt  paruulus  tnfans 
Etperfordentem  flebileferpit  humum . 

Quanquam.iftaincommodanonfuntinomnibusrenibus,redpaucis. 

decrepitis.   Quxdametiam, vtCAToapudTulIiumre/ponder,non 

fenedtutijfedinualetudini tribuenda.  ^idmirum,zddit, infenihus,fitn- 

frmifftnt  aliquando,cum  idne  quidem  adoLfcentes  effugerepoffmtfRefiftendum 

fene£luti  eft,eiusg^  vitia  diligentia  compefcendafmt ,  pugnandum  tanquam  con- 

tra  morhum,fic  contra  feneclutem.  hahenda  ratio  valetudinis :  vtendum exerci- 

tationibus  modicis,tantum  cthi  CTpottonis  adhthendum,  vt  refctantur  vires,non 

opprimantur.  'Dc\ndt,mc^\x\l,tpfadefeBio,adtdefcenti.tvitiiseficiturfepiuSy 

qumi  feneBtitis  :  hbtdinofa  entm  &  intemperans  adulefcentia  effwtum  corpus 

H.aphoi.ij.     traditfeneciuti.  Hsc  omnia fapiens  C a t  o  Maior.  Addo  ex  Hippocra- 

tis  fententia  folere  iJf^wrf.f ,  vt plimmum  mtnut  quam  ttntcnes  Agrotarey, 

quam  confirmat  quotidiana  experienna  m  multis. 

C    A    P    V    t       VI. 

De  mediis  peruentendi  adUudatam  SeneButem.. 

PRi  M  V  M  medium  eft  refta  inftitujio  adolefcentiz  &  iuuetutis.Nam 

DeBM^.ij.  inDeuteronomioaitM?)yfes.  Sicut  dies  iutienttitistHA,ita(JtSeneclus 

Prou.it.  6.      tui.  i.tSa.lomonProt(erhittmef.  Ado[efcensittxtaviamfaam,etiamcumJe- 

Efcl.  nuerit,nonrecedet ah ea.  EtEcclefiafticus.  ^jm.  tnitmentute tttanon congre- 

C.c^.  gafii ,quomodeinuenies CA infene^lute? EtS.CYPRiANvsdeii.  abufioni- 

hns.Sicut  fru£itti  non  inuenitur  in  arhore ,  in  quajlosprius  non  apparuent-.Sic  in 

SeneHutehonoremlegitimumaffequi  nonpotertt,qut  inadolefcentta  dtfctplinx. 

A.ei,,  alicuit*s exercitatione non laborauit.  Et  Aristoteles  infecundolibro 

de  motibusait.  Nonp<trum  refert ,quemadmodum  ah  adolefcentia  confiefcat 

aliquis,fedquamplurimum,imo totum  in  eo confiftit.  Atq;  huc  per tinet  Bian_ 

tisdidumrelatumaS.BASiLio  inlibro  delegendislibrisgentiiium^ 

Nec. 


S     T     A     T     V     S.  4Sy 

2i  E  C  BUntis,in<\\vx,ftlHbemmum  di3ur^  frdteribo,qui  ad  JE^ypnos  euntiji- 
lio  ac  percuncfanti,  quidet  maxme graturfifaceret.  Viaticum,tnqutt,fene6lutis 
poffidendo,vtrtutem  videUcet  viattcum  ap-pelUns,ac  hreut  definittone  defcribens, 
'vthumanxvit^vtilttatemfuppeditantem  defimmt.  Cat  oNis  quoq;apud  C  deSeneft. 
Ciceroncm  hxc  verba fu nc.  Kon cam,  non  rugA  repente affcrunt  au£tortta- 
tem,fedhonefte  aciafuferior  ataSyquxfundAment^  adolefentiA  ccfitutaJruSftu  ■ 
capit  au£forttatU  extremos. 

11.  Mediumeft,quocirireftainfl:itucio  illa  inadolercentiajvelet- 
iamvirilistatenegle^aauccontemptafuent,  nonidcircofpesomnis 
laudabilisSenectutisfecutur^E  abiiciendaeft.  Nam&LACTANXivs 
cum  dixifTetj.xtatem  iuuenilem  ex  iis  efle ,  qus  maxime  ad  delinquen- 
dum  ir r i rar ent, fubdit. ^1/«//;  tamen inprima  £tate  turpes,  (^  omni iudicio da- 
mnatipofmodum [audabtUs extiterunt.  Et  S.  Av g  v  s t  in vs.  Nonntillos, in- 
quit ,  legimui  ^  vidimt-ts,qui  aut  adolcfentiA  vanitate  ,fea  ignoranti&  cxcitate 
decepti  variopeccatorumgenere  tenebantar  obnoxtj ,  deinde  ocytu  ab  errore  con- 
uerft,maiora  adhuc  operafcciffe  iufttt£,qu.tm  anteapeccata  admtfrtit.EtCi  Ci- 
R o  in oratione pro M.  Ccelio.  Multinofra,  ait, c^patrum maiorumg^me- 
mortaftmmihomines  ,d^  clarifimiciuesfuertmt,quorumct(m  adolefentidt  cu- 
pidttates  deferbuiffent,eximi<&vtrtutes  ,Jirmata  lam  &tate  exftterunt,ex  quibtu 
neminem  mihi  neceffe  est  nomtnare,nolo  enim  cutufquamfortif  atg^  illuftris  viri 
ne  minimum  quidem  erratum  ctim  maxtma  laude  coniungerc.^uodffacere  vel- 
lem,multi  a  mefummi  at^  ornattfftmi  viripri&dicarentur ,  quorumpartim  nimia 
Ubertasin  adolefcentia,partimprofufa  luxtiries ,  magnittido  arif  aUeni,fumpttts, 
Ubidines  nominarentur ,qu&  multis pofea  virtutihns  obte^ta  adoleftenti£,qui 
veliet,exct'fatione defenderet.  A t  nos  in  Chnfliana  religione  non  dubita- 
mustalesnominare^quipoftadolefcetiamperperam  tranfaftam tan- 
dem fandiflimein extremafeneftute  vitam  clauferunt,imoinnume- 
rum  fandorum  funtrelati,  vt  S.  MariaMagdalena,  S.  Maria^gyptia- 
ca ,  S.  PeJagia  po^nicens,qux  in  profufa  luxurie  ante  conuerf  lonem  vi- 
xerunt.  Vtadolefcens  ille  apudEufebiumaS.  loanne  ApoftoloEpi-  ^•''''■^■cit. 
fcopo  commendatus,  &  ex larronum  principe  demum  conuerfus.  Vc 
S.Mofcs  yt,  gyptius  quiitem  e  latronefadus  Anachoreca,m.ultos  alios 
latronestefteNicephoroadmelioremfrugem  reuocauit,  imo  &itio-^'  '•"■c-i^- 
nachos  fecit.  Vcipfe  S.  Av  g  v  s  t  iNvs,quiin  hbris  Confefrionumnon 
dubitauittoti  mundo  patefacereipfe,quemadmodum  adolefcentix 
annosinomnilicentia  trafegent,actandemperpoenitentiaadDeum 
fyncere  &:  ferio  conuerfus  fuericsquod  antidotum  pccnitenti^  nemini 
etiamfi  perditifTime  in  decrepitam  vfq;  xtatem  vixiflet  a  Deo  nega- 
tumefl. 

III.  Medium  efl,  vt  quifquis  ad  Senedutem  iam  peruenit,  co- 

Ppp     5         gicct 


48^  S  E  N  E  C  T  V  T  I  S 

gitetnonlatis  cfle  adolefcentix&conilantis  «tatis  annos  cum  laude 
percuf rilFe , led  nouo  optls  efTe  ftudio  &  vigilantia ad adaugendas  vir- 
tutes  prirtinas :  eoq\.magis  quo  aiiimus  in  Seneftute  magis  vio-et ,  &  a 
perturbationibus  magis  eftalienus ,  alioquin,  vt  dicebat Cat  o  eo res 
xfletindignior.Gum  cxtcra:  statis  panes  bene  tranfaa^  forent.extre- 
mumadunvtanquam  ab  inerti  Poetafuiflenegledtum.  Hmcfcripfit 
CiCERo  in  primodeofficiis, «//;// w,t^/>  caucndurneffe Senecluti^ciuimne 
lAnguorife,dejidunJediU.  &c Cat o apudcundem.  Ftdetiiy^vtfeneciics non 
modoUngmdA  at^^  incrs  nonft,vertinietiam  fit  oferof*,  &fintj>er  agens  abcjuid 
.Cr  mdlienSitak fctlicet  ,qude  cuiufq^ftudttm  tnftpertore  vitafuit.£lutd?quod  ct- 
iam  addtfcttnt  aliqutd  :  %)t  Solonem  'uerfibus  glortantem  -videmui  ,  qut  fe 
quotidte  aliquid  addifientem  fenem  fien  dtcit  :  vt  egofeci ,  qui  Grt&cas  iit- 
aerasfenex  didici :  quas  quidemfic  auide  arripiii ,  quafi  dtttturnam  ftttm  e.xplere 
aiftens. 

I  V.Medium  efl:,robrie£as  vidus,potus.  VndeEccIefiafticus  cap. 57. 
^iif.froptercraptilammt.ltiobiertmt ,quiautemabfinensefi,idticiet vttam.  Et 
Hippocrates  acPlinius  docet  varictatem  &:  condimenra  ciborum  mi- 
nuerc  vita.Si  Ko  r  a  t  .li.  i.Satyra  2..ci\t\\t.Simuiajfis  mi(lneriielixa,fitmtil 
conchiliaturdii,Dulciafei!tbilevcrtent,fiomachcg,ttimultiiLentafieretptuita. 
y,efl,vtnon  ila  rededatlaboribus,quinaliquandoabiifdemrefpi- 
ret/&corpusanimumqjhoneftis  recrcationibus  obleftet,  tantoala- 
crius adconfuetos labores reuertatur.   Nec enimdeleBatio cfr qutes,lQ.^c 

.A.c.<.  Ariftotele  in  decimo  Ethicorum,^r(7/'/fry?  quxriturinhumanauita^fied 

les.il.'^     froptnoperationcm.  Certe&Theologi  probantEutrapeliam.  VndeS. 

,G.oat.  18.  Gr E  G  OR.  Nazianzenus  in Maximum  icribens  fic loquitur  de leipfo. 
Locmporroin :juofi?atiabAr ,maris  rtpaerat:fioleo  enim fierehuitifimodi  oblc^x- 
mentii  labores  difiolttere  .ic  relaxare,quandoqutdem  nec  perpetuam  contentionem 
neruttifierr€potefi,fiedre[axare  quandoque  arctn  cornua  oportet  :fiquidem  rttrfita 
intedendnsfit,acnonfagtt!arto  tnuttlii  tumfiiitttrti.s ,cumeovtcndumerit.  Fer- 

•.C.coll.?'f.c>ii.  tur, inquit loAN.CASSiANVSin coUarionrbus, beatitJ Euangelifia looin- 
ncs,ctimperdtcem  manibuimolliter  demtdceret ,  quendam  adfie  hahita  venatorio 
venientem  dtxijfe.  Tune  es  tlle  loannes ,  cuimfiam^a  ccleberrima  me  qtiog^fummo 
defideno  tux  agnitionii  tllexit  ?  cttr  ergo  obkHamentts  tam  vilthtn  cccuparts  ?  Cui 
B.Ioannes.  ^uidefi,qHodmanu  ttiagefias  f  Ait  tlie,arcfii.  Etair,tnquit,non  eum 
vbia,  tenfitm  circumfiers  ?  Cut  tlle  rejpondit.  Ne  iugt  curttamine  rtgorisfortttudo 
laxatamollefcat atg^depereat.  Nec  noflrt  animitam paruabrettifig^.  Ux.:tiote0fi- 
fiendatoiHuenis  ,wquit  B.Ioa?ines  :nam  nifirigor  tntenttonis  remijfione aliqtt^ 
rela^xeturjvirtutijpirittii ,  cum  necejfittaspofictt,obfiecundarenonpoterit. 

VI.eftORATio,  hoc  eft,vt  ftatum  iuum  periculis  plenum,&  iflor- 
tijproximum  fxpe  Doimno  Deo  commendent,  &:  orenccum  pfalte 

regio. 


S     T     A     T     V     S.  4S7 

regio.  '^omam  tuesvatientii ntea  Domitic ,  Domirtejpes meAttiuuentate mfn-  pfal./»!  »*• 
Neproiicioime  in  tempore  Sene£itttii:cum  difecerit  "jirtui  mea ,  nederelinquas 
me.  E  t  iter um.  Detts  docuijlime  a  iuuentute  mea ,  &  'vf^  nunc fronunciabo  ml- 1  b  v.ir.  1». 
rahtUatua.Etvf^infeneSlam  drfemum  DeusnedcreUncjuasme.Y.t.IncUnacor  P^»'-  "«-5*» 
tneumDettsintefime/tiAtua^drnontnauanttam.  Et.  Delicfiiuuemutis mex,  p'»'^*'^-- 
^-  ignornnttas  meas  ne  mcmineris. 

c  A  p  V  T,   vii: 

^oufque  homines  a  condito  orbe  acttitem^roduxermt, 

REsTAT  jVtbreuiflimeinquiramusjquoufq}  homines  hadenusa 
conditi  mundi  fcilicet  temporibus,2tatem  produxerint.  Ex  diui- 
na  certe  Scripturahabemus  eos  vfq;  ad  diluuium  generale,hoceft,peT 
mille  quinquaginta  fex  annos ,  quofdam  vfq;  ad  nongenteiimum  pro- 
duxifre,rmllumautem  ad  millefimum.  Nam  de  primo  omnium  homi-  Gen  s-t- 
numparenteiicinGcnef  loquiturdiuinaScriptura.  EtfaBumeflomne 
temftis^t^uod^vixitAdanhanninongentitriginta^drmortHtueJt.  Etde lared.  ^«"■'  ^°- 
Etfaclifunt  omnes  dies  larednmgentifexagmta  duo  annt  c^  morttttts  f/?.  E  t  de 
Mathufala.  Failifunt  omnes dtes Mathufala  nongentt  fexaginta  nettem  anniy 
^morttiftseB.Ez  deNoe.Ez  impletifuntdiesemsnongentorura  (fuin-  ^^^■9'-?' 
quaginta  annorum  ^mortutis  eji.  Vndehabes  tres  Adamo  longxuiores 
fuiire,Iared,MaxhufaIa  &Nce. 

CvR  autem  tunc  tam  diu  hommcs  vixerint  varia:  redduntur  a  S.Pa- 
tribus  caufx.i.eft,bonitas  nauiras  hominis  recens  conditi,necdum  tot 
morbisfraftx&vitiatx,  vtnunceff.-z.fcienria  Adamimoueratenim 
perfedte  naturales  vires  heibarum,tru6t:uum,lapidu,aliarumq;  rerum, 
qua;  vim  producendivitam  humanamobtincbant,  quibus  vfus  &:ipie 
eft.pofteroiq;  vti  docuit.  5.  vtperlogam  viram  illorum  hominum  pol- 
fet multiphcari  genus  humanura:  id  enimin  ifto  mundi  exordione- 
cefTarium.  4.  vt.longasujB  vita:  beneficio  inuenirent  &  excogitarent 
artesadhumanasnecellitates  vtilitatelqj  nceeirarias,quod  fieri  non 
poterat,citradiuturniremporis  experientiam.  Scite  emmdiftumeil: 
abAriftotele  tempus  eircinuentorem  &:  promotorem  artium  &  fcien- 
tiarum.VndeIofephus.in  Antiquitatumludaicarum  libris  ludoreiF,  loriibrejj 
AftronomisE  &:  Gcomerria>dii'ciplinarum  certitudinem  non  potuiiTe 
maiores  noftros  aflequi,{i  minus  fexcetis  annis  vixilTcnrjCuius  cauiam 
reddit.quodannusMagnus.quoelapiocicdemfigntficationestempe- 
Jftatum  &  iiderum ,  tefte.Manilio,rcuertuntur,  totannis  definiatur. 

N  E  c  my ftci io  caret,quod  nemo  iftbrum  longxuorum  attigerit  an- 
num  1  o  o  o .  vt  nempe  indicaretur  vitam  illeruPatrum  etiamfi  diu  tiffi- 
sae  Yaxerint.eile  initar.vni^^diei  refpedu  steinitatis  iuxtailiiidP/almi,  Pfai  s?. 

Mille 


SENECTVTIS 
tjliille  annimte  ocidos  tuos  ,tan^mm  dieshefiernii  quxp-&teriit.  Cum  quo 
conuenit,quodM.TvLLivs  in  primaTufculana  fcripfitinhxcver- 
ba.  Apud Hypmim  flumum ,  quiab  Europ.tpartein  Pontem  effluit ,  Artftoteles, 
inquit,heflioUs  quifdam  mfli ,  qu£  vmim  diem  njiuant.  Ex  ils  igitur  hora  octaux 
qux  mor:ua  efl  ,frouec}a  atate  mortua  efl,qu£  vero  occtdcnte  Sole,  lajn  decrepita; 
eo magisfl etiam f)lflitiali6  diesfuerit.  Confernoflram  longiffimam xtatemcurn 
Atermtatetn  eadem  propemodum  <&tate,  qiia  ilU  beflioU,reperiemur. 

OMNiBvsveroc!auIu]ailIa.£/w<7?7;//*r(y?,in  Scripturisappofitaeil, 
vno  Henoch  excepto,vt  liqueatDEVM  vcraccm  tuill'e,qui  dixerac 
Adasin Paradifo. Sic€mederitis,mortemorie?nini:dxm.ov\.cm  autem men- 
dacem.quipromiferat.  Ncquaquam moriemini.  Deinde,vteluceretdif- 
crimen  inter  hanc  pra:fentem  vitam,qua:  morte  finitur,  &  futuram  vi- 
tam propter  ^ternitatem interminabilem.  Denique:,vt  oftenderetur, 
nihil  diuturnum  efTe ,  quod  fine ahquo  concluditur.  Quicquid  enim 
prxteriit,quantumcunquefuerit,pronihiloducitur,vtapudCicero- 
,  Seneft.   ncmphilofophatur  Cat  o. 

P  o  s  T  diluuium  in  state  hominum  id  fere  feruatum  eft,  quod  re- 

pf  1 8»  to.  S^*^^  Propheta  canit  in Pfalmis.  Diesannorurn noflroritm in ipfsfeptiiagin- 
ta anni:Si auteminpotedatibm oSioginta anni  ^  amplilis eorum  labor (^ dolor . 

Ecd  i8  »•  & Ecclefiafticus.  Nimerm,  '\\-\Q^\\\.,dierum hominurn,vt multum centuman- 
ni,quafigutta  maris  aqux  depiitati  fiint ,  Q-flicut  calculm  aren&  ,flc  exigui  anni  in 
dieaui.   Solus No e  poft diluuium longius limites  eos exceffit.  Namtm- 

Gen  1 19-'       pletifunt, ir\  quit  Scriptura,^^^.?  eius  nonqentorum  qiiinquaginta  annorum,  (^ 

Gen.i'}!-  W(7r?«/^/f/?.Minusali)  fequentes.DeThareenimpatreAbraham  italo- 
quitur .  EtfaElifunt  dies  Thare  ducentorum  qiiinque  annorum,  d'  mortuui  efl 

Gcn.ij  I.        in Haran.Etde  Szra..Fixitautem Sara centum vigintifeptem annis,c^mortua. 

Gen.ij7-       e/?.Etde  AId  raham .  Fuerunt  dies  vtt&  Ahrah&  centtimfeptnaginta  quin^.  anni. 

Genjj.i».      Etdelfaac  Coinpletiflmt dies ifaac  centumociogintaannorum,  lacobvero 

Gen. 47- !»•     e^dem  tribuit annos  vita;  1 47.  lo  s  e p h  annos  1 20.  totidem  Moyfi.Io- 

ucuc.}4.7.  T-  T  T  n  c 

lud.1.8.  svEannosiio.IoBi^o.ToBi^ioz.lvDiTHioj.&loADjt  rontih- 

lob.4ii<'-       ciijo.PiNEDAnofterputatloBannosiSo.vixiliejfiannicalamitatis 

Tob  I4.»"  ^ 

iud.i6.iS.        annumerentur. 

In  novo  quoqjTeftamcnto  poftnatum  Chriftumnonnullifan- 

i.Pat.i4.ij.  £ti,(vtaIiosomittamjcenteiimumegreflifunt,vtS.SiMEON  Hierofo- 
lymitanus  Epifcopus  poft  lacobum  fratremDomini  ordinatus,SaIua- 
toris  propinquus ,  qui  cetum  viginti  annorum  crucis  martyrium  con- 

Euni.j.c.i*.  ftanter,tefte  Hegedppo  apud  Eufebium,pertulit.  2.  eft  S.  Pavlvs 
primuseremita,cuius  vitam  fcripfitS.HiERoNYMVs,  &  obiit  anno 
6^.Conftantij  Imperatoris annum decimum  tertium  agens,fupra ccn- 
te(imum.3.cftS.ANTONivs,cuiusvitamfcripfitS.ATHANASivs,&: 

centum 


S     T    A     T     V     S.  48^ 

cencum  quinque  annos  vixic.  4.  cfl  S .  Ar  s  e  n  i  v  s  ,  quem  S.  Hi  e  r  o  n  •  H.ep.ir. 
numeracincerprascipuoseremiculcores,quiadannumcencefimum> 
cefte  SimeoneMecaphrafte  pcr  uenic.  ^.IicS.Romvaldvs  Anachore- 
ca,qui  collapfam  eremicicam  difciplinaminlcalia  refticuic&cefte  P. 
Pe T  R o  Damiani Cardinale vixicannos  cencum  viginci ,  quorum  zo. 
in  fecuIo,Tres  in  ccenobio ,  reliquos  vero  cxcgic  iix  folicudine. 

Plinivs  fecundus  genciUs  delongxuisfui  ^Eui  in  nacorali hifto-  'il't-7.c.«. 
ria  fcribcns.  Accedunt,inqnit,expenmenfa^exempla  recentijftmi  cefifus, 
quem  intra  qiadrienmum  Impr/atores  Cxfares  Vefpnjimi  ,paterjilmsg^  cenfores 
egerunt.  Et  vt  multes  omtttiim,inuentiJunt  duo ,  alter  Bononi/e ,  alter  Arimini 
centum  quintjuiginta  annorum.  Jn  regione  autem  It&lis.  oclaua  centenum  anno- 
rum  cenjifunt  homines  quinquaqintaquatuor: centenum  denum homines quirt- 
€juagintajeptem :  centenum  vicenum  quinum  homines  duo :  centenum  tricenum 
homnies  quatuoricentenum  quinum  autfi^tenum,totidem:centenum  quadrage- 
nurn  homines  tres. 

DEloANNEdeTempnnhus,quicemporeCAROLiMagniincre-  Nauderusj*!. 
cencefimum  annum  vixenc  tabulofxm  pucamus  hiftoriam.  Veriorem 
crediaius  de  hominc  1n  nic  o,  qui  noftro  x\xo  in  crecenceiimum  &  fe- 
pcuageUmum eoq;  amplius  adhuc  fpuicum crahic, fedvcapparec non 
finemiraculo.  Icaenim  noftrxSocicracisPacres  ex  Indix  Oriencalis  Ep.adckud. 
RefidenciaPeguana>Coccinoadiy.  06l:ob.annii<?oj.adnosfcripfc-  '""  ' 
runc.  Remdicam,z.\t  Scripcor  Pecrus Eucinus, qu&omntumhominumopi- 
nt$v.em  excedat,tot  tamen  tejltbtts  omni  excepttone  maioribus  probatam  ,vtnen 
adhtberefidem  turpiu^,quam  decipijit.  VI R  eli  Ciandecani  antea  Ethnicus,nunc 
Mauri*s,a  bobtis Jciltcet  ad ajinos.quiquartam  nunchominmnvitiit Matem  in 
optima  vakttidtne-ytrecentos  c^feptuagtnta  a^mos  vixit,  terfenuit,tertiog^  rediit 
adflorentem  Atatem.  Tres  vxoresfenio  confe^as  deduxit adtumtilum.  Ftliam, 
nepoteshabet  nonagenarios.  eittsregni  duodetiigtnti  Regesfibi  mttttiopofl  mor-. 
temftperiorum  fiiccedentesvidit,aUa^htuufmodinarrat  ,quct  ntflvidifjet,eis^ 
interfiaffet ,  vix  acne  vix  quidem  homoflne  litteris  ac  rtflictis  didiciffet.  Hic  in 
pnmaftta  xtatectim  adolefceret,advxdum  cuiufdamflttmtnisfi  hominemalbum 
flauocapilio,veflitum  laneis,mambi4s  ac  pedtbtts,  necnon  latere  tranfiterberatum 
flumen  traiicere  cupiente  tnueniffe  dicit,  eum^abfe  in  htimeros  fiblntum  in  alte- 
ramfltiminU  ripamfuiffe  delatum .  ^uo  beneficto  ille,qutjquisfuertt  vok:-isgra- 
tiam  referre,conuerfu«  adveBoremfuum.  Vade,inquit,non  morieris,donec  huc 
itertim  redeam,at^  hacomnia  meofubiicianturimperio.  £>mbtis  diclis  etianuit: 
necdumeundcmredttffe  comperimus.  HJE  CexP.  MeichioreFonflca,qutcxeo- 
demhominehacJipemultifpr<efintibusfliflitatuslitterismandattit,accepi.qui- 
hus  omnes  Patres  ncLufltani,  qui  huc  ex  Bengala ,  vt  de  re  omniumfermone  vul- 
iata,redierunt ,  kcvpletijftmi  teflesfubfcribmt.  Id  e  m  habec  P  e  t  r  v  s  Maf- 

Q^q         faeius 


49»  V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

feius hiftoriairu ludaicarumlib.  u.pag.ii^.EtSiddit.Huicali^juotiesiaftr 
decidermt  dentes,  aliis  continuofuhmfceyUihw.Et  harba  vhiprorfiis  incanuifjety 
tn  atrum  denuo  colorem  id^paulatimfemetipfi  vertehat.  Ispropter  miraculi  no- 
mtatem  Sultamftipendw  ali  cenfuetm  idem  vitdfubjidturaah  Nonmo  petitt. 
tionniu^  haudgrauate  afftgnauit.  Hxc  ille. 

ViD  E  De  Statu  i£tatum,  Adolcfccntiae,  Infantix,Pueritia^ 


D  E    V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

S  ,  T.    A     T     V. 

C    A     P    V    T        L 

^idV^omine  Viduitdtii  intelJigatur^ 

O  M  I  N  E  Viduitatis  hoc  locointelligimus  voluntarium 
ccelibatum  poft  nuptias  priiTias,vel  a  virovel  a  muliere 
f ufceptum :  qui  li  voto  confirmetur  proprie  nomencla- 
turamSxATVs  Viduitatisvendicare  fibipotcft  propter 
immobi litatem  conditionis  viuendi  quam  a  voto  accipi t,  vt  alibi  dixi- 
mus.  Hanc  facram  Viduitatem  tanti  fccerunt  S.  Patres,vt  integros  H- 
brosdeea&quidemadpias  Viduas,fcripferint,vtS.  AMBRosivsh- 
H. epj./o.tjo. brum  vnumdcviduis.  S.HiERON.epiftolaadSaluinam  de  feruanda 
id.ep.ii.  Viduitate,&  ad  Fnriam ,  de  eadem ,  quas  ad  Hedibiam  quasftione  pri- 
ma  vocat hbellos.  Scripfit  & ad  Ageruchiam  viduam de  monogamia. 
S.  AvGVSTiNvs  de  borio  vel  perfedione  viduitatis  ad  Iuhanam,& 
epiftola ad Probam,quam  vocat  rehgiofam  famulam  D  E  i.  B.quoquc 
FvLGENTivs  adGallam  de  confolatione  fuper  morte.mariti,&dc 
ftatuviduarumpcrmultacapita.  QuodautemS.  Patresprzcipuelo- 
quantur  de  Viduitate  Deo  promifta  per  vorum,ad  quam  &  Viduas 
hortantur,hquet ex  verbis  S.  A v  g  v  s  t  i  n  i .  ita  cnim  alloquitur  luha- 
nam  in libro  citato^  SimndumDeo voutffes continenttam vtdualem , exhor- 
taremurprofeBo  vt  voueres.  ^luia  vero  iam  vouiJli,exhortamur,  vtperfeueres. 
Taha  mtht  tamen  video  efte  dicenda ,quthttiemi diligant  drarnpiantyd^qttd 
adhuc nubere cogitabaat.  EtanteeumTERTVLLiANvs  de  rcfurrcdio- 
ne  carn  is.  Firginitas  (^  Fiduitas,cjf  medefia  in  occulto  matrmomij  difiimuU- 
ti0,de  boniscarnis  DEOadolentur. . 

A  D  hunc  Viduitatis  Statum  hortatur  Gorinthios  Apoftr)lus ,  cum 
^it.Dico  autem  ncn  nuptis  c^  viduis ,  bonum  efi  illii  ,fificpermaneant  ,fici(t  eg». 
^uodfinonfe centinentpnubant.  Ita.cnim  intcilcxit  verba  S.  Av c  v  s  t i- 

NYS 


i 


In  ptifcfat. 
Aiob.coin.i 


A.ep.ui- 


I.  *p 


A.C.I9- 


».Goi7.: 


S     T     A     T    V     S.  4Pi 

•NYS  debonoVicIuitatis,&  tulgtntms a.dGa.\hm. Ahitd£jp0/loliis,m-  '^•«  *• 
amt'\\\c,Deciorgentium,vasekc}ionis.DkoautemwKiiptlsd^vidHis,honum 
ejl  iUisJi^c permanferint,Jicttt  dr-  ego.Hac  verba  ita  intelligenda  fmt,vt  non  exi- 
Jfimemtts  non  oportere  innuptas  dict,quia  nuptias  videntur  expertd :  innupta- 
rum  eniro  nomine  tHasJigni/icat ,  qtu  nonfunt  nuptii*  alligatx  ,Jiuefuerint  ,fue 
.nonfuerrnt.  ^wdaliolocoaperit,vhiait.  DittifaeflmuUer  ,innupta  (Jrvirgo. 
^uando  vti^  cf  Firpnem  adiungit^quodmuUerem  innuptam  nifividuamvtdt  ^•^^•7il- 
intelUgi? Fndeetiamdeinceps vnoinnitpttt  mmineprofejftonem  vtram^  com~ 
pkciitur  dicens:  ^u*  innuptaeftJoUcita  eji  ea  qunfunt  Domini,  tfuomodo  pkceat 
D€o:qu£iutemnuptaeJl,foUcita  ejl  quxfttntmundiyquomodoplaeeatviro.  In~ 
■  nuptam  certe  nen  eam  tanttim  tntetltgtvoluit ,quA  nunquam nupfit ^fedetiatn 
e*m,qu£  nuptiarum  vinculo  per  viduitatem  Uherata  nttpta  effe  defiitit:  nam  ideo 
^  nuptam  non  dicit ,  ntfieam  quA  vtrum  hahet ,  non  etiam  eam  quA  nen  hahuit, 
(^nonhabet.  £luapropter vtduaomniiinnuptAeH ,fedqttianonomnisinnuptx 
vidua  efifttnt  enim  cjr  virgines ,  idee  hic  vtrum^^  pofuit, vhi  ait.  Dico  autem  in- 
■fiuptis  i^viduis,tanquam  diceret.  ^)jjjddicommtpti5~,  n»ueisftlisdico,qti^vir- 
gtnesfunt ,  fed  ettam  eis  qti&  viduxfunt ,  honttm  ejfe  illts  ,fific  permanferint  ,Jic- 
^it(jrego.\\xc  Auguftinus.Id-cm  B.  Fv l g  e n  t iv  s.  ApofioUci,zit,teopor-  ^- ^■■'* 
tct  ir.difinenter  meminijfefrmonis ,  quo  ait.  MiiUer  inntipta  dr  virgofoUcita  f^, '  ■  '^*"^-  7-  J4. 
•qudifnnt  DoKitnt ,  vtfitfan£ia  ^  corpore  (Jrjpirtttt.  Innuptam  htc  viduamdictt, 
non  quia  omnino  non  nupferit  ,fedqtiiA  viro  mortuofoUitafuerit  vinculo  nuptta- 
U,deqttoaUolocodrcit.Siaiitemor2tuu-sfuerttvireiu^,folutaefialege viri.  Hanc    ^^^' 
'  ergofanclam  iuhet  effe,  dr  corpore  (^Jpiritu.  E  t  i  n  tr  a .  MuUer  ergo  innupta,idefi, 
■vidua,cuiprAcmtur,vtfitfanciacorpore&fpiritu,ficutcor^oredeftJiitmartto 
feruire,fic  non dehet corde carnaUa  cogitare^. 

C    A    P    V    T      li. 

n^e  ^rxflAntia.  Sttttus  Vtdimlis. 


DRjt  s T AN T I AM  Stattus  vidualis  ponTumus difccrc  primo  ex  diuinis 
Scripturis ;  nam  Scriptura:  clare  oftendunt  ex  omni  generehomi- 
nummaximcDco  comendatasfuifleviduas  &pupillos.  namolimin 
^•x.oAo\txa.T)e.o\iiZxc^.Fidu£ cjr pupillo no nocehitis. St Idfirttis eos,vocife-  Exod,ti.ii, 
rahutur  adme,dr  ego  audtam  clamore  eorum,^  indignahiturfuror  mens,percu- 
tiam(J^vosgkdio,&erutvxoresvefirAvidu*,&filijvefiripupilli.  Etin  Deu- 
teronomio  de  Deo  dicitur.  Facit  iudtciupupillo  ^  viduA,amat  peregrinu,dr  Dcut.  ;o.  i». 
dat  eiviUuat^vefiitit.  EtinPfalmis.  Exuhateincof^e£iueim,turhabuntura  Pfal.tfj.tf. 
facieeifiipatrisorphanorii&iudicisvtduaru.  Etrurfus.  Dominttscufioditadue  Pral  i^j.j. 
nM,pupiilfi(^viduafufcipiet.lLx.infxovitihni.DomumJitperh0riid€moUetur^^o\i.^.%i. 

^q     i  Dom- 


492  V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

Bominm^^firmosfaciettermmosviduA.  i.maxime  Scripturain  co  reprc- 
henditiudices  &  prxfides  populi,  quodviduarum  nullamracionem 
ffalj.5.tf.        ^'^^^C'^^'i^'^^yVtin^(^\mh.Fiduam&aduenasimerfecerunt,&fupillosocct^^^ 
Sap.t  10.        runt.  Et dtxerunt,Konvidel>it Dominus.Etin Szpicnzixhhro dicunt.  Op- 
ifa./.  45.         frimttmuipauperemiufium,&nonparcammviduie.'Etz^ud  Ifaiam  de  iis  di- 
ci  tu  r .  Pupillo  non  iudicant ,  &  caufa  vidu£  non  ingreditur  adillos.  Ecapudle- 
lereni.y.28.     remiam.    Caufamvidu£noniudicauerunt,catfamfu<^illinondtrcxerunt.nun- 
Ezech.11.7.      ejHidfpi[>erhisnonvi(itaho?Et2if\xdEzcch\e\cm.  Piivtllum  &viduamcon- 
Matth.ij.14.     trijtauertmtapudte.  Deinde de Pharifaris  Chriftus  apud Matcha:um.  Fa 
i/ohisjinquit, Scrtbie  (^  Pharifet  hyj/ocrttte,  quia  comedttis  domos  viduarum,pre- 
pterhocampittuacctptettsiudicium.^.ScriTptma.  omnem  piecarcm  in  vifen- 
Ue.t.17.         cfis viduis  collocatjnamlacobus  Apoftolus  icaloquirur.  Eeltgiomunda 
C^  immaculata  aptidDEFM  &  Patrem  hac  ef,Ftftarepupillos  &  vtdttas  tn  tri- 
hulationeeorum.^.iubct  veras  viduas  honorari,&  ad  hononficum  in  Ec- 
j.Tim.j.j.       clefiagradumpromouerijVtinepiftolaprioreadTimorhcum.F/^//^, 
inquit  ApoHo\us  ,honora,(fUtevereviduief{nt.  Ecintra.  Ftdua  eltgaturnon 
mintiifxagintaanmrum,qUiefueritvnittivirivxor.    Eligebatur  in diaco- 
niflam,quod  erat  munus  pr^efedurx,  vt  prareflet  inftruedis  in  fide  fce- 
minis  baptizandis,  vt  tradit  Epiphanius  in  compendiaiia  doftiina. 
Debebataucemeflefexagenaria,quiaau£toreChiyfoftomointalibus 
non  eracpericuluminconcinencix :  vniqne  marico  cancum  copulata, 
quiahoc  lignum  erat maioris  honeftatis  &  pudicitiaj ,  aic  Theophyla- 
ftus.  Vnde  S.  Am bros iv  s  Ubro  de  Viduis.  Fiduis  etiamhomrificentia 
larga  defertur ,  vt  etiam  ab  Epifcopis  honoren  tur.  ^uali^  autem  eligi  debeat  tpfi 
doBo  DoBorisfermone  defcrihitur.  Non  mintn ,  inqmt,fxaginta  annortim ,  qtit 
ftierit vniitsvirivxor .  TSlonquofneBti6folaviduiimfaciat,fd qtto  viduitatis 
meritaftipendtafintfeneButis.  Nam  vti^  illapr<eclmor,  quA  calorem  adolefcen- 
tix  ^iunioris  feruefcentem  edomat  Atatts  ardorem,  nec  fnariti  gratiam,nec  vhe- 
riora  liherorum  obleSiameKta  defiderans.qtiam  qu<t  rfixeta  tam  corporcfiigidafe- 
ne6lttte,miituramt,nec  calere  vohtptatibtif  poteft  ,ncc jperare  de  partu.. 

Ex  S.  Patribvs  quoq, prajilanciam  eiufdem  Vidualis  Scatus  di- 
fcere  poflumus.  Et  pnmo  ex  difcrimine  trium  graduum  Caftitatis, 
quosilliaflignant,vtS.MARTiALis  epift.adTolofanoscap.  i^.&iy. 
Vltra  huncgradum,  ait,  ( coniugalem)  Itcite  concefjum  homini ,  viduitatem  i» 
pramio  maioriconftituit  Domintts.  IdeoprAdico  vohis,quicun^  in  vobis  vidui  - 
tatempropter  recompenfetionem  elegerint,non  fiaudabuntur  munereclaritatis 
DEJ.Et  S.Ambrosivs  libro  citixto.Docemur,inquit,trip/icemcafiitatif 
efte  virttitem.  Fnam  coniugalem ,  altam  viduitatis ,  tertiam  virginitatis.  Noft 
enim  aliamficprddicamm,vt  excludamtts  alias.  Suif  quibtif^profejftonihtts  ifia 
conducunt.  In  hoc  EcckfiiAopulensdifcipUna:quodquos,prxferathabet,quosreii- 

ciai 


l.Tim.j.p. 


S     T     A     T     V     S.  493 

ciat  non  habet  >  atg^  vtinam  nunquam  haberefojpt.  Ita  igitur  virginitatemprte- 
dicamu^  ?  vt  viduas  non  reiiciamtu :  ita  viduits  honoramusj  vtfuus  honos  coniu- 
giorefiruetur.  Non  nofira.hocpr£ceptafiddiuinatefiimoniadocent.Dcinde  S. 
HiERONYMvs  lib.  i.aduerfuslouinianum.  Ftpoma,nit,exarbore,Jru- 
■  mentum  e/Iipula,ita  virgimtoi  e  nuptiis.  Centefimm ,  d!-fiexagefimm,d^  tricefi- 
musfitiBu4,quanquam  de  vnx  terra ,  ef  vnafimente  naficantur-,tamen  multum 
differtinnumero.  Trtgintarefieruntur adnnptia-s .  nam  ^  ipfiadigitorumcon- - 
iunBio-,quafii  mollifie  cornplexans  oficulo  drfiederans  miritumptngitd^  coniugem.  ■ 
Sexagmta  veroadviduas,eo  quodin  tribulattone  d^ angufiiafiunt pofit£.  Vnde  - 
dffiupertiiri  digito  deprimuntur,  quanto^  maior  efi  difiictdtas  expertA  qttondam 
voltiptatis  iilecebris  ab(linere,tanto  mattu  cfiprxmium.  Porre  centefimus  nttme- 
rtis,diligenter  qh.tfo  L  e£lor  attende ,  defiinifira  transfiertur  ad  dextram ,  dt  eifi 
dem qutdem diittis,fednon eadem manu , qutbtts tn  Uua  nuptdfignificantur df 
vidua,  circuh(mfiaciens,exprimtt.Vtrginttatiscoronam.  Le  g  e  Marianum  in. 
fcholiisHieronvmi.Eodem cendunc verba B.Fv LGENTiiad Gallam.  f.c <{, 
Vtrtim^yin.qi\:t,dr>nt(m  Deieft^d^coniugaltfpudicitia^dfcontinentia  vidualis,  i  .Cor  7.7. 
vnufjuifipie  enim  hahetproprtum  donum  exDeo:(^  illudquidequantum  infieefi 
laudabiie,quta  homtm,hoc  aute  laudabilius,quia  melitts .  Coniugali  nam^fieruitu- 
te,  turpittido  vincttur  fornicationis :  vidualt  vero  Itbertate  crefiit  dignitas  cafii- 
tatis.  Illic fdcs cofitlit infirmttati,  necadatin  vitium:hic fiefidelis antmtts advir- 
ttitis extendtt augmentum.  Deconiugatisentmdtcitur.  Propter fiormcationem  i.Cor.7.*! 
Atitem  vnufiqttifique fiuam  vxorem  habeat ,  c^  vnaqudi^.fiuum  virum  habeat.  De 
vidua  vero  dtctttir.  Beattor  autem  eritfificpermanfiertt.   Proinde  in  eo,  qtiedex  Ib.  40- 
conittgatafiacla  es  vidua,  donum  D  E  latiBum  tihi  magis  exiftima ,  non  oblatum: 
neg^  enim  te  dcfiruit,  qui  ttbifiquendam  viam  vit&  meliorts  ofiendit:gradtbtts  te 
voluit  domtnuf  admelioraconficendert^. . 

C    A    P    -r    T       I  I  I. 

^anttfiecertntEthnict  Cafiitatem  Vidnalem. 

t)  A  T  R  E  s  Prifci  iidem,non  neglexerunc  commonefacere  nos  quanci 
•*■  olimfololumine  nacurasduftiEchnici  fecerecafticacemvidualem. 
Namvecuftiflimus  Lacinorum  omnium  Tertvllianvs  ,(hcecin 
eo  errore  hxrecico  lapfus  fueric,quod  lolam  Monogamiam  Ucicam 
voluericChriftianis,  ^icadeilHs  ceftacur  in  fineExhorracionis  fujead 
Cafticacem.  MonogamiaapudEthntcosinfummo  honore  eH,  vtc^virginibtts 
legitime  nubentibus  vniuirapronuba  adhtbeatur,drfia»lpict  inittum  efi.Item  in 
quibufidamfiolennibtts ,  ef"  Au(J>iciis,vt  priorfit  vntutr.i.locus.  Certe  Fkminia  non 
nifivniuira  efi,quA  Tlaminia  lex  elt.  Nam  dtio  ipCi  Pontifici  Maximo  iterare  Mx- 
trimoma  mn  UcetiquodMenogamiAglom  eU.  £  t  infra.  Erunt  nohis  in  tefiimo- 

^q    5         mum 


,4M  V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

nitm  ^femirtA  quxdiimfecukres,  ob  VniuirAtm  ohftnati6ncmfiimci,m  conjeca^ 

t£:vt Didcquxprofugnindieno  folo jZibtnfiptias  Regis  vltro  optajje  dehtierat, 

ne  tamenfccundasexperiretur^maluit^e  contrariovn^quam  ffubere.  S.  HiE  R.o- 

NYMvs  inlibroprimoadueiluslouinianum.  Vemam y\n(\\x\z ■fadmari- 

tataSjCjttx  mortim,veloccifis  virls,fuperu!uere  noluerint ,  ne  cqgerentur fecundas 

-noffeconcubitus ,^ejUAmire  vnicos  adamciueremaritos ,vtjciamiis  digamiam 

apud Ethnicos  etiam  reprohari,   Didoforor  Pygmalienls  ,multo  auri^argenti 

..ponderecongregate  m  Afrtcam  nauigauit,thi^  vrhem  Carthaginem  coKdidit,df 

mm ah  larha  RegeLyhix  tn  coniugium peteretur  ,pauli(pey dijtulit nuptias,donec 

-conderet ciuitatem.   NecmultofeH extruciain  memortam  mariti quondam St- 

<h£ipyra ,  maluit  ardere ,  quam  nuhere.   Cajla  muiier  Carthaginem  condtdit,^ 

.rtirjfimeademvrbsincnfitatls  laudefinita  e(i.  Ecmulcopoft.  (JMartiaCato- 

-niifilta  mtnor ,  cutn  e^uxreretur  ah  ea ,  cur  poB  amijjum  mantum ,  denuo  non  nu- 

J,'eret,reJpondjt  nonfe  inuenire  virum ,  qui  fe  magis  vellet,quamfutt .  ^un  diHo 

efiendtt  diuitias  magis  in  v.xorihus  eltgifolere ,  quam  pitdtcittam ,  dr  multosnon 

eculis  ,fed  di^U  vxores  ducere.  Eadem  cum  lugeret  virum ,  c^  m&tronA  ah  ex 

^u&rerent,qttem  dtemhaheret  lu^tta vlti?num ,a,it ,qu€m <:^ vita.  (_Arbitror, 

^ua  ita  virum  qudrehat  Ahfntem ,  defecundo  matnmomo  non  cogitabat.  Brtt- 

ttis Portiamvtrginem duxit vxorem.  'JMartiam  Catonon  virgincm.Sed Mar- 

tiainter  Hortenfiufrt  Catonem^  dtfcurrit,  ^fine  Catone  viuere  ^JMartia  po- 

tutt ,  Portiaftne  Bruto  non  potuit.  CMagis  enimfevnicis  virif  appltcant  fe- . 

■minA ,  d^  nihilalittdnoffe  magnum  arEitons  indulgentix  vincultim  efl.  (^na- 

niam  cumpropinqutis  moneret ,  vt  alteri  viro  nuberet ,  ejfe  entm  ei  dr  ntatem  tn- 

tegram,(^faciem  honam.  Nequaquam ,inquit,hoc ftciam.Si  enim  virum  hontim 

inuenero,nolo  timere,ncperiam  :femalnm ,  qtiidnecejjc  eft  poft  bonttm  pefimttm 

fuftinere ? Portiamtnor  cum  Uudarctur aptideam^ qttadamhene  morata ,  qu&fe- 

cundum  habehat  maritum ,  rejpondtt.  Feltx  c^pudica  matrena ,  ntinquampr*- 

terquamfmelnubit,  CMarcella  maior  rogata  a  matrtfiia  ,gau  deretnefe  nitpfijfe-i 

refpondtt ,ita  valdcvtamplmsnoltm.  FakrtA'JMefJalarum  foror,  amiffis  Ser- 

uio  viro,  nulli  volebat  ntibere.  ^iut  tnterregata  cur  hoc  faceret,  aitfibifem- 

per  maritum  Seruiitm  'vitiere.  Sentto  tn  catalogo  foeminarum  mtdto.  me  plu- 

ra  dixijfe.  S.ed  quid  faciam ,  cum  mtht  mulieres  noftri  tewporis  <.^pofteli  in- 

gerant  auSloritatem ,  ^  necdum  elatofunere  prioris  viri  memortter  digamtx. 

prAceptadecantent^.  Vtqu&  ChriftianApudtcitiiidefJiciuntfidem^dtfc&ntfaltem 

abEthniciscaftitatem.Y^^xci^txn^ovi^yaznxim.  Idemin  epiftolaad Age- 

ruchiam  de  Monogamia.   Legtmu6,7^.x,in  veten  Teftamento,femelmarita- 

tasfilias  Sacerdotum ,  ftviduxfuertnt ,  vefct  debere  defacerdotalthu^  cihis,m0r- 

tuif£fic  apatre  exhthendumjnfertarum  ofjtcium.  Sm  autem  alios  vires  acee- 

pennt,altenas  eas  apatre  (^facrifciisfiert,  dr  inter  externas  debere  deputa- 

ri.  ^updqtiidem  ehferuat  (^ genttUtoi  in  condemnationem  noftri,fihoc  non 

exU- 


S    T     A     T     ^r   S.  495 

etchiheat  verhoi  Chrifte ,  qaod  trihuit  mendacium  diihole,  qui  dr  cajiititem  re- 
perit  perditricem.  Hterophanta  afud  (^then/isenirtitur ,  (^  MernA  dehtUtaie 
fit  cafius.Thmen  'uniits  vxeris  ad facerdottum  admittitur.  Tlaminica  quoefue 
'vnitti  mariti  eligitur  njxor.  Adtaun  JEgjftyficra  femelmaritm  ajfumitur.  S  s- 
q.uitur, vt  dicaraus  deVcilitate.- 

G   A    P     V     T       IV. 

T>e  VtiLtate  cajlitatts  Vtdualt^. 

'Ti  L  iT  AT  EMStatusViduitatiSjVtloquafcumB.  Ambrosio  A.c.«. 
libro  fecundcde  O&icnsinontiecuniari]  lucridjlimatione  (ubducemtn^ 
fed  acquifitione  pietatis  ,fi,cut  (^4pfiolm  ait.  Pietas  autem  ad  omnia  vtilU  efh  »•  Tim,  -♦,  s^. 
fromiffwnem  hahens  vitnfrafientit  (^fiuturx:  Itaque  in  Scripuris  diuinis  ifi 
diltgenterqu£ramt*s,fafeinuenimtts,'mc^Vi\t  iWc ,  qued honefium  eU  'vtile  'uo- 
cari.  Etpaulopoft.  Dehacigiturtra^iandum  eft vtilitate ,qU£fitflenaho»e- 1,^91.7.31. 
fiatis,ficutif(isverhisdefimutt(^fofioltPsdice»s.  Hocatttem  ad vttUt4tem"ve- 
firam  dico,  non  vt  Uqtieum  iniiciam  vohis  ,fied adidquodhonefitim  efi.   Liquet 
igitur,  quod  honcfiarn  efi ,  vtile  ^  itfium  effe.  Vulgo  quidem  horfilum  vtile  di- 
cunt,quodqusfi'Mfium.  Nosautemdeeatrd^amtisvtilttatcqud  damnisquari- 
tur ,vt  Chnjium  lucremur ,cmtis qttizfim  eH ,ftetascum  fufitcientia.  EBergo 
vtilttas  alia  corforalis ,  aliafietatis,ficut  diutfit  K^fofiolm.  Corferalis  enim  ex- 
ercitatie admodicum , inquit,vtil'u efi ,fietds autem  ademnia vtilis efi.  ^»jd 
«.utem  tamhonefium  quam  integnt/ts ?qutd  tam  decorum  ,quam  immacnlatum 
firuare  corpm  ,  (jr  intuoLitum  atque  mcontaminatum  fudorem  ?  ^utd  etiam 
tam  di  corum ,  quam  vt  vidua  vxor  defimBo  coniugi  fidemferuet  ?  ^uidetiam 
hoc  vtilim,quo  regnum  ccciefie  acquiritur  ?  Smt  enttn  qutfi  cafiraueruntfrofter 
regnum  coslorum.   Hucufquc  S.  Ambrosivs.  Exhis  verbis  ergo,vel 
potius  Apoftoli  habemus  Gaftitatem  Vidualem  ad  duo  efte  vtilem, 
primoadferuandammaximamhoneftatcm&decorum.i.adregnum 
coelefte  acquirendum,  qTaodaGhnftopromittiturommbuscaftran-  Minhip.it. 
tibusfepropterillud.  Adquodetiam  relpcxitS.  Paulus,fuadcns  Vi- 
dusene fecundonubat,cumcaufamadiecithanc.   Beatior autemerit,fi\.Q.ox..i',»- 
fiic  fermanfirit ,  ficundum  meum  confitltum.   Puto  atitem  qued  d^  egojpiritum 
Dcihaheam.  Inquzverbaalibi  S.  Ambrosivs.  Beattoremejfetnviduita-  A.deViduis- 
teferfieuerg.ntem ,  non  tantumfiio  confidto  ,fied  etiam  Deijpirttudefimuit.  ^ujt^ 
mm  tgifur  talis  confiliarij  henfgnitatem  recufii,  qtti  (^  vnhmtatt  hdbenas  indul- 
geat,dridfiuadeat  aliis,quodtnfie  exftrtus  vtile  tudicattit,nonfiacilis  comfrthert- 
ii)  necfafiidtofm  ^qunrii 

Qvor' 


4ptf  V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

Qv  o  D  ad  primam  vtilitatem  honefti  &  decori  attinet  S.Hi  e  r  o  n. 

H.ep.ii.  ad  Ageruchiam  ita loquitur.  §luidfiflatimfecundum  (m^htum) perdide- 
rit  vxor  ?focietur  d^tertio :  d^fii/Ie  dormierit  in  ^uartum  quintum^^  frocedat, 
vt  nihilfit,quo  a  meretricihu^  differat.  Omni  ratione  viduaprouidendum  eH-,ne 
cafiitatis-primos  excedat  limites :  tjtiosfi excefferit ,  c^  verecundiatn  ruperit  ma- 
tronalem,tn  omnem  dehacchabtttir  luxuriam.  §^digitur  damnammfecunda 
matrimonta?minime,fidprima  laudamtn.  Abiicimus  de  Ecclefia  dignmcs  ?  ahfit, 
fedmonogamosadcontinentiamprouocamu^s.  Et  infra.i?f  w  dtHurntfimi  incre- 
dihilemfedmultortim  tefitmomii  approbatam.Ante  annosplurimos^-vidt  dtio  in- 
terfeparia  viltjftmorttm  eplehe  homtnum  co?nparata :  V»um,  qui  •viginti  f'pclif 
fet  'vxores :  alteram ,  ofttx.  vuefimum  ficundum  habuiffet  maritum ,  cxtremefihi 
matrimonio  copulatos .  Summaomntum  expe^atio  ,virorum  pariter  acfemina- 
rum,pofi  tantas  rudes^ojuis quem prifu  efferret  'vicitmanttts,  ^totiw  Vrbifpo- 
•pulo  confiitente  coronatu^s  ^  palmam  tenens  ,adoream^^  per  fwgtdosfihi  accla- 
mantes  vxeris  feretrnm  prdcedehat.  ,^uid  dtcemus  talt  muliert  ?  nempc  il/udy 
qHodDomintts Samaritanx.  Ftgintiduos  hahui/lt maritos ,  d>~  tfie  a  quofepelte- 
ris,nonefitutts.  Wxc  iUe  in  eos  qui  omnes  decon  imiites  cxcefrerunt. 
Vtilitatem  aliam  Monogami^e , vel  Caftitatis  Viduahs non ta- 

i.Cor.7.j4.      cuit  Apoftolus  in  eadem  priori  ad  Corinihios ,  dum  arque  ac  Vir^ini 

promittir,{iafecundoconiugioabftineat,  fandicatem  Ipiritus  &:cor- 

poris,& quietem  maximam ab  huius  feculi  cnhs.^ifipie, att,  vxoreeUi 

folicitm efi qux domini funt,quomod0 placeat D E 0 .  ^utatttem  ctimvxoreeB, 

folicitus  efi,qt(afunt  mundi,qtiomodo  placeat  vxori.Et  mulier  tnnuj  ta  c^  virgo, 

cogitat qu£ dominiftmt ,vtfitfan^a e^ corpore ^fpmtu.  Porro hoc ad vttltta- 

temveflramdico.  ,^tf«^//«r,inquit AmbrofmsdcViduisjrf/K^w/yd»^?* 

fieri  corpore  ^(ptntu ,  cumfiipra  lahorem  fit  pnemiitm  ,fu^ra  %fim  gratta,fuprit 

opuimerces? 

Exlib.  dcVi-       Adiungit  idem  Sanftus  &  aliasvtilitates,quasponameiusverhis. 

"*""•  Ts/am ,mo^\x.,confe/^is ^nnles jiipendiis arma  deponit ,&  relt£io o-fficio  quod 

gerebat  ad propria  veteranusrura  dtmittttur ,  vt  clr  tpfi'  exercit&  laboribui  vittt 
requiem  confiquatur,^'  aliosjpes  ftttura  quietisfuhetindiifaciat  eperihn^s prom-  fl 
ptiores .  AgricoLt  quoqtie  mattirior  torqttendam  aliisfituam  committit ,  &  iuue- 
nili  grattatttiopere  prouidentiam  curitfemiis  exp/orat:  vitemfacilts  todere,  quam 
fremere,vtiuuenefcenttim  /uxuriamreprimat ,  d^  adolefientum  iafciuiamfa/ce 
fuccidat:parcorumquandam partuum  caflitatem  docens  etianinvitthtis expe- 

v;dua mono-  tendam.Similis huic vidua  velttt  emeritis  veterana  (Itpendiis caflitatis,  etficoH-       i 

csmanon  ....  ,  "; 

otiofacft.        tugijarmaaeponat:domti6tamentotinspacemgubernat.  ! 

Rurfum  \hidtm.Sedfortaffe  a/tquihusprcpterfufctpiendosliberos  coniugia 

iterandavideantur.  ^uodfifiiiorumfiudiumcaufanubendiefi,vti^vbiefiJru-       \ 

i}tisfUorum,caufA  nonfuppetit.-quanquam  cuitts  confi/ijfit,  iterum  exferinve/le      ' 

jrufirA 


S     T     A     T     V     S.  4^7 

^uflrAtentatcimfcecunditAt€m,iiutfuhirequtimferUileri!orhitatem?HAcenim}^^^^'^^^^ 
iterandi  c/utfaejtflios  non  habentibta.  J^rgoilUquxliberosf^fcepit^drperdidit.  itcfum"fiueli- 
(cumifftenim  maior contentio,qu<e (pemgcnerxndt habet )illa,inquam,nonnef-  beios  habeanr, 
bi  videtur  inter  ipfa  repetitarumfedcra  nuptiarum ,  amijfortimprcttexerefur.era,      °°° 
fHiorum  ?Nonneiterumpaffura,quodrepetit ,  (jradipfos  votorum  tumulos,exce- 
ptarumorbitatum  imagines  lamentorum flrepitpts perhorrcfcit?  Cur  igiturfiUa 
dolores  migU,quostimes  repetls,quamfilios ,  quos  iam  nonjperas  requiris?St  Tra- 
uis  eB  dolor,fubterfugieHda  cauft  eiu-seff^nonpetenda.  Nam  tibi  quidconfilij  trt- 
buam,qu£  Itberos  habes  ?  ^^Uf  tibi  caufa  nabendi  ?  mfiforte  leuitatis  error  ,drin- 
temperanttA  vfta ,  drfaucij  cogitpe^oris  confcientia  ?  Sedconfiliumfobriit ,  non 
ebriit  datur.  Et  ideo  apudliberam  confcientiam  mihifermo  efi,cui  'vtrumque  inte- 
grum  efl.  Haheatfaucta  remedium,honefia  conftlium.Tu  inquam,filia  quidmoli- 
ris?curh<eredesextraneos,  cum  habeas  tuos  ?Nonfilios  defideras ,  quos  habes,fed 
fertiitutem,quam  non  habes.  Generare  liberos  vis,  nonfiatresfuttiros  tuorum,fed 
aduerfariasfiliorum.  ^>mde(i ergo generare  alios  ltberos,nfi JJoliare ,quoshabes 
ltberos:qutbtis  pariter  e^  auferttnturpietatis  ojfcta,  dr  compendtafacultatum? 

Deniq;  additS.  Ambrosivs  &  aliamvtilitatem,quod  abftinens 
abalteroconiugio,  magisconformaturprimis  Patribus,ipfiq;F,ccle- 
(ix.  Lex ditiina,  ait,  ccelefi intcrfe contuges aitctoritate  conflrinxit ,  dr diffcHe 
manet  mutum  amor.  Tultt  entm  coftam  de  viro,drformauitfeminam,  vtfibi  eos  Gen. » .  i^. 
inuicem  copttlaret  dicens.  Et  erttnt  duo  in  carnem  vnam .  Non  hoc  defecitndis,fed 
primis  nupttis  dixit.  Ne^^  enim  Etiafeciindttm  accepit  virum ,  neg^fanBa  EccUfia 
fecundum agnotttt vtrum.Sacramentum entm illud magnum  efi  in Chriflo drin ^P"-*^'  • 
Ecclefia,dr  ideo  ctiflodiendtimefi.  Sedneque  ifaac aUamprAter  Rebeccamfciuit 
vxore,ne^Abrahampater  aUam,  nifi  ctim.SaramfepeUuit  vxorem.  Ita  S.  Hi  E  - 
RONYMvsadAGERvcHiAM.  Frtma homtnis creatnra nos  doceat , plures H'*?"- 
nuptiasrefutare.Vntti  Adarn  S"  vna  Eua,tmo  vnaex  eo  coflafeparatur  infemi- 
nam :  rurfttsg^  qaoddimfimfucrat  nuptits  copulatur  dtcente  Scriptura.Erunt  dtto 
in  carnem  vnam :  non  in  ditas,necin  tres.  Pfopter  quodreUnquet  homopatrem  ^'^  "'  *♦' 
drmatrem,dradh(erebitvxorifu£,certenonvxoribtis.§^dteflimo»iumPatt- 
Uis  edtflerens,ad  Chriflttm  rcfert ,  dr  ad  Eccleftam ,  vtprimu^  Adam  tn  carne  ,fe- 
cundt4s  injpiritu  monogammflt.Sit  vna  Etta  mater  cun^orum  viuenttum ,  dr 
■vna  Ecclefiaparens  omnium  Chriflianorum. 

C    A     P     V     T       V. 

Be  Troprietatibu^  Fidtiitat^, 

INt  E  R  Vidux,dequaagimus,Proprietates  velVirtutes  primaefTe 
*debet,vtimmunis  fitapeccatograui,  nempelethali,vt  fi  viduaviuac 
in  delitiis  huius  feculi,  nam ,  vt  loquitur  Apoftolus ,  qt/.^e  in  dditiis  eft,vi-  /.Tun.  j.rf. 

Rrr  uens 


4^S  Y  I  D,'  V  l  T  A  T  I  S 

H.ep.10.        u-emtfiorttiaeJJ:.  ^'<^^;wii//',aitHiERON.  epiflolaadFuriam^devitiu/- 
tate  Ctn\a.nda.,hc'Ci^jus£laif,F:iueftj  mortm  ejl?Viucre  qmdcm  vldetur  ignsran- 
ti!m!  d^-  non  Cjfcfeccsto  mortua^fcd  ChriJlo-,qncmJtcretit  Konf^llmt^rytortug.  efJ: 
Ezech-i8. 10.    /{.jimx  eKin!  qu£feccniierit,ipf  morwtnr-.^Unrmdam  ho7mnt;mfecciit.i  mnrti^ 
''  "    '^'^*      f€f<afnt^&c}t'Xtiliterfeh/tbr/it,dfcyndir!onpoJfHnt.^updd:cit,iiuufmodief        ' 
^hrdajnt.^.rnlihere  (^falrr/Hfeccant^vtpofquameos  indens,ftittm  ipteUniiti 
fcccatores ,  aliosautem ,  qui  callide  occidtant  vitiafm ,  exfe^uenti  conuerftiom      | 
cc^nofcimtiS.  Simdtter  dr  hona  afudaltcjoos  infrofatulc funt ,  in  aliii  lon<ro  'vfn      " 
dlfcimtu.  ^md ergo necejfe ef  nos ta£}4re fHdtcttMm ,  ejnxfutecomttihtif  ^af- 
fendiciMfii •> continentia  d^"  farcitate^dem  fii  facere . nonfstcjl  f  £ t  S .  Am - 
k^tata.n.       B p-.  o  s  1 V  s  deNatali  Apoftol.  Petri  & PauH.   Jilxvera esi iaors, qitd eti.tm 
viH--:7tcm  homincm  feccatorum  morte  confrinfit :  qu-i  quamuis  viuere  videa- 
turfcelerihiii  tmienfiii  morti  iam  videt-ur  addiCtu-s  ,ficut  ait  Afofolus dc tHa 
'i . Tim. j. <f.     deliciofa vtdua. Hac autem vitiensmortua f/?.  S.Avgvstinv.s  autem fcri- 
Piobam'  *       h^^^  ad^Viduam  diuitem,  qua:  in  ddiciis  vjdebatur  e/Te, ita  loquitur. 
Hts  delicias ,  in  qmbtis  Fiduafagit ,  hoc  ef  ,fiia  dele^atione  carnis  haret  Atque 
hahitat ,  viuens  mortua  efl :  multifcni^i  c^fan^t^  omnino<auent€s,ifffts  velut 
matres  delttiarum  diuiti.ts  dtjfergendo  fauferihus  abiecertmt,  S"  tali  nM)doin 
CQeleflihmthefauros tutim  condidtrunt.  ^uodf  tit dcumBa aliquofietatU  ofji- 
cio  nonfacis ,  tttfls^uo^mdo  de  iis  rationem  reddits  Deo.  Nos  non  debemtis  &n-     - 
te  temfits  quicquamiudicare ,  donec  veniat  Domtntis,  qui  drtliuminahit  ahfon- 
dita  tenehrarum ,  (^"'^'(■'iifftabit.eGgit atioius  cordis ,  dr  tunc  laus  erit  vntcui^ 
pfal  6i.n.        aDEO.  Pertinet tamen adVtduakm cttram tuam, delttisfi cffiuant ne affonas 
Pfal  ».  27.        cor,ne  in  eis  futrefccndo  moriatur,  quod furfum  effe  dehet  vtviuat.  Teinil- 
lorum  mmiero  defuto ,  dequiht*sfriftum  efi.  Viuent  corda,  eorum  infectilum 
fecidi. 
i.Tim.57.  II.Proprietas  eftjVtfitirreprehenfibilis.  Et hoc frdcife ,  inquif 

Apo[lolus,vtirrefrehe,ffihiles/int.   Tantam  enim  diligentiam,\t  habet  hic^ 
Ambr  o  s  1 1  commcnt3.vms,a^tenum ac morum  viduam  vulthahere,  vtre- 
prchendi  nonfojft.  amota  enim  ajpc  mundana  conuerfitieni^^drcorforit  curan- 
di  oJfcio,frofter  hocfe  adDeurn  contulit,vtfrohabilem  agnt  vitam:fublatis  enim- 
cccafionibtis ,  qu^  aditn^filent  aferire  feccatts ,  foteft  hena  conuerf&iio  incolumis' 
lnt.8.7.         jiermanere.   Talis  eratiand;ail]aviduaIudith,quamScripturahisver-,. 
bis laudat.  Erat aut^e elegantiaffeEluntmis^cuivirfutisreliquerat  dtuitiasmul- 
tas ,  ^familiam  cofiofam  ac foffeffonei  armentis  hottm ,  drgregihtts  ouiumfU- 
nas.  Et  erat  htxc  in  omnihttsfamojijfhna,  quoniam  timebat  Domtnum  valde,  nec 
erat,qui loqueretur de ea  verhummaltim.  Si  dicas  nullani  viduam  ram  fan- 
fteviuercpoft"e,quinrcpreheniionemaliquorummcurrat.   Rc^on-       ^ 
H.  ep.  M.        dct  S.  Hi  E  R  o  N  .ad  QtliiWiizm.Simhis  diligenter  at^^feltcite  emniaadhone- 
Jhtcm  prottidenuhus,  cunciis^a^ibm  mfiriitimorem^D  EI frtsfereKtthits ,  tlli 

detm- 


S     T     A     T     V     S.  45>9 

detrnBores  mhUominns  infxnmnt-,  conjotetar  nos  conJcientU  nojlr^i  cfiutuHc 
.  tnaximctittAef},tuncoptifnefect(raejl>cumneoccaJioner»ifiiidcm  rrtale  defefen- 
tiendi  dedit.  lllis  enim  v£  diciturper  Prophct,xm,qui  dicxnt  quodbonum  esi  ma- 1 fa. ; . to. 
l",m,quilncemAfpelUnttenehras. EcS.  AvGvsriNvsad didam Viduam  A.cp. lu. 
Probam.  Sedqimiiam quantalibet  humana  cauteUfufpicionesmileuokntiJft- 
.  ffuts nonpoteji ornniex partevitare ,vbt  pro  exifimatione  nofra^quicquidre- 
ciepBjJumtts  ,fecenmtis  :faUqm  de  nebu ,  vel  malefngendo ,  vclmale  credendo 
famam  nojiram  decolorare  conantur,aJJtt  confcientiit  folatium,plane^  ctiamgau- 
dtum,quodmerces  nojira  migna-cfiin  c(elis,etiam  cum  dicenthomtnes  multa  ma- 
U  de  nobispie  tamen,iujie^  'vtuentibuf.tlla  enim  merces  tanquAmfiipendium  eji 
.  mtlttatiumperarmaiufiitt£-,Honfolumdextra,vertimetiamJiniftra,pergloriam--^°^^^- 
fiilit^et  d^  ignobtlttatem,fer  trifcimiam  (jr  bonamfamam . 

III.Pb.oprietaSjX'/  infiet  obfccrationthu^d^  orationibus  noBe  ^  die^ 
vtloquitur  idem  Apoftolus  adTimotheum.  Exemplumhuiusvu-tu-  ••  Timj-.j. 
tis  egregiumpn-EbuitapudB.  Lvc  AM  y/»/j,<  ProphettjfifitiaPhanuel,qu£  ^"^  -  -'■ 
vidua  vfque  adannos  oSlogmta  qtntiior  non  dfccdehat  ds  tempto ,  ieiuniis  (^  ob- 
fcratiotifbu-sfirutensnocieacdie.Etm  hrfcoiia.  facraS.Iudich,qu£e  non  fo- 
lum  ipfa  fsepiflime  orauit ,  vcfeliciter  fuos  a  tyrannide  Holophernis  !i- 
bcraret ,  fed  etiam  0%ix  Principis ludse,  &aliorum presbytcrorum  o- 
ratioaibusfecommendauit.VndeS.  AMBTRosivshbrode  Viduis.Di'-.ju  „.,i'° 
cet  Anna  quales  deceat  ejfe  viduas ,  qu.t  immaturo  mariti  obitu  defiituta  matura 
tumenadoream  laudts  inuenit  ,non  minus  religtonis  ojficto ,  qH.im(iudtoca[ittatis 
tntenta.Vtduatnquit.scijgtntacTquattlirrannori'.m,vidi'.aqu£nDndtf:edehat 
dc  templo,vidua  qii€  teiuniis  dr  obfecrattonibu:  die.ic nociefirtfirft.  Videsqtialis 
viduaprgdicftur ,  "jniiis  viri  vxcr ,  &tatis  quog^  iam  pr^hataprccefiit ,  viuida  re~ 
ligiont ,  & ejfxta iam  corpere,cfii dtuerforiumtn  templo >  coiloqttium  inprece/vi- 
tu  in  ieiumo ,  qta.  dtcrii  noctiumj,  temporthtt:  ind^^fejjk  dettottonis  GhJeqttio,cum 
corvore sgnofceret feneclutem,pietAtis tamen  nefciret &tatem.  Et  S .  H i E R  o  N . 
ad  Furiam.  Volumt^sfitre ,qu.tles deheant (Jfi Vidu£  ^LegamasEuangeliumfe-H.c^.io. 
cu/idum  Lucam.  Et  er.it,{nqutt,i_Anna  Proph€ti(fa,Jilja  PhdKtielts  de  trtbu  Afir. 
K_Anni  intnprctatur gr.tti.i.   Phanuctin  nofirahngua  7-efionatv.<ltum  D  E  I. 
K^fer  vel  tn  heatttudinem,vdin  dtmtiits  vertitttr.  ^uia  tgitur  ab  adotefientta 
vfiqitead  84.  annds vtduttatis onusfiujitnuerat,  dr  »on  recedehatde  tempto,die- 
hus  ac  nociibtistnfi(lens  tetuniit  o^obfecr.tttonibus ,  idctrco  merutt  grattam  JJi- 
rttttaterrt,  (^  nttncupari  filta  vultus  DEldr  ataui  beatttudine  dtmttis^  cenfe-' 
rt.  PROBiC  pix  o: pra?diuiti  Viduz petenti  quem  moduminorando 
teneredeberet,itarefpondit  A  vgvstinvs  fubimtium.   ,^uamme  K.e^.xu. 
litificauerit  ipfapetitio  tua,in  qua  cognvui ,  quantam  rei  tantd  curam  geras,  ver- 
btsexplicarenonpoJfum.^updenimmatusnegotiumeffeoportuitVidmtatistu^, 
quamperfifiere  tn  oratione  no^e  ac  dtefecttndii  Apofioliadmonttione?E  t  in  finc- 

.Rrr     3.         EtDth 


500  V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

Luc.  i8.j.  j:f  Dcmtnm  cumjem^eradoradtm ,  drr.on  defiacndum  nos  hortareturMduam 
commemorAuit ,  quA  licet  iniquum  (^  tmpium  ludicem ,  ac  Dei  dr  hominum  con- 
temporem  adaudiendam  caufamfuam  ajfdtie  interpcilando  conucrttt.  £lmm 
ergopr<£  cxteris  vidudt.  debeant  vacare  oratiombnsfatts  hinc  intcHigtpetefl ,  c^uod 
ommbiis  adffcipiendum  orandijludtum  de  Vtdtds  propcfitum  adexhortationis 
exemplum. 

IV.  PROPRiETAS,vt  orationi  coniungat  ieiunium,  cilicia,&  alias 

Luc.i.jf.        pcenitentias,quod.fecit,vtaudiuimus,AnnaiIlaProphetifrr,^iinpri- 

lud.?.4.         rnis  ab  ea virtute laudatur S.  Iv d  i t  H.  Erat  autem Iudtth,inqmt  S.  Scri- 

pima.,reltc}a  etus  {MamLiiis)  viduaiam  annts  trih^s,  c^  menjibttsf  x.  Ettn/it- 

pertortbtis  domus  fuA  fcctt  fibi  fecretum  cubicidum,  in  qtio  cu.m  puellisfits  claujk 

morabatur ,  d^  habensftiper  lumbos  fuos  ctlicium  ietunahat  Gmnibtis  dteltisvitA 

.    fuA,prAter  Sa  bbatha ,  (^  Neomenias,  drfefla  Bomtts  ifrahel.  E  t  i  n  fra.  ^mbtis 

lud  5.1.-  abfedentibta  Iudith  tngreffa  efl  oratoriumfiirrn ,  d'  induensfc  cilicio,pofuit  cine- 
rem  fuper  caput  fuum,  d^projternensfe  Domino  clarnabat  adDomtmim .  V  n  d  e , 

H.  ep.  10.  S .  H I E  R  o  N  .ad  F  uriam  .Legimtts  tn  ludith  f  'tduam  conf£la  tciuntis,d-habitu 
lugubrifordidatam,quAnon  lugebat  mortuum  viruni,ftd  Jjualore  corporisjponji 

r.ep.i.c. i+.  quArebat aduentum. EtB. Fvlgentivs  ad Gailam viduam. Habestn ve- 
teri  d"  in  nouo  TeJlamentofanBarum  Viduarum ,  qtitbtH  Adtficeris,  excmpla.  In 
'veteriTejiamento  Ivdith ,  Anna  confdcretur  in  notto : qiiarumf  Domino  aditt- 
uante  i?mtatrixfueris  d^  deltcias  carnis.d^ia^iantiatnfcctdarem  vera  cordis  hu.- 
milttate  calcabis ,  vt  illius  in  tejponfifempcr  viuat  ajfeciu4  ,quifemper  efl  viutts, 
ficuteodem  refirgente  vocis  angclicA  Mteflatione prmatur ,  ctim  mulieribtts  di- 

Lue,i4./.  citur.  ^uid quarttis  vitientem  ctwi  mortuis  ?  Et  infra.  Acnequis  tllamfan- 
Bam  viduam( Iudith)non  deuotionecordis  ,fd  neccffitate patipertatis  exifltmet 
ieiunajfe,atidi qutd de ea infubfquentibus  dicitur.  ^ui.treliqtierat.Mana(fesvir 
eitis  aurum  d"  argenturn,Jcruos  d'  anctllas,pecora  drfrxdia.  Ecce  vidtiaprtsclara, 
nataltbti-sfacultatibt^s  diues,atate  tuuenis,Jpecie  mirabtlis,dtuitias  contempfit,de- 
litias  refpuit ,  carnit  incentitia  calcauit ,  d-  tndtita  virtute  ex  alto  non  quAfitiitfe- 
(Undofamulari  conubio .  Propterea  tefltmonio  tamprxclari  operis  apparuit ,  quan- 
tum  Deo  dtlecia  fit  comtnentia  vidualts.  Demqtie  ctim  Holofernes  tnnumero  Be- 
thuliam obfedijfet exercttUydf  omnis  ijrahehtarum  virtuiperttirbata  Unguefce- 
ret,egredttur  caflitas  oppitgnattira  lafctuiam ,  cf  admteritumfitperhiA  humtlitas 
fan£iaprocedit.  Illepugnahat  armis,ifla  tetuntisiille  ebrtetate,  tfla  oratione.  Igitur 
quedomnis  ifrahelttarumpopulusfacere  nonpetuitfan£ia  vidua  caflitatis  virtu- 
teperfecit.  Obtruncautt vna multer  tanti  agmtnis  ducem ,  d" injperatam DEL 
fopulo  reddtdit  libertatem. 

V.  Pr  o  p  R I E  t  A  s  eft ,  vt  colat  Hofpitalitatem ,  cxteraq;  operami- 
fericordix&chariratis.  HocenimmaxniieApoftolus  aViduapoftu- 

i.Tim.j.j,      lat,inpriore  ad  Timotheum.  Ffduti,  'm(i\xii,eligatm ,  quAfueritvniiuviri 

VKor^ 


S     T     A     T     V     S.  ,  joi 

'vxor,in  operibus  honisteflimonium  hahens  ^fifilios  cdncauit  yjihojpitio  recepit,Ji 
fm^iorumvedes  lamt  ,JitrthuUtionef»  pattentihm  fiihrniniftrauit  ,fio'inne  opw 
honum fuhfecuta  efl.   Ob  hanc  piopriecatem  vel  virtutem ex tot  viduis 
folaSarepchanameruithorpiciofLilcipereEliiamProphetamjvtChri- 
ftus  ipfe  teftatur  apud  Lucam.  /«  'veritatedico't'ohis,'i\t')Sy\Y^QiVL\mx%,'^^^»<'>-s- 
mu!t£  'vidtu  erat  in  dtehui  Eli^  in  ifrahel,  quiwdo  cUufmn  efi  coelum  annis  tri-  3'  ^^g-  '''■  '• 
hu^  d"  menfibtisfex-,cum  efjetfames  magnx  in  omnt  terra ,  dr  adnu  Uam  illarum 
mtJftiseJlElias,nfitn  SarcptaSidonixadmulierem  viducim  ,N  nd.e.  S.  Ambro-^-'^'^"^""' 
s  I  y  s.Salubrc  ejl  igitur,  ini]uit,  prjeceptum  cjtto^  hojpitditatis  aducrtere  ,vtho- 
fbitibtis  deferamm,  c^uia  nus  quo^fumus  hojpites  mundi.   ^uam  'uerofanSla  'vi- 
dua ,  ciuA  ctimfame  'vrgerctar  cxtrema .  'venerationem  Deo  dehitam  referuahat: 
necfolifihi  ■vftrpabat  alnnenta  ,fcdcumjilio  diuidehat ,  necharo  pignorifuperui- 
ueret.  Magnmnpistatis offici!'.m,fedreiigionis vherins.  Namftcut neminemjilio 
oporttiit  anteferri,itd  Vropheta  DEI,  cjrfiito  pr&ferri  dehuit  ^faluti.   Cui  non 
exiguum  ■viituumfed vitx  fua  omne fuhfidium  exifimanda  efl  detuliffe ,  qutt  ni  • 
hilnliqttit ttbi:tii?n  h.ifpitaUs^^vt totum  daret:  tamjidelis,vt cito  crederet.  Ergo 
vidua  ahjiineiit  corporis  no  tanttim  dtfnittir^edvirtute  defignatur,cuiprAceptA 
non  du  i  '■:  fd  Apnlhlifs  tnbnit.  E  c  paulo  p  oft.  NecfoU  tamen  cafitas  corporis 
'vida&fortitudo  cffdi/iitgna  ef  'vberrima  difcipltna  virtutis,quxin  operihtts 
bonis  tefiimoniitm  hxbeatjifihos  edHCj.uent,fi  hofpitio  receperit,ftfanclorum  pe- 
des  Utierit  ,fttriouUtionem  patientihm  fihmintfirauent  ,fipeflremo  omne  opus 
bomimfueritffihfecuta.   Vides,quam  mtiltas  comprehenderit  virtutum  dtfcipli- 
nas  ?  Primopietatis  o-fficium  ,fecundo  hojpitalitatisjiudtum ,  dr  humilitatisohje- 
quium.  Tertio,  mifericordi&  mini[lerium,liheralitatifj^fuhfidium,adfummami 
omnis  executienem  honi  operisflagttautt.  Et  ideo  adolefeenttores  deuitandas pu- 
tat,eo  quodnon  valeant tant&opera  implere virtutis  Si  dicas,cibi  non  fuppe- 
terc  tantas  opes ,  vt  effe  hberalis  polTis  m  pauperes.  Refpondec  paulo 
poft  ipfc  Ambrosivs.  Liheralttas  non  cumtilopatnmonij^fed  Urgttatis  defi- 
nituraffeciu.   Deni^ Domintca  voce  lila  vidua  omnihu^s  antefertur ,  dequa di-  Lucii.j. 
Bum  eji.  Fidua  hdcplus  omnihus  mifit ,  in  qua  moraltter  Dominas  infituit  vni- 
ucrfos',  ne  quis  a  coliatione  miniflerij  paupertatis  pudore  reuocetur ,  necfihi  diuites 
bUndtantur,quodpliis  vtdeanturconferre,quampauperes.  Vherier  efi  enim  num-  -v 
mtts  eparuo ,  quam  tlHfaurtts  e  rnaximo ,  quia  non  quantum  detur,fid  quantum 
refideat,expedttur.Nemo  plus  trihuttquam  qtii  nihilfiht  reltnquit.  ^uidtudiuei  • 
egeni  comparatione  te  iaBas  ?  O"  etim  tota  oneris  auropretvjfam  per  humum  tra- 
hens  veflem,quafiinfenor  tuis  ^p^rua  diuitiis ,  honorari  deflderas^quia  inopem 
collatione  vicifti  ?  Spumant  mufta  dumferuent ,  nec  damnum  putat  agricola  qtiod 
defluxent.Gementihm  areis  dum  cxditur  mefiisfiumenta  defodtuntfeddeficien' 
tibtis  meffthus,^  mn  deficit  hydria  defarina  &plena  olei  tefia  defudat.  Exinaniuit  j.Reg.  17. 
Umen doHa dimtftmficcitas,cum vidmpnftxi/iftlum olemum redundaxet.  Naif, i.' 

Rrr     5         ergo 


^az  •  V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

ergo qmdf/ijlidio  ex^tut^yfedqmnttm  daictime conferas  <tflimandH/K  esi.  Dt- 
ntcjue  ntdUfltis  trihutt ,  tjuarn  ilU  qus.de  fiiiorum  dimentU  fauit  Prot/hetam:^ 
ideo  qma  n^iHapha  contuUt  ynulla  fhnmeruit.-Hitc  moraliter.  Nec  myJlicetA- 
men  defpexerii  hanc  midterem  in  g^T^fhyUcium  duo  era  mittentem.   <JMa- 

.'  ^  gnapk'fiefimina,qu£diuinoiudtciomerut(omnibitianteferri.   IcaAmbro- 

fius.  • 

V I.  Proprietas eft ,  vt qu;r  hofpitiilitati , aliifq;  mirericordiaj operi- 
bus  vacare  non  poteft ,  c^mxxiere 'vidna eH ,  c^ defoUta ,  id  cit ,  pauper ,  Sc 
dcftituta  omni  przfidio  iiumano,nliorum ,  nepocum ,  amicorum ,  (vt 
erantfere ,  qus  e  ludieis  autgentilibus  conuertebantur  ad  Chnftum,) 

i.Tim.  s.y      muetur  ab  EccIeaa.aliif^^eGhriftianis.  Hoccnimfjgmficantillaver- 

Ib.  1«.  ba  Apoftoli.   Viduits  honora,  qum, 'vere  "vidutnfunt.  Etrurfum.  Siquiiautem 

fidelis  habet  viduasfubmtmftret  tttis ,  dr  non  grauetur  Ecclcfa  ,vjt  tts  qua  vere 

H.ep  >t.         'vidtixfuntf<ffici.xt.  Sic  S.  HiERONYiMv  s  ad  Ageruchinm.  Scriptumeft. 

^"^ftion.iQ     ^^^ '  Honora  viduas ,  qu,i  ■vere  uiduafunt ,  hoc  eft ,  qtid omni  fiorum  auxiho  de- 

,Deutct.q-+5-  Jlttutxfmt-.quamanihmfiis Uborarenonpofiint,qiMspatipertas dcbti:tat,£tas- 

queconfictt,  qutbns  D  E  FSftes  eft ,  f^  omneopus  oratio.   Ex quod.itur intclligi, 

adolefcentuUs  viduas  excefttshts ,  quas  excufat  infrmitas ,  velfiw  Ubori,  velh- 

i.  Tim.5.17-     berorum acpropinqtwrum  mimfteriodelegari.  Honoraftteminpr^fntiarum^vei 
pro  eleemofyna  ,^clpro  munere  acapitur  ,vt  eft  tHud.   Preshyteri dupltci  hone- 

Mitth.  i;.i5-  redtgnihabeantur,maximequiUborant  in  verbo  (Jrdecirina.  EttnEuangelw 
Damirms differit mandattim U'gis,in quo dicitur.  Honorapatrem tui4m,&ma- 
trem  tuam,non  in  verborum  fono,qui  tnopiamparenttmc  a(fa  poteft  aduUttone 
ffvftrari,fdtnvtBtis.neceffariisminiftrandiidebereinteUtgi:iiibcntecnimDo- 
tntno,vtJilq  alerent  parentespauperes,^  rcdderent  henefictafemhtM  qtfa  parmili 
acceperant ,  Scrthg.  (^  Pharifri  e  contrariodocebantflioSyC^c.  St  ergo  Apoftoltu 
pauperes  viduas,  eas  tamen,  quA  adolefcntuUfunt ,  ^  nu/U  debtlttatefrangurt- 
tur,cegit  fuis  manibus  Uborare  ,ne  grauetur  Ecclefa ,  (^  pofftt  ann^s  vtduasftt- 
ftentare : qttaexcufationevtettir qttte.mundi  opibtis  afflmt ,quiipoteft  etiamaHis 
miniftrare  -,  ef  de  tniquo  mammona  fthi  facere  amicos ,  qm  pojfnt  eam  in 
dterna  tahernacuU  rectpere  ?  Hucufque  ille.  Inter  cstera autem monet 

A.C.19.  S.  Ambros  I  V  sinfinelibrirecundi  deOfficiis,F^^»^flV/;^?4  (//<?  r^^- 

denda.  Illudfane,  inqvnt,diligenter  tueftdum  eft,vt depoftaFtduarum  inteme- 
,rata  maneant ,  firte  vlU  fertientur  offenftone  :  nec  folum  vtduarum ,  fedetiam 
emnium.  Eides emmexhibendaomnihu-s ,  fedmaioreji  viduarum  catf„c^pu~ 

iMachj.        pillorum,   Demquchocfobviduartimnomine ,ficut trf lihrn Machahacrumle^ 

mtts , commendatum templo omne feruatum eft.  N.tm ctim indicium f-Mtmef 

fet pecuniarum ,  qttas  in  templo  Hierdfoljmis  maximas  reperiri  peffe  Stmonne- 

farim  i^ntiecho  regiprodtdtt ,  miffm  in  HterufalcmHeliodorus  adtemplum 

■^nif.  Tttm  facerdes  dixit  depjita  ejfe  }^idmr»m  (Jr- pupillortim.  ^^cum 

T-r  ,    ■  -  uclio- 


S     T     A     T     V     S;  5^5 

Melisdoruitrepittmire  'uellet ficerdotes mte dure i&Etaueruntfe ^&c.  Tttm 
fubito  apparuit  Hdiodoro  terribtlis  ei}ues,&  dijduo  itmenes ,  ejui  vtrnque  expar- 
tepgelUhantfacrilegttm ,  &c.  Seruands.  eji  igitur  ,fiUj,  defofttisfides.  Egregie 
hinc  -ucfrum  enitefit  mimferium  ffufiepta  imprefftovotentis ,  quxm  njel  viduA 
^rlorplMni  tokrarenon-que/rj.  Ecckfi^fdjifidio  cohibeatrir.Snhhck  dc'mdc':s- 
ccns  exemplum  Ticineniis  Eccledx  ,  qux  vidu^  depofkum  dcfen-  i 

dit.  QuomodoautemViduaaliquaopuienra  &copiofaverevidua&  - 
defolataeflepoflitfalrerafpiruuaUterjlegeS.  Auguftinum epift.  izi- 
adProbam.,iafiae,  • 

VII.pAoi»RiXTASeft,vrparentes  uioscolat,&  fi  liberos  adhuc" 
habct,illosnonnegligat.  Nam & de hac re eas admonuit  Apoftolus. Si  i.Timr.if^^ 
aua,zit,autem  viduafi'li0s,aui-  nepfltes  hdet  jdifiat  primum  domumfitam^regere 
&mtituxmv!cemreddere paretitibit^s :  hoc  enim  acceptum  eficoramD  E'0.  Et 
infra..  Siquis autemfimum ,  & maxime domefiicorum  curam  non  hahet,fidem  ib.8. 
negauit ,& efi infideli dctertor.  Vnde  Ambrosivs  libro  fxpe  citatoad  ^.«IftVidais--' 
h*ec  verba  Pauli  refpiciens.  /^Wf  &aduertiiur,  inquit,  vtrumquepietatii 
nfi^sci.r/ntniffedehere^vtfiliosdiligcit^pareTrtibuideferat.  Ifa  dum  ohfiquium 
parentih:tsretiendit ,  magijhrium  exercet  infilivs  ,fiucj^  tpfa  remuneratur  efiiciOi 
cum  idq:iodalii.s  defrtfihiproficit.  Hot  enim  aaepfum  efi  coram  DE  0.  Etin. 
fin  e.  F/daa  velut  c:ncril:s  vcierans  f^itendiis  cafitetis ,  etfi  coniugij  arma  depo- 
nat,  drmus  tamen  toiitis p.icem gtibernat ,  & fiivehendii  oneribtts  otiofa,  ma- 
rrtandis  tamen  iunioribti-s  prouida,  vbi  cultas  vtilior,  vhifiucfus  vheriorfit, 
quarum  copulam  apttorem  fi-nili  gratiitate  dificnit.  Itaqne  fi  maturioribi*s, 
quam  iumanbu.s  committitur  ager ,  curputes  vtilioremnuptdm  ej]e,q{fAmvi- 
duam  ? 

VIII.  PROPRiETAS,vt  fi  viduaadhucadolefcentulafitjnonfc- 
iiex,aur  annis  matuia,  ad  fecundas  nuptas  accedat.  Ita  Apoftolus  loco 
citato.  K^doiefientiores autemviduiu,tnqait ,deuitit:  Cumenim  luxuriatA iXim %.\i, 
fuerint  in  Chrifio ,  nubcre  volunt ,  habentes  dnmnationem ,  quia  primamfidem 
irrttamfecertint  \(imtdauteni  &otiofi&  dificunt  circttire  domos:  nonfilum  otiofin, 
fid & verbofa , &ctiriofiJi}qutnies  quamn  oportet.  Volo ergo iuniores fittbere, 
Jlissprocreare,  matresf>imilixsejfe,nulla?n  occafionem  dare aduerfiiriimatediBt 
ff^atis.  lam  entm  q-ujidam comerficfimtretr^o  Satmam.  Q_U2  autcm  verbis 
jnis  Apoftolicis  fubjeaalitfcntcntia,accurateexponuntS.  Patres,vt 
SvPIieron.ad Saluinam.  Vr:deiUud,2i\t,Apofioli\qmdforn!cationismitain- 1  Twiyi^- 
didgerecompellittfrfiHhensadTimethettm.Voloadoiefrenttilasnuhere.filiospro- 
cre!ire,matresfismiiiai  effe,  nnlltm  occafionednre  aduerfiario  malediciiaufix.  Cur 
indtdferit,fiatimfiubiec'rt.  inm  cnim  quxdam  dccUnauerunt  pofi  Sai/tnam.  Ex  quo 
tntelligimw  tllum  nonfiantibus  coronifidiacenttbns  manuporrigcre.  Videqtdi- 
kafintfettindx  mAtnmoma,qudilu^mmbw.friiferutur,quiit  declmauerutquitdt 

nA 


504  V  I  D  V  I  T  A  T  I  S 

fofl  Satatfant.  Idso  adolefcentuU  vidua,  qux  nonfefotefi  continere^.velnon  vulff 
mAritumpotiui  accipiat,  quam  diaholum.  Pulchr&  nimirum  ^  dppetenda  res  qu£ 
Satan£  comparattonefafctpitur,  d^c.  ^dergo  mirufi&  kfciuientihus  viduis, 

t  .Tim. j,  /i.  de  quihm  w  alio  loco  Apoflohts  dixerat,cum  iHxuria.t<efuerwt  in  Chrijlo  nuhere 
volunt-,hnhentes  daranationem ,  qninprimam  fdem  trritam  fecerunt ,  concejft 
dtgamiLt  pr£cefta  non  hona ,  itafecundum  indulgens  maritum ,  vt  &  tertium,fi 
liheret  ettam  vicefmum :  vtfctrentfihi  non  tam  viros  datos,quam  adulteros  am- 

H.ep.ii.  putatos?Et  ad.  Ageruchiam.  SinguU tefirnonij  verha  trattandafunt  Volo-^n- 
qtiit,adolcfcentulas  nubere ,  cttr  qimfo  ?  quia  nolo  adolefcentidas  formcart.  Pro- 
crearejilios.  quam  o  h  caufam  ?  Ne  metttpirtm  ex  adulterioflios  necare  cogantur. 
CMatresfamiltas  ejje ,  quareohfecro  ?  quia  multo  tolerahtlit^^ eB  dtgamam  ejje, 
quam  (cortum :  c^Jecundum  hahere  virum,quamplures  adidteros .  tn  altero  enim 
7Hiferiarumconfolatio,inalteropoenapeccattefi.  Sequttur,nuUamoccafionemda- 
re  aduerfano  maledtcit  grati&,in  qus  hrein,accin£io^pr£cepto  multafimulmoni- 
ta  continentur.  'Nepropofitum  vttx  exquifitiorculttis  inftmct.  Ne  oculorttm  nu- 
tm,^  hiUrttate  vulttts  tu»enu?n  pof  fe greges  trahat.  Ne  aliud  verho,  altudha- 
hitupolltceatur^cr-  contteniat  illt  verficuhvs  tJle  vulgatits.  Rifit  dr  argutopromtfit 
ecello.  At^  vt  omnes  nuhendt  cauftts  hreuifermoneconcluderet,  cttr  hocpr&cefif 
fetoftendttdtcens.  lamenim  qtixdam  ahicrunt  retropoft Satanam.  ideoergofe- 
cunda ,  dffi  nccejfe  eU  tertia  incontinentthM  apertt  matrimonia ,  vt  a  Satana 
ahftrahat :  vt  magii  midterem  qudictina,  vtro  iunclitm  faciat  ejje,  quam  diaholo. 

A.dc^d.        EodemcoIlimantverbaS.AMBRosn,licetilleexeiTiplo  Annajoften- 

bono  viduit.     dagmelius  cfTe  adolefcentem  Feminam  non  nubere  fecundo.  ideo ,  in- 

cap  8.  quit ,  Apoftolfti adolefcentiores  deuitandas putat,eo  qtiod  mn  valiant  tantx  ope- 

raimplere  virtutis  (qu2  lcilicet  Apoftolus  ab  eis  requint)  Etentm  victna. 
efi  Upfibtu  adolefcentta,quia  variarum  xfitts  ctipidttatttmjeruore  calentis  inflam- 
matAtatis,hont^do£lorisefimateriamarcerepeccati.  Prima  enim  inftitutionit 
difciplina  eft,  culpam  auertere,fecunda  vtrtutem  infundere.  Tamen  cum  fctuerit 

Luc. z .  Apoftolus.  i^nnam  illam  ah  adolefcentia  oclogenariam  viduam  dominicorum 

operum  extitt([e  pr&nunciam,,  nonputo  quodtttniores  reuocandas  putarit  a  vidui- 
tatis  affeEiu>,maxime  cum  dtxerit.  Mehm  eft  nuhere,quam  vri.  Nam  vti^pro  re- 
medto  nuptias  fuafit ,  vt  periturafanetur :  nonproele£iione  pr£fcripfit,  cafia  (Jr 
continens  quidfequatur.  <^hud  emm  eftfuhuenire  Uhenti ,  aUudfuadere  vir- 
tttH. 

V I II.  Pr o p RiE T  A s  eft ,  vtin  omnibus bonis  operibus  fuis  caueat 

F.ep.i.c.i?.  avanagloria,de  qua  pra:clare  Viduam  Gallam  monuitB.  Fvlgen- 
rivs.  In  omniht^ ,  ait ,  operihut  bonis,caue  ne  Utidis  htiman<e  deftdeno  ventile- 
ris;Utidari  quippe  tn  bonis  operihta  dehes  ,fed  tn  eo  quod  eperarii,  homimm  Uu- 
des  expeBare  non  dehes.Laudet  te  quidem  humana  Unguaffedtu  Uudem  afoloBeo 
defidera.Atq^  itafiet.vtdum  tu  laudem  ah  hominenon  qu&fieris,  DEFS  Uudetur 
■>  ''^    ■"  -  inope- 


^S     T     A     T     V     S.  505:     . 

in  operthft*  tuls.  Memento ,  qmliter  nohis  'Dontinm  interdicat ,  ne  iu(litiam  no~ 
flrAmUuduhumanafaciAmuiohtentudicens.AttenditCynefaciatlstuJlitiamve-  Mitth.<.r, 
flramceramhomintbui ,vt iiideamini  aheis.-alioquin  mercedemnen  hahehitis 
ApudPatrem  xiefirum ,  qut  in  caslu  eU.   Cum  ergo  dicit,  vt  attendamm,nefacia  - 
mu^  tufiitiam  nojlram  coram  hominihtts,  vt  videamur  aheis,^  iterum  iuhet,  vt 
lux  noftra  luceatcoram  hominihtts,nunquidcontrartafr£cepit?ahJit.SedJiciuhet  Matih.  5. 1«. 
operahonaJierijVtno»  nofipfos,fedDeumveUmttsinnoJlra  operattonelaudari. 
Et  infra.  Injludioergo  honorumoj>erum,dtlaudii humanAcontemptu,cauene  c'.'». 
honum,quodfacis,nongratiA  D  E  I,fedtu<e  velis afpgnare virtuti.  Imofirmiter 
tene,nullamttbifacultatem  inejjepojje  honx  voluntatis,aut  operii,  nifiidgratuit9 
munere dtuindmtferatignis acceperis.  Scito ergoDeumin  te  operartdrvelleper- 
ficerepro  bonavoluntate.  proinde  cum  timore  dr  tremore  tuam  falutem  opera- 
re,&c.  Necquia  dixi,nihiltedeherepropri^ajJignare  virtuti'ideoiihte(ldedi-  ct», 
uina  virfute  acpetate  in  altquo  dtffidendum .  Ftdelis  entm  efl  Deus  in  verhisfuis, 
&  SanHus  in  omnihus  operthutfuis.  Tiec  tihi  auxiltum  denegat  in  hocfeculo ,  nec 
WAmiumfubtrahet  tnfuturo.  Ne tgitur amtttas cofidentiam  tuam,qux  magnam  ^eb.  to.jj. 
habetremunerationem. 

ViD  EDeStatuVirginitatisMonachorum  &  Vouentium.  Etin 
VjRiDAR-ioDeCaftitate. 


DE    VI  RGINITATIS 

S     T     A     T     V. 

C     A     P    V    T       1. 

T)e  nomine  '<£  definitione  yirginitatis. 

Irginitat  I  Sjvel  Virginis  nomen  B.I  s  i  d  o  R  v  s  duode- 
cimoOriginum,&SERvivsinMaronemdeducuntavi- 
riditate.S.FvL G  e n t  ivs  v ero a virtute ,  cuius  verba funt F.ep.j.c. #. 
in epiftolaad Probam , de  Virginitate.  Virginufi quisveUt 
dtUgenter  confiderare  vocabutum,ex  virtutis  intteniet  nomine  deriuatum .  Virgo 
enim  dicitur,quifivirago.  Viraginem  vero  Scrifturafancia  non  oh  aUudvoca- 
tam dicit ,(inGencii) nifi quiade virofitmptaeft.  Itaqttecum  virginis nomen (ii0'-ij' 
ex  nomine  viri  defcenderit,quis  duhitet,  quod  vir  a  virtute  vocatttsfit  ?  Qyo  d 
addefinitioneraattinet,fciendumeftVirginitatem,quavirtuscftmo- 
ralis ,  dupliciter  pofte  a  nobis  confiderari.  Primo ,  vt  fpecies  Tempe- 
rantiz  eft,&:tuc  non  eft  aliud  quam  virtus,per  quam  firmo  animi  pro- 
pofito  abftiiiemus  ab  omni  ailu  Venereo  &  illibatam  corporis  purita- 

Sff        ten» 


5o6  V  I  R  G  I  N  r  T  A  S. 

tcm,integricatemqueconreruamus,  iuxtailludS.  Ambrosii  librode- 
V 1  rgi  ni b us .  Ctijitroi  VtrgindU  e(l  expers contigtonntntegritas.  Per  in t egri- 
tatemaucem  corpons  nitelligimus  eam,quaE  pcr  nullam  voluntanam 
obrcccnitatcm  violarafit:  namqui  in  fomno  contra  voluntatempol- 
luitur,nonamittitcontinuo  integritatem  corporis.  VndeS.  Avcv- 

A<«,i8.&  ij.  sTiNvs  IibrodeciuitateDEipnmoitarcrjbic.  £lutsfs.na.mente  mtaue- 
ritje  perdere pudicittam  ,Jtforte  tn  apprehenft  'uel  opprejfa  carnefua  exercea- 
tur (jr expkatitr volKntatenonfta ? Et mtra.  Si tlla concupifenttalts tnobedten- 
tia ,  cju^  adkm'  in  memhris  morihundts  hahttat ,  pr.tter  nojira  'voluntati*  lcgcm 
quaflegcfua  motietsir.  ^uanto  magl^s&hf^  culpa  eji  in  corpore  non  confntientU, 
fahj~^  culpa  efr  in  corpore  dorniientu  ?■ 

Sec  vNDopoteilconiiderari,  vt  fpecies  Rcligionis  eTt,quod  5t 
quandoideiTiiproporitum  iirmum  abllinendi  ab  omm  Venereoadtu 
Deo  c.onlecratur pcryotum , vt facjunt omnes  religiofi ,  &alij.   Yn^c 

A.,e.s,&u.  5;_  ^v  GVSTiNVS  libro  dc  Sandia  Virginitate.  Per  Virgiutt,ucmiKte<i;i- 
tfis carnis ipf  Creatoriantmx, &,carnis vGueturi confcruturferuatur.  F t inh a. 
Tiec  ncs  hoc  m  Vtrgtni'''Uipradicamui,ijuodvirgtncsfnt,  (edquodDce  dtcatitftx 
cpntirfe»ii.iVtrgmes.Y)c\\2iC  VirguiicateDeo  conlecrata  intelligitur  il- 
lud  dicliuii  Ch  rifti .  Sunt  Eunuchi,quifeipfos  cafraueruntprof>ter  regnum  coi- 
loruin.   ^jupoteft  capere,captat.   ItaenimintellexeruntS.Parres.S.Epi- 

E.hasr.5».  p  H  A  N  i  V  s  de  hxrchYAcliomm. ^utnam,mqmt,htfuertnt,<^uifcafraffe- 
riintpropter  regnum  ccelorum,nif generoji  ApoJloli,ac  monaftcarn  ■vitam  degen- 
tes,iJt  detncepszitrgines.  Et  infra.  Pofttpfsvero  Apofloles  quot mtlhainmun- 
dofvlitariam  vttam  agentes,&  a  mona;1erits,CT  virgtnets  conuentihui  hutm  cer- 
tamtntsglortam ahflukrunt ?  At  monachorum  caflratio ,  non eft  fimplex 
a Venereis , ^t6.  continentiaper votum Dca prcmifla. 

H.inMattV  Et S. HiERoN Y Mvs in conimentario  huiusloci.  Vnufjuifcjue ,2.itr 

confderet vtres  fuas ,  vtrnm  pojft  virginalia  tmplere  prxcepta.  K  t  quaj  funt 
pra£ceptavirginalia,ni(iobIigatio  non  nubeiidi.qua;,  fine  votonuUa 
eft.^^Etlibroinlouinianumfecundodicitjeoscaftrare  feipibs,quitem- 
plum  fe  Deo  puriftlmum  &  holocauftum  Deo  acceptiftlmum  ofFe- 
runt :  vbi  quoque  ca'libatum  Deo  deuotum  caftrationem  vocat.  S. 

A.c.jo..  AvGvsTiNvs  de  S.  Virginitatealludens  ad  huncloeum,vbiDomi- 

nusdecaftrationeifta  voluntariaait.  .^itipotefi capere,capiat.  Vesetiam, 
mqmtyCfut hsr nondu?» vout/iu,cfui potcfiu capere captte.  Denique  &  S.FvL- 

^* ^'  G E N T I vs  libro de fide ad P cttum. ^tf^ufs,mquit,/etpjumcafraueritpr*- 

pterreqnum  cotlorum ,  c^in  cordefuo  continenttam  Dee  voiierit  ,faut  vir  vxs- 
rem  accipere  « ■.«  ruyher  nu  bere  vcinerit  ,Jecundiim  Apofloit  fententiam  damna- 
tionem  hahehit ,  qitig.  prtmam  fidem  trritamfectt.  vbi  iUud  ('E  T }  ad  explica- 
Ciuncm  pcrtlncre  uou  dubium.eil.. 

Cai 


V  I  Pv  G  I  N  I  T  A  S.  pr 

C     A     P     V     T        11. 

T>e  dignttate  O*  frj^Jiantta.  yirgimtutis. 

TAn  T  I  fccerc  S.Patres  Virtutem  Virginitatis.maximeautem 
.  Deoper  Votum  dicatam, vt iritegros  libros ,  tradatus ,  vel proli- 
xas  epiftolas  de  ea  ediderint ,  vt  Cyprianus ,  Bafilius ,  Athanaiuis, Am- 
brorius,  Damafus ,  Gregonus  Nazianzenus  &  NylFenus,  Auguftinus, 
Fulgcntius,alij. 

S.Martialis  ex  yi.Chriftidifcipulis  vnus  itadeea  fcribitadMc ? 
Tolofanos.  VltrA  hunc gradttm  f coniugalemj  homini  licite  concejfum ,  w- 
duitatem  in  pramio  maiort  cenfittuit :  fed  ^  terttum  exceUentem gradum  hone- 
fiatii  {Dominus  )  in  Firginitate  nobis  demonfirmit  perfeclum  ,c^peromnia(i- 
milem angelica digmtatt.  Adquem tnaitabatnasdtcens.  Non  omnescapunt  ver-  Matth.  19.  n,. 
humhocfedquipoteH  caperecipiat. 

S.  Ignativ  s  adTarfenfes.  Easejux  inVirgtnitatedeguntinfretioha-  i.ep.7  &>■ 
hete  velutt  Chrifii  Sacerdotes  viduof  i»  p>udfcitia  permanentes ,  vi  altare  D  E I. 
Et  ad  P h i lad elp hie n(es.  Vxores  maritisfuhdititfint in  ttmore  Dei :  virgines 
Chrifio  tnpuntate,nen  abominantes  nuptias ,  fed  td  cfuod  prxfiantim  eH  ample- 
£ientes,  non  tn  calumniamatrimonif  ,ftd,vt  Uberiortbtt^s  antmts  diuin<x  legis  me- 
dyt.i.tiont  vacent.  Et  ad  Heronera.  Virgincsferua,  vt pretieja,  Chrtjii  me-  id.ep.i^ 
ntlia. 

S.Cyprianvs  dedifciplina&habituVirgiftum.  Cttmcafidperfeue' 
ratis  ^  Virgines,  xngclis  Dei  ejfis  ^ecjuales :  tantum  maneat  c^  duretfoltda  Vtrgi- 
mtits,(^vtcaepttforttter,tugiterperfptieret.Y.x.  de  howoV  \x<^\c:\i\x.Vtrgtnitas 
C^  conttnentia  extra  tus  omne funf.nihil  advirqinitatem  de  matrimoniorum  le- 
gihu$pertinet,altitudinefua  trmfendit  omnes.  Vtrginitas  aqiiatfeangelis:five- 
ro^exquiramus,etiam  cxcedit ,  dum  in  carne  iu^at.i  vi^oriam  etiam  contra  nt- 
ttiram  refert,quam  non  habent  angeli  Virginttas  quidefi  dliud,  quamfuturA  vi- 
tArr.editatto? 

S.Athanasivs  hbro de Virginitate extremo.  0 virginitas opulen ■ 
tii  tndeficiens,corona  ttnmarccffthilis ,temp!um  DEl,  domictlium  Sptrittts  San- 
B^,margaritafpeciofi  vulgoinconjpicua  ,gaudtum  Trophetarum^gloriattOK^pB- 
(iolortim,Angelorum  vita,San^orumcorona.  S.  B a s  i  L i v  s  hbn de  vera  Vir- 
gmitateinirio.cJ7/^^;?«wz  reueraqutddamacprMlarumVirgini:asefi,quA,vt 
totumfimtdexplicem  iwminem  incorrupttbilt  Deofimtiitmumfacit.  Hxc  autem 
profe£to nonkcorporihfis  ad  animas  manat  ,fedcum  incorporalis anim.apropria 
dr priecipuafit,etus pretiofijfma  integritate  corpora  quo^  tncorruptaferuantur. 
Et  multo  poft.  Cum  inter catera maTnnm qtttddam  c^Jplendidtjfmum  Virgi- 
rutas  inteiltgatur,regenerationis  etta  at^  incorrupttbtlts  vitafeme  e(fe  quoddim 
purifftmumcermtur.Si  etftm  tn  refurreSltoneneg^  nuhent,neg^  nubentur,fedfunt 

Sff    2.         ficut 


yoS  V  I  R  G  I  N  I  T  A  S. 

Jicutmgeli-,  ejjiciunturjilij  DEI.  Et  hi^rofeBotqui  virginitntem  feruant ,(iK^eli' 
funt,c^ui  viuentes  in  cnrne  corruptibtli  mortdium  vitam  illuftrando  tuentur,  an  - 
geltg^funt,  non  ohfcuri  diqui  ,fedfane  illujlres  atque nohtltjftmi.  S .  G  R  E  c  o  R . 
Nazianzenus  in  carmine  de  Virfjinitate. 

S  ALV  EVtrgimtas  dimnotraditadono, 
CMater  inoffenfx.  vit£,  bona  maximafundens, 
Chrifitpars ,  ^  (piritibm  fociatafupernis, 
Jgnaris  thalami. 

Ip.tora.i.        S.E  p  H  R  >t  M  fermone  de  Virgjnitate.iS^f  Virginitate  &  animitfan^lificatio- 

j.Cor,7.  jj.  Yie^a,  Paulo  Apofolo  optimo  ccjiliario  omnes  docemur ,  cfuippe  qui  Vfrgtnitatisgra- 
dum  ^prajiantiorem  d^Juperiorem  mundo  arbitrattir.  Nam  qtd  vxorem  habet, 
inqtdt  Apoftelu^Jolicitus  ejl  quomodoplaceat  vxori:  at  qtii  tn  Virginitate  perma- 
net,cogttat  qtii&fint  Domtni,&  quomodoplaceat  et.   lila  curafipe  ahducit  adpae- 

A.C.I..  mm,hxc  veroinvitam  ducitxternam.  S.  Ambrosivs  ad  Virginemla- 

pfam.£r'«^  Virgo  inparadifo  DEI,vtiqtie  interfiores  Ecc[e(i<e.  erasjponfa  Chri- 

Pfal.^7.i4.  ft^eras temphm  DEI,  eras  hahitaculum  Spirittts  SanBt.  Incedebas  tn  Ecclejia, 
tanqtiam  columha  illa,de qtta  Jcripum  ejl.  Pennx  columbx  deargentatx,  (^pojle- 
iriorador(ictusinpalli}reauri.Spkndehas,vtargetum,fulgey'as,vtatirum,quan- 
do  cumjincera  confcientiaprocedebas.  Eras  tanquamjiella  in  manu  Domini.  E  t 

A.lib.io.ep.  «I.  inepiftolaad  Siricium  Papam.  Bonttm cmtgtum ,per qiiodefi inuentapojle- 
titasfucceffionis  httmans,  ,fedmelior  Virginitas  ,per  quam  regnt  coeleftii  hxredi- 
tas  acquifita,  &  cceleftum  meritorum  repertafuccejfto .  Per  muiierem  cura  fuccef- 
Jit,per  virginemfilus  ettcnit.  Denique fpectde fibi  donum  Virginitatis  Chriftm 
€legit,(jr  tntegritatis  mtmtis  exhibuitt,  at^  tpfe  repr/efentamt ,  quod  elegit  tn  ma- 
/rf.Et.lib.ideVirginibus.  Nemo  mtreturfe  angelis  comparentur^qu&angeio- 
Yum Dominocopulantttr.  S  v  l  p  i  x  i  v  s  i'n  i.  Dialogo.  Beatafpecies,  df  Deo di- 

H. ep. iC.  g„^^  jjijjji gyfjjff Ytrginitati eft comparandtm.  S.HifRONYM^sadE ufto- 
chiumjde  cuftodia  Virginitatis.  J'/';?»/^  Chrifii,arcaeftteftam€ntt,tntrinfe- 
cus  cjr  extrinfectu  deattrata^ctiftos  legis  Domint.  Super  hoc propitiaterium,  quafi 

id.kb.  I.  fuper  Chertthimfedere vult  Domii7us.Y.t3.d\iCx(xis  louinianum.  CerteRoma- 
nft^poptdiis  quanto  honore  Vtrginesfemper  habttertt,htnc  apparet,quod  Confules, 
dr  Imperatores ,  vt  tn  ctirrihtn  triumphantes ,  qui  defitperatis  genttbtts  trophdit 
referebant ,  & omnis dtgnitatts gradus eii de  via  cederefolituifit.  Ibidem  vero 

C.hom.is,  multaaliagentilium exempla coaceruat. S.Chrysost.  in Genefin. 
Abinitiomundi Virginitas palmamprincipattts accepit.  Cogitadtlecle,quantA 
Virginitatu  dtgnitas,  quamjiihhmii  df  magnapoffejfto ,  df  quxjiipra  humanam 
naturam,  dr  q»A  opw  haheat  manufuperna.  ^uandoquidem  qui  Virginitatem 
alacrtter  arripimt,in  corporeeaagunt,qttx  incorporearumfunt  virtutum.  S.hv- 
G  V  s  T 1 N  V  s  libro  de  S .  Virginitate.  Nulla  carnisfcecunditasfanBa  Virgini- 
tati  etiam  carnis  comparm  potefi.  Neque  enim  &  ipfa ,  qwa  Virginitas  efi  ,fed 

fmti. 


\ 


V  I  R  G  I  N  I  T  A  S.  yo5> 

eniia,  Beo  diata  efl  honortitHr:qu£  Itcet  in  cAmefernetur-fpiritus  tamen  reltgione 
ac  detiotionefertiatur:acfer  hocjpiritalis  efl  eti.xm  'virginitas  corporis ,  qua  vouet 
^fcruitcontinentiafietatii.  Etpaulo  poft.  VtrgtnaUstntegrttM ,  d>"perpiam 
conttnentia  ah  omnt  cocuhitu  tmmunitas,angelicaportio  eH,^tn  carne  corrupti- 
hilt  tncorruptionUperpetuA  medttatio.  Cedat  huic  omnisfoscunditas  carnU,omnis 
•  pudtcitia  coti(gaUs:ilU  non  efl  tnpote(l.ite,illa  no  efl  in  dtermtate.  S.FvLCENT.F.tp.^  .e.>. 
^(iViohzm..TantudicimitsaSancfisnupttis,vhimtbfitquifeconttnerenonpof- 
funt,fanBam  Vtrgtnitatem  meritopottore  dtflare ,  quanttim  dtflant  a  honis  me- 
ltora,ab  humtlthns  celfa ,  a  terrenis  cceleflta ,  a  beatis  beatiora ,  afan£iiifanBiora,a, 
mundis  mundiora ,  a  mortalt  connuhio  immortale  connuhium ,  a  carnefl>iritns,ab 
infirmitate  virttis ,  afoetu  tranfittttxprolis  permanfuri  germinisfru6lui,  a  triba- 
lationefecuritas ,  aperturbattone  tranquillitas  ',a  hono  quodefl  cum  anguflia  mo- 
mentaneum ,melit*s quod efl cum Utitia fimpiternum.  B.  Isidorvs  iunior,  ifid.l.i.c.4«- 
HifpalenrisEpircopuSjde  fummobono.  PrdlatamVirginitatem  eflenu- 
ptiarum  coniugio :  illttd  entm  bonum,  hoc  optimum.  Coniugium  conceffum  efl. 
Virginitas  admonita  tantum  ,  non  tuffa.  Sed  ideo  tantum  admonita ,  quia  ni-  = 
miiexcefa.  _, 

C    A     P    V     T       I  I  I. 

1)f  Troprietattbiij  Vtrtutis  Vtrginitatis. 

|DRiM  A  Proprietas  eft ,  vt  ajque  feructur  in  animo  atque  in  corpore. 

Mulieremm  tnnupta,^virgo,zit  Apoftolus ,  cogitatxqute  Dominifltnt,vt  i.  €0^.7.5+. 
flt fan6iacorpore d^jpirttu.   Ac prius inanimo ,  quam in corpore,  ab ani-    ^ 
moriqaidemnomencIaturamvirtutistrahit.7/.«f,mquitS,BA  sy*-ivs  B.  initio. 
libro  de  vera  Yix^\.nitOitc,profefiononacorportbt*sadanimasmawtf^^cum 
imorporalis  ammx.propria  df  prxctpuafit ,  etus  pretioftfftma  tpM^rttate  corpora. 
quoqueincorrtiptafernantur.  EtS.  Avgvstinvs  deS.'Virginitatc.  J/r«/ 
tntm  nemo impudice  vtttur  corpore,  niflfl>trttuprius concepta  nequitia-,  ita nemo 
pudictttam  fertiat  tn  corpore ,  mfl Jpirttu prittstnftacaflttate.  Etaddit.   Por- 
ro  lutemfipudiatta  comugalis ,  quamuis  cuflodiatttr  tn  carne ,  antmo  tamen  non 
carni tnhtutttr ,  quanto  magts ,  quanto^  honoratitts  in  animi  honis  tlla  continen- 
tta  numeranda  efl  ,qua  tntegrttas  carnisipfi  creatori  anim*  df  carnisvouetur, 
confecratur,/eruatur  ^Quocirca&cdizbolus  tefteB.FvLGENTio  adPro-  Fulg.ep  j.e./j, 
bam,magis  inftdiatur  caftitati  animi  quam  corporis.  CorporalU, inqnit}  ■ 
Virgtnita4,ettam  Beo  dicata,Jivirginitatem  nonferuauertt  cordis,  nihilproderit 
in  corpore  cuflodtta,fl(piritalis  caflttasfuerit  tn  mente  corrupta.Vtram^  dtaholus 
perfequitur  :fedvirginitatem  carnisper  hominemnititurprdripere:cordtsvero 
•\virgtnitatem  perfetpfum  conatur  atiferre. 

II.  Proprietas  eft ,  vt  youcatur  ,&  dicetur  Deo:  Sic  enim  virgo  vere 

Sff    5  '      fanai- 


5IO  V  I  R  G  I  N  I-  T  A  S. 

fanditatem  corpcris  &  fpiritus ,  quam  requirit  ApoftoIus^aiTequipo- 

cerit.  Ita  in  Ecclefia  Deifadum  eft  inde  ab  Apoftolorum  feculo.  S. 

Ign.epu.        Ignativs  adAnnochenos.  Firgmcs,mc^mt,agnofcant,ctnfeipfaiconfi- 

M.c.i.  crmmt.  S.  Ma  r  t  i  a  l  i  s  ad Tolofanos.  Virgo  Valeria Iponfi reguterrefirUy 

fedmelmsjponfi  regis co^lefis ,  ^uxpcr medm  frixdicattonem  ungtnttAtem  men- 

.-■tii  dr  corpbrls  Dei!  deimterat  ,gUdto  decolUta ,  dtim  'uitant  temporalem  contem- 

ff.t,itternmiinuentt.  S.  Cyprianvs  dedifciplma  &:hal3ituVirginum. 

^ii/fe  Chrifo  dicaucrint ,  &  k  carnalt  co-/7ctipifentia  recedetes,iamcarne  quam 

menteje  Deo  vonerint^confumment  opusftum  mignopr&mio  deftnatum,nec  er- 

nan  iam,AUtpUcere cuiqiiam ,  ntfDcmtno  fuo  ftudeant ,  a  cjuo  ^  mercedem  Vir- 

A-lib.j.  ginttatisexpe^ant. S.Ambkosiws  de  Virginibus. St ijuis putat ccnficratio- 

ne  Vtrginttm  mimii genm  humantim^cofideret  quia  'vhipauae,  'vir nn.es, ihi  etiam 

"pauciores  hominesrohi  virginitatiffudia  crehriora,thintimcrun:  quoqhotnintim 

efemaiorem.  Dtfitte,quantM  Alcxandrtn/i,tettufg^  ortentis^c^  Afitcana  Ecclifx 

qtiotannif fiacrare  confiueuerint  .Pauctoreshic  homtnes  prodeunt  (juamtHic  Viriri- 

l.dcS.Virg.  nesconfiecrantur.  CerteS.AvcvsTiN vs  noiiiolumindicatViiginira- 
temDeodicandam  ,vcrumetiamaffirmare  npndubitat,  nifidicerur, 
honore  dignam  non  efle.iYf^  enim  jUicimem,^  ipfi^  qiiid  'v-rgintt^ts  efi,fid 
qtda  Deo  dicata  ef,honoratur,qHde  Iscet  in  carnefieruetur,Jj)ii'i:ui  tamcn  religione 
Ac  deuoticnefieruatur :  acpcr  hoc  fpiritalii  efi  etiarh  vtrginitits  corpo>  is,quam  vo- 
uet  drfiruat  continentiapietatts. 

-111.  Proprietas.  Viiginitas,eiufq;  votumvel  confecratioDeofa(5ta 
«an  pra:cipitur,fed  tan  tum  confulirur.  Hoc  autem  differt  coniilium  a 
pr^cepto,quodhocvifuaobliget:il!udveropoiitum  (itinhominisar- 

H.ep.ii.  bitrioiJfZ7f<>«//////w,inquit  S.  Hi  er  o  n  y  mvs  ad  Euftochium  de  ieiiian- 
da  Virgini6a.te, ihi officrentis arhttrium :  'vhiprdceptttm  daturihi  ncccjfitasefi 

Match.15.  firuientisy'ngit\\x.iiicm  autem  coiulit  Chnftus  apud  Matthxum ,  cum 
^it.Sunt  Eunuchi,quifia£tifiunt  ah  homimhtts,^fiint  Eunuchi^qui  fipfics  caJIrA- 
uerunt  propter  regnum  ccelorum,^jnpPtefl  capere  captat.  Nam  te  fte  S .  A  v  c  v  - 

A.fet.ii.  e  sTiNo,aeprxceptisiuftitia:nonpotcftdici.  £lutpstefifiacere,fiactat,fied 
omniiarhor,qu& nonfecentfittBum honum excindctur.Q.ox\{w\\x. &  S.Paulus 

i.Cor  7i.j.      in  priore  ad  Corinthios  dicens.  Dc Virginihu!  autemprxceptu  Dcmini  ncn 

Oiig.inc.ij.  hahecconfiliumautemdoiH^i. c  aliud tradunt  veteres  Patres.OR i c  e n e s 
in  epiftolam  ad  Romanos.  Ea  qujefiupra  dehitumfiacimtts,  nofiacimusexpr*- 
ceptts .  Verhi  caufi.Virginitas  non  ex  dehttofioluitur,  ne^^  enim^per  praceptum  ex- 
petitur,fidfiipradchttiioffertur.  S.  C y p r i an  v  s  de habitu  Viiginum. Ne^ 
hoi  iuhet  Dorninmfied  hortatur ,  nec  lugum  neceffitatis  imponit ,  quando  manet 
'vsluntatis arhttnii liberum. S.Ambrosivs  libro de Yidnis. ^uipraceptum 
impletierint,dicere poffunt  ferui  tnutilesfiumtts.  ^uoddehuimttsfacere  ,fecimt*s. 

i.w.1^.17.       Hec Vtrgo non  dicit,non  dtcttille,qui bonafiun  vendidit.  £t infra.  ideo^rgoprx- 

ceptum 


V  I  R  G  I  N  I  T  A  S.  fii 

c€ptum  »on  daturyconjiltum  datur^pr^ceptum  enim  caftitatk  ejt,  confilium  inte- 
qritatis.  S.Gregorivsij.  MoiaUum.  Ele£ti  nonnunquamflusjiudent  age-  G  ■  c  9- 
rcquam  eii  dtgnattis  eft  Domtutif  tubere-.carnii  enim  Vtrgtnttaa  nequaquam  luf- 
faeft ,  (ed  tantum  laudata. 

1 V.  Proprietas,  Virgiaitas,  qux  femcldicata  eft  Deo  per  votum,ita 
prxcipitur,vt poft ea non pateat aditus  ad matrmionium.  Vnde  Apo- 
ftolusini  epift.adTimotheumjaffirmatadolefcentioresquardamvi-  iTim.j.  n. 
duas  habere  damnationem ,  qtitaprimamfdcm  trritamfecerint ,  quo  loco 
omnes  omnino4latres  ^^cx  ■primamftdcm ,  nempe  Deo  datam  per  vo- 
tum,intellexerunt votuni  continentia:.  S.Cyprianvs  adPompo-^'      '^^* 
nium  i  ta  fcribit.  Chrtfttt^  Domtntfs  drludex  nofter,cum  TJtrginemfuamfiht  di- 
cdtam.,(*r  fanctitati  fuit  defttnatam  iacere  cum  altero  cernat,quam  indignatur^ 
irafcttur,d^  (juaipasnas  incefiis  hiaufmodt  coniunEliombm  comminatur .''  E  t  in- 
fra.  ^Ji£  hoc crtmenadmi(it,nonmariti ,fed Chrifttadultera  ^.  S.Epipha- 
Nivs  cotra  Apoftolicos.  TradiderunxfandliDEi  Apoftoli  peccatumE.hat.s3. 
eftejpoft  decrctam  Virginitatem  adnuptiasconucrti.  MultadehoC' 
argumento  habes  in  P  AN  A R I  o  noftro  V.  Votorum  violatio. 

V.Proprietas.Virginitas  femelamifla,i"mnquam  recuperaripoteft. 
HanctraditS.BASiLivs  librodeveraVirginitate.Cie/^-raw^jinquierfs, 
fihoc  amittai  patnmontum  tntegernm^  caftitatis  fVirginitatis j  qtiamuiiiUa, 
omniafcias,qu£  dtxi,ccelum^  ac  terras,^  maria ,  c^  ahjftos,tmmefum^  aerem  ■ 
peruagaiafueris,nullahocomninoratione  recuperare  tam  poteris.  ^upenimpa- 
clo,quod,cGrrttptumftn:ele(l,iimincorruptu.  fict  ?  Sln^  ratione,qua  cognouit  z>i- 
rum,(juaftqu<t  non  agnouerit,extftimabttur.  Ptrnitentia  qittde peccatum  relaxari 
certum  eft^zrerti  qu&  corrupta  eft,qttj:ftea  tninoUtaferftatcrit ,  redtntegr&ri  omni- 
nononvalens,dumziii.tt,!ugehtt.'E.tS.  HiERON.adEuftochium,decufto-  H.ep.ti.- 
iii;iYngin\ti.zis.Cauequ.i:f,nequandodeted!cs:DEP'S.Firgoff/-ahelcecidrt,  Amos5'i- 
^  non  e[i,q::ifufittet4.'im .  Audenter  bquar.  Ctirn  oTrmixpoftit  Dett-s  ,fiifittareVir- 
ginem  nopotejipofi  rutnam.  V&lct  quide  Ubtrare  depoenafednon  zihU  ( a  1 .  vale  t^ 
coron£recorr.ypi.l.E.t  S.Ay  G  v  s  t .contraFauftum  Manicha:um.,^i/^;(vif  A.lib.irf.cjr 
ita^dtcit.  SiOTfmtpoteiiscfr Dcuiyficiaty-vtquxfaStafr.ntfacianonfucnnt,  (%it 
•virgcqux  corrupta  eft,nonf^crtt  cori  upta)non  njtdet  h^Jedicere:  Siommpotens 
eftffact.it ,  vt  ea  quA  vera  (unt ,  eo  ipfio  quo  vcrafuntfaljfjint.  Poteji  enimfacere, 
vt  aliqutd  nonJit,quoderat:tunc  enimfacit,vt  nonftt,quando  ideffe  inuenerrt  de 
quoftat:^uis  autedicat,vt  idquod  canon  efi,fiaciat  non  ejfe? ^luicqutdcntm  prx- 
terttH  efi,iam  naefi,quodfi&  de  ipfiofiert  ali^utdpotefi,ndhuc  efi,  de  quo  fiat.  Etfi 
efi,quomodoprateritH.efi?EtS.THoMASin[\imm7!LThc.o\ogiC3L,foixti.oh-  Thi.pq.if.' 
icftio ne.  D  E  VSpotefi reparare chantate amiJfam,er^o  cr  P 'irginitatt: ergope-  ^' 
tefif.vercq? illa qu<e corruptafiuit nonfiuerit  corrupta.  R.eip.  quodcmnem ccrru- 
pmem  mntisd^corporis.  Deta  auferre  p^tefi  hmiiUcrecorrupta, :  hoc  tamen  ab 

eare^ 


a.f. 


jii  V  I  R  G  I  N  I  T  A  S. 

ea  remoueri  non  potent,quodcorruptit  nonfuerit  :ficut  etiam  ab  aUquepeccatort 

auferrenonpoteft,quodpeccAuerit,drquodchxritntemnonamiferit.Subomnipo- 

tentiam  enim  B  E  Inon  cadttaliquid  quod  implicat  contradtBionem  :pr£terita 

autem  nonfmffe.unpluat.   Sicutentm  implicat contradtBtonem  dicere,quodSo- 

P.lib.2.ep.i7.  cratesfedet,&nonfedet,itaquodfedertt,&nonfederit.  Conacur  tamen  B. 
Petrvs  D^miani  Cardinalis  m  epiftola  ad  Deiidenum  Abbatem&: 
Cardinalem  tufe  probare  Deum  poffe  fada  infeda  redderc,  &  fufcita- 
re  Virginem  poft  ruinam,quod  S.Hieronymus  inficiatur ;  quem  lege. 

I .  Cot.7.3».  V  I.Proprietas.  Vc  Virgo  a  miidi  huius  curis  fic  \\):)€iz.Volovo5,\nc\\x\ty 
K^oiko\\is,fnefilicitudtne  effe.^mfme  uxore  ejlfoltcitiueflquA  Domtmfunt, 
quomodopiaceat  Dco.^m  autem  cum  zixore  efi,foluttnseflquAfunt  mundi.  Vn- 
dcS.GREG.Nazianzenusdanspra^cepcaadVirgincs. 

lietihicurarum,  \xvo^\x.,moles  denfiffima  Chrtflum 
Eripiat,quie  velmentem  tnfubltme  volantem 
Detrahtt ,  at^^  humtlt  cvgit fubfdere  terra. 
Nec  velut  tndomttusfolet  tn  certamtnepuUtti 
Currere  calceprocui.ftc  in  dtmrfaferatur 
Menstua,  dra  Chrtftoproculexcidat  omnipotente. 

H.lib.i.  EtS.HiEROK.aduerfusIouimanumexponens  verbadida  Apoftoli. 

Intueamur,  inquit,  cttrarum  Virgtnis.^  maritiL  dtflantias.  Virgo  Domino,mart- 
tus  vxoripUcere  defidcrat,^  vt  vxoriplacextfolictttts  eji  de  tts  quxfunt  mundt, 
qu£  cum  mundo  vtt^  tranfiturafunt :  dr  diutfus  eB ,  in  mult^fctltcetfoltcttudi- 
numpartes,miferiarum^  dtftrallus.  Non  efl  hutus  loci,  addit  nuptiarum  angu- 
jlias  deferibere,dr  quafiin  communibus  locis  rhetorico  exultarefermone  :plenius 
(uper  hac  recontra  Helutdium,^  tn  eo  Ubro ,  quem  adEuflochtumfcnpft,arbttr-or 
tLbfolutum:certe  dr  Tertullianus ,  ctim  adhuc  effet  adolefcens ,  luftt  in  hac  materta, 
^pr&ceptor  meus  GREG.  Na7^anz,enus,virginitatem  (^  nuptias  dijferens,gr<e- 

ch.fub. ^aem.as-verfbusexpUcauit.  Eadem traftans S. Chrys o s t. libro de  Virgiiii- 

<ap  7j-  tate.,^«;« enim,inq\iit,filicitudine qux non nupfit,afficttur ? numpecunta? num 

feruorum?aut  eorum,qut  domeflicas  res  tuentur?aut  agrorum,aut  aharum  rerum? 
ancocispriteJl,auttextortbus,autreUquoferuitio?mininievero;mhiletufmodice- 
gitat  :fedtantttm  idcurat ,  quo  medo  animamfuam  infirticce,  qtiomodofan6ium 
tiludtempbm  exormrepojfit ,  non  iam  capiilis  intexendis  auro ,  vel  margaritis, 
nonfri£iionibtii,aut  pigmentis,non  alio  incommodorurn ,  aut  nequiti<egenere,fed 

tni-n-  tumcorporis,tumSpirttuifan6iitate.  Et paulo poft.  ^digitttr,inquitvtrgo 

muUapertraBans,^  iis  qu£  advitampertinent,difenta  curis,qu£ro  anVirgini- 
tattslaudemretineat  ?  mimme.nam  tjlam  ab  harum  Vtrgintm  choro  exclufifii. 
Ne^^  enim  illud,non  nupfijfe  virginem  confiituit  ,fid  adtdprxterea  opus  efiani- 
mx  integritas ,  tntegritas  inqu&m  ea,quA  nonfieiumprauis  ac  turpibta  voluptatt- 
hui,  ornatu  corporis,  reUquiJque  rebusfuperuacaneis  vacuafit  ,(edterrems  etiam 

curis 


V  I  R  G  I  N  I  T  A  S.  ~  pj 

curit  Uhera. :  nam  mJteaJit,i]uidilliproJit  caflitas  corporU  ?qua?Jti  enim  efl,  Virgi- 
nem  corforefuram  eJfe?Ft  enim  eo  milite  nilturpm  ejfe  queat-,  quiahie£ils  armis 
in  caupona  conterit  otiumiSic  nullum  njirgo  maiitt  dedec-M  conciperefotefl,  quam 
fiterrenii  curis  incuhuerit.  Etenimpropterea  Virginitas  etum  bonum  efl ,  quod 
omnem  extirpat  ex  animo  cauflim  curarum  inanium,  d^  hominem  inducit^vt  to- 
tumfuumfludium  dicet  diuinii  opertbm.  ^uodfi  non  ita  affe5lafit  Virgo,  longe 
eafit  nuptii  inferior,  quippe  qua/pinas  circumfert  in  mimo ,  quibuspurum  ac  coe- 
Uflefemen  opprimitur. 

'C    A    P    V    T       IV. 

De  VtrtutibHS  Virgini  necejfariis. 

■pRi u  A  Virtus  eft FiD E  s  reda in  Deum.  ^ienimflnevxoreefl,ina^\t 

*■  Apo[iohis,felicitus efl qu/e Dominifunt,quomodoplaceat Deo.  Atflnefide,  i.Cor.7^1. 

teAc eodem^impoJsibileeflpkcereDeo.  S.  Cyprianv  s  de  b©nopudici-  Hcb.n.*. 

tix. Pudiciti.i,'xitJratres,co?npL'tunt  ,&cogniti  funtimprimis  diuinnspudor,dr 

prAceptorumfanEla  mcditatio ,  ^  animus propenfUs  adfidem ,  ^  mens  attonita, 

adfacram  reUgionem.  Qva  r  e  Virgines,quales  apuddtuerfas  h£refis,inquit  S . 

HiERON.epift.22,. c^- quales apud impuriftmum Manich&um  efle dicunttir, 

fcorta funt exifiimandx,t>onVirgines.  Ac  mulromagis  Veftales  Virgines 

olimapudRomanoscelebrarx,  Virgines  Vefta:nonfuerunc.   Quan- 

quam  S.  Am b ro s  i v  s  libro  i.  de  Virginibus,& aliis  de  cauiis  eas  ca:tu 

Virginum excludit.  ^luis , mqu.it,mihipratendit Vefix Virgtnesc^ Talladis 

Sacerdotes?  ^mlis  ifia  efi,  non  morumpudicttia,fed  annorum,qu£  non  perpetm- 

tatcfeddtateprxfcrihitur.  VetuUntior  efi  talis  intcgritas ,  cuiits  corrupteUfeniori 

fieruatur  Atati.Ipfidocent  "virgmesfuas  non  debereperfeuerare ,  necpoJfe,qm  Vir- 

ginitatifinem  dederunt.   Sednec  ilUpudica  efi  qu.t  lege  tenetur,dr  ilU  impudica, 

quA  lege  dtmittitur.  0  myfieria,o  mores.  Vbi  necejfitas  imponitur  cafiitati,auclo-^ 

ritas  Uhidmi  datur.  Ita^  nec  cafla  efl,qux  metu  cogitur,  nec  honefla,qu£  mercede 

conducitur.   Confertmtur  immunitates ,  ojferuntur  precia :  quafl  non  hoc  maxi- 

mum  petukhtiitfit  indicium ,  caflitatem  vendere. 

1 1.  Virtus  eft  H  V  M I L I T  A  '^.Cnm  Chriflianis  omnihuf,zit  S.  Av  g  v  s  t  i- 
Nvs  in  libro  de  S.  ^it^mit^tc ,cuflodiendaflt humiUtas,quandoquidema 
Chriflo  ChrfiianiappelUntur  ,cuius  EuangeUum  nemo  dtUgenterintuetur  ,qui 
no  eum  do6iorem  humiUtatis  inueniat ,  tum  maxime  virtutis  huitafe^iatores  dr  Eedjio- 
conferuatoreseose[Jeconuenit,quimagno  aUquo  hono  c&teris eminet ,vt magno- 
pere  curent  illud,  qued primitus  pofui.  ^uanto  magntn  es ,  tanto  humiUa  te  in 
emnibui,drcoram DEO inueniesgratiam.  Proinde,quiaperpetua continentia, 
maximeg^Virginitas  m&gnum  bonu  efi  inSanBis  DEI,vigiUntiJftme  catiendum 
tft,nefuperbia  corrupatur.  Et  initA.^aidigiturfaciat  Vtrgo  ,qtitd  cogitet,nefi 

Ttt         extol- 


JI4  V  I  R  G  r  N  I  T  A  S. 

exttlUtJiipereos  veleas ,  qtiihec  tam  magno  dono  carent.  Neque enimjimulkre  ■ 
dehet  humilitatem,fedexhtbere ,  namjimulatio  humtlit&tU  mator futerhia  efi.  S. 

r. cap. 4.  Fv  L  G  E N  T 1 V  s  epiftolaad Probam dc  Virginitate  &  humilitate:^/<<- 
lU  vtriufcj,  'uirtutis  cspula,vt  inprxfentt  vita  tffafttferfe£lio,  ctdmeng  cmnium 
virttitum :  quiit  uec  m  corfore  efl  aliqutdintegritate  melius ,  nec  tn  anima  efl  ali- 

Id.c  .is,  quidfdelt.humiiitatefuhltmtHs^t  rmCus.Protnde,  vtintegramaneat  Deodica- 

taVtrginitas ,(icutcuJloditur  tntegriras corforis ,multo  amfUm  cufiodiendaefl 
humihtas  cordis.  Si  qua  enim  vere  virgo  eft  Chrifti,  nonfotejl  Chrtflg,nificordis 
humilitatecemunzi.  S.Bernardvs  homiliaprima  (v\^CT,Mtffus eji. Pul- 
chrapermixtio  virginitatii^humilitatis:»ec  medtocriter  placet  Deo  tlla  animay 
in  qua  cf '  humilitas  commeridat  Virginttatem,  (^  Virginitas  excrnat  humilita- 
tem.  Laudahilis  virttis  Virgimtas,  fcdmagis  necejftria  humilitas:illa  confulitur-,  ■ 
iflaprxcipitur^adillam  tnuttaris,  adtfam  cogeris.   Potes  demqueftne  Virgtnitate 
faluarifnehumilttatenonpotes.  Poteft inqua-m placere  htimilitas ,quxVirgini- 
tAtcm  deploriit avn(Jam:(inehtimil!! ate atitem ,  audeo  dicere,necVirgimtas Ma- 
riiiplacui(fet.  Super  qucm.inqiiit ,  rcqt:iefiet fjuritu-s  mcu,s,nififuper  humtlem  {^ 
qutetum?Superhiimi'emdtxtt,non(iiperVirginem.  Etinfermonedehearif- 
fima  Virgine  Maria.  Refpexit tnquit Dcmtm-ts  humtlitatem  anctllafua.Nam 
virgiyntasjine  htimtlttatefortc  hahet  gJori?.m,fcdnon  apudDeum.Humthafem- 
per  excelfti}  rc(picit,qin  rJta  a  longe  crgnvfit. 

i,Coi7.  ji.  III.VirtuseftTiMOR  Dei.  Sienim  VirgctefteApoftoIojfolicira 

eftedebctiniis  qiiasruntDomini,  vtplaceatDeo,  cerre&  timoreali- 
quoperccllidebet?5;;««»«(y?  tii/i, ait  S.  AvGvsxiNvsIibro  deVirgi- 
nitate ,  Or,nima  Virginalis ,  vtftc  qtio  modo  Virgo  cs  ,fic  omntno  feruans  tn  cor- 

Ifa.  i<$  1  j.        de,quodrenata  es  .firuansin carnequodnata es,concipias  tamen a ttmoreDomi- 

I  .Ioan.4.i«.     m^&p.xrturias  JJiritmnfidutu  .Timor  quidem  non  efi  in  charitate  jfidperfeffa, 
ficut  Scriptura  diat  ,cantas  foras  mitttt  timorem  ,fied timorem  honjinum,non 

PfalyS.io.  DEItiiK  orem,tempora!i!tm  malorum ,  nen  dtutni  infine  iudicij.  Et  vht  magJs  ejfi 
dehet  timor  ille  cafius  permanensin  fieculumfecuh,  quam  in  te ,  qust  nsn  cogitas, 
qu£fiuntmundi,quo  modoplaceasconi!igi,fiedquafimt  Domini,  quo  modoplaceas 
.  Dumino.  llle  alim  timor  non  ejt  in  charitate :  tfte  autem  cafitu  non  recedit  a  cha- 
ritate,  E  t  i  n  fra.  ^^^u^  mr.gis  memhra  cerporis  Sancti ,  qnodefi  Ecclefia,curare  de- 
bent,vtjuperea  requtcjait  Spiritus  Santitu ,  quam  illa  qu£  virgtnalemprojiten- 
turfanBttatem  ? ^uomodo  autem  requiefcit,vbtnon  inuenit  locumfiuum.  ^luid 
atitcm  5.hud,quam  cor  humihatum,  quodimpleat ,  non  vnde  refiliat ,  quodertgat, 

ya..(,6  i.  non  quoddcprimat ,  cum  aperttfiime  di^um  fit.  Super  quem  requiefcit fiirttus 

meus ,ntfi fnper huTnilem dr ^^!f^^'^^^ ■>  &  trementern  vrrhameaflam  iufie  vt- 

uis,i.:mpie  viuis,pudice,fwcie,virgina!icafiitate  vtuis :  adhuc  tamen  hic  viuis, 

(^  non  humiliaris  audtcndo.  Nunquid  non  tentatio  efi  vtta  humanajitper ter- 

ltb.7.j.         r:ar?i?2^-atekpr<ifdcntieLtionerf:f(erierAt.  ?^(cmi;nd«afcandalu?Noncontre- 

piifiU], 


V  I  R  G  I  N  I  T  A  S.  5tj 

ynifck,nedePuterlsir,mu{tlsyquaf'umreJrtgeJcUchxritits,quomi}nabt4ndatim-  Macih.!^  t. 
quitaf? Nonperciais peiiui,cum audis.   ,^uapropter qutfe putatfiarefVideat ne  ^  Q^inm 

cadit? 

I V. Virtus eftVERECVNDrA,& frientium.  Eftenim vcrecundta 
ait  S.  Ambrosivs  Iibroprimo,deOfficiis,^«^/c-w^fff«»ej,f«//^yS«f/rf-A.c.i«. 
te  cafitas  tpft  tutioref.  Bonus  enim  regedx  caflitatispudor  efl  comes,qmfifepr(t- 
fendat  adea  qtuprimapericuUfmt,pudtcittam  temerari  non  finat.   Hicprtmttf 
in  ipfo  cognitionis  ingrejfu  Domini  matrem  commendat  legentibus,  cjr  tanquam 
tefis  lecuples ,  dignam  qu£  ad  tale  munus  elfgeretiir,dflruit ,  quod  in  cubictdo, 
quodfola ,  quod  jalutata  ab  angelo  tacet ,  df  rnota  efi  introitu  eim ,  quodadviri 
lit  fextti  fpecicm  peregrinam  turhatur  ajpeifus  Vtrginis.  Itaqtie  quamuis  effet 
htimtliiyprA  verecundiatamen  non  refalutauit.r\2im  filentmm  ip{um,vt  pau- 
io  antc  monuit ,  ifc  quo  ejlreliquarum  virtutum  otium , maximtts  a£ii4s vere- 
cundiaef.  Et in iniiitutione  Vnginis.   virgtmtatis ma^\xit,dos quadam eji  !<'<:•  '• 
Verecundia ,qu£co/nr/iendatr.r filcntio.  Etin  LucaTn,exponensverbaiUa.  A.Iibi.c.t., 
Turbataeft infermone  eius.  Djce,a.tc,  Vtr^nem njorihm,dtfce vtrgmemvere- 
cundia,dfce  ora.culo-,difce  mjjferio.  Trepidare  virginum  efl  r^  adomnes  viri  in~ 
greffus patiere ,  omnes  virt  ajfatusvereri.  Difcant  muHeres prepofitum pudoris  i- 
mHari. 

Eandem  verecundiam  in  Virginum  Principe  notauitB.  Bern- 
H  A R  D V  s  (w^tx.,'Jiii(fme(l. Solent Vtrgines ,  inquit ,  qu£ vere  Vtrgines  funt^  ^  ''°'"-  ♦" 
femperpauids.  ,^nunquam  effefecurx  ,d^vtcaueanttimenda,etiam  tutaperti- 
mefeere,fiestesfe  in  vafisfiSlilihus  thejatirum  portare  pretiofum ,  ^nimis  ar- 
d:(ume(feviuereangeltcetnterhomines,(^  interris  more  calefiutm  conuerfaru, 
C^  in  carne  cwlihem  agere  vitam.  <._Acproinde  quicquidnonum ,  quicquidfithi- 
tumfiiertt  ortum,fiiJpcStas  habent  infidias  ,totum  contrafiedfiirnant  machina- 
tum.  Idctrco  ^  Marta  tttrhata  efi  mfermone  angeli :  tttrbata  efi ,  fcd  nen  per- 
ttirb  :ta.  ^uod  ttirhata  efi  ,  verecundi£  ftiit  vtrginalis  :  quod  non  pertur- 
hata  ,furtitudtnis  :  quod  tacuit  ^  cogitautt  ,qmlts  efiet  ifiafidutatio ,  pruden- 
tt.t. 

V.  VirtuseftSoLiTVDOvelSecretum.  Itarurfus  S.  Ambrosiv5 
in  exhortatione  ad  Virgines.  Attende,n\(^\\t,  Virgofiacr&profieffioni,ah  he- 
minis  irreuerentis  oculis  caue.  Nullusfit  tuusfine  matre  pregreffus  ,qti£  ftt  an- 
xi.i  tui  cttfiospudoris.  Confidera,qKantafuertt  Maria^dr  tamen  nufquam  atihi,rti- 
fiin  cubiculo  rej>eritur  cum  qudritur.  DecetfioUtudo  verecundiam,dr gymnafiium 
pudorisfecretum  efi.  ^uidenim  tihi  veladproximam  facile  accedere?  Pesfatai 
facilit  in  domum  proximt:qui  autemfapiens  efi  verecundatur .  Inde  naficunturfa.- 
buld.  EtinepiftoiaadSyagrium.  ^uidprafiantittsprafiertimvirgine ,cuius  A.l.s.ep.tf*' 
prAcipuum  epus  verecHdia,  ^uam  fecretum?quidtutiusficreto,dradomnes  afius 
tx^edittttsfMumaenimpudorUinduit^non  cocurfationis .  Et  rurfus  in  Lucara. 

Ttt     z         Dtfiattt 


yi^  V  I  R  G  I  N  I  T  A  S. 

id  lococit.  Bifcant mHlierespropoJtttmpudorii imitarim^&y .ViTih^.  SolammtenetrS- 
bui.qmm  nemo  virorum  'vidcret,film  angelus  reperit  :filafme  comtte ,  folafne 
tefie ,  nequo  degenere  deprmaretttr ajfntu ,ab angelo  filutattir.  Eodem  colli- 

H.ep7-  mantqua:  S.Hieronymys  ad  Lxtam  deinftitutione  filismonuic, 
diccns.lmitetHr  Mariam,cjtiam  Gabriclfolam  in  cuhiculofuo  repertt,^  ideofor- 
fin  ttmoreperterrita  efi,cjtua  vtrtim,qtiem  itonfolebat,afpexit.  JEmtiktur  eam  de 

Pfal.44 14-      cjun  dtcitur.  Omnisgloria eitufiiiiS  regti ah  intus.  Loquatur (^ ipfi  eleflo  charita- 

€am.i:4-  tuiacfdovulnerata.  Introdtixit me  Rex  tn  cubiculumfttum .  Nunquam  exeat fo- 
ras,ne  intieninnt  eam ,  qui  circumeunt  ciuitatem ,  nepercutiant  dr  vuli:erent,dr 
auferant  therifrtimpudtcitii£;quinpotitfs ,  cum  nliquis  ofiium  eius  pulfiuertt ,di- 

Cant.  5.  &!?■     ^.j^  £gg murtti ,  ^ vbera mea  tttrris , lauipedes meos ,  nonpojfum inqmnare eos. . 
'^  ^  Plurahabesinepift.adEuftochium. 

VI.  VirtuseftDEVOTioinorationevocan&mentali.  Hancex- 
prcflitS.PAVLvs  inprioreepiftolaadCorinthios:namcummonuif- 
let  virginem  ^t\yzx.cfoltcttame(fequA  Domintfitnt,quomodopkceatDeo,(\\h- 

I  Coi.  7. 5J'  iecic.  Porro  hoc advtilitatem veflramdtco ,  non  vt laqueum vobis imictam ,fcd 
adid qtiod  honefum  ef ,  dr  qtisdfactdtatem  prxbeat  fine  impedi??iento  Domi- 
mm obficrandt.  In qux  vcihzS .  Chrysostomvs  libro  de  Virginita- 
te.  K^t nullttm y\nc^\x\t,taleimpedimentum habet Virge.  nam. i^fius domtis ab 
omni  perturbatione  liberaefl  ,^omnis  inde  remotus  c!amor,ac  velntinplene 
tranquillttatis  pcrtit  apud  eam  cun6iaftlentto  contimntur :  acfilentio  matvr  re- 
qutes altera,quapriiditus ammtts ,  tanquam  nuUam  agens  humani  munerispar- 
tem , ajfdue cttm Deo  colloqmttir , c^ tllum  tntenitm intuetttr.  S.  Cypriani 
de  bono  Pudicitia: verba  funt.  Firginitas,qu!daltudefi,quam  fkturtevitd 
gloriofimedttatio^Qnx quafirepetens  S.  Av g vs  t in  v  s  hbro de S.  Vir- 
ginit.  Ftrgtnalts, in<]uit, integrttas angelicaportio efi^^in carne corruptihili 
incorruptionisperpetuAmeditatto.  S.Basilivs  de  veraVirginitate.  Ctim 
CAteris,qttibeatt  effefiudent,tum fionfix.  Chrtfit  trnprimis  centtentt  operationes 
mimx,qii£per  fienfiiis  fttmtab  exterioribus  adtntenora  conucrt£re  ,ac  fionfioin 
intimii thaUmis^vl DEO  DEI  vcrboperpetua dtleSitcne fi;ctan ,ct(m so collo- 
qui ,  ef  in  eius  die  nocfurj^  lege  medttari ,  dr  hii  qtddcm ,  quxadfionfum  dttcunt, 
lege  fiilicet  c^  Euangelto,  Cffiqua  his  confinafionfi  decorem  expontmtohle- 

l>Ctln«.i*4.  ^ifi-  S.  Ambrosivs  tertio  de  Virgmibus.  Oratio  quoque  nosDeo 
crebra  c-ommendat  :  fi  emm  Propheta  dicit ,  Septies  in  die  laudem  dixt  ttbi, 

Matih.  li.  41,  ^tii  regni  neceffitatihus  erat  occupatus ,  quid  nos  facere  oportet ,  qui  legimus. 
Kigilate  ,  d^  orate  ,  ne  tntretis  in  tentationem.  ?  Certe  fiolennes  erattones 
cum  gratiarum  adttone  fint  deferendin  ,  cum  e  fomno  fitrgtmus ,  cttmprodi- 
mtts,cumcibumparamu4 fumere ,cum fumpferimus ,cr  horaincenfi-^cumdeni- 
que  furgimus.  Sed  ettam  in  ipfo  cubili  vel  Pfalmo  cum  oratione  Domimca. 
jrequenti  contexas  vice ,  velcitm  euigilaHeris ,  vel  tmtequam  corpusfipor  ir- 

rigety. 


V  I  R  G  I  N  I  T  A  S.^  JX7 

rifet,vt  te  in  ipfo  quietU  exordio  rernmJecuUrium  cura.  liberAxn  diuinn  meditan- 
temfemnuiinmmat.  Ec  in  exhortacione  ad  Virgines.  ^ttendetihi Virga 
(^tUyVtinftflasora.iioni,  d^vultmtutis  affidua  ohfecrattonepaUefat.fedinte 
srationsm  prApara  animam  tuam ,  vt  non  videaris  tentareD EF M ,  cum de- 
frecaris  ,  vt  td  quod  oras  mores  tut  bqumtur  jfides  adiuuet ,  opera  commen-  - 
dent. 

V 1 1.  Virtus  eft  Mo  D  E  s  T I A,  nempe  in  vuku,  inceflu,habicuj&:  fer- 
mone,virgineoftatui  congruens,dequageneratim  monuit  Apofto- 
lusomneshdeleSjCumadCorinthiosrcnpfit.   Omnia  honefte,&fecun-  «Cor.M.^O' 
dumordinemfiantmvohis.'£x2i(i'9\\\\i^^cn.[ts.ModeJ}iaveftraHotafitomni-^^^^''-^' 
h(tshominthtts.S.  C y  p  r  i  a n  i  in hbro  de  bono  Pudicitia:  de  ea  hajc  mo- 
nita  funt.  Nthilconfideretur  curicfe  in  altenu  vidtibn-s:  Sermo  &  hreuisft ,  (^ 
fi/brius  rifius.  Signnm  efl  enim  animifiacilis  (^remtff:  nim  contaoiui  recedat  et- 
tamhonefius : mhiicorporiltceat ,vbivitandumefi  corporis  vittum.   Cogitetnr: 
quam  honefiumfit  viciffe  dedec(ts,quam  inhonefium  vi6lum  effe  dedecore.  S .  B  A- 
siLivs  hbrode  Virginitace.  Veravirgoexmorumpuritate,tanquamexvi- 
treofontefermonemfiuum  Iticidum  drpurum  effundere  tranquille  dehet ,  qui  non 
modamhtlnsxUim  autfubdolum  ,& quodfienfium  ad  voluptatem demukeat,im- 
portet.verum  ne  ottofium  quidem  ac  rattone  vacuum,at^  fdeo  rationali  anima  in~ 
dtgnum.  E c  \nii:z.Verum  ne^  vfiquam  inpl&teis,vbi turpiumfiagitiefirum^ ho-  - 
minum  conflan  ccetm  confiueuit,fiacra  Virgo  cernetur  ,fedcaptata  congruaprocefi 
fienls  hora,talem  (e  &  hahitu  dr  inceffu,^  toto  corporis  motu  exhihehtt,vt  qui  il- 
lifiorte  ohtitf  fiuertnt  acfiviuum  T>ei  fimulachrtem  ajpicientes  ,fiacie  ad  reueren- 
tiam  atff^  admirationem  fanclttatis  incltnent :  bonefiag^  vtrtutis  admontti  men- 
tempudttam  di-fibriam  refierant.  Simiha  memorac  S.  CHRYSosx.in  fer- 
mone  de  regularium  fcminarum  habicacione  c\xvi\y\x\%.VIRG0,2Sx.,cum 
inpuhUcumfie  reciptt,oportet  vt  omnisfhtlofophtd.fpecimenpr&fefiorat,  (^omnes 
infiuporem  conuertatficut  angeltis,fi nunc  e  calo  defcenderet  -,  d/^ficut  Cheruhin 
Altquisfiin  terris  appareret,omnes  homines  in  ftuperem  conuerteret:fic  d^  Virgi- 
nem  omnes  qui  eam  vtdent  adducere  m  admtrationem  (^fiuporemfixfiniii- 
moni.e  oportet.Nam  dum  vadtt,quafiper  defiertum  eat:quando  aatemfedet  inEc- 
clefia,profiundtjfimofilentto  ocidus  mllum  videat prAtereuntium,non  multerum,  . 
nonvirorum  ,fed fiolumfponfnmprdfentem  (jrconjptcuum.  S.  Ambros  ivs  in 
cxhorcac.  ad  Virgines.  Si  virilisfixus  iuheturtacere coramfemorihus  ,quam 
tndecerum  efi  loqutvirgines ,  cr  varios  fererefiermones  ?  Nec  tpf&m  quidem  Ithe- 
rierem  Utitiam  decet  tn  Vtrgimhtts  cjje .  ^^uAfinon  habent  quodfieani ',  lapjus 
fieantpeccantium.  ,^dautem  Ecclefiafies  monuerit  nesomnesdc  immoderatio-  Ecel.  77- 
ne  ridendi,confiideremus.  Sicut  voK,inquit,Jptnarumfiuh  olla,ita  rifiusfiultorum. 
Nempefiinxcum  ardent fionant ,&citoexuruntur ,  vtnultusfiitcaloriseffe^tus.  PfSl.n7.iJ."  - 
¥nde  d"  ludm^  df^tm  efi,  ExtirfiertmtficHt  ignis  in  f^inis ;  e.xufii  enimfitnt  fuo 

Ttt     f        riju, 


Ti?  V  I  R  G  I  N  I  T  A  S. 

Pfat.u  9.        rifii,drconflAgriirunti/!  Domimpitjponeyi^uiindoinanimxjuxiecabanturincen- 

Mat[K_t7. 45-  dmmdicentes-.Sfermitin  Bomtno-.enpa.teum.  S.  Av  g  v  s  T IN  v  s  libro  de  S, 
u  ncm.  Virginitacelaudans  VirginesabhacVirtuccmodefti^.  Ecceiamnonfo- 
lum  hemicidm  ,,dr  dik grauionhm abftnetis :  verum  ctiam  iHii  qux  leuiora  vel 
funt  velput.wtur ,  non  inucniuntur-,  nec  criuntar  in  vohU^mn  improbtti  vultm, 
non  vagi  oculi.non  infrmii  linguaynonfietidans  rifi46 ,  nonfcurrilis  iDctu,non  in  ■ 
decens  hahttm^nen  tumidm  autfluxm  incejfm.  lam  non  redditU  mdumfro  ma  - 
lo,nec  malediclumpro  mdedicio. 

V 1 1.  Vircus  eft  A  B  s  T I N  E  N T I A  cibi  &  potus ,  fed  moderata.  Qua 
derediligenter  &  prolixecommoncfacit  VirginesS.BASiLivs  mox 
poftlibride Virginitateinitium.  Ar.te omnia,\ncy^\cvL%, adtierfu gufum 
'virgo  tota  intentionepugnabit,fontefn^  'volupatum  ventrk ,  ^  impudictttafo- 
mitum  inde  manattum  aprincipto  cafttat  U  (iudioficca  bit.  Vtrginem  enim  effe  cf 
gufiumVirginis conuenit ,nulli^jfuauiier ohleSAntiillecebriZobnoxium.  l^ecjtte 
tamen  expedit  dum  nimii  obferuat  ne  gnfim.  vuhtptate  rapiatiir ,  contra  ita  cor- 
pm  atterere  abfiinentia, vt  inuahdum  &  tnutile  reddatur.  Ne  decltnes  enim,in  - 
quit,  addexteram,Jiue  adfiniftram.  Extrema  qu^que,  vt  ait  Sapiens  cjiiidam,ac 
ver  idintnqualtapernictofaftnt.  Necjtiefolum  efcarum  tjuantitof  vhi^  f>robe  me- 
tiendaeffed  ^  cjualitas ,  hoceji ,  recondtta  earum  visexploranda  f/?.  idem  mo- 

M.t.*!-  neteiusfrater  S.GREGOR.Nyflenusinlibrode  Virginitate.F/rg?«/>^^ 

gtda,\n(\mt,hi!ic  ddhibendae(l  advtt£temperantiam  accommods.ta,vt  animum 
non adiungat ada.liquid,in  quo  permixta  efl  'voluptatis  cupiditai,atqtie eam  vo- 
iuptatemmaximecaueat  qtis  guflaJti perctpitur ,  quoniam  vitij  matcr  vtdetur. 
^luA  enim  \  ctbo  atque  pottone  exifltint  voluptates ,  cum  niodiim  plm  iuflo  exce- 
dant  Trauium  malerum  necefitatem  corpori  imponunt.  Ergo,vt  nulU  horum  ma  - 
iorumturbacorpm perturbatumin nobii  tranquillum  maneat  continenti»rvitx 
dtfctpltna  e(iprocuranda,vt  non  voluptatem,fedneccffs.rium  inftngulii  vfum  de- 
ieBationis modum (J!' terminum conflituamm.  S.Ambrosivs  inexhorta- 
tione  ad  Virgines.^^id^^^  fVirginum)^;jr/?/«^»/4  loquarfcum fa.ptens  dtcat . 
Atifer  a  me  ventris  concuptfientioi ,  S"  coHcttbittis  ctipidttas  m  apprehendat  me. 
Nec  infirmitatem  ex  ietunto,  &  abfiinentiam  reformdes.  JnfirmitAs  enimgra- 
uisfobriamfacit  ammam.  frx  cateris  tamen  in  virgtne  prxcelltt  fludtumfobrie- 
tatis.Sobrietatem  dtco  non  vtni  abflinentiam  ,fidcorporalis  lafiiuix,  quagratiim 

H..«p  t«.        quamvinotnebriamur.  S.  Hieronymvs  adEuftochium  Virginem.  i'// 
tibt  moderatm  cibm ,  df  ntmquam  venter  expletm  :pl/ires  quippefiunt,  qu,e  ctim 
vinofintfiobria  ,ciborum  largitatefiunt  ebrin.Ad orationem  tibt  nocle  fiurgenti, 
fep-J-  mnindigefiioruBtimfaciatfedinanitarS.    S.Fvlgentivs  ad  Probam.>^</ 

exteriorem  Virginitatem ,  interiorem^  firuandam  fibcita  debet  virgofiemper 
(xultare  cautela,deUtias  carnis,  df  0  bleSiamenta  corporis  emninofiacra  Virgo  re~ 
fugiat,  Spiritalis  enimvirginum  IponfMi  nonqumt  inVirgine  carnem  aelitiii 

tccitn- 


V  I  R  G  I  N  I  T  A  S.  pp 

decuratam  ,fedieiu»iis  ca.fi igatam.  Hvc  BoBor gentmm  cumfefacere  dicitjtohU  i  Cor.^.iy ". 
quea^  infifjuatfaciendum.  CafiigOtincjuiens  xorpuimeumy  &  feruitutifuhticio.Et  i  Cor.  n.  ^t. 
rurJus.Fn^vigiHls multis\infame  &fitt,in  teiumis multis.  Non  quxrat ergo  Chri-  t  •Tim.s.s. 
f}i  vinio  carnii  delicias,cjuas  nec  'vidtiA  videt  ejfe  conceffas .  ^lua  in  delttiis  efivi- 
dH.i,aitidem,'viiiensmortuaefi.  Ecpaulopoft.  Porro  ieiuniisfic efi adhibenda 
tcmperies ,  vt  corvm  nofiruvt  necfaturitas  excitet ,  nec  inedia  immoderata  dehi- 
litet .  Talis  igitur  tanta^  Ftrginis  teiunium  refeclio  fishfequatur ,  vt  necfitauita- 
te  corp  ui  illtciat ,  nec  faturitatefticcendat.  SaturitasfacitjVt  inaniter  imnemitf: 
debtlitasfacit,neieiunarepoffmm, 

C    A    P    V    T       V^ 

1)6  Mediis  adtuendam  Virgtmtatem  idoneis: 

DRiMi  Medijlocum  obtinerepofTuntViRxvTES  Tuperiori  capitfe" 
■■  enumeratJEjquasdiximuscum  Virginitate  debereelTcconiunftaS. 
II.  MEDivM(itdiligenscurt:od!aomnium(enruum,quod  prasfcri- 
bit  S. B A s  1  Li V  s  loco  (a'pe allegaro.  Sancfa virgo, inquiens,  fenfiiumfe- 
ncftriscufiodem  admouere  rationem ,  eorum^,  ad  exteriora  proqrefium ,  nequa- 
qu.tm  eii  tranfitu  liberopajfimpermifio  moderatum  (dr  quietum  cfficere  omnifiit- 
dio  curahtt,nefcilicet,(iadqu£  velint,effundantur,fitpernatantemfihi  interdum 
anim.xmfiucithm  agitent,dfadfva  vttta peyfrahant.  P  R  i  m  o  autcm  O  c  v  L  i 
cuftodiendi  funt.  Omnis  entm,  ait  Ch.n{i\.\s,quivtderitinulteremadconcU'M3ixh.s.i*i- 
pifiendum eam,iam  mcech.-Jttt efi eamtncorde fuo.  Vnde  S.  AvgvstiKVS  A.ep»»- 
ad Monachas.  Octdtvefiri etft Uicitinttir in a'i.^uemfigantur  in neminem. Ne- 
que ertiiii quando procedttii  ,virosvidere prohihemini ,  fed appetere ,  aut  ah  ipfis 
appeti vellccriminofim e(l. i.  Av  R E  s  .Ne audittim qutdem,A\z  S.  B  a  s  i  L i v  S ,  B.ib.- 
temere  (Jfindifcuffe  verbisomnihiis  Virgo  accomm«dahit,rdterum  ade.tqu,t  mx- 
lafitnt  d^  noxia ,  ipfum  velut  adpefiem  qu.indcim puttdi  ac perntciofi amnis  obtu- 
rabtt.  Hm  v?ro  qusfunt  optima,  em.tnantg^,virtutis  purtjjimss  latices  tota  inten- 
tioncftihiiciet.  j.  GvsTvs  cuftodiendus  eft,dequopau!oanteegimus. 
4.  Tactvs  ,c[\iemvt fenfitum  omntttmperniciofijjinfum ,'\i\quitS.BASx- 
Liv  s  ,  ^f£!(iJJimehLtndte;itemJenfufj,re[iquosinfi(a  advoluptatis  illecehras 
pellckntem , tmmuuLitum cf  perturb.iti.nihpu  mintme-perutum ,fimperqt<am 
maximapotcrit curaferttahit .  Hicenimtotacumfitdiffujicscorpore,peromncm 
illitisfuperficiem ,  non  eamfjlum ,  qux  app.tret  extrinfecm ,  verum  cr  qua  alttui 
recondtta  efi  advittcfos  cortacfus  aduerfus  animam  Jiue  dominatur.  Vndfe 
Apoftolus.  BonumeflhonnmniuUeremnontxngere.  CMalum efi ergo tange-  i.Cor.7 
re, inf^err Hier o N r mvs inlouinianum  :  nthilenim bonc contrarturn efi^-"^^ 
nifimalunt.  N.ndixitrbonum efi vxorcm  Honhabere,fedhar,un! efi,n.ulterem 

non 


.1. 
1. 


■^io  V  I  R  G  I  N  I  T  A  S. 

non  tmgere ,  qmjidr  m  taBuferkukmJit :  qmjiqui  ilUm  tetigerit  non  euidaf, 
qu£  virorumfretiofas  animas  rapit ,  qu&facit  adolefcentium  euokre  coYdi.  Alli- 
gahitquiiinfmuignem,^  non  comburetur?aut  amhuUhit  fufer  carbones  ignii 
dfnon  ardehit. 

lII.MEDivMeft  Vitareocca{ionesl2dcnd,EVirginicatis.PRrMA 

Clib.i.ep.n.  efl: virginumcomoratiocummafculis.nam S.  Cyprianvs  adPom- 
ponium,  ita  lcribit.  Primoin loco dr  frxpoftis d^plebinihil almdeUboran- 
dum  ejl,  quam  advitam  fingulisfideUter  confulere ,  necpati  Virgines  cum  mafu- 
lis  habitare ,  non  dico  fmuldormire,fednecfimul  "viuere :  quando  (jrfexui  infir- 
.  mus ,  d>-  Atas  adhuc  luhrica  per  emnia  frxnan  a  nobis  &  regi  deheat ,  ne  dubolo 
infidtAnti drfiuire cupient!,adnocendumdetur occafio, quando  (^  Apoflolttsdi- 
cat.  Noiite  locum  darediaholo.  Liberanda  efl  vigilanter  depericulofis  locis  nauis, 
ne  interfcopulos  d^faxafiangatur.  Exuenda  eft  velociter  de  mcendio  farcina, 
priufquamflammisfiperuementihus  concremetur.  Nemsdiu  tutmefl,penculo 
proximtu.  Denique  quam  granes  multerim  rmnas  hincjien  videmus,  Qrper  hu- 
iufmodi  illicitas  gr  pericidofts  coniunEliones  corrumpi  plurimas  virgines  cum 
fummoaniminoflridoloreconfpicimus.  i.eftCHOREAS  adire.  VndcHiE- 

H.lib. j.  R ON.de Virginibus.  Ah hac ffalcationej virgines  Deiprocul  ejfedefidero. 

Nemo  enim,vtdtxit  quidamfecuUrium  DoBor,faltat fobrm,nifiqm  tnfantt.  E  t 
infra.  £>uidibiverecundutpote[l  eJfe,vbifaltattirflrepitur,concrepatur  ? ^uid 
d!citisvosfanl}iifaemin£,videtis  quid  doccre,quidetiam  dedocerejiiias  debeatts? 
faltet  ,fedad:dterxfilia .  ^ua  veropitdtca ,  qu&  cafla  efl ,  religionem  doceatfiltas 
fuas inonfdtationem.  5.  occa{ioeft,admitterequzuisofcula.  Verendum 
quippe efl,vtbsnemonetS.  Basilivs  de  N irgxnitAtc >ne ex conjitettidine 
noftra  at^  confidentiafumpta  occaflon  cpeccatum  operetur  in  nohis  omncm  concu- 
pifcentiam.Stifficit  nam^^peccatum  drper  tavlumfiatcrna  manus,drperpacis  ac 
dile5iionis  ofculumfmfum  carnis  adfua  moltenda  opera  Uienter  excitare,  0^  eon- 
cupifcenti£  oculos  fficut^^da  ,pofl  vokptatis gifltim  amplius  ad  mahi/n  aperire. 
Nin  ergo  velvtero  eodem  genitafororiugifratris  ta^uidrofculisfeafiuefaciat^ne 
per  afftduit&tem  exorta  in  mtimis pajftofm  tempore  in  acitimprorumpat .Nempe 

Merainit  ^^'^'^-  enim dr ah htittfmodiflamma  externaqno^Sapientiieratioretrahens :formefo- 

tius  to  ?us.  yifj^^^^j^ii^gj^^^i^i-^ii^y^gpgyigf^^^gj^^^i-i^^qi^i^fjjvenenatorunjanifndttimmor- 
fus:difftmditur enim  venenum  ex ofculo per omne corpw.  4 . 0 ccafio  cft  inter- 
dfe  Nuptiis.  ^Hisilli,  clamat  S.  Cyprianvs  de  habitu  Virginum, 
in  nuptiis  locus  efl ,  cui  animus  ad  nuptias  non  efl  ?aut  voluptaria  iliic ,  df  U- 
ta  effe  qu&pojfunt ,  vhi  drfludia  dr  vota  diiierfafimt :  quid  iHic  difcitur,  quidvi- 
detur?quantttm  aprupofito  fio  Virgo  deficit ,  quandopudica  qux  venerat ,  impu- 
dica  difcedit  ?  corpore  licet  virgo  ac  mcnte  pcrmane&t ;  octdis,  aurihus,  lingua 
minuit tllaquxhabehat.  j.  Adirebalneas,quGd  reprehendit  ibidemCy- 
prianus.  QmAycxo,n\c^\x[cns,qu£promifeuasbAlneafadeunt,quteoculisad 

lihidi- 


S     T     A    T     V     S.  JM 

lihidmemctimjrs  ,pudoriacfudicitU  corpora  dicatn  frojlitmnt ,  quiH  cum  virosy 
Atq^a-virisnndA  vtderiturpiter ,  tic  videntur,nonne  iffi  tllecehramvitiiifr*- 
ftantfnonnead  corruptelam  ^iniuriamfuamdefideria  pr^fentiumfolicitat,^ 
tnuitant?Ferecundia  illtc  omnU  e^tiitur  ,fimul  cum  amttlu  vefiis,honor  corporis 
ac ptidor pomtur ,  denotanda  d^  contreElanda  virgtnita^  rcuelatur.  E  t  S .  H  i  E  - 
F.  o  N.ad  Lxtzm.Mthiomntnoin aJulta virgine Ixuacra dijplicent,qu£feipfam  H  ep  r 
debet  eruhefiere,c^  nudam  videre  nonpojje :  Si  enim  vigilits  &  ieiuniis  macerat 
corpu^sftum ,  fiincentiuiferuentis  dtatU  exttnguere  cupit  cotinentiAfrigore,  cur 
icontrano balnearttmfomentt(fopit0signesfufi!tat?Y.tS.^AS i Liv s  libro ci- B.dc Virgis, 
tato.  Non  decet  virgintm,etiam  cumfok  domi  eft ,  tdeo  quodnulltts  adfit  homi- 
num,pafitm Itcenter^  nudari.  Ltctm  corptn necefikrio  curandum  eH ,  drcapitis 
vittas  drfingiilatim  c&tera  conftringens,tdopm  celeriter  exigat^dr-quantumfte- 
ripoteff  operiat  membra,nonfolttmfuos,angelorum^  oculos  verens  ,vertimfe,vt 
infu  exercitationis  domiciUo  adverectmdiamftudiofefi/vper  exercens.  ^uodfi 
neq,  cumfola  eft  ntidarifinerationepermittittir,  quanto  minnsjratrihui  in  Chri- 
ftoprxfintibtis.  ^.&:pofl:remum,amarc  ornatum  &  prctiofumveftitum, 
contraqucmmukadiximusinPANARio  V.rif/Z/ww/wx^/fcf. 

I V.  Me  d  I V  m  eft.  Conddcratio  incommodorum  coniugij,&  com- 
modorura  Virginitatis,  quxprolixe  perfequunturjS .  B  A  s  I L I V  s  libr» 
deveraVirginitatclongeantemedium.  S.Gregorivs  Nyfienusdc 
VuginitatejCap.j.^.y.ij.S.CHRYsosT.librode  Virginitate,cap.ii. 
&requentibusmultis.S.  HiERON.  aduerfus  Heluidium  de  perpetua 
Virginitate  B.M  ARi  .«,&  libro  primo  in  louinianum.Et  S.  A  v  g  v  s  t  i- 
Nvs  de  S.  Virginitate.  Quas  commoda  autem  Virginitati  tribuerit 
Apoftolus  in  cap.  7.  prioris  ad  Corinthios,attigimus  in  Titulo  dc  Ca- 
llitate. 

V.  eft  Or  ATi  o,  vel  imploratio  diuin^  opis.Neq;  enim  dubium  eft 
VirginitatisvirtutemintermaximaD  e  i  dona  reputandam.  Donum 

D  E  I  vocntApoi\.olus,cnmzit.P'oloemnesefiefictameipfim:ftdvnuJqui^  i.Cor.7.7. 
propriumdonum habet ex Deo,alitis  qutdemfic,  aliu-sverofic.  Et  Sapiens  ait.  Sap.  s.u. 
Sciui  quoniam  aliter  non  poffcm  ejfc  conttnens,nifi  DEFS  det,  ^ideo  adij  Dom.i- 
num dr deprecatuifi:millum.  Hoc  mediumpraifcriprit  S.  Cyprianvs 
libro de Bono pudicitix , in fine. &I0AN.  Cassianvs lib.  6. inftitu- 
tionum  monafticarum  cap.  6.  &c  15. 

V I.  Confideratio  exemplorum  Ghrifti ,  B.  Virginis  Mari£e,&  innu- 
merabihumVirginumSandarum.quaEetiamfanguuiemproVirgini- 
tatefuafartateftaprxftanda  profunderenondubitarunt.  ^ujdenim, 
orat  S.  Ambrosiv  s  inlibrodelnftitutione  Virginis,  w/4i^/;?/<//4W4 
Firginux*tfiudia,conf.  mandam^  virttit€m,veladconcekbrandam  VtrginitatU 
gUriamplui  conferrepotuifti,quam  vtDEFS  ex  virgtne  nafeeretur  ?L  t  ini  tio 

V  u  u  libri 


Btiate, 


yii  V    O    T    V     M. 

Ii bri  2.  de  Virginibus.  Sit uobistanquamiK  hmgmedefcripta.  Firginitas,vu- 
ta£  heatit  MariA ,  >  qua.  velutjpeculo  refulgst.fpfctescaflitatis ,  &forma  ■virtutk. 
Hincfumatts  /icet  exemplaviuedi.c^c.Subhcitdcinde  excmplumB.T  Hi- 

AWeVirgm.   cLA  Virginis.S.  AvGVSTiNvs  vrget  cxempInmChrifti.   Certe, in- 
ciuicns, pracipuum  magiflerittm,&  P^trgmalis  integritatis  exetnplum  m  tpfo 

Ha.inlouiB..  chriflocontuendum  efi.  S.  Hieron.  exemplum  S.Ioannis  Euanc^el ila:. 

C  dcVirgi-.  S.Chr Y so s T.B.Pauli. Alij aliorum.Ce.rtequod vcterum Patrum fcr 
cu\o  pluresfuerint  Firgines  quamconiugat£,vztci\.Atm  S  .QnKy  s  o  s  T.fcrr 
inpnc  1  j.in  epiftolam adEphefios , non  nifj  excmpH beneficio  taftura 
cil.VndeS.  Am  brosiv  s  initiohbni.deVirginibus.r/rewm^inquir» 
cxemplls potiui quampr.zceptis putauimui  imhuendam ,  licet amplms profitiatnt 
excmpk , quoniam  nec  drffiale,quodiamfa£iumefI,exifltmatur, &  vtilequod 
frebatum,dr  religiofum,quodh&redttarioquodampaternA  virtutis  vfit  in  nos  efl 
fuccefffonetrmsfufiim. 

DENiQ^uodadCaftrationcmcorporalcmEunuchorumattinct, 
cam  non  eile  Medium  ad  Virgmitatem  cuftodiendam/ufe  traditS. 
Basilivs  fubfinemlibrideVirginitate,&  S.  CHRYjSosT.inMatr 
thazum  homilia  6^. 

ViDEinViRiD.  V.  Caftitas,Temperantia.&inPANARio,V.Lu- 
xuria.  Mulicrum  commoratio  cum  clericis  vel  monachis.  > 


D  E    V  O  V  E  N  T  I  V  M 

S     T     A     T     V. 

G    A     I>    V    T        I. 

"T>e  definitione  Voti. 
Jj.kom.t.       W^^^^  Otvm  S.  Gregorivs  Nyflenusinhbmilfadeoratio- 


ne Dominicaitadefinit.  Votumeflpremifftoalicuimrei^qux 
,  pietatis nomtne dedicetur,  (^facrU defhnetur.  BreuiHS.  Vo- 
T  V  M  eft  promiffio  Deo,vel  Sandtis  iB  ccelo  cum  Deo  re- 
gnantibus  faila.  Perpromifllonemintelligimusaclum,  quonos  obli- 
gamus ;  Nec  enim  fufticitadvotum,  ftatuiftealiquidfacere,nifietiam 
promittatur.  Quod autem  De  o  fiat votum,  liquet  ex  S cripturis,vt  ex 
GcD.iS.io.  Genefi;Vouit,inquit,etiavotum(nempeIacob)  dicens.  SifueritBEVS 
mecum,  c^  cufiodierit  me  in  vtaper  quam  ego  amhulo ,  crdederit  mthipanem  ad 
'vefcendum  CT  vefiimentumadtnduendum,(^c.  ent mihtDominttsmDeutn, 
P«ut.i3  ?i.  cunclorumjj  quxdederismihi ,decimas offeramtihi.  EtcxDeuteronomio, 
Cttmvotum^^xtiVouertiDominoDeetftOinQntardabisreddemqmrequiretilr^ 

."  lud 


-V     O     T     V     M.  fij 

hdDommm  Bem  tum.SinoluerisplliceH  ('vouerej  a^Jque peccato  eris.  E t  in^'»'  '»'•»» 
Pfalmis  de  Dauide  dicitur./^<?/«7w  T'(j«//Z)f^ /<«-tf^.Ec  apud  Ifaiam.  Ci^/f»/^'^ '^- ^'- 
^«>  /»  ^^//ir  d^  muneribuiydr  'votavouebunt  Domino  (^filuent.Ecclciiiilcs  icds  j. 
quoq;aic.  SiquidvouiJliDeo ,nemorerureddere.  dijflicet enimeiinfidelii dr 
jMtipromtJJio.EtS.  P-3,uluSiCumluxuriat£,Mt,Juertatin  Chrifio(vidax)nu-  1Tiau5.1t. 
bere  volunt ,  hahentes  damnationem ,  quiaprimamjidem  irritamjecerunt.  vb  i, 
ptt primamjfdem,omnts  prifciPatres  intelliguric  vocum  continentiar. 
Vnde  S.  Av g vs t  in  v s  inPfalmum y^.^liifdijt,mc[\iit,primamfd€mir- 
ritamjecerunf?  vouerunt  dr  non  reddtderunt. 

VoT  AveropofTe  etiamSandis  cum  Deo  regnantibus  nuncupari 
iidem  veteres  Patres  non  femel  teftati  func.  Nam  E v  s  e  b  i  v  s  libro  5.  "^  '" 
priEparacionis  EuangelicJe  in  perfona  ChriftianorumagensdeMar- 
tynh\is.Nos,zit,veraptetatis  miUtes  ,vt  Det  amicos  honorantes  admsnument* 
Hlorum  accedtmus,votag^  illisjadmut  tanquam  viri*fanBis,quorum  intercejfte- 
neadDEFMnonparumiuuaripro^temur.EtB. Theodok^tys  Iib.  fLad 
GrsEcoSjCumdixiflecvariaaS.MarcyribuspetijP/Vjfubdit^/fc/fZf/fr^^rf- 
cstes  ea  maxtme  conJequi,quA  deftderant,  tejlantur  i!la,qu£  votorumretfer- 
J6luunt.  Nam  alij  qmdem  tculorum,  nlij  verepedum,  alij  manuumjimulacrajuf 
pendunt  ex argento auroue conJe£}a,&lc. Pall  adivs  inhiftoriaLaufiaca ^*^"'- 
fcribitS.  Philoromumexvoto  Apoftolis  nuncupato  venifle  Romam 
ad  hmina  Apoftolorum ,  &  deinde  Alexandriamad  S.-Marcum.  Pr  Y- 
D E N T I V  s  in hy mno  de  S S.  Hemiterio  &  Chelidonio. 

llltta^»i4firefan£io  Conjrequentant  objeruatites 

Nupc  arenas  incoU  Voce,votis,munere. 

S.  Payl iN  V  s  natali  primo  de  S.  Felice. 

Hunc  liceat  ceUbrare  diem,  pia  reddere  coram,  Vota,  ^c. 
Et  Nacali  quarco. 

^nnua  vota  nithiremeantjimuiannua  lingu£  Debita ,  &c. 
S.GREG.TuronicusIibroi.hiftoriajFrahcorummcminicVoti,quocl^  c-JT- 
nomincClodouxiRegis  S.Martinofeceruntminiftrieius.Z)<7/»/w,in- 
c\\.\it,gratiasagentes  ,&  B.ConJtJJoripromitten^es  Idtinunciauerunt  R€gi,&ic. 
Fuifleautemvaldevlicacum  olimin  EccIe(iavouereSand:is,parecex 
teftimonioFAVSTiManichiei,icaloquentisapudS.Auguft.lib.2o.in  A.cj. 
Fauftum  edito.  Idola  vertt(}is  tnmartyres,  quosvotitfimiUhttscolitis.  Noftro 
aute  feculo  Dominicani  tefte  Caietano  &  alij  religiofi,  dum profefllo-  G.iz.q  »f . a.f. 
nemedunt,hacfbrmuIaferevtuncur.^<7«wDf^,^5.  Marixdf  cmnibm 
Sanitis,me  Pr<tlato  tali  veltaiiohediturii.Diccs.  Vouere  eft  adus  lacrise  foli 
Deo  debicus.Refp.cu  Deo  aliquid  vouecur  eflfe  adii  lacri^  cum  fandis 
<lubiaE.AlirerenimjpmictimusDeomunus,aliterSanftis.DEGquide 
JHiignumgratitudinisergaprimiiprincipiuomniumbonoriijSandis 

Vuu     t         vero 


JZ4  V     O    T    V    M. 

vero in fignu gracitudinis  crga  mediatoresvelintercefloreSjperquos; 
aDcobeneficiaaccipiamus.  DENiQ^^&Ethnicihanc  Votinaturam 
agnouerunt&vfurparunt.namM.TvLLivs  lib.i.de  diuinationeau- 
ftor  eflj Attium  Nauium ,  cum  propter  paupertatem  fues  puer  pafce- 
retjvna  ex  his  zmiSA}VeHiJfe,Jirecu^eraJfet ,  vmmfe  Deo  daturiim,tiu<t  m*xi- 
maejfetinvinea,. 

C  A    P    V    T       H. 

1)6  materia  legitima  Voti. 

MATERiAMvoeamusrcm,quaz  voueturvelpromittitur  Deo,vr 
orationem,ieiunium,peregrinationem  adlocafanda,  Scc.  Hxc 
autemdcbetfempetefle  deprxftantioribonomihil  enimvoueripo- 
teft  nifi  id  quod  prxftet  facere  quam omittcre.^  It  a  qv  e  vicem  Mate- 
riaEvotifubirenequeunt.  i.  Peccata  ,quia  vouereDeopeccatum, 
noneftDcomunus  promittere,fedminari.  Tale  votumerateorum 

AA.tj.fi..       Iudarorum,quiin  Adis  ApoftoHcis  vouerunt  fe  occifurumPaulum. 

'-•Ji!  VndeS.  Fvlgentivs  hbrodefideadPetrum;  Tuncvnufquif^aitre- 

gnum  ccelorum  foffidehit ,  ^c.fiquodfcit  effe  licitum ,  d^adfrofe£fnm  viu  me- 
Uorif pertinere cognofcit,libenter voueat  d^  celeriter reddat.  a.Adiaphora 
opera,  vt  adirerorum,  nec  enim  poteft  Deo  placere  opus  vanum  &  in- 

Bccl.j.j/.  mile.DiJJ>licetenimei,2.it  Szpicns^ultaprcmiJjJo.Quod il ex  circumftan- 
tia indifferens  illud opus , fiat bonum  vel  malum ,  vt ^«^eat  fe aditu- 
rum  forum,  ad  emendum  panem  pro  pauperibvis ,  potOTt  efle  materia . 
voti.  3.lMPOSSiBiLiA,vtfi  quis  voueatfe  nunquam  peccaturum  vc- 
niahter  ,  quodmoraiiter  fecundum  legem  ordinariam  fieri  nequit. 
4*NEC£^SARiA,vt.fiquis  voueat  fe  moriturum,quandopIacuerit 
.  Deo.  5.Eaoperabona>qua2maiorabonaimpediunr,vtfiquisvoueat 
fedudurumvxorem,  nifi  fi  quando  contingat  melius  efleahcuihoc 
facere ,  quam  omittere ;  tunc  enim  poflet  efle  legicima  materia  voti. 
Vnde  S.  Fvlgentivs  paulo  ante  dixit ,  norteflevouendum,  nifi 
quod adjruffum vttf, meliorispertinet.  Et  S.  A v g  v s  T .  de  S.  Virginitatc. 
Fotuijiis,z.ix.zd  Virgines ,  coniugianon  demtareprohibita  ,fed  tranfuolarecon- 

A.ti».  ceffat  Etdebono Viduitatis.  T^nnuptias abstedamnatas effev€lis,fedjpre- 

tas.  Sonum  ergo  continentix  kculentius  decet ,  cumpro  illo  vouendo  drprojiten- 
dopojjunt  contemnerefeminte,  quoddr  Hbet  &  liceti  E  odem  pertinet,  fi  qu  is 
voueatfe  noningreflurum  rehgionem.  Votienimmateriadebet  efl!e 
bonum.  tahs  autem  videtur  vouere  fe  reftituturum  Spiritui  San6lo>. 
quodeftmalum. 
Materia veroIegit-imaVotieflrepoflrunt.  Primo  &  maximepro- 

^ricj, 


V    O     T     V     M.  jij 

pricconfiliaEuangelicatria,  Paupertatis ,  Caftitatis  &  ObedientisE' 
z.Ouines aftiones  virtutum ,  & quicquid  melius  confultiufq;  eft  fied» 
quamnonherijmaximefi  noncadat  fub  pra:ceptum,vtifuntomma 
opcra,quxdicunturrupererogationis,vticiunij,  orationisjcleeraofy- 
«^,peregrinationum.  Cumenimadoperaex  prxceptofaciendafatis 
ligatifimusexipfoptxcepto,nonopus  eft  noua  vincuIaqu£Erere,nc 
occaftonem  giauius  peccandi  nobis  ipfi  fine  magna-vtilitateprocu- 
remus.  Infician.v.ium, tamennoneft,  vtbenemonencTheolGgi,ope- 
rajlege  diuina  ,  humanaue  pr^cepta  pofTe  efTe  legitimam  materiam 
voti..  Confuetudo  fiquidcm  Religiofbrum,&  aliorum  eftvouereo-'- 
mnimodamcaftitatem,atqueadeoetiamcamqua2eftpr2Eccpta.  Sc- ' 
cundo  ,  quia  nihil  impedit ,  quo  minus  pluribus  titulis  pofTit  quis 
obIigariadaIiquid,vtI;queccumidempra;cipituriurenaturaIi&  po- 
fitiuo,Ecclcfiaftico  &c  ciuili.5.  S.  Avgvstinvs  in  Pfalmum^j.  ita 
rcribit,exponensverbailIa.  FouetedrredditeBomino.  ^uif^e^uodptefi 
voueat  (^  reddxt.  Vouete  c^  reddite  Domino  Beo  noflro  omnes  communiter. 
^uiddebemus  vouere?credere  in  illum ,  (per/tre  ah  i/io  vitam  aternam ,  bene  vi- 
uerefecundum  communem  modum.Ejlenim  quidam  m^iduscommunisomnibuSj 
furtum  nonfacere,mn  nubere  cajltmomali  pracipitur,  df  nupt*.  nonrprmptur, 
tiduUerium nonfuere omnibusprxcipitur ,  nonfuperbireomnihm^^ualiterprA"  - 
cipitar.  non  hominem  occidere ,  non  odtffefratrem ,  non  aduerfiu  aliquem  tenere  ' 
perniciem  ommbia  in  communipnecipitur.  Hoc  totum  omnes  vouere  debemm. 
Smt  etiam  wr^  ( fubiu ngi t j prepriafngulorum.  <^lm  vouet  Deo  cajlitatem 
c»ntugakm,vt  pr£ter  vxoremfuam  non  nouerit  altam :  Sic  ^femina,  vtprAter 
virumfuum  non  nouertt  alium.  Aly  etiam  vouent,  cj^fic  experti  tale  coniugifim, 
vltranihiltalepatt,nihiltale  comuftfcere  autfuflinere  ,^ipfi  vouerunt  aliquid 
maiiti,quam  illt.  Alij  virgtnitatem  ipfam  ab  ineunte  tttate  vouent ,  vt  nihiltale 
velexpertantur,  quale  illi  expertifunt,(Jr  retiquerut,  (jr  ifti  voueruntplurimum. 
K_AlijvouentdomumfuameJfehoJpitalem  omnibui  SanUis  aduenientibtti.  ma,' 
gnumvotumvouent.  AUtts  vouetreUnquere«mniafuadfftribttendopauperibus, 
<jr  ire  in  communem  vitam  ,tnfocietatem  SanUorum:  nfagnum  votumvouit. 
SluiC^quodvouerevoluerttvoueat,illudattendat,vtqttodvouerit,reddat.  Et 
inAphorifmis aB.  Prospero  coUeftis.  ^ifquis , inqnit,benecogitat,  ^'  jp'.^, 
quAvoueatDeo ,  &  qu<t  vouendoperfokat  ,feipfum  voueat  (Jrreddat, 
hoc  exigitur,hoc  debetur.  Imigo  Cefarisreddatar  Cxjari;  ; 

imagoDeireddaturDeo.SimAx^i^iahet  i  Lueio.u. 

ferm .j.dc  Temp or e.  ■• 


Vuu     5  CapJ 


Dl 


j5t^  V     O     T     V    M. 

"C    A     P    V    T       ITI. 

^  n)e  Votormn  Dignitate  <(sr  Vtditate^ 

llGNiTATEMVotorumindecognofcerepoflumuSjquodfkadiis 
latrix,  vel  reUgionis  ,  qux  inter  omnes  Virtutes  morales  tenet 
Ifa.j9.u-  principatum.  VndcisAiAS  Propheta  iniiunc  modum  loquitur  dc 
iEgyptiisadChrifl:umolimconusTtendis.C(7^«sy?f«^^^)'^/^r>tfw/««»» 
indie  ilU,&  colenteum  tn  hojliis  dr-  in  inunenbm,^  votx^uouebutit  Domino  dr 
_/^«^»/.vbipofterioraverbaexphcantpriora.  Votaenimmunerafuht. 
Deind E Te rtvllianvs  hbro de Refurredione carnisjieiania,dc- 
Ac^.  lctlumciborum,  virginitatem&rviduitatem.   Avgvstinvs  veroli- 

brodeciuitateDeiio.omne  opus  bonum  propterDeumFacl;um,vo- 
iLhxx-i*'  cxt  ficrtfictumBeo gratum.  S.  Epiphaniv  s  inPanario,VirginitatemSc 
abdicationem  rerum  appellatii^^ru/vrt/w  DETcultum.Ex  Hi£R-on.  hb. 
i.in  louinianum.  ///,«,  inqmi,  vit  gimt^f  ho/itaes^  Chrifio^atutfnecanimum 
cogitatio inec carnem Uhtdom,'rculamt.  Quanco  magis ,  li  hxc  omniapro- 
mittantur  Deo  talem  nomeclaturam  mercbuntur.''  Adha^c  quod  pra:- 
ftantiusopus  ab  homine  edi  poteft,quam  quod  exemplum  Apoftolo- 
rum  fecutus,non  modo  bona  i:ortunx  omnia,verum  etiam  corporis  &C 
animi , atq;  adeo  ieipium  totum  per  facra  vota  olFerat  Deo  &;  homini- 
A.^.4-  biis.^^VndeS.  Avgvstinvs  Apoil^olosvocatpotentiffimoshb.ij.dc 

I  Reg.i ».       ciuitate Dei.  Deterra, inc^\x\cr\s,fujcttatt*s ejl ftiper omnes  diuitesillepatiper, 
Maich.19.  :7.    (Chrijltts,)(jr  detllojlercore  ereBm  cltfufra  omnes  ofulentcs  tlleinop,  vtfedeat 
cumfotertttbmfopultii^uibtisatt.Sedebttisfiperducdccimfedes.Etfedemgloriic 
hareditatem dans eis. Dtxerant enim po tentes illi.  Eccenos dimtfmtis omniA  ,.0" 
fecuti  fumtis  te:hoc  votumpotentijfimt  vouerant.  Sedvnde  hec  eis,  ntfiab  tilo,de 
I  .'R.eg.i.  iwta  qtto  hic  continuo  dtSittm  eji,dans  votum  vouentt  'fNon  enim  Domtno  (jutccjuam 
7**"  ratumvoueret ,niftquiabtllo acciferet,quodvoueret.  EtinPfalmum  151.  Nil 

meliitspofjumtts dtcere DEO , quam foffde  nes.   \n  eandem  fentcntiam S. 
H.ep.j.8.         HiERONYMVsadLucinium.  Aurnm deponerc,inctptentium  e(i,nonprfe- 
ilorum.Fecit  hoc  Crates  'Thebantis,fectt  Anttjihenes.fi Jfum  ojferre  Deoyproprie 
ChriflianorumeftdfApoJleloriim,o[utduocumviduapauf,ertatisf{£tnga7^phy- 
Ucium iramittextes,totum cenfm ,quem  habuerunt,  Domtno  tradiderunt ,dr 
merentur  miire.Sedebitisfufer  i  z  .folia,iudicantes  1 2 .  trtbus  Ifrael.Et  ad  Pau- 
ld,tp  103,         \m\xm.FiBtii&veflitusdiutti£ Chrtjitanorumfunt.   Sihabesinfotefate  rem 
tuam,vende  :finon  habes  ,proitce.  Toiientitumcam ,  ejr  fdiium 
reUnquendumef.  TotumDeo  dedit,qui 
Jeipfum.obtuiit. 


roTO' 


V     a     T     V     MT  lAT 

VOTORVM     VT  1  LITA  5". 

fj\.  M  vero  fiuduoram  & vtilem  eRc Votorum  nuncupationetri  mul- 

^ tis argiMnentis demonftrari potefl:.  Pm m v m  fit ,  quod Spiritus  San- 

ftus  ad  ea  nuncupanda,reddendaq5  nos  hortetur,  vt  in  Pfalmis.  Vouete  pral .  z^'"*- 

(jrredditeDominoDeo  •uefiro^omnes  qai  incircuitu  eins  affertumunera.  Nec 

non  S.PATK.ESjVt  Av  g  v  s  r.in  eadem  verba  fcribens.,.^^»?  ^«(^c/^^tf- 

uere  voluerit,voueat  -,  illudautem attend,xt,vt quodvoueritreddat.  Et  in Epi- 

ftolaad  Armentarium,quivnacumvxorecontinentiavouerat..^<j»-  A.ep.4**' 

quam(^JinonvouJjfcs,(juidaltudtihtfuadendumfuityatttquidmeltuiabhomi- 

neficrifotefl ,  ciuam  vt  eife  re^  lituat »/  quo  tnftttutiis  ejl  ?prte.fertim ,  quia  chari- 

tatis  ergi  nos  Deitsntum  apparuit  atqut  illuxit  tndicium,  vtjiltumfuum  vnige^-  - 

nitummitteret,<jHipronohismoreretur. 

2.  Quiaopusquodlibefbonumacccffionevoti,  redditurilluftrius, 
acDeogratiuSjbinseenimvirtutespra'ftantvni.  Benefacis,fiad  ho- 
noreniDei  ieiunesrquiavirtus  temperantia£eft:at  fi  idcm  iciunium 
voueas,faciesmelius,quiavirtusrchgioniseft,temperantiapra;ftabi- 

lior.  Vnde  S.  Av  g  v s t  in  v  s  hbro de  Virginirate.  Ncque  enimipfa,  in-  A.e.  xi -- 
q  uit,  Virgtnitas ,  quia  virginitas,(edquiaDeo  dicata  eji,honoratur:  qu£  licet  in 
c  trne feruetur  ,f^irittt(  ta7r>en  reltgtone  ac  deuotioneferuatur-,  acper  hocjpiritttalis 
e(l  etiam  Kirginitas  corporls ,  quam  vottet  ac  fcruat  continenttapietatis.  E  t  in- 
fra..H(!noratim  i»  animi  honis  illa  continentia  numeranda  ejl,qua  integritas  cax.-r 
nis  ipficreatori  antmx  &  carnis  vouetttr,confecratur,feruatur. 

3.  Qjjia  ApoftokisadCormthiosait.  Shtj  adharet Domino,vnui Spi-  i.Cct.6.17: 
rttus efr.iiX.  arftius  nullus  ei  adhiret,quam  q ui  votor u  vincuhs  ei  aftrin- 
gituT.-quarenecvikisvberiusde  eiusfpirituc6municat.Nam,quem- 
atimodumfiquis  cokimn^alhgetur,nonraraiscolumne,quameriam 
columna  ipfi  alligarur:  {\c  qui  Deo  fc  artnngrt,viciftim  etiam  Detim  fi- 
biquodammodoadftnngtt,  &rcumDeoomniabona,omncfqi  ccele^ 

ftium  bonorum  thefiuros. 

4.  Quia qni vouet aliquod opus,vt ieiuniam,paupertatem vel obe- 
dientiam,non  modo  opus,fed  etiam  voluntate,  vel  libcrum  arbitrmnT 
iftafaciendidi  De o  dedicat, illud^;  maaatum  nobih  quodam  facrifi- 
cio  integreoftert.Que  quidem  voluntas  cum  inxftimabile  quodda  fit 
bonum,homini  intimum,  &:  itacharum  ^vt  pra:  hoc  omnia  facile  con- 
temnat,fieri  non  poteft,quin  hoc  donum  Deo  exiftat  gratiffimum.  Vt 
enim  hominibus  gratiores  funt,qui  non  frudius  modo  arboris ,  qua:  fi- 
z-niljtudo S.  An s e l.mi eft,in librode fimilitudinibus , fed ipfam adeo 
arboremdonaimpertiunt:ficquiDeo  ofFcruntnonfolumlaudabiles 
dttion«s.voiuiitatis ,  fedipfamadeo  voluntate,  adione  ocinium  fonte. 

5.  Ari- 


ji§      .     _  V    O    T    V    M. 

A''*'  f.  Ariftoteles  in  fecundo  deMoribus  libro  eampropiietatemm 

quaqueVirtute  pofl:ulat,vtrecundum  eam  homo  immobiliter  jhoc 
eft conftanter  &  flrmiteropcretur,at  nuUa  ad  conftantiam  invirtu- 
tum  exercitio  obtinendam ,  via  accommodatior  eft ,  q  uam  fi  votorum 
beneficio nobis neceftitatem imponamus.  Vnde S.AvcvsTiNvsad 

Aa.ep.4s,  Armentarium.  Nontevouilje  fceniteat ,imo gaudenm  tihi  non  lfcere,quod 
€um  tuo  detrimento  Itaitfjet.  Aggredere  ita^^  intre^idni,0'  di^afaclU  imple:tpfi 
adiumhit,qtii  vota  noflra  expetit.  Felix  nece(fitai,qu£  ad  meliora  compellit.  E  t- 
enimvelutvites,alia:quetenerioresarbulcul2  vincin  folent  adftipi- 
tes  firmiores , a  quibus  fuftententur ;  fic  homo ,  natura  leuis  &c incoa- 
ftans,ad  voti  ftabihratem  alligare  debet  voluntatem  fuam ,  vt  in  virtu- 

Gen.it.9.  tis  quam  vouitftudio  perfeueret.  Is  aac  fua,patrifq;  voluntatealli- 
gatuseft,antequamimmolaretur.  curvero.^^nempe.vtbonailla&re- 
ftavoluntasmaneret  im.mobilis,  necvllaperturbatione  diflolui  pof- 
fet,quodfancnontimoris,fedingentisfortitudinis  animi  fuit  argu- 
mcntum.  Omniumcertegentiumvfusobtinuit,vt,fiueMagiftratus 
creentur, fluemiles confcribatur,fiuematrimonia,aliive  contraitus 
magni  momenti  ineantur,  folenni  iuriliurandi  formula  pafta  conuen- 
ta  concludantur ,  non  aliam  certe  ob  caufam ,  quam  vt  nihil  eorum  dc 
quibus  conuentum  eft ,  facile  immuterur.  Q_uanto  mhius  pafta  con- 
uenta  inita  cum  Deo  per  voti  facramentum ,  immutari  debcnt.  lnrauh 

pfal  ii«io6.     dicebat  fandus  ille  Rex,  drjlatui,  cujlodtreiudiciaiujiitix  tux. 

C    A    P    V    T       IV. 

De  Votorum  reddendorim  necefjitate^ 

NEcEssiTATEM  votorumreddendorumSicrsB  litters,  fandiq; 
jjcui.ij.j.»  Patrcsaperteconteftantur.   CumvattimvmerisDominoDeotHo^ait 

Mo  Y  s  E  s  ,non  tardahis  reddere.Nam  requiret  tUudDominits  Deus  tum:quodJi 
Prou.io  is      moratmfuerii,reputahitiirtibiinpeccatum.  SalomonveroinProuerbiis. 

Ruinaeji bomini^votaretraBare.  vbi  S.  HiE Ro n . annotat,  damnationem 
Ecd.j.j.  incurri ab eo qui votum violat.  Et Ecclefiaftes. StqmdvotiiJltDeonemo- 

rerii  reddere ,  dijplicet  enim  ei  infideiis  d^fulta  promffio  :fcdquodcun^  vouerii 

redde:multog^  meliH-s  efi  non  vouere ,  quampofl  "vottimpromiffa  non  reddere.  E  t 
i.Tira.;.ii,     Apoftolus  agens  de  Viduis.  Hahentes,\i\c^vi\t,  dcimnitionem,qtiomampri- 

mamfidemirritamf€cerunt,\voct^,  votum  contincntia:,  vt  exponunt 

omnes  Patres. 
B  ^' '4-  Ex S. Patribus eftBASiLivs, cuius in quxftionibus fufius explic^- 

tis  harc  funt  verba.  ^uiftpfum  Deofemeldeuouerit,hicfiadnliudvftdgenMi 

fe  tranjlukrit  ,facrilegij  fe  fcelere  objirinxit,  quippe  qmfeipfum  Veo,  cuife  confe- 

crmmt 


«». 


V     O     T     V     M.  52.9 

craueratvelutifabterfiir/itmfit.  S.  Ambrosivs  in  Lucam.  ^mmgraHiAMg.c  io. 
njinculapromittere  Deo  &  nonfoUiere  ?Melim  ef,  inquit,  non  vouere,  ijuam  vo-  Ecd.j.j. 
uere  drnon  reddere.  Maitr ejl contraBHsfdci,qium  pecuni^.  Reddefromiffum, 
dum  in  hoc  corpore  es ,  priufquam  veniat  exdBor,  ^mittatteinca.rcerem.  S. 
Chrys  o  s  T.adTheodorumlapfum.  Tetamferuarenonconttenitpriuile-  Ch.ep*. 
gia  nuptiarum.  Angelorum  enimfocietatifemeliun^fum  illam  reliaquere  &  vxo- 
rU  laqueii  implicari  adulterij  crimen  incurrere  efi.^^uamuisfiequenter  hoc  ipfum. 
nuptias  voces,  ego  tamen  adulterio  illudtanto  peiti^ Afiirme^quanto  maiorac  me- 
Uormortalihtisangelm.  S.  AvGvsTiNvslibro  debono  Viduicatis.  Plane^<^-'^- 
non  dubttauerim  dtcere  lapfm  cr  ruinas  a  cafiitate  fxnUiore ,  quA  vouetur  Deo, 
adulter^s  effepeiores.  Si  entm ,  quod  nullt  modo  dubitandum  efl ,  adoffenfionem 
Chrifiipertinet,cum  membrum  eimfdem  nonferuat  marito,  quantograuim  of- 
fenditur^um  illi  ipfinonferuaturfides  in  eo ,  quodexigit  oblatum,qui  non  exege- 
rat  ofierendum  ?  Cum  entm  qutfqne  non  reddit ,  qued  non  imperio  compulfm,fed 
confiliocommonitmvouit,tanto  magisfiauddtivoti  auget  iniqtiitatem ,  quanto 
minmhabuit vouendt necefitater/i.   S.  Fvlgentiv  s  de  fide  adPetrum.  F-c-i- 
^uifquis  in  cordefuo  conttnentiam  Deo  vouerit,nonfol:tmfi  morttfero  fornica- 
tionis  crimine  maculetur,verum  etiimfiaut  "vir  vxorcm  accipere  aut  mttlier  nu- 
berevolueritfectindumApofiolifintentiimdimnAtionemhabehitiqniaprimam'^^^'^^'^^' 
fdtfmirritarnfecit. S.GRECORivsad Y cnintmm.Si Amnias mortis pert-    "f  '  '^' 
ctds  dignmfuit,qui  eos  quosdederat  nnmmos,DEO  abfitdit,confidera  quantope-  Aa.5.  i. 
ricub  in  diutno  ituiicio  dignm  eris,qui  non  nummos,fedtemeiipfum  Dco  omntpo- 
tenti,cui tefiih monachalt  hahttn dctiouer^s  ftthtraxtfii?  B .  P E  t  R  v  s  Damiani  P.feini.t. 
<le  dedicacione  Eccledx.  ^^uinon reddit ,  quodvouet ,  qtiafi Deumprouocat 
C^  irridet.  Reddendum  efi  votum  integrum  ^perfe^um,  quia  aiiternonfatisfa- 
ceret Deo ,  qtii vottim  noftrum  tanquamfropritim exigit dehitttm.   Plura  tefti- 
monia,  &  exempla  eorum,qui  diuinitus  ob  violaca  votagrauicer  puni- 
ti  Tuncin  P  an  A  R  i  o,  V.  Fotorum  Ftolatio.reperies. 

C    A    p    V    t      V. 
De  qntbirifdnm  Voti  proprietatibtis. 

pRiMAProprieraseft,quod  duplexfic  Vocum,Simplex&folemne. 
•*■  Simplex  elt,  quod  in  nuda  tantum  promiffione  confiftit ,  &  fi  fit  ca- 
ftitatis  impedit  Matrimonium  contrahendum ,  hoc  eft ,  quo  minus  li- 
cite  &  fine  peccato  poflit  contrahi.SoIemne  vero  cft,quod  confiftit  in 
promiffione  quidemDeofada,fedafFe£laccrtiscircumftantiis,acce- 
dente  approbatione  &c  conftitutione  Ecclefix.  Nam  Bonifacivs  b  c.dcTotofc 
Vlll.ialib.  (?■.  decretalium  z^vTnztfolemnitatem  voti  ex foUconflitutio-'"^^^^^^' 
mEcclefi*  initentamelfe.  Hocauteralolemne  Votumeft  duplex  fecun- 
■     ^  Xxx  dura 


m  V    O    T    V    M. 

dumdecictaPontificum.Alteruminfufceptioneracrorumordinunr» 
alterum  m  profefTionc  religiofa:  vkx,vt  habetur  in  Decretalibus,titu- 
D,c  lurfiw.  \o,qMclerici^€lvou€ntes.  Vtrumqj  autcm  non  folura  impedir  matrimo- 
lucQnfuimt.  niumcontrahendura,  ledetiaradinraitcontradum.  Olimhxc  foUe- 
mnitas,cx  parte.  Virginura,collocata  erat  in  fufceptione  VeIi,quod  aK 
Epifcopis  vel palamin Ecclefia ,  vel domi cura  benedidionc  dabatur, 
etiamfiinxdibuspaternisremanerentiilequibusraulta  apud  S.  Aai- 
B.R  o  s  I V  M,aIiof^  veteres  Patres. 

II.  Proprietas  eft ,  quod  quidara  poHinc  vota  edere ,  quidam 

non  poiTint.   PolTunt  oranes ,  qui  fui  iuns  funt,&:  fatis  maturo  ludicio 

prajdici.  Sujautera-iurisnonfunt  quatuorhominumgenera.   Primo 

Jeruiv/^lmancipia^qiii  nequcunt circaconfenfum Dominorum vouere 

e.a  qua?  impediunt  corporale  eorum.  feruitiura,  vt  ingrefTum  m  religio- 

nem,  longamperegrinationem,.&:c.  qua:  vero  non  impcdiunt,pof- 

G,c.i&  fuKt,vtcaflit:atem,eieemofynam.ItadefiniuitGELASJvs  i.PontifeJx 

epiftolaprima.  2. cmiuges.  nam  virfrneconfenfu  vxoris  non  poreft  vo- 

uerecontinentiam,necvxorfiine.  confenfuvin.   Namvtdccet  Apo- 

jiCoi.  r.4.       iiol^is.CMulierfuicorporisvotefiatemnonhabet^fedvir.Simttiterautemvtvir 

h.K^i,^,if.i59.fuicofforicpstefiatemnonhahetfsdmu!lier.   Vnde  S.  Av GvsTiNvsad Ri- 

pariumquivnacumvyorevoueratcontinentiaro.  Vnti,\nc^\m,fitde^ 

caufi  foffct ,  qaa  te  id  quod  vouijli,  nonfilum  non  hortaremur ,  verum  etiam 

frohiheremm  implere,fiforte  tua  coniux  hoc  tecum  fifiipere  animifeu  c&rnis  in- 

firmitaterecufiret.  Namdrvouendatalia  nonfu»tacomugatU,mfiex  confenfi* 

C^voluntatc communi.   Ncque enimJ) E F S extgit,fi e^uis ex *lieno aliqutdvo- 

uerit,fidpotiui  vfurpare  vetat  alienum,  Diutnacfutppe  de  hac  reper  Jpofiolum  efi 

prolatafintentia.  Vxor  nonhabetfotefiatemcorporUfui,^c.  5.  Fil^,non  funt 

fui  iuris ;  quare  inuids  parentibus  non  pofTunt  vota  nuncupare,  nifi 

feruatis  duabus  conditionibus.   Altera,vtad  annos pubertatis pcrue- 

nerint,  qui  eft  decimusquartus  in  raafculo,  vt  habcs  in  6.  Decreta- 

jj  ^ ,  liura,titulo  de  Regularibus ;  duodecimus  autem  in  focminis ,  vt  habc- 

G.io.q.a,       turapudGratianumcanoneP«f//rf.   Altera,vtfivouerintreligionem, 

linc  eorura  auxilio  parentes  viuerepoflint.  nam  fi  pofTunt  viuere,  po- 

Mitth.10.57.   terunt  &  filij  vouere.   ClareenimChriftusdixit.  ^^amatpatremaut 

M^^hy*  I      matremplufiuamme,non.eflmedignns.  EtapudLucam  cuidamafevoca- 

H.ep.j.         to,necpoceftatemfalutandjparentisindulfit,&  alibi  alten nec  fcpc- 

c. iib.}.         hendi.ldemq;  docuere S.Patres  Hie R o n .  ad Hehodorum.  Chry foft. 

G Ifom.jy.      contra  vitupcratorcs  monaftices.  Auguftinus  a.d  Lxtum.  Grcgorius 

B.ep.ui.         inEuangeUa&Bei"nardus.4.Rcligio,fi,quipcrvotiiobedientia:omnc 

voluntatisfuaeiusinfuperiorcm  transfcrre  folent.  VotumcnjmGbc- 

Matth.  16. 14.  dicntia;  doducitutex  ilU§  v^ifbis  C  hr ifti.  ^  vult.vfftire  ppjl.mf^  dneget 

^  femct- 


V     O     T     V     M.  Yy^ 

femetipfuTH;  atabncgarefeipfum,eftiiullo  proprio  iudicio  regi  vellc. 
'Quarequiverumreligiorumfeprofiteturjnihil  citra  confenlumSu- 
perioris  voucre,velftatuere  de  fe  debet. 

III.  Proprietasjquodverinominrsvoturai^eddebeatcumdelibe 
ratione  rationis ,  faltem  imperfeda.  Votumenimdebeteflbadiohu- 
mana^promiftio  auremindehberata,eft  adus  naturalis ,  tmmo  nec  vir- 
tas , nec  vitium eft.  Quod autem  fufficiat  deliberano imperfeda ,  li- 
quetexfubitisnaufragorumvotis,qua:pro  veris  & ratis  folent  habe- 
ri.Etprobatur  excapirejo.  Numerorum,vbiDeusvotummulieris  in  Num  jo.*. 
aetate  puellari,tacentfbus  parentibus,pronuntiat  efle  legitimum.  S. 
Ambro siv s  quoquehb.2.de  Poenitentia, ait quofdam tumultuario  ^  «^- 
mentis  impulfu,non  iudicio  rationis  vouifrequa:daEcclefiq,&  poftea 
voluifle  reuocare,  illosq;  duo  peccata  perpetrafl^e ,  imprudentix  fcili- 

cct  &  facrilegij  sillud,  quiavoaerantimeperfedadeliberationchoc 
quiavoTumprxuaricati.  EtS.AvcvsT.ad  LxturH  fcribcns^quivo-^^S^  ''• 
ucrat  religionem ,  &  non  confiderarac ,  an  fumptus  fuppeterent  ad  x- 
dificium ,  fuafuq;  matris  tergmer fari^olu it ,  eum  monet ,  vt  ne  faciat, 
quod  non  licet.  Deniq,  in  Decrctdibui  titulo  de  regularibus ,  declarat  ^  «•ficutnob». 
Papa,cumqui  inmortisarticulo  vouerat  relig!onem,&reualefccns 
votipasnituit,eumtencrivoto.EttntitulodevocojCommutatvotumV.tTenicnte«. 
apuerotenerafacihtate,  finedifcretionis  arbitrio  fadum :  quod fane 
irr  jtaflctjfi  verum  votum  non  fuiflet. 

I V.  Proprietas  eft ,  quod  redditio  Voti  non  debeat  diu  prorogari. 
Clare  enim  Deus  in  Deuccronomio  dicic.  Cum  votum  voueris  Domino Deut.i^.». 
Deotuo,ntu  tArdahis  reddere,quia  requtret  HludDominm  Deus  tuH^-.^fimora-  < 
tmfuerii,  reftaahiturtibiinpeccatum.  Et  Ecclefiaftcs.  Siquidvouifn  Deo^ne  Ecd.j.  j. 
mjrerisredaere^dtfpUcetenimeiinfidelisyO^ftultitpromijfto.  Cuius rationcm 
&:caufamredditS.  AMBR.OSIVS  lib.i.deCain  &c  Abcl.  Cumenimmo-^c7'. 
ramfacis,inc[mt,nenreddi(votum.Es^itutemp0fiulatioaDeocumJiluendimu- 

neris  promifpone,  Et  idcocii  imfetraueris,  quodfetifti,ingrcUi  eft  tardtcrefromif 
ftm.Ezpo^.  Trimav.iti gr.ttia Cji celeritas folutionis.  Denig^  Ahrahamfilium^^'^*' 
fum  adhalocauftum  iujfus  ufferre  nonpoft  dtcs,vt  Ciin  obtuUt,fedexurgens  ma- 
neftratfit afimfuam.  Exem p L a quinqj diuinitus punitoru,qui nimium 
diftulerunt  explctione  Voti  religionis,habes  apud  B.PetrumDA  mi  a- 
Nilib.j.epiftolarum  ad  clericos  cpift.  6.  Quantaautcminrcddendis 
votis  mora  pofl[it  iTitercedere,pcndet  cxvouentismente,qui  fi  non 
definiuit  certum  tcmpus,quam  primum.  commode  poteft,  ea  redderc 
tenetur,vtdGcctS.Thomasin2..a.q.vltima,articulo3.&alij, 

V.  Proprietas  eft,quodnihilominushomoahquadohberariqucat 
ab  obligatione  xcddendi  voci.  Ac  primo  quidem  pcr  mutationem 

Xxx     2,         circum- 


jji  V     O     T     V     M. 

circumftantiarum,vt  cum  materiavoti  definitefreaurpolfibilis^aut 
vTiIis,autmelior.  vtfiquispoftvotum  faftum  ieiunijjabaturinmor- 
bum :  aut  peregrinationis ,  velit  ingredi  religione;  mclius  cnim  eft  in- 
gredireIigionem,quamperegrinari.  i.perirricationemfaaamabeo, 
in  cuius  poteftate  eratis,  qui  vouit ;  vtmonachus  in  poreftate  Abbatis 
qui  vouiftet aliquod opus  vetitum per  Regulam  ordmis.  ? .  per  difpen- 
fationem  fadam  auftoritateSuperioris.  Si  enim  Refpublica  poteft 
cum  aliquo  diipenfare  in  lege  fua,  hoc  eft,  vinculum  legis  in  aliquo  ca- 
fu  tollere ,  poterit  etiam  Ecclefia  in  voto.  Voto  enim  imponimus  no- 
bisquafilegem.  ^.percommutationem  auftoritate  quoq,  Superioris 
fa£tam.Quxinhocdiftertadifpenfatione,quodperhancfimpliciter 
tollitur  Voti  obligatio,  per  commutationem  non  fimpliciter,  fed  tan- 
tum  quoad  certam  materiam  voto  promifTamj  verbi  caufa  cum  vo- 
tumieiunijjSuperiorcommutatinorationem. 

ViD E  De Statu Monachorum ,  &  Virginitatis. Etin  Pan ar lo  De. 
Violatione  Votorum. 

F    I    N    I    S. 

L.  A  V  S     D  EO     V  E  I  P  A  R  M  ^ 


DE  RE-^ 


J 
>?> 

D£    REGIMfNE    RVSTICO- 

RVMLIEELLVS, 

T  R  JE   F  J   r  1   0, 

In  qua  inftitutum  Audoris ,  &  fumma  omnium 
capitum  breuiter  proponitur. 

^  MISIT Dbtnintis  DEFS  Adam i!e paradijovo!upmis,vt ope- 
raretur  terram  ds  quaftimptm  esi-,  fcribitur  Genefis  3.  cap.  Gen.  j.  v.  >j. 
Co  G I T  AK  T I  mihi,quid  diledlis  fratribus  &:cognatis  cre- 
bro  pulfantibus  ofFerrem  pro  verbo  xdificationis,venit 
in  mentem  pulcherrimus  ille  TmBAttdus  S.  De^orU  THOMMde  Aqttino,  Thora.A<iui- 
deRegtmine  /'/'/«f/J£>//w,quemRegia;maieftativir  nobihs  &vrban2BeIo-'"*- 
quentia:  fumma  edidit  elegantia,quafi  fuis  fua  loquens,  vtiquema- 
gnus  magnis  magna,gloriolus  gloriofis  gloriofa,  ficuti  dignumerac 
tantsCelfitudini.  Aflegopauper  &  exilis  creaturaDEi,  nefcioqua 
forteraptus  dearatro,  facnfqaelitterisapphcituseum  hoc  exemplo 
meis  mea  loqui  vellem,paruus  paruis  paruaiinprxdidum  flebilem 
fermonemdeflexidicens.  EMISIT DominttsDEVS Adam de pArtidifi 
voluftAtU  ,vt oferitreturterrnm,de  tjtujitmptttierat.  Terram  vtiquelimo- 
fam  &flerilem,terram  reprobam  &  maledidam  diccnte  Domino,vbi 
fupra,adAdam.  ^utaaudijlivocemvxoristua^dfcomedtjlidelignojexquo  Gen.  j.y.iy. 
pnceperam  tibi  ne  comederes ,  makdtcta  terra  in  opere  tuo :  in  iahoribus  comedes 
ex  ea  cun6iU  diebm  vitd  tu£.  Spnas  (^  tnbulos  germinAbtt  tibi,  dr  comedes  her- 
bas  terrx.  Infudore  vultus  tui  vefcerU  pane  ttto ,  donec  reucrtarU  in  terram ,  de 
quajitmptfis es:tfuiapuluU es ,  d^^fn pulueremreuerteru.  Et  quanquam  fimul  Rnftici  mal*- 
totahumanigenerispropagohancduramaDEoexpericurmiferiam,  p!us'°aet«i» 
nullatame,ficutmea,hoceft:,rufl:icana,  quxpceneab  ipfis  cunabuhs  obnoxii. 
morti  vltra  cxteras  deftinata  cernitur.  Sed  ne  nimia  triftitia  abforbea- 
tur,aliquahic  confolatoria,&informatoria  exSandorumPatrumdi- 
ftiscolligeredifpofui,quibusvnacum  caeteris  exhortationibus quo- 
tidianis  fpem  habeat,&modum  inueniatper  temporaliadetrimenta 
fehcitatcm  mercandi  fempiternam. 

PRiMo,igiturdebetquilibetfidelis  Agricola  Devm  timere.  Summai^.M- 

II.Firmitercredere,quodomniaoperafua,quantumcunq;ctiamP^'"^'^j"'^'" 
minima  ab  omnipotentc  De  o  copiofa  mcrcede  pr^miabuntur  in  coe-  nun. 
lis,fipermanferitinfimplicitate  &  voluntatebona. 

Xxx    5         III.  De- 


^4  ^  E    R  E  <S  I  M  I  N  E 

1 11.  Debet ctiam honorare officium fuum  tanquama D E  o  inftit»^ 
cum,&  hilaricer  exequi  ea,qua:  ad  ipfum  fpe6lan.t. 
I Y.  Debethumilicer  Dominis  fuis  obedire. 
V.  DebctprxcipucClerumvenerari&diligerc. 
VI.Decimas&:  penfiones  ac  cxtera  debicaHdelicer  foluere. 

VII.  Soleranitaces  &  ieiunia,accxcerosritusEccle{iafticosdeuo- 
•£c  obferHarc. 

VIII.  Eieemofynas  paupcribus, quancum  faculcas  permittiCj  clar- 
giri. 

IX.Cum  omnibus  hominibus ,  &  pra^cipuc  cum  vicinis^&  contri- 
bulibus  fuis  pacem  feruarc. 

X.  Familiam  fuam  laudabilicer  regerc.  ' 

XI.  Cauerefeabomnioccafionemali. 

XII.  Niti  ad  bonum  nomen  SiC  proham  famam  apud  proximos 
^fuos. 

XIII-  Cauerefeafocietaccmala,&confortio  porancium&iuran- 
tium,ac  omnium ,  qui  fine  cimore  De  i  viuunc. 

X  l  V.  Sedulo  difcucere  confcienciam  fuam ,  &:  crebro  conficeri. 

XV.  S£epiusmedicaridepr2ceptisDEi,&:obferuatiojneeorum,& 
■¥tin  reda  fide  ambulet-. 

XVI.  Cogitare  frequenter  de  morte ,  &  breuitare  huius  vicx,  &  v.t 
affuefcac  crcbro  iixuocareX)ominum  D  e  v  m  bonis  &  fimplicibus  ver- 
bisjvceumdirigac  inomnibus>&ada:cerna  candemgaudiapcrducac. 
Hxc  func,quac  vnumquemque  Chriftianum  (andificanc:  Sine  quibus 
Chriftianum  nomen  nulli  prodeft.  Hxc  func ,  qnx  hominem  dc  cerra 
ad  coelum  Leuant,qux  homini  D  e  v  m  rcconcilianc,  qux  proximurn  x- 
dificant,  quar  ad  rcclicem  tranficum  hominem  prazparanc:  Vervm., 
quoniamRufticanafimplicitas  nonnunquam  ignorat,  quomodo  ha?c 

^ri  debeant ,  idco  per  fingula  redcundo ,  lacius  aliquid  de  his  Joqua- 
mur. 

C    A    P    V    T       I. 

Tyebet  quUtbet  fidelu  agricoU  frimo  Deum  umere^ 

Pfii.rifi.  I NlTlFMfifientiix  timer  Domini,  fcribicur ,  Pfalmo  centcfimo  deci- 
verf.10,  i  mo.Proucrb.  primo  &  nono ,  S>c  aliis  locis  multis.  EtyCjutJinetimtreesi^ 

Ptou!>.u.  nonfeteritiujlificari.  Hscc&fimiliadebetaduerterc  quilibctfidclisru' 
EecKi.  16.  fticus , imo  & omnis  Chriftianus ,  & a peccato  reccdere.  Quod fi aK- 
iaU^s'       4"*^  itafimplcx  fuetit,vt  dicat.Non  fcio  timere  Dcuin:nefcio  quid  fic 

boc 


R  V  S  T  I  G  O  R  V  M.  ^r 

hocicalis  dcbcc  iuformari  hocmodo.Primo  quacracur  ab  co,an  aliquid 
ficin  mundo,  quod  cimecamitcere ,  vel  mcurrere  ?  &  refpondebic  pro- 
cuidubio,fi  aliqucm  vfiim  racionis  habueric ,  quod  quocidie  ifta  folici- 
cudine  anxietur,ne  perdac  bona,quaE  habec ,  &  ne  fu  peruenianc  ei  ma- 
Ja,  qux  foient homines  fine  intermiflione  vexare.  Habet force pauca 
bona,qua;  timct  amictere,fed  multo  plura  fi.rnc  mala,  qux  cimec  incur- 
rere.  Ecce  vcrobiq; occafio cimoris , fedfecundaeil  incomparabiHcer 
maior,quamprinw,&2qualicervniuerfosperi!ringit.  SecundoquiE- 
rac,ancredac,quodDEvs  fic  vniuerfalis  Pacerfamilias omnium ,  qui  Hib 4  ij- 
funtincaelo&:interra,6canomniafintnudaoculiseius,&anfitiuft:us  ^jlth.ts.aTi.'' 
iudex  tribues  fingulis  luxta  opera  fua.  Tertio  qu2rac,an  habeac fidem 
de  ccelo  &  inferno,&  quod  in  ccelo  finc  fola  fumma  bona,&  in  inferno 
fola  fummamala  ?  Icem,  quodiuftis  debencur  pr3Emiaccele(iia,repro- 
bis  vero  cormentainfernaliafine  finemanfura  ? 

Si  hxcfi;  crederedicactunc  inilruacuc,qLiomodo  compararede- 
beac cemp.oraliaadxrerna:  vidclicec, quod  harc  omnia,quaEhicvide-  l'*^**^^* 
mus,autexcog;carcpofrumusbona,nihilfiincrefpedufucurorum.Si-nihiifunne- 
miliceromnia,qua;hic  patimurmala,  feuexcog  cari  pofFunc,quam-  rpeftofiKaiQ.- 
uisfintreuerahorrendanimisjCamcnrcfpedupoenarum  infernaliuni 
non func nifi  quiedam  fuauia pra;lud:afucurorura.  His admonicionr:- 
busfialiqua  adiunda  fueric  fides  abfqjdubio  facillime  timoremDo- 
minifufcitabitincordchumano.  Quivero  his  compunftusnonfue- 
rit ,  fidem  non habet , quamuis  fe habere  forte putec :  ficutltlulci  facui 
putant,fe  effe  prudentes ,  quamuis  non  fint. 

Hoc  fundamento  pofito,  viterius  efliinformandushomofimptex 
&  bons  voluntatis  ,  quarenus  plus  nmeat  Dominum  Deum  fuum  of- 
fendere  propter  fuam  naturalembonitatem  quam  extortarafeuerita- 
tem.-quiain  vcntate  fic  eft ,  quod  Dominus  Deus  in  fe  &  ex  fua  nutura  ^'j  ^ftj*  fjf" 
totus  bonus,fuauis,largus,  6c  clemens efl :  quodaiitcm  feuerus  eft,no-  «unt  fcueiam. 
ftra  peccata  faciunt.&quodammodo  cogimuseum,vtnos  affligat. 
K  inc  exi  Ui  t  T^iontxhwxvri.StfaceremiiSyejuoddehenius,  Deifsfaceretyefuodvet- 
lemu-s.Sedcjutx  nonfactmmciaoddebemui^cogimurpatt,  quadnolumui.  Exem-  Proucifciui».-. 
pliim  huius  habemus  inaliquo  probo  &  virtuofo  viro,habenteofK- 
eium  regedi  aliquam  communitatem:  hunc  omnis  honio  diligit ,  quia 
videncquod  omnibus  prodefle  cupicnuUi  obefTe:  &  qui  calem  non'di- 
Lgic,eflvaideperuerfus:namomnispopuiusaccIamac,eumefremeri- 
todiligendum.  Ifteneminemfacilicerpunic,autpermittitaffligi,nifi 
«mnino  delinquens  nelit  fe  emendAre.  Sic  Dominus  Dcus  ,a  quo  bo- 
nacundaprocedunc,fuperomniacfldiIigendus>quianihilbonitacis 
eflua  creacuiis/quodab  ipfbuoniic. 


53«  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

Stvdeat  ergo  homo  fimplex  crebro  ad  memoriam  reuocarc, 

quod  Deus  eum  vbique  videc,mulco  clarius ,  quam  proximus  fuusjco- 

ramquopeccareerubcfcerecjvchac  manududionepaulacim  crefcat 

in  cimore  Dei,  vt  ad  illum  gradum  perueniat ,  quod  (i  ctiam  Deus  non 

Timoifilialis   vellec  eum punire,cameii adhuc  no  vellec  peccare ,  auc offendere cam 

quis?  piumPacrem.  HicvocacurtilialisTimor,  quia,quiiftumhabec,incer 

filios  D E I  compucatur ,  &  cimec,  ne  vel  in  modico  oculos  amancilTimi 

Timotfcruilis  Pacris  offendac.Timor  aucem  feruihs  eft,  quandoaUquis  propcer  pce- 

^'"*'  nam,{iuetemporalem,  fiuea:ternam,abftuieta.peccacis,&incahad- 

Aue.conc.ij.     ,  r  ,•        i  nr  •  t,i       • 

inPfaL  118.  huc  mauec  peccandi  voluncas,  li  Iperaretur  impunitas.  lile  timor  non 
Aug,  tra(ft.9inefl:filioruniDEi,fedmalorumferuorum,quinonfaciuntbonum,ni{I 
cpi  o  .  oan.    ^^^^^ .  gr  quamuis  non  fit  meritorius  xternx  vits ,  tamen  introducic 

iihalem ,  licuc  fecafikuTi. 
Timorpoena  £f^  eciam  norandum,q  uod  fandi  viri  folenc  crebro  ance  oculos  fuos 
infanais.  pccnasponcre  aanin.itorum,ramenpropterhocnon  lunt  mah  lerui 
Hicr.epift./i7iudicandi,  quiahocfaciuntadpiamcautelam.  VndedicicB.  Hiero- 
a  10  am.  .j^yj^^y  g.  Z)«w^a'-'/<«wr/>;£'(?,y?r.w^M//4W,5'«.f»?dfrf^/:facileenimqu2li- 
bettentatiovincitur^dumfuturxcalamitatisacerbitas^quxpropec- 
cacisdebccurjanxiainentepr^uidetur.Siquidem^vtaiti^.Crf^mV^.Af*?- 
j^°f^^"^'^^°' meHtAnmmeJlyquodddc^atMcrnumqHodcruaat.ltQ.m'^.  Auguftinus,Hif» 
quam  malefeccator deciptur:fcmclforniciitU4  ef,  dr in  internum  ardebit.  Hinc 
B.Hieronymus  rurfum  dicit.  ^mttes diem  illum cenfdero :  toto  corde  con- 
tremifcofue  enim  comedofue  hibo,(iue  aliudalicjuidfaciofemper  videtur  illa  tu- 
haterrihtiisfonareinaurihm  meU.  Surnitemortui,veniteadiudiciH.  Aft  econ- 
trapeccatores  obftinati  nolunttimere,&quicquid  eis  dehisdicitur 
paruipendunt,autrefpuunt,donecmors  improuifa  eosrapitadfup- 
pliciahorrenda:tunctiment,geniunt,dolent,contreniifcunt,fedin- 
fru£tuofe.  De  quibus  cale fercur exemplum.  Miles  quidam valde per- 
uerfaevicXjVXorerH  habuicdeuotam,h2cvirum{xpe  monuicquace- 
nuSjVitaTnalapoftpofita ,  fuxanimaj  falutem,duni  tempus  haberet,  &: 
mifericordiam  confequi  poftet,  in  timore De i  operarctur.  Cui  ille. 
Num tu  fic  fatua  es,vt  iUis  papis  credas,qui  talia  deliranienta  fingunt, 
Vtapopulodenarios  extorqueantaieque  infernus  eft,  neqj  vitaaliqua 
poft  iftam.  Quid  plura.?ventum  eft  ad  mortem,&  ecce  infelix  ille,exa- 
nirnisjinledtoiacensnigramchartam  inmanu  habuit,inquaficfcri- 
ptumfuit.  lam  ccrtus  fum,quiainfcrnus  eft.  Eccecariflimiperpendi- 
te  in  quantisTormentis  iam  fit:  vbi  &  astcrnaliter  necefi^e  eft  ipfum  per- 
manere. 

RvRSVMdeS.  Arsenio  longcaliterlegitur.  Hic  vir  fandus  dc 
nobili  Senatore  Romano  ac  diuite  Patricio  faftus  erat  eremita  fan- 


H.teg.mon. 
Cjo. 


Exemplum 
hominisnon 
cimoiati. 
Spec.  cxera. 
m.9C.%%. 


Exemplum  S. 
Aifcoii  tiracn- 
(isDcum. 


R  V  S  T  1  C   O  R  V  M.  ^^7 

^us,8ipaupeirrufticas.Diccbaturnaniq;,tefl:eB.HieronymojCrcmi- 
ticailla  (o\\x.Vi^o,fm£i(trujl'tcitas .   Siquidemcum  in  palatio  Impcriali  STRivstoin.^^ 
fummofungereturhonore,vocemd.iuinitus  elapiamaudmit.  Arse-i"i   "^^ 
^ji.fugehomines^&faluuseris.Quofadojitatunaderemumperrexic. 
Vbiquantxperfedionis  l:uerit,nec  ip{i,aut  intclligere,  aut  fcriberc 
potuerunt,  quieumibidemnoucrunt.  Inter  cxteraautcmfpiritualia 
cxercitia  magnifica ,  quibus  excellenter  clar  uit,  fic  maxime  D  e  v  m  ti- 
muic,vcafolisortuvfq,  ad  occafumforpius  alachrymis  noncefTaret:  Arfenius coi»- 
cumq;  &:  in  hora  mortis  a  fletu  nequaqu  am  fe  temperaret ,  dixerunt  ei  ''*"=""'  ""• 
fratres;&  tu  pater  adhuc  times?quibus  ille ,  vere  timeo,&  valde  timeo, 
quiaquamuisinmandatisDommi  a  iuuentuteambulauerim,tamen 
nondumfcio,qualiter  a  diftridto  iudice  operamea  iudicabuntur:  6£^ 
his  didis  in  lletu  vfq;  ad cxitum  permanfit.  Sed  iam  fanda  eius  exeun- 
teanima  &:protmus  in  ccclum  euolante,  quidam  fanftus  Pater ,  qui  in 
fpiricu  hoc  vidit.voce  magna  poftcam  clamauic,dicens.Beatus  es  Ar- 
s  E  N I  qui  tantum  fleuifti. 

EiAvenerabiles  hucaccediteRuftici,&  diligenter  omnes  aduer-Ruftieisfaeiie 
ciceTiuiustanci  Patris  exemplum ,  vbinam  cantaz  fanftitacis  p5dus  me-j'™'""  "*"'' 
rueriCjin  vrbe  an  in  rure.^^Vos  mulca  expacernahabeciseducacione, 
qux  ipfc  cam  laboriofc  qu<Efiuit%^idclicec,  laboris  affiduitatem,  vidlus 
veftitufq;  vilitatcm  ,  cxteraq;  pcenLtentia:  fandts  exercitia  humano 
"generi  diuinitus  mipofita,qu2  curialibus  &:  delicacis  difficiUimavi- 
dentur:vobisautemperafruet"a£lionemfacillimatad:afunt.  Curergo 
non  refpicitis ,  quam  prope  fitis  f aluti ,  fi  timueritis  Deum ,  &  in  man- 
•datis  eius  ambulaueritis.^^Ecce,  quod  grauius  i  n  fpirituali  conuerfatio-  EremitarQn» 
neiudicatur,vospromhilo,&quafinaturalitercont"ecucieftis,vigila- 
re,laborarc,carnem  afHigcrc-.petulantes  eius  motus  comprimere,cibo 
groflo  veftituq;  inculto  vitam  traniigcre,omni  humans  creaturaj  pro- 
pterDEVM  fubiici,pr2cipuafunt  facrx  religionisexercitia:  &quiiii 
his  amplius  floruerunt,glonofiores  funtincoelo,  &  intcrra,nunc  &:  in 
fcmpiternum.  Hxc fi  vultis,vobis  funtpoffibiliora prs  cundtis homi- 
nibus. 

Devm  quoq;timerefimiIitcrfmcommDo£lore  ^quetaciliter  ^\-  ^^^^^ ^*"*' 
fcitis  ex  quotidiana  fubiectione  Dominorum  veftrorum,  qui  veftris  Deum. 
ceruicibus  minancur  f ine incermiflione , paraci  pro quibuslibec cciam 
leuibus  erracis  muldas  imponere  graues.Si,inquam,tanco  pauore  ne- 
ceflTe habecis coram  mortalibus  Pnncipibusconuerfari,ne  videlicet 
caufamhabeant  nocedi  vobis,  fiue  rebus  veftris ;  quanto  magis  coram 
immorcali  omniumDeo  folicice  ambulare  debetis,  quiincus  &  foris 
iugitervosintuecucnefi,  quodabfic,coram  tancamaieftacepeccare 

Yyy  non 


iimere 


53»  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

non  vereamini ,  mittat  vos  cum  Gorpore  &  anima  in  gehennam  ignis. 
Facile,arbitror,vobis  ifta perfuaderi  poterunt.fialiquam  fcintillam 
bona:vDkmtatishabQeritis.  Atten<dite,quam  eflhiiferabilehictantis 
affligi  doloribus ,  laboribus  ,opprobriis ,  &:  vexationibus  continuis ,  & 
poft  peius  incom.parabiliter  a:terms  tormentis :  hic.habete  Purgato- 
rium-,  Hc  pofiea  Infernum. 

Audite  ergo  venerabilem  Pacrem  veftrum  S.Th  o  b  i  a  m,  quomodo 
Tpb,i4.io.  vosdoceat,vcomniamalaeuaderepofIitis.^>m/f,inquit,D^w/;?^/«w- 
Tpbi4i.ij.  ritate,drin^umte,Z!tficutinjU(XpUcitaJunt  tlli.  Paui^eremcjutdem  'uttamge- 
ritisifedmtilte.  bona  habehitii,fittmuentii  D  EV  M.,(jfrece(Jeritii  ah  owmpecca- 
to,c^feceritisbens.  Quod  vobis  concedat  omnipotens  &  beatus  De  v  s, 
quicumvnigenitofilio  flio  Domino  noftrolESv  Christo  viuit& 
regnat  in  ynitate  Spij-itus  San£ti  De  V  s  in  fecula  b.enedidtus,  Am  E  N . 

C    A    P     r     T        II.; 

Sgcundo  dehet  qudibet  fidelis  agncoU  fioTrntter  credere ,  cmod.  omnia 

operafua ,  quamtumcunquemmmaabomntpotente  D  e  o.cotoiofa 

m^rcedeprnimiabunturm  coelis  ifi^rmanfentmi 

fimplmtAte  <isf  yoluntate  bojia^ 

HIc,prohdolor,pluresdeficiuntKuftici,  &pr«cipueillijquifiint 
caTeris  pauperiores,  feu  defpeftiores ,  putantes ,  quod  ficut  funt 
apud homines  nuilius,  reputationis ,  fic etiam apud De  v  m  :  &: ob hoc 
adnihilfevocatosarbitrantar,nifivtfinta:ternaliterinfelices.  Abhac 

5»p.<.  j.         mala  humiliratcrcuocat  nos  Spintus  Sanitus,Sapientiaj  fexto  dicens. 

Pfal  gj.j. .  Fufilium  O"  rf}.tgnmn  tpfifecit.cy-  xqualtter  cura  efi  tlii  ds  omnibtis.Et  P  falmus. 
Ne  autrtas homtHern m huifnlitatem.  V  bi  dicit  qu-xdam  gloila.  Mala humtli- 
ta-s,qitado  quiffitc  vtiiter  defe  horaefinttt^vtputetfidereiiiium  aD  E  0,c^  nun- 

R.ufticuslitni-  qnimmeitQravoffe confequi ab eo.  Quamuis  enimvilecorpuscircumferi- 
mus,anmi2tamennimispreriola:  funt, pureadimagincm&fimihtu- 
dineDEi  creati^.Vndcnean  m^nobis  vileicerent,fiiiusDEifcipfum 
in  pretium  animarum  dcdit.Hie  attendice  vos  omnes,qui  viles  eftis  in 
oculisveftrisj&defpedliinhocfeculo, &:no!ite  defperarc.  Ecce  pre 
vobisDtvs  homofaiSuseft.  Nonvtiqihomoglpriofus,diues,acprx- 
potertSjfed  opprobnum  hominum  &  abieftio  plebis,fa6lus  per  omnia 
fimilis  vobis ,  &  plus  quam  vos  pauper &  defpedus.  Non  regum  pala- 
tia, ncn aulas Principiim,non  caftra  nobiiium, non ciuiumdelicata 
cubil  ia,ied  pauperum  &  abiettorum  rufticorum  elegit  ftabulum.  Cur 
ergo  dclperatis  6  pauperes,cur  contnftamini  cglcriofi  contribules 
aingelorum,acpra;nobiles  fummi  Regis  hofpite$;Curj  inquara,  mufli. 

tatis^ 


X  Y  S  T  I  C  OR  V  M.  4f9 

■cacisjquafi Deus  oblicuS  flc veftri.cum in omnibus,&:  fuper  omnes  vos 
qu2Biiueric,inueneric,&  exalcaric,  diuices  dimiccens  inanes. 

O  li  veftram  incelligerecis  dignicacem ,  ac  lingularem  erga  vos  diui 
nxgracijE  munificenciam,  non  (ic  mofcifera  crifticia  abforberenaini, 
quinpocius,quancoinhocfeculGper  momencumcemporisplus  cac- 
teris  vanis  hominibus  abiediores  videmini ,  canco  magis  gaudere  de- 
berecis  quafi  Dei  filioconformiores ,  &  per  confequens  in  tucura  glo- 
riafublimiores.  Hxcnamq;  eft  cerciflima  omniii  CacholicorumDo- 
6torumregula,quodquancoquiseftfimiHorChnfto  in.prsfencimor- 
tali vica,qu«  velocicer cranfit, canco  eric  & fimilior in illa fupernaglo- 
ria,qux  durabic  in  accernum.  Hanc  falucarcm  fimilicudinem  in  mulcis  R-uf<"cus ffaitiis 
vos  vltra  omnes  alios  hisredicarioiure  poflidetis.  Neq;  dicecur  vobis  a  '""*' 
diitridoiudice,quodrecepericisquidcmbona  in  hacvita,licucolim 
diuesiilcepulo,dequodiciturLuc.  i6.quodnunc  cruciacurapudin-Luc.i«.«. 
feros ,  fed  audtrurieftiscum  fideli  Lazaro, quod  hic  mala  recepiftis, 
non  fine  iuftoDei  iudicio,qura  fone  al!quapeccacaadmififtis,qu2  ca- 
minuspaupercaciscxaminacnunc,vccuaccumi.pfoindeliciisper,pe- 
Tuo  manfuri  confolemini, 

A  T  T  E  N  D  iT  E  igitur  qu  am  p  Atern  e  vos  hic  ad  modicum  caftigecvt 
marcernum  parcat ,  &  quam  feuere  irafcatur  his,quibus  cundaad  vo- 
Tum  largicur ,  quoniam  abillamercede  fan<5torum  vacui  remanebunc. 
Veriflima  namq;  eft  ("encentia.  B.BERNHARDi,ac  aliorum  fandorum  Greg;  1.  tg. 
Pacrum  plurimorum,quodnemo  poreft  hic  gaudere  cum  feculo,  &  il-  ™°^-  ^•"- 
iicregnarecumCHRiSTO.  Et  Dominus  ipiemet  in  Euangelio  dicic 
fuis cledis difcipulis,& in eorum perlbna aliis omnibus prxdeftinacis.  'o^""- "• 
Nelite  mir/iri,Jiodit  vos mundui ,  cjuia meprtorem  odio hahuit.  I tem ,  ^ui vult  Lue. j».  ij. 
venirefofl  me ,  ahnegetfimettpfum ,  ^  tollat  crucemfiiam  quotidte  dfficjuatur 
»;f.Sed  forcedicetismihi.nonne ("untmulci folemnesviri  inhocfecu- 
lo,pacicer&:  foeminjE  honore  ac  diuitiis  re£erti,&  tamenbonarfpei.? 
nvmquid  omncs  damnabuncur.^nunquidfolimiferifaluierunc.-^Non-  J*"'"  i\mxts\ 
neCARoLvs  Magnus,acmulciReges,Duces,Comices,nobiles,mili- 
-tares,ciuefqj  innuraeri  fanile  vixerunc,&  camen  ftacum  mundi  cenue- 
runc?  Hxc  '&aliafimiliainfirma  &  imperita  fibi  proponit  anima,vc 
fuam,fipo(rec,iuftificarecimpacienciam,acperconfequens,fiaude- 
recdiuinam  inculparec  prouidentiam ,  facramq;  Scripcuram ,  &  fan- 
£torumexempla  calumniarccur,ha:c  aucfimilia  dicendo.  Mallem& 
cgocalialoquicumdiuicibusA:pocencibus,quam  harc  cum  pauperi- 
bus  perpeci.  Facile  eft  in  deliciis  corporis,  rerumq;  copia,de  paciencia 
acieiunio,famc&labore,contempcuq-,  &oppreffione  mukaverbo- 
tcnusprofequijfednonieque  facilc  eft  iftacolerare. 

Yyy     z         Fatio». 


540  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

D:uit«nonca-      Fat E OR  & ego ixa effe.  Sed  nunquidqui  in  fublimitate&delidfs 

icnt  ahl  ctioni      n'      ■  J  ■  r  11 

bus.  ^''^  videntur  omnino  expertes  iunt  oranis  tnbu!ationis,tentationis  ac 

labons?imo  vere,(i  in  timore  De  i  ambulare  volucrint,plus  quam  pau- 

peresaffliguntur.  Noruntexperti,quamverumfit,quodquicquidfo- 
ris  cminet,plus  mceroreafficit ,  quam  gaudio  recreat.  S>c(^ iftud miferi 
aduertere  nolunt,aut  non  polTunt^putant  enim  fic  efle  apud  alios,  fic- 
utimpentefufpieantur.  lam  enim  certiflime  diftum  eft,  neminem 
poffe  hicgauderecum  fcculoj&poftregnarecum  Chrysostom. 
Quodfieleftiquidamaliquidhicplusparticipantdediuitiis,  &:flatu 
huiiis  vit^,quamdebent,  oportetcosper  grauem  pccnitentiam  dele- 
Diuires  pccca-  re,autper  hoiTcndam  PurgatoiiJ  poenam  recompenlare:  qua;vtiq;fic 
ta  fuagcauioti  maximeafflicliuaef},vromnis  prxfentis  wi^sl  tnbulanoilli  comparata 

pcrrmeiitia  de-  ,-,,.-  r    .  -t 

bcHtcipiare.    qnaji  pund^turaiunci  (it  reputanda.. 

Abhacergooccafionelabendiindiuitiis  &:  honoribus  temporali- 
bustaciHima,vtiq5pauperes&inglorijfunrprxferuati:  &pcenecon- 
Rufticicontra  trafolum.impatientijB  vitium  dimicarehabent.  Quodquidemfaci- 
irentTam  pu"    ^'^^  vincunt,  quam  diuites  vincant  oblatos  honores ,  aut  paratas  deli- 
gnaredcbent.  cias, fiuc aliaqusqueincentiuavitiorum , etiamfi  nihil  aliud  pati  ha- 
Scncca,  cap.74.  berent:quia,ficut  Philofophus  dicit,&  quotidiana  experientia  docet, 
nonfinemagnavirtutearridensfortuna  tolerari  potefl.  Aduerfaau- 
tempropter  afTuefadionem  tanquam  connaturalishuicvitajpoenxa 
cunftis  hominibus,maxime  Deum  timentibus,fano  corpore,ac  men- 
te  fenfata xquanimiter fufteribilis  eft.  Hinc inter  timoratos  viros  tan- 
Proueibiuni,,    quam verifrimum exiuit prouerbiam,quodnedum in corporahbus  fi- 
ue  fecularibus  ,  fed  eriam  fpiritualibus  exercitiis  plurcs  ceciderunt 
Profperitasplu-profperis  elati,quam  aduerhs  frafti.   Quid  enim  tam  inimicum  eft 
adue°fita's?"*™  probis  moribus,ficut  otium  in  deliciis ,  &:  ventofa  huius  mundi  fubli- 
Ang.inPfal.;o.  mitas.^^Et  quidtam  f*ecurum,ac  bonas  vitjE  conferuatiuum,ficutmfl:us 
labor  cum  frugalitate  6:  contemptu  mundanarum  vanitatum  ?  Wxc 
merito  quoslibet  fimplices  &pauperesrufticcs  confolaridebet,dum 
intelligunt  feeoamphusaDEo  dilectos,quofobrius  eis  hasctempo- 
raha largitur ,  qu^e multis  fuerunt  caufa  damnationis  a:terna?. 

Se D  hcu, proh  dolor,conringit nonnulhs, quod olim  fubhmis  qui- 
J^'°""^''^*'damoratoFHannibaliimproperauitdicens.  Vtncere  fcU  HannibalyVti 
vifiorianefcis.  Ita&rnosdequibufdam  rufticis  huius  temporisdicere 
poffumus.  Vincerefcicrufticus,vtiviftorianefcit.  Quodquanquam 
iitperfpicuum,vtex  parte  lam  diftumeft,  cum  vclint  nolint,huius 
mundi careant profperitate :  &  tamen  miferabili  quadamnegligentia 
avitiisnonabftineant,necadvirtutes  perueniancquod  pra*  cxtetis 
©mnibus  facihus  pofTunt,  hoc  Dominusper  Prophctam  increpat,di- 

cens». 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  H^ 

lusdiuinusmetus,autliagellum  mfledercpotefl,  &:  adillos  reu-erta- ■'^SS''"' 
mur,quos  cxhoLtari  fufcepimus ,  qui  talento  bonx  voluntatis  prsditi 
viasrettasingredi  volunc.  Ipfinamqrfciunt,  quod  totum  humanum  R«^"='  ^^"1^^, 
genusobdemerita  fua  proieftum  eil  ab  illis  /ummis  deliciis  inhanc^om;  pjoficias. 
^rumnofamvitam  &  tribulationem  continuam,vbi  nuUusvnquam 
adlibitum omnia habere potuic,  aut  ram  diu  viuerc, quamdiu concu- 
piuit.   Sciunt etiam ,  quod afflidio  ifta  medicinalis  eft ,  &  a rpinituali 
morte,  id eiV,  peccatis  pra-feruat ,  &c  aperte  vident  illos ,  qui  m  deliciis 
viuunt,autvix,autnullomodopofl'eavitiisabftinere.  Sciuncdeindc,  • 
quodomnes  fand:i,quorumgIorioramemoriaeft  inEcclefia,aprimo  ' 
vfqjad  nouiflimum  per  hanc  viam  innumeris  tcntationibus  probati  - 
tranlierunt fideles ,  &  fic  tandem  perfedi amici De rfa£ti  funt.  ■ 

ScivNT  infuper,qiTodifta  non  cafualiter,aut  fortuito  aganturin  ' 
hocmundo,quod(ic  dillimilitet  adminiftretur  gerrashumanum,vi- 
deIicec,quodvnuseftpauper,alter,diues:vnusgloriofus,altercotem- 
ptus :  vnus  fanus,altcr  xgrotus :  vnus  fortunatus.alterinfauftus ;  vnus 
acutus , alter fimplex :  vnus  prxlatus, alter  fubiedus ,  fed  cundaiuxta  ' 
diuinsprouidentizregulamatquiflime&roptimedifpbnutur^Sciunt 
ctiam  &  caute  aduertunt,quod  iicucfeipfos  facere  non  potuerunt,  fic 
nec  in  effe  conferuare,nec  ea  qu ibus  indigent  crearc,fcd omnia de lar-  ■ 
giffimaDominimanuexpe£tarehabenr,quipafcitvniuerfa  quxcon- 
didit,  & implet  omne animal benedidionc ;  cui  nemo dieerciuftcpo- 
tcft,cur  fic  tacis,cum  nulli  debitor  fit,nec  vllius  opus  habet.  Sciunt  de- 
nique,quod  nullas  poteft  immutare  decretum  diuini  confilij  fupcr 
genus  humanimi,&:  quod  nemo  vnquam  melius  habuic,  qui  fcrutator 
eflevoluicmaieftatis,  autimpatienterreniticontramanum  omnipo- 
tentis,quinimo  tales  inpeius  fcmper  prolapfi  funt,  fed  illi  foli  cundlas 
mifcrias  euadere meruerunt,  qui  diuino  fceptro  fuas  ceruices  humili-  R»ft'"^".* 

r  r        r  i  t     „    i  ■      ■        ^         n  i  i-    •       magis  diligun- 

terfubmilerunc,  bcneuoIe&  longanimiterexpcaances,donccdiuinajurf  oeo.qu» 
bonitasemplaftrumpaterncecorreftionis,quodpofuit,  rolleredigne-contempubi- 

tur;necquicquamaliuQeupiunt.  Dicamusergcquodnulluspauper  °"' 
boncE  voluntatis  homo  fic  de  fe  defperabiliter  fentircdebet ,  quafi 
Devs  deipfononcuretproeo,quodinhocfeculocontcmnitur,aut 
quafioperafuabonaDeonon  placeancauc  mericoria  non  finc,quia 
pro  nihilorepuacturaftukis  amacoTibusmundi,fed,ficuciamdidum 
eft,coampliusaDEofedilig,ifirmttercredat,acmagisopcrafuainfu- 
turoremunerandafciat,quo  minus:receperic  bonatemporalia  invi- 
taifta. 

Eormctdcniq;  fidclis  agricola  j  fiue  alius  operarius  quicunq;  intcn-  Or«ioaiufti«» 

Yyy    j:         tioncm. 


542^  I>  E     R  E  G  IM  TN  E 

quotidie  di-    tionemruamadDcum  per  huiicaut  confimilemmodum.   Gratioid^ 

•  ^  *•  ^iyi  j)omine  cre^tor  njmuerfortim ,  qui  me  ex  nihilofecijli,  ^  vf^  tn  Imnc  hemm 

tlementer  conferuA(li^&  vires  cim  honn  voluntate  tribuijlt,  quAtenttt  luxtAfrx- 

uftum  tuum  infudore  vultm  mei  vefcarpane  meo,  te  nunc  ex  toto  cerde  rogo,vt 

dirigas  me  in  omnibus  operibu^s  meuficundumpr^cepta  tua,  ^  intentionew  cor- 

dUmeifurfum  tr&he,  vtftnt  mthtUbores  hutuiperegrinattonls  in  remifftonem 

peccatormn meonmi,  &■  merttumaternA vttx.  Amen.  Quicunq-,  hoc modo 

procedic,&  in  omnibus,qu:E  facic  Deo  placere  cupitjfcire  debet, 

Mittfa.io  42-   quodabonoDEonunquamfeparabitur/edmagnusfanttusinregno 

Xuperno  eric. 

S I  emtn,ip{a  veritate  tefl:ante,nec  calix  aquar  frigida:  porrecVus  pro 

©Eo  erit{inemercede,quidprotantis  fudoribus,vigiliis^  frigoribus, 

caumatibus,neceiritatibus,  curilq;  diurnis  &  nofturnis,ac  csteris  finc 

r.umero  miferiis.quas  fidelis  quihbet  rufticus  tokratab  ineunte  ztatc 

n.aftici  prola-  vfq,  addecrepitam  fened:ute,quid,inquam,retribuetur pro  illis  ?  Cer- 

b..ribus  luis     ceilla  pra:mia  dabuntur,qusE  nec  oculus  vidit,  nec  auris  audiuit,&:  vti- 

ccrleltc  piz-  .  r  .    n    .-,-  r  l  i  <  •     • 

jniumme[ctur.<|ueintamiultilhmameniura,vt  ninii  omninomaneDit  irremunera- 
tamquantumcumqjmodicum  etiamfuerit,fiue fa6tum,{iue  patien- 
ter  toleratum  pro  bcneplacito  diuinxvoluntatis.  Vnde  patet,quod 

B  fcrm. \ .de  ficut diclt  S.  Ber N  H  A K D  V  s ,  quod labor  fandus  eft.ctiam fi  immedia- 
tepauperibus  nonimpendatur,fed  propria:  neceffitati  fubueniatur: 
-&licuthabetduphcemoccupationem,lcihcct  carnalem  &fpiritua- 
lem,ita  etiam  haber  duphcem  mcrcedem.  Nam  propter  fatigationem. 
^orporis ,  debetur  ci  fiiftentacuhim  vita: ,  &  propter  virtuofam  inten- 
tionem , ei debetur  merccs regni  coclcftis :  quam  vobis  tribiiat beatus 
&  iidehs  D  e  v  s ,  qui  fine  fine  viuit  &  rcgnat.  Aj*i  e  n^ 

c  A  p  v  T   in. 

iTertio  debet  qmhhetfideiis  agricola  ofjicmm  fuum  honoravc^ 

JanquamaDEO  injittutumyt^ hilariterexequt 

ea,  quaadiffum  fj?e6iant, 

Hlc  quidamRuftici  plurimum  dehnquunt,  communiter  iUi,qui 
ca^teris  funthonoratiores,autditior€s,fiiperbiatumentes,  &do- 
lentes,quafi  ad  vile  officium  fint  a  Deo  vocati.Q^areetiam  variis  mo- 
~dis  fuum  ftattim  mutaie  conantur,ad  maiora  anhelando.Sed  quid  eoi 
fequatur,quotidianaexpericntiadocet.  Namftatim,vtfealtioricon- 
iunxcrint,Deo  &  omnibus  hominibusodiofifiunt,derifioni.&con- 
ecmptui pacentes.  Contra  quos  dignitas  Rufticana  eft  defenfanda,  & 

hac 


■anli. 


R  V  S   T  rC  O   R  V  M;  543 

hoc  tripliCirer.  Primo,qma a  Deo  eft inftituta. Secundo,quia a  natura 
eft  prinapaliter inteta.  Tertio ,  quia a celeberrimis  viris cft  plurimum  R-uftiona  di. 
approbata,  &multipliciterpriuilegiata.  fut  uiplicitei. 

Quantum  adprimum,eft  rciendum,-quod  agriculturapluries  cft  i- 

inftituta  abipfo  lummoomniumDeo.   Naminftatu  innocentiazdi- 
citureireinftitu£a,perhoc,quod  legiturGenelis  Tecundo.   Tulitergo  Geai.i?;- 
DominuiD EFShommem  Cfpojuit  cum  tn  ^AradifumvoluptatUjZit  operare- 
ttir (^ cujlodiret illttm.  Inftatu  quoquenaturs^deftituts-,  per hocquod 
legitur  Genelis  quarto.  EmifitD»mmi*sD  EVSi^dxm  de piradifivolu-  Gen  +■  23. 
UatiSiVt  operaretur terram ,  de ^Hafimpiuieff,S:Cc.  Hin c  dicitur  E cclefia- 
Itici  ieptimo.  Nsnoderis Liboriofa  opera ,  ^  rtificationem  ab  altijftmo  crea-  Eccl.?-»^- 
tam.   Ecceaperta  teftimonia,  ex  quibus  liquide  patct  Agriculturam  Deusauflor^ 
pras  cxteris  mechanicis  artibus  hanc  gratix  dignitatem  habere,  quod  '&"'  '"'^ 
incffabihteraDEo eftinftituca.   Alia:autemomnes,autpeneomnes 
humana  curiolitate  lunt  inuentas:  quarc  etiam  nunquam  in  eodem  '• 
ritu  perfeuerant, vt  Communiter  tra6J:ant  fancti  Dodores  noftri  fui 
perquartocap.Genclios,vbide  originer&  primis  inuentoriBusme- 
chanicarumartiumfitmentio.  InfuperfiluatornofterverusDeus  &: 
homo,vtopus  fuumglorificaret,nonex  aure  ve  1  argento vel  lapidi- 
bus  pretiofis,  autaUqua  alia  re  curiofa  benedidum  corpus  fuum  & 
fangu:nempretiofumconfaciinftituht,fed.exmateriaveredigniflima, 
fcilicet,pane&;  vino,  quam  fimplices  ruftici  in  fudorevultus  fuipa- 
rareconfueuerunt.   Quod  vtiqne  merito  cund:i:s  fidelibus  agricolis 
magnadebeteilc.caufala;titi^&  deuotionis  crga..fuumofficiumexe- 
quendum. 

Se c  V N D o  dignitas  Rufticationis ex hoc attenditur ,  quodeft  a na-  NaturaimcB!. 
turc''.principalitermtenta,quodficpat€t.quiacumcorpushumanum  ditmaxime 
aigniHim-um  litinter  omnia  corpora  ratione  vnioms  ad  animam  ri-  ° 
tionalem,&  glorificacionis  tutur  jm,fequitur,  quod  omniaalia  corpo- 
rafiuecoeldlia,fiueinferiora(ubminiftrarehabenteidcm.'  Cumergo 
eorpus  humanuiTi  fiae  viclu  &  veftitu  in  elfe  permanerc  non  pofiit,& 
vi<iius  ipfe&vefticusfincopererufticononproueniat.patecquodto- 
tamachinaad  hocleruit,vt  Dominoorbi^s,ideft,hommi  neceflaria 
fubmmiftrentur.  Hinc  dicitDommus  adNoe,  Genefisodauo.  G/^»- Gcr..«.tr 
£i^s  diebi46  terrA ,  fementis  &  mejfts  ,jrigus  &  xfliis ,  itflas  ^  hyems  ,ncxc^.  dies 
nonrefijuicfcent.  Dauid quoque,cum Dominum in  opccibus luis bene- 
diceret,&:decor»mvniueifilauddrer,caufamtot!usinrulitdicens.F/ 
educMpa^icmdeterrajdtvintimUtifcetcorhomtn».  Exquibus  patet,  quod  P^a'""-J-'4- 
aericolaeftpi'XCipuuscooperatorD£i,angelorum&natur.'K.Quam-  ^^^^"  coof>#« 

9  .         .r^.        ^      .    n      ^  r  ^-  iT  ^-^  iator«Dci& 

ms  cnnn  oiUJLaa  .maieltas  per  luam  omnipotentiam  pollet  omnenjtyjij. 

homi- 


544  DEREGIMINE 

hominum  genus  nutrire  &:  veftire,tamen  hoc  non  vult  facere  fine  co- 
adiutoribusrufticis,  nelintvacuaoperabenedid^fapientixiuaj. 
DionyCfledm.      Similiter  fanfti  Angeli,  qui  iecundum  fententiam  B.  DioNYsri 

j.dcTrinc^.  iilis inferioribus prielatifunt,  adquorum  imperiumflngulaqujeqi  di- 

riguntur,quamuisfacil!imepofrentaptare  vnamquamquenaturam 

viuihumanoad  conuenienriampropagationis  fu^  promultiplicatio- 

ne  eorundem,nequaquam  tamen  hoc  taciunt  fine  concurrente  rufli- 

canaprouidentia,nediuin2  inftitutionicontraire  videantur.  Natura 

vero,et(iomnibus  modisconcturadconferuandam  fpeciem  huma- 

namin  efie tuo,non tamen ad  hoc  fufficit, nifi  ruilicorumauxiliopa- 

riter  &:  induftria  fuffragetur.   Hxc  omnia  adeo  funt  nota ,  vt  his  pro- 

bandis  vlterius  infiflere  fuperuacaneum  exiflimem.  Videmus  enim, 

&fineintermiflione  experimur,quam  multipliciter  humana  natura 

Neeregesnec  {\^  ferua,  &  quantis  indigeat:&  fi  quibufdam  faitem  ad  tempus  carere 

f/'"au"unt  '  po(rit,rufi:icanotamenfrudunecadvnum  diemquidem.   Omnium 

fineiurtieis.      Pontifi^cumlaguet  baculus,rui  t  mithra,arefcit  dextera.Omniumlm- 

peratorum  Regumq;  corona  decidit,  fceptrum  deridetur,  purpura 

conculcatutjfiruffcicanaopenonfulciantur.  Duxiufanit,mollefcit 

miles,deliratfapiens,titubatartifex,flatusipfemunditotusdeficit,fi 

rufticus  colere  agrum  cefTat.Hxc  qui  non  credit,  abflineat  ab  his,qua£; 

ruflicano fudore proueniunt,  &c iine  omni  Do6torein  breui inueniet 

folutionem  verbi. 

j.  Te  R  T I  cagriculturx  dignitas  ex  lioc  perpenditur,quod  a  celeber- 

Ad»m  &  aln     rjmis  viris  plurimum  eft  approbata  &  multipliciter  priuilegiata.  quod 

maioresnoftn    ^       a       J  r^  ■      ■        n.  ■  u  i 

agticolsfuete  licoitenaitur.  C^iapruiiinoltnparentes^exquibustotumgenushu- 
manum  propagatum  eft,de  agricultura  &  pecorum  nutrimento  viue- 
bant;  &c  quiaferuos  &  ancillas  non  habebant,  patet ,  quod  ipii  cum  fi- 
liisfuis&filiabuspropriis  manibus  operi  ruiticoinferuicbat.  Verum 
cum de  protopIafto,fcilicet  Adam& vxoreeiusEuanonfitdubium, 
de  aliis  quibufdam  fandis  hominibus  exempla  coUigamus;  Et  primo 

Gen./i>.  de Lamcch , qui poftquam genuilTet  Noe ,dixit.  I/fe confikbiiu-rnosa.b 
fiperihui  (^  Uhorthm  manuiim  neftrartrm  in  terrA^ati  mdedtxit  Dcjmntn.  Noe 
quoq;,quihominum fecundus  progcnitor  poft  Adam  fcribitur ,  quid 

Ges.  ?.  10.  poft  diluuium  egerit  ex  nono  capite  Genefios  patet,  vbi  fic  legitur  in- 
ter  caJtera.  Capit^  Moe^uir  agriceU  exercere  terra.vi,c^  pUntAuit  'vineam.,  &:c. 

Heb.n.j.  DeindeadgJorioiosPatnarchasiIIostres,videlicetAbraham,Ifaac& 
lacob  fcriptura  dcf cendens  nullos  redditus  habuiffe  illos  commemo- 
rat,neq;  in  ciuitatibus ,  aut  viUis ,  aut  domibus  habitafle ,  fed  tanquam 
peregrinos  in  cafulis ,  id  eft,  tentoriis  fuper  faciem  terraz,&:  de  agricul- 
tura&animaUbus  vitsnecefrariaquairitafre.  Filij  quoque  lacobqui 

duode- 


XVSTICORVM.  J4J 

duodccim  Patriarchxappellantur,quicloi1icij  habaerint,exip(ci:am 
confefTione patet, Geneiis  ^i^.capitcvbi dicunt.  Viri Pajiorcsjlimmyab'^"^-^^ '*• 
infantunojira.  vfijueinprafenSydrnJSy^ Pdtres nojlriydrc.  loB  fimilitervir  "    '■ 
fimplex&redusDominibenedidiioneditiirimuseftedusfuitdeagris  °  '5'-'M,- 
tc pecoribus,nec  vnquam  fua creuit poffeirio pcrgrauamen  proximi, 
vt ipfe tcftatur in libro fuo  capite trigeih-no primo :  quinimmo  &  ma- 
nusapcrtaiugitererat  ad  largiendumpauperibus. 

Moy  fcs  quoq;,de  cuius  laude  refonat  ca-lum  &  terra,omnium  pro-  ^*'*^ '  "• 
•phetarum excellentiirmius,quamuis  in  regia faerat  aula educatus,  ta- 
men  difponente  Domino,  antequam  ad  diuina  oracula  profeccrat, 
prius  in  fcholahumilitatis  per  quadragintaannos  oues  lethro  cogna- 
ti  fui pafccndo  exercebatur.  Gedeon  vir  fortiffimus, dum operi rufti-  ^"''"=- *■  "• 
codeferuirct,frumenta  purgando,angelo  fibi  apparentc,  ducatum 
populilfrahelcoaiSlus  fufcepit,  &:  hoftes  Dei  proilrauit.  Booz,qui  & ^"''"^- "•*• 
Abefan,duodecimusIudexpopuliIfrahel,damareamventilat,Kuth    "'   '"'*• 
Moabitidem fibi de(pon(at,qu2: in Chrifti genealogia ponitur. Dauid '  R-fg'«-ij- 
vir  fecundum  cor  D £  i ,  dum  oues  patris  fu!  pafceret  diuina rcuelatio- 
ncinrcgemfupcrtotumlfrahelvngitur.  Elifa:us,dum  induodecim 
iugis  boumararet,  &:ipfeinduodeciniiugisboum  arantibusvnusef- 
fet,vtluculenterfcripturaexprimit,mgloriofumProphetamproElia 
diuinitus  cligitur.   Amos  palf or  &  rufticus,  Iicet  imperitus  iermone,  ;  Rcg  ig.tj. 
tamenfcientiaplenus,vtHieronymusTeftaturin  prologo,  fubtiliffi-  ^';t"°  'nptc:.. 
mum  texuit oraculum ,  de  pafcuis  in  Prophetam  aflumptus.  De  Re-  icreai"  j.g. 
chab&Ionadab,aceorumfiliis,quiiugiter  in  agris  habitant,acaliis 
viris  fplendidiflimis  finenumcro  longumeftdiflerere, quiomnes  pe- 
regrinationcm  hanc  tranfegerunt  iuftolabore  manuumfuarumfine 
tumultu  acpompofo  apparatu  huiusfeculijcontentifidclibus  aruis, 
celebre  nomen  pofteris  rcliquerunt ,  &r  exemplumtutiffimum. 

Ne qve hoc prstermittendum eft, quod~etiam ij>udgentiles olim  j,|n'o",fi"i* 
rufticana  frugalitas  fummopere  colebatur,  &  ad  fummos  honores  apud  gcnuies. 
cvcbrotunc,licetinuiti,Rull-ici  trahebantur.  Vnde  refert  Valerius  V3lcclib.^c.+. 
MaximusdeTvLLo  Hoftilio.  IncunabuUTulli Hojlilij agrefe ttigurmm 
cepit :  eiufdem  adolefcentia  in  fecore fnfccndo  fnit  occupata.  Falidtor  atai  if*fpe- 
rtum  Romanum  rexit ,  (^  dufltcanit :  SincBm  excellentifpmis  ornamentis  deco- 
rataytnaltifftmo maiejhitisfaftigiofulf:.  S e  p>.  v  i  v  s  Tullius,de matre  ancil-  T^'"' ''''■ '" 
lalicetnobilisprogenitus,ftiennue  Romanum  imperiumrexit, tres 
montes  vrbi  addcns,ac  vltra  pra;dcceflores  fuos  foflas  rufticomore 
circamuros duxit.  Nab v chodonosor, Darius  antequam mundi 
monarcham  fufceperunt,  in  pafcendis  pecoribus  cum  cacteris  pafto- 
ribusintentifuerunt,fiGUtolimREMVS  &:Romvlvs  L.Qvjntivs 

Z  z  z         incly- 


&1.>,C.  t. 


Cutagricultu 

ranunccon- 

tciQpta.. 


54^  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E, 

Giciib.dc  incIytusRomanusrcpercusinrurcab  aratrorumptus  eft,&inDi£ta- 
Alj.dceiuitd  torem ereatus , qui  Romampcenederolatam  propter  aduerfos  cafus 
capiS.  '  magniflceeonrolatusefttriumphisruis.T.  Quindius  etiamDidator 
pari  exemplo  poft  cruentiflima  bella  viftor  fidelis  efFeftus  ,  in  cadem 
Valerl.  4.C}.  paupertate,  qua  prius  vixerat,permanens,quatuoriugeraruismani- 
AdgUit."'  buscoluit.  M.  CuriusvirdignazmemoriaEjquantumpaupertatemdi- 
Geli.iib./.ci.f.  lexerit,patetexhoc,quodob]ataspecuniasrerpuit,dicens:»ff(?«>w«- 
ci^tnecfecumacerrumpi^pojfum.  Similiter  Fabritius ,  Attilius  Regulus,Sci- 
pio Aphricanus,&alij  plurcs  nobiliflimi viri , ac  fecundumhonefta- 
tem  fecularem  prcbatiftlmi,quantumiuftos  labores  dilexerint^&pro- 
ximigrauamenvicauerint,&:RempubIicampromouerint,  nullopof^ 
fumus  ftylo  fatis  commmendare. 

QvoD^auremhodiepauci  reperiuntur,qui  tamgloriofaexempla 
imicentur ,  manifeftum  fignum  eft,  quantum  hicmif  cr  roundus  in  pe- 
ius  profecit.  Siquidem fiiperbia,auaritia ,  luxuria, acedia &c cstcra  vi- 
tia  adeo inualuerunt ,  vt  pcene  vix  inucniatur ,  qui  patemos  mores  ad, 
bonumvirtutis,&:prxcipuehumilitatis  fped:ances  imicari  dignetur; 
nifi  force ,  quem  necefTicas  coegeric  excrema>  Pucancq;  iam  homincs 
fcandala  incurrere,fiea  aganc,vndeolim  viri  celebres  grandemfibi 
honoris  hauferanc  maceriam.  Conftac  cerciflime,  &  omnino  veriffi- 
mum  eft  ,  vniuerfum  genus  humanum  a  propagine  rufticana  origi- 
nem  craxifle  :  conftac  denique  fpedabiliftimos  viros  ohm  ex  animo 
ftnc omni neeefritarc  ruftico operi infudaffe, ne  arroganter vltrame- 
tam  Patrum  fuorum  fe  lcuare  putarentur ,  aut^rubefcere  fupcrhoc, 
vndc  venifTent.  Conftat  riirfum ,  nullos  Imperarores,  Reges,  Duces, 
Comites  ,nobiIes ,  mediocres ,  aut  alios  quofcunquc  homines  cuiuf^ 
cunque  ftatusaut  condirionis  ab  haclegccflealienos,vt  dicerepot 
fint  fine  falfitatis  rubore :  Nos  de  Rufticis  non  venimus ,  aut  Ruftico- 
rum  auxilio  non  indigemus ;  &  tame  quidam  homincs  vaniffimi  mor- 
tales,  acmultiscaramitacibusexpofici,hocquodfunt,  efTenoluntjvi- 
dcHcctfilij  Rufticorum,nec  faltem  hoc  xquanimiter  audirevolunt. 
Auglib«.c.itf.  VerumetfihodiepoteHtesquidam  &nobiles  ita  defipiunt,tameno- 
&toto  1  .6.  iji^t(.f^£  g  Auguftinolib.  S.dcciuit.  Dei,&  aIiislocismultis,multo 
amplior  infania  Principes  quofdam  occupauit,in  tantum,quod  puta- 
bantfc  nonhominesefle,fcdDeos,&contrarium  dicentes  trucida- 
bant,necinformatorcs  eorum  fanitiflimos  ahquo  modopatietcrau- 
direpotuerunt.  Miraprorfus  &mifcrandaccecitas.  Autcrgogloriofi 
irli  Patnarchx  &  Prophet*e,ac  caetcri  viri  virtuoflfHmi  errauerunt,aut 
ifti. 

Sed  abfit,  Ytflcvanis  &leuib.hominib'us,acomnifpurcitiaplenis 

creda- 


Omues  Jiomi 
nesetiamRe- 
gasatufticis 
UintQtiundi. 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  147 

credamuSj  vt  ab  illis  Deo  dignis  &  vere  nobilibusviris  recedamus, 
quinpodus  veraciflxme  Jicamus,  i\ totus  mundus  taceret,  ipfi inter  fe 
mutuo  per  quotidiana  c6uitia,quibus  iugiter  maden t ,  fibi  ipfis  &  aliis 
foris  innoteicuntjquales  intus  exiftunt;  fed  hos  dimittamus ,  &  bons 
voluntatisRufticos,quantumpoirumus,confirmareftudeamus,vtvi- 
delicet  aduertant,  quam  grati  eiTe  debeant  Dommo  de  vocatione  fua: 
quoniamreucran5  ad  vile,  fedad  digniftimum  inter  omnia  mechani- 
ca  officium  vocati  funt,quando  talmm  Patr  um  imitatores  efte  merue- 
runt.  Qui  vero fcire voluerit, qualem prxrogatiua in nouo Teftamen-  Ercmitateier- 
toagriculturahabuerit,legat  fandorum  eremitaruac  monachorum  y""^'"  "" 
regulas ,  &  inueniet,quod  prx  casteris  redditibus  ac prouentibus  fan- 
fti  Patres  elegerunt  de  paftu  animalium ,  &agrorum  frudibus ,  quos 
propriismanibusexcolebantviuere  taquam  de  ftipendiisiuftiflimis: 
nec  dubium  eft,quii"i  aliosprouetus  prseelegifrent,  fi  illos  iuftiores  iftis 
reperiflent.  Hinc  B.Hieromym  ys,rujitcitatemfi.n£iain  appe/Iat,diccnSf 
OjAn£iaruJlkitas,{![Ui£natos  adlxhoreshomines  jpuehii  adccelejitamudeereptos. 

-HANcRufticitatemmultiRegcs,SenatoresPatritij,Duccs,  Prin-  P'«|<:'P«colue 
cipes,Comites , Nobiles.Barones, milites,  ac alij  vtriufq;  fexus  homi -  cim. 
nes  honorati,&: mediocresjinfiniri elegerunt ,  bc  non  tolum falui fadi 
fuut,fedetiamfupremas  cceleftis  regni  fedes  meruerunt.  Teftesfunt  viia$pau.p.j. 
Ant oNiv s  jMacharius,  Arfenius,Iofaphat,  Syndetica, Brigida,Be-    ^" 
ncdi£tus,Maurus,Iudocus  filius  RegisBntanni2:,ArnuIphus  dux  Lo-  ArnoM.  Anion. 
taringijcCarolomannus,  &;  Childericus  filij  Regis  Francis:.   Rachis  Ecraonactiinl 
RexLongobardorum,acpIuTesalijRcgesFranci£e,Anglix,Bulgari£,  ftitutorcs Otdi. 
& carteri.  Item Br v n  o  primus  fimdator Carthufienfis  Ordinis,  Ste-  *"""■ 
phanus&Bernardus  cum  fratribus  fuis,  primipropagatoresCifter- 
tienfis  Ordinis,aliique  fine  numero.Hi  omnes,quid  egennt,quibufve 
cxercitiis  adculmen  fpiritualis  pexfedionisperuenerint,  qui  fcrre  vo- 
'luerit , facros  legat  codices ,  & in  Regalibus  manibus  citius  farculum, 
quamfceptrum  inueniet,citius  cotem,quam  margantam,citiusin 
menfis  aquam  cum  pane  arido,  qxiam  vina  condita. 

E I  A ,  vbi  funt  iam  delicati  Ruftici  noftri  quidam,  qui  tantoperb  Contta  inette» 
facroslaboresfugiunt,tamftudiofeadotiofos  dics  anhelant.  Omife-^^^J^"^  '""*" 
ri,quidfacitis,quidrefpondebitisdiftridoiudici,quandovideritista- 
les  ac  tantos  viros  palatia  deferuifre,&  ad  veftram  rufticitatem  defcen- 
diffe  ,  ficq;  regna  coslorum  promeruifTe  ?  Vos  in  rufticitate  fan6ta 
nati  eftis  ,  &:  quam  faeiliter  continuare  poteftis  ,  fi  valtis ,  dcfererc 
cupitis :  illi  inpurpuranati,  pariter  &: educati, quamrelinquere  ipfis 
vtique  femimors  eft,tam  follicite  veftram  fecuritatem  ampledun- 
tur,cun(3is  mundi  hGnoribus  fpretis  atq;  dcliciis.Eia  aducf  tite,  quam 

Zzz     z         breue 


J48  DEREGIMINE 

~  breue  tcmpus  laborarchaberis  pro  ^ternaquietc;  quamincertum  efi:, 
anhonores  temporales  finepericulo  corporum  &animarumadipirci 
poteritis,quos  taraen  adeptos  ccrtum  efl:  non  diu  rerinere  quenquam 
pofTe.Manete  igirur  m  fancto  ftatu  vcfl:ro,fe,curo  &  humih,6c  honora- 
tcofficium  veftrum  fandum  a  Deo  inftitutum ,  &:  animo  volcnteac 
mente beneuola  hilariter  cxcquimini ea,  quic ad  ipfum fpedant  in  ti- 
more  D  ei,&  vere  beati  critis  cum  omnibus,  qui  labores  manuum  fua- 
rummanducant^beneq;  vobis  erit,hic  &  in  xternum.  Quodvobis 
conceddt  idem  gloriofus  De  V  s  jCuius  operarij  cftis,  qui  per  cun£ta  fe- 
culavjuit&rrcgnat,  Amen... 

C    A    P    V     T        I  V. 

^ano  debetquiltbetfidelii  0>timora,ttts1^flicmhumditer- 
'Dominis  fuis  obedire^. 

HOc  eft,  quod monet  Apoftolus  ad Romanos  decimo  tcrtio  capi- 
— teomnibusChriftianis  loquensacdicens.   Omnis animxfotefia.tt- 

hm fuhlimiorihui fubditafit ,  non  ejl  emmfotefias ,  nfa  Deo :  ijute  autem  a  Deo 
fmtjordinatafmt.  Ita^  qui  refiilitfotejiatt,  Dei  ordinatiom  reftflit.  ^ui  autem 
reflflunt,ipfiflhi  damnationem  acquirunt : nam Principes  nonfunt timonhoni 
operisfid  mali.  Vts  autem  non  timere  fotefiatem  fhonumfac  &  hahehis  laudem 
exilia.  Deienimminiflereflyvindex  iniramei,(juimalumagit.  Eccequam 
planafententia,nihiHinceriusdicipotuit:Attendequidvefiftentibus 
comminetur,vtiquetamhuius quam futurx vitxdiipendium.  Nam 
contra  eos  Principes  ius  acquirunt  (iue  ad  occidendum,iiueadpu- 
nicndum:  &DommusDeuseos  xternaiiterdamnat^fiabfqucpoeni- 
Rufticiinobe-  tcntia fic motiantur,  Hic heu plures  Ruftici deficmt,nullatenus  obe- 
dicntcsqui.  direvoIentes,nificum  refiftere  non  poflunt;  aiit  multas  occafioncs 
caluas  fingentes,  Ixpe  etiarn  mendaciter  fc  excu  fantes,  aur  alio  colorc 
illicito  palliantes  fc,&  conceptus  fuos ,  vt  adebitis  feruitiis  abfoluan- 
tur.  Hiomnes  refiftunt  poreftati,&rDeumgrauiterofFendunr,quia 
niultapeccatapro  modico  lucro  fxpe  committunt ,  &:  tanquam  fures 
in  confpedu  diuinx  maieftatis  iuclicantur,  quia  rcm  aut  feruitium, 
quod  alteri  debent ,  ipfo  inuito  detinent ,  fiue  per  violentiam,  fiue  per 
fraudem. 

Afte  contraboni  ruftici  &:  fidcles  ambulantes  fimpliciter  in  via 

mandatorum  Dci,nec  mendacium ,  nec  violentiam  mcditantur  con- 

tra  Dominos  fuos  proptcr  timorem  De  I ,  fed  omnibus  iux  ta  ciufdem 

11.om.15  7.      B .  P  A  V  L I  monita  r eddunt  debita ,  m  tnhutum,  trihutum.  cui  veBigaU  ve- 

£li^L. 


RVSTICORVM.  H9 

^iffilcuitmoremjimorem^cuihomretnJioKorcm.  Sic  fyncere  &ficleliter 
feruientes,noatanquani  hominibas, fed tanquam Deo , neq; ad ocu-  EphcC «t- 
lum  placentes,  (cd.  ex  animo ,  vt  nemini  quicquam  debeant ,  nifi  vt  in-  ^o™'}-  '■ 
uicemdiligant,hoc  eft:  dicercquodinterDominos  &:  fubiedosde- 
betelTemutuadiledio :  quodfaciIeconringit,quando  inferiorbene- 
uoIefoluitdebitumfuperiori:alioquiniuffisintereosrixa&inuiden- 

T-k  a:      r      -1-  r  n  i  i  Non  eft  loiufta^  ■" 

tiaoriturcumDEtotrenia.  LtquialuntnonnuUi  etiam  bon^evoiun-  Cjjbieaio  m. 
tatis  ruftici ,  aliic^;  Chriftiani  nominis  profeirores ,  etiam  litterati ,  qui  fticotum 
putant,quod  fubieclio  ifta  famofi,  quapervniuerfumpcene  orbem 
rufticana  plebs  regitur,6cprjecipue  illa,  qua:  vinculo  feruitutis  eft  alli- 
gata ,  fit  iniufta ,  eo  quodnatura  omnes  limus  ingenui,  ideo  ad  toUen- 
dumhunc errorem  aliqua ianCtorum  di<5l:a funt  hic fiibiugenda.Con- 
ftat  namque ,  quod  bonx.  voluntatis  homo facilius  &  libentius  feruit, 
quandofcitfecuniiufte  agi:  Sedquandoputacquodviolentergraua- 
tur  contra  fas,pcEne  fangumem  pro  aqua  ludar,  nifi  fuerit  valde  in  vir  - 
tutibus  pertedus. 

EsT  ergofciendum,quodde  communi  fubieftione  hominisad.Neecireeftho- 
hominem  nulIa_eftdubitatio,quiniufta  fit,imo  neccftaria ;  alioquin  in  ^^ITfubieftunj. 
EcclefiaDEinulluseftetordo,fedconfufiotota.  Sienimnullusvellet 
fubefle,fed  asqualiter  omnes  pra^efle,  totius  humani  generis  optabilif- 
fimum  bonum,quod  eft  pax,continuo  turbaretur,  nec  poflent homi- 
nes  fimul  habitare,nequcconucrfari,  veluti  fi  pluresantevnamdo- 
mu  ftarent,  &  nullus  alteri  cedere  vellet ,  vt  pra:iret,neceflitate  omnes 
fimul  foris  remanerent,aut  forte  fe  mutuo  violenteropprimerent,do- 
nccvnus  folusdomumtotamteneret.  Ha:c,quamefientabfurda,be- 
ftlurum  conuiclus  edocet ,  fi  homines  ifta  nefcirent.  Nam  pulchro 
quodam  &  naturali  inftinclu  vna  alteri  cedit ,  &:  quafi  fuperiorem  re- 
cognofcit.  Eaautem,qujefecundumnaturamfunt,  optimefehabent.  Bcfti2|ibi  «"- 
Igiturpatet,  quodlubieclio&priciationecellariountinpopuloDEi, 
&  per  confcquens  non  omnis  fubiedio  eft  violenta  &:  Iniufta, ficut 
necprcrlatio. 

Invenitvr  namqj  triplex  Pra:latio,&tripIexfubiedioinScri- ^"^^-j  J^j^*^ 
pturafacra.  Nam  qua:dam  efl:  diuina  &  naturalis ,  qua:  apud  omnes  Diuina. 
2equalis:&:ficDominusDEvs  creatorvniuerforumpr^fidet&domi- 
narur  creaturx  a  fefad.-c,  ira  etiam  fuo  modo  parentes  prxlati  funt  fi- 
liis.   Ethxc!uftilfimaefti&quihuicPra:lationirefill:it,nimiseftper- 
uerfusiuxtailludPfalmi.  Dixitt/ifipteKsincordefiiOiKoneJi  D  EFSNbiV).'^^*^  ^^'^- 
AvGVSTiNvs  di.ciz,ciwoilpaucorHrneJlijia tnfmia.vtdtcant-, noeft DEVS,  ^"8 '° ^^^' **' 
Sic  vix  vnquamrepertus  eft  aliquis  ita  proteruus,  vt  dictrer,  fe  paren- 
tesnonhaberc,autnoiihabuifl'ejnccfillosdebere  parcntibus  fubdi. 

Zzz     ?         Omnis 


Lut  i+.trf. 
Eiod  1 
».  Subi 
focialis, 


fjo  DE     REGIMTNE 

Omnis  ratio proclamat ,  quod  illis  honorem  repcnderc  cum  gratitu- 
dine  debemus,a  quibus  eflehabemus.  Hinc  in  legepari  pcena  ple- 
Erod ir-g.  £tuntur,qui  Deum  blarphcmant,& parentibus  maledicunt,quia mor- 
a.  Subieaio  tcdignifunt.  Aliaeftvoluntaria.&focialiSj&radiftamnemotcnetur, 
nififevoluntarie  obligauerit  tacitevelexpreffe.  Sic  vxoriubiedaeft 
viro,&  e  contrafecundiim  modum  fuum.  Sic  milcs  duci,dux  regi.clc- 
ricus facerdoti,  ciuis  burgimagiftro,&  fic de fingulis.  Qu.amuis  cnim 
virnon  tcneaturvxorem  ducere,  tamen,poftquam  duxerit,tenetur 
cohabitare  ei,&  debitum  rcdderc,&:  pr  ouiderc  de  illis,qud:  ftatui  con- 
iugalifuntconnexa.  Sicdealiis  omnibus  ftatibus  apnmo  vfquc  ad 
nouiflimum. 

NEModccommunilege  tcneturfufcipercprincipatum,fed  flvo- 

luntariaconfenfionc  fuiccperit,iam  fe  obligauit,  &  ideoteneturad 

jca  qu2E  illi  ftatui  funt  debita  &  congrua.    SmnUter  dc  communi  lege 

non  tenctur  alteri  feruire :  Sed  fi  pado  intcrueniente  autalia  caufa  iu- 

. Jle  fc  ad  fcruicndum  aftrinxerit ,  iam  abligatus  eft ,  &  feruire  tenetur, 

Quarc autcm  homo  flc  debeatefTcomnmolibcr  ab  omni  coadione, 

ideoeft,quia  aliasnonpofretdici,.quodvere  efTet  adimaginemDE-i 

crcatus ,  quando  vidclicet  nonhaberet  facultatem  vtendi  Iibcro  arbi- 

trioadfaciendum  harcautillaquxcunque  rarionabiliter  vellet,  quia 

libcravoluntas  abfolute  lequcndo  foli  Deo  &  nullialtcn  fubditur,nili 

Subieaiofo-    ipfamct fcfubiiciat  aUcui  citraDEVM.  EtidcoiftaPrxlatio^&fubic- 

pHcuiumcon-   ftiofociaUs  nunquamcft  iufta  finc  prxuio  confenfudecommunile- 

fcnfum.  ge.  quod  dicitur  proptcr  illos ,  qui  nati  funt  in  fcruitute,  quia illi  fc- 

quuntur  conditionem  parentum  fuorum:  quamuis.alias  caufam  ex 

proprio  confenfu  non  habcant,  vnde  Cxpc  didaliberratcpriucntur. 

ExLftispatet,fiaIiquis  omnino  Uber&  abfolutus  ab  omnl  obliga- 

tionehumana,qui  nuUum  omninovotum  aut  promiffum  emififrec, 

vtivclIctnaturaliUbcrtat,c,itaquod  nullusfupcreumhabcretiurifdi- 

Homo  quo-     <3:ionem,fiue  audoritatem  prxcipiendi  hoc  vel  illud,  talis  pofTct  irc  in 

^°ni°cffc'fub-°  locum  aliquera  foUtarium,vbi  nuUum  haberet  Dominum,  &  ibi  vaca- 

iea»s.  rcfoUDeo&fibi.  Et  quamdiu  fic  viuerct,&fede  manibuspropriis 

nuttiret,aut  aUunde a  De o  fibiprouifis, abfquc  omnihumano fufFra- 

gio,  tamdm  foli  De  o  fuhdcrctur,  ncc  quifquam  iufte  pofTct  cG  cogc- 

re  ad  aliquid  etiam  minimum :  efTetq;  taUs  fibi  Dominus,fibi  feruus,fi- 

bipr2latus,fibifubditus,necaUquamcommunitatemintraretcncrc- 

tur:fedquamcito  fc  hominibusfociarerab  cis  auxiUum  &foIatium 

accipiendo,tunc  ftatim  tencretur  fe  cisconformarc  in  bonis  moribus 

eorum,iuxta  congrucntiam  ftatus  fui;quia  incipit  effepars  eorum, 

A«g.i.}. confef  quibus conuiuit.  Tpfte enim B.  Av g vs.ri n d, turfisefiomnisfArs, quA 

nt» 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M,  n» 

na» (U)Hgruit cumfue toto.  Ex iuxta  vulgatum  prouerbium.  ^/  cum cx-  'yjf  j"'„^„'  "^' 
teris mdliniTere cufit,ofortetyC(uodf&riter cum eis apttm aculeosfu(lineat.  Qvia-  Pioucibium. 
refequiturfecundum  didamen  redz  rationis,  quod  qui  vult  folatiis 
&:auxiliishuman£B  focietatis  participare,oportet, quodetiamonerf 
eius,quantum  fibi  incumbit,  rarionabiliter  ferat,  & per confequens 
tacite  vel  exprefTe  iurifditilioni  fe  fubmittat :  &  ex  tunc ,  &  quamdiu 
fic  eftjobedire  tenetur  poteftati  humanx  in  lis ,  qu^  fuumftatum  con- 
cernunt.  Verumquiapra'di£tavitafolitaria  magis  videtur  efle  ange-  Vita  folltariai-' 
lica ,  quam  humana ,  ideo  \4x  aut parum  in  facris  Scriptuns  dc illa in-  *o|*jI,"'i/ 
ucnitur.  Eteft  communis  fandtorum  fententia,  quodnon  eft  confu-  confuUnda^ 
lendum  leuiter,vt  aliquis  iUam  arripiat:  quiapericulofilTimum  eftma- 
ximerudibus&imperfedis  mviaDEi ":  quamuis quidam  fandtiffimi 
viri  ipfam  ab  ineuntc  ztateelegerunt  :  Quia  tamen  pruulegiapau- 
corumnon  faciunt  communem  Icgem,  ideo  tales  fandi  funt  magis' 
admirandiin  hocquam  imitandi.  Vitaautem  focialis  eft  magis  fecura' 
quoadomnemftatum:  &rpro  illa  Icgitime  conferuanda  &  dirigenda 
fiint  valdemultafcripta,&  leges  tamdiuinitus  promulgaX2,quam  hu- 
manitus  inftitutae. 

Te  R  T I  o  Prxlatio  cft  coerciua,&  fubiedio  feruilis:  &  ha:ctiuquam'  subiedio, 
cft iufta,nifi prajcedente pcccato.  Nec fliiiTetin ftatu Innocenti2,fic-  feiuUis. 
utduzprarcedentes iuxtaillud Apoftbli.  luftononefllexpofitafedfecca-  »T»«n>i'9'^ 
/or/^w.quod  fecundum  Gloffam  intclHgitur  de  lege  coerciua,fiue  pce- 
nah.  Verum  quia  totum  genus  humanum  propagatum  eft  de  ftirpe  vi- 
tiata&radiceinfefta  per  peccatum,idco  etiam  tota  natUrahumana" 
rrrultipliciter  eft  ferua,  ar£lante  eam  decreto  diuins  iuftitiaj,  a  quo" 
nunquam  fein  hac  vita abfoluere poteft. Et idco  ifta communis  ferui-' 
tus,quasdiciturEcclefiaftici  qundvagciimo  jingum graue fiferjflm  <_//-  Ecd.40-/. 
dam a dre natiuitatis  eorumvfjuem  diemjepultura, a.hfc[uc  dubio  eftiufta, 
quiaaiufto  DEomilida.  Huic  autemferuituiiprimjEfucceditaltera 
quotidiana,proprerpeccara,qu2  quoridie  committimus ,  quia»(?»f/?' 
homaftper tcrram,tjui nonpeccet,{;i.ltemvcnia\itct.  Ettefteipfaveritate.  5^^S  *■"♦* 
^utfacitpeccatumferuitieflpeccatt:exgo  qui  quondie  pcccat,quotidiefic  ^°^°  *-^*- 
fcruus.Etiftaeftpeflimafcruitas,  &fblah£Eceftculpabilis,aii2autem' 
funrpcenales. 

Ex  ifta  aurem  fecunda  feruitute generatur  tcrtia ,  qux  dicitur lega-  sernitat l«- 
lis,dequalcgcstra£l;ant,qniacft  iurc  gentium  introduda :  videlicet,  galis. 
quandorantumeratpiaculum,quodgrau!oribuspccniseratple£ten- 
duTO.   Vnde  olim  apud  piiflimos  Principes  hax  clementia  fuir,  vr eos, 
quos  in  bcllo  caYcranc ,  hofres  morte  dignos  vita:  refcruabanr  ad 
certa  opcia  deputandos  :  &:  ob  hocfcruus  a  feruando  nomcn  ^"bL'»''* 

acce- 


tJi  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

accepit,8<:  didus  eft  feruuSjquafi  feruatus.  Vbi  eft  notandum,quod  ifta 

!^*"'*"  ^*'      feruitus  legalis  tunc  rolum  iufta  eft,  quando  bellii  iuftum  eft,vel  quan- 

do  quistalecrimencommittit.propter  quod  leges  feruirutem  infli- 

SeraoturavaiiaS"'^''*  Eft^^^^i^i^ali^quxdam  origo  feruitutis  multumvirtuofa  &per- 

genera.  Fe6la,quando  videlicetaliquis  ex  humilitate  feipfum  in  feruum  datal- 

teriintuituDEijiubquacomprehendunturboni  Rehgiofi ,  qui  fe  in 

perpetuos  feruos  De  I  confecrant.Eft  adhuc  aha  origo  ieruituris,  qu2B 

exneceflitare  procedit,  quandovidelicet  quisproptcr  defenfionem 

alteri  fe  tradit  in  feruum ,  aut  quando  quis  propterdebita tcnetur,  aut 

venditur,fiueahahuiufmodi.Item  quandoq;  cupiditas  eftcaufaferui- 

tutis,ficut  in  quibufdam  terriscontingit ,  vbi  ferui  pr^E  ahis  funt  magis 

diuites,autampUuspriuilegiati.    Quare  nonnulHingenuitraduntfe 

feruitutijob  hoc  tantum.vtgratiam  &  honores,  fcu  of^iciaaut  hxredi- 

tates  aDominis  confequantur.  Et quamuis,fimpHciter loqucdo, hoc 

nonfitpeccatum,nifi  quantum  cupiditas  id  perfuaferit,tamennon 

videturlaudabile.  EftenimhbertasmagnumdonumDEi,qviod  pro 

iHeb.fj.i6.      reviUnondebetvendi,ficutfunttemporaha.  Vnde&Efaurcprehen- 

diturab  Apoftolo,quoddonumnaturxnobile,fcihcetprimogenitu- 

ramprociboneceflitatisetiamtemporefratrivendidit.Solaillanam- 

queferuitus  eftlaudabihs,quxexvirtuteprocedit.   Sicmulti  feruiex 

natiuitateiic procreati ,  magnum  meritum  apud De v m habebunt ,  fi 

fideliterDominis  fuis  feruiant  cumtaU  mtentione,quodvoluntpo- 

tius  poenale  iugum  fuftinere,quam  per  fugam,aut  violentiam,fiue 

'  fraudem  feaferuituteabfoluere,  &  contra  bonum  virtutisagereDo- 

>minum  Devm  oftendendo. 

S I  Mi  L I T  E  R  de  illis,qui  fe  proptcr  paupertatem  vendunt ,  vt  pro- 
Serui  qmdam  -ximofatisfaciant,eftfciendum.  omnesiftimeritointermartvresfunt 

martjTcs.  i      /-^  r  r  ■ 

computandi.  Quiautem  propterfuapeccatapropna  feruitutiman- 
cipantur,&  nihtlominus  patientcr  fuftinent  cum  plcnacontritione 
peccatijfimiliternon  folum  peccatorum  rcmilfionem,  fed  etiam  me- 
ritumtEtcrnxvitx  cum  prardidis  habebunt.  Quiveroiniiite&cum 
murmure  feruiuiit,feipfos  miferabiliter  decipiunt,nifi  poft  pccniteat: 
namneqjapudhomines,neqjapudDEVM  gratiam  habebuntjquod 
tamen  intelligitur  de  mortali  impatientia.  Non  eft  emm  mirum,fi  ho- 
mo  bonsc  voluntatis  in  quotidiana  feruitute  defudans  aliquando  itn- 
.  tiatmotus  impatientia:  venial's,feu  erumpentia  verba  minus fuauia 
•  contra  Dominos  fuos,quodvixafin6tifrimisvirisvnquampotuit  ob- 
feruari,fedfufficithumilis  recognitio  cum  petitione  veni^  poft  hu- 
iufmodilapfum,toties,quoties,cumpropofitofedeincepspr2cauen- 

«di,&tuncnon  amittitur  meritum. 

"Exquan- 


\ 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  ^5 

Et  quanquamfintmukcerpecies  fcruitutis  fecundumlcges,tamcn 
«uantum  adpropofitii  fufficit,pro  dirigenda  confcicntia  fimpliciumj  Qu'proptic 
cftaduertenaumjquoddmplicitcr  loquendo  de  fcruitute  &  ftridte,  *■ 
tunc  tantum  illi  dicuntur  ferui,  qui  omnino  ablq-,  alia  conditione  ap- 
pofita  funt  alterius  iuris,&  perpetuo  feruire  tenentur,  Sc  quicquid  ha- 
benr,omni  hora  adDominorum  pertinetvoluntatemfinevUa  con- 
tradidioneferuorum,&ha:cvixreperiturinpartibus  AlemanniXjfod 
in  ItaUa,&:  prqcipue  in  locis  maritimis,vbi  quotidie  venales  adducun - 
tur  de  terris  Saracenorum  captiui,&:  emuntur  in  feruitutem  fimplici- 
ter  fine  omni pado  prsuio.  Et h^Ec  vocatur  feruitus  legalis,  de  qua iu- 
racommuniter  loquunturin  pluribus  locis.  AHa  eft  feruitus  conditio-Setuftusvfua- 
naUs  feu vfuaUs,  qnx  fecundum  diuerfas  regiones  diuerfimode  narra-  '*■ 
tur  introduda,&:  fucceflu  temporis  pleniflime  pr(jfcripta,ita  quod  de 
hac  dubitandum  non  fit,quin  fit  iufta.  E t  ifta  habet  Umites  fuos,vide- 
Ucetfecundummorempatria;,autcerte  fecundum  padlum  praeuium 
ratificatum  interDominos,  &:  huiulmodi  lcruos  ex  communi  con- 
fcnfu:itaquodquando  foiutum  deb^tum  fuerit,deincepsDominus 
necdcperIonaferui,necde  rebuscms  interefle  habet,niiIfortepoft 
mortem  eius ,  aut  in  certis  cafibus ,  fecundum  quod  confuetudo ,  aut 
paftum  de  hoc  cauit. 

VBieftdiUgenteraduertendum,quod  fideUs  feruus,qui  fetaUterOi-^^^eiuis 
ob!igauit,tenetur  tacerediUgentiam  luam  node  &r  die,quatenus  Do-^|"(j^™'"" 
mino  fuo  foUtam  penfionem  foluat,  ita  quod  h  aUter  tecerit^videUcet,  fduenao. 
negUgendo  laborem  debitum ,  aut  deUciis  vacando  vltra  modum  gra- 
uitet peccat,  &reus  tenetur  coram  DominoDEo  &  hominibus.  Si 
autem  poft  fideles  laborcs  infortunium  aUquod  euencrit ,  ita  quod 
penfionem  foUram  foluere  non  potcrit,  tunc  cumbonaconfcientia 
potcft  ieexcufare,narrando  caufim  fimpUci  corde  fine  omni  dolo, 
(icut  fe  res  habet,&  tunc coram  De  o  &:  omnibus  hominibus  eft excu- 
fatus.Si  autem  fuper  hxc  Dominus  fuus  cum  grauare  voUierit,  no  fta- 
tim  debet  currere  ad  lapides,aut  minari,aut  malediccre,  ficut  quidam 
proterui  facere  folet,fedhumiUter  rcgare,  aut  bonos  aUquos  viros  in- 
duccre,vtpro  fe  intercedat,  quatenus  negotiu  in  omni  caritate  fopia- 
tur.Quod  li  lecerit  in  timorcD  E 1  cu  omni  manfuctudme,abfq-,  dubio 
pius&mifericorsDEvs  non  ncgUgetfidcleferuum  fuum,fedmittet 
Spiritum  bonum  inter  ipfum  &  Dominum  fu  um,qui  loquetur  pacem 
intereos.Aut,fi  Dominus  vtiq;  irrationabiUtergrauare  feruum  vellet, 
tunc hoc  certiflime cft  tenendum ,  quod  clemcns  Deus ,  aut gratiam 
patientisfibidabit  admagnam  coronam  fuam,aut  illicovindicabit 
iniuriam  pauperi  fadtam,  ficuc  ikpifllme  fii6tum  legitur. 

Aaaa         Magna 


n+  DEREGIMINE 

Ma g  n  a  igirui: fiducia efl:  omnibus  fpeiancibus  in  adiii torio alciflll 
mijquoniamnonobliuifcecurDEvs  illorum  mifereri, fedpaupeium 
&  alH.iftorumgemicus  audiec^  &  faciet  mdicium  ipforum.  Scio  c[uod 
D^ini"«ude-  Joqiior-  Non  longe  ancc  ha^c  cempora  Pnnceps  quidam,dum  vlcrafo. 
liiinfeiuos.     licampenfionem mhumaniter  quofdam  rufticos  grauarec,necquic- 
quamiufpicarecurmali/ubico  abfqj  aliquomorbocccpir  dolereven- 
tre,&:  in  breui  miferabilicer  os  eius  occlufuir.  fuic,  ica  vc  fine  facramen- 
tis formidabili morce,  velut canis ,  vitam finirec.  Noui  ante annos  vi- 
gintiquendamfamofjmtyrannum,qui  pcene  nihil  humanitarishaT 
Aliudexem-     buit.  HjGmultapecunia  congregataperexa£tionesgraue5  apauperi^ 
^'     '  bus  Ieruis,dumiibiprouiderevellecinl:uturum,caurecas,vt  ipfepu- 

tauit>ciudam  honefte  eiuitati  in  depofitum  dedit,fed  mira  res  accid  it, 
vt  ciuitas  ipfain  quodam  neceflitatis  atticulo  confliituta  omnem  il- 
lampecuniam  confumeret,  faccedsntibufq;  necefllcacum  perieulis, 
riihil  ipli  Tyranno,qui  runc  indigcn.s  fadus  crac  ^ reddere  poruir :  tan-, 
taliquide  eiusf;Etiitiafuic,vt  apropriofilioadhucpuerovinculistra- 
^^^  ditus,&  a  patria  expulfusaffligerecur.  Armiger  quidam  circaidcm 

tempu:s,dum  fe.ruos  luos  crudeliter  tra£larec,  ita,vt  etiam  mulieres  in- 
cipparetfinecaufa,in  facra  foIennitatePafchali  pane  in  frufta  con- 
cifusmiferabilitervelutbeftiainmanibus  pcrcutientiumfpiritumef- 
flauit.  Ncc  mirum.  Hoc  enim  Dommus  Deus  comminatus  ell  vni- 
uerfis  Prxlatis  in  multis  locis  S.ScnpturjE.  Vnde  Fxodi  ii.lcgimr.Ncn 
Bxod.iLu.     contriftabii  a.dHemm,neque  iffliges  eum.vidu£  d^  pupillo  non  nocehu.Si  UJerttis 
eos  vocifernbuntur  admey&egp  audiam  cUmorem  eorum,  d^  indtgnabiturfmor 
meni,percutiAm^  vssgUdto. 
viixJiftaiDeo      Vervm  nonhiiBC  fcriqtafuntTVt  ftatim  quilibet  Isefus  debeatvin- 
'^""rudeiTs    dittampetere.a  Deo  contra  aduerfanos  fuos  ,  fed  vtfcjanthumiles, 
Bon facilc  pe-  quod indigcnc feipfos  vindicare,quiadminum  ludicium  vigilat  fupcr 
*""^-  hocvteruatdemanu  violenti  pauperem.  Siquidem  multoamplius 

confuIendumefl:affli6tis,  vtpatienter  fuftineant,&  recogicenc  dili- 
genter,fiforteaIiquapcccatahabeantfubfe,quaj  nondumemenda- 
uerunt,propter  qux  eriam  grauionbus  pocnis  dignicflenc.  Quodfi 
nonmuencrinccunc  cumomnifiducia  fupplicare  pofluncDomino 
Deo  proemendationeDominorumfuorum.  Haecautcm  oratioeffi- 
caciflimaeft,&acceptillimacoramDEO,&ipfis  fubieSis  multovri- 
lior,quam  (x aduerlanus  de medio  tolleretur :  quia  ncfcitur ,  qualis  f u- 
turuserit,quifllifuccedet.  Quampluries  enim  expercum  eft,quod 
BtBsbonis      nialo  oeior,  Si^peiori  pefllmus  fuccclTlc  in  regmiine.   Quod  camen 

bonos  malis      .^  '"    ' .  .    ■'  .^- .  .  r  ,.  ^^         i 

malcsdatpnn-^equencius  non  contigitjniu  propter  peccara  populi,  aut  ad  excr- 
^■pcsfas^c,      citiuni  eIe<Sorum,  Ccmmunicct  namque  diuina  prouidcntia  honis 

&mo;- 


^  y  S  T  1  C  O  R  V  M.  TTT 

^modeftis  hominibus  difcolos  prarfides  non  permictit :  nam  iuxta 
Tulo-atumProuerbium.  ^mliseJireSiorcmutiiyrdesdr-inhabitnntesin  ea.  Eccl.»oi. 
^e  conuerfo ,  qualis  populus ,  ralis  eft  &  Princeps ,  qui  regit  ipfum. 
Hoc  etiam  in  Scriptura  landa  luculcnter  expnmitur.Nam  bonis  Do- 
Tninuspromitcit  Ifaia:  fexagefimo  capitedicem.   Pojtam prspofitos taos  En..(?o.7r. 
wflftiam,droccupabttfalmmurostuos.  PeruerfisautemcomminaturEze-^"'l^  *"■?*• 
x:hic\isvigcfimo. InfurareejfuforegnabofipeKTJos.  Ec  Ofee  decimotertio  ofe./j.n. 
cs.p.Dabo-vfbfsregeminfuroremeo.  EtinIobdicitur,quodregnarefacit  lob  sAio. 
hominem  hypocritAmprovterfeccarapopulitoHenda.  Eft  igitur  culpa,vt  eflit 
tyrannorum  plaga. 

NEQVEtamen  propcer  hocTyranni  funtfine  culpa,quiafubditi 
metueruntregimen  eorum;  Scd,ficuc  pater  virgam  in  ignem  proii- 
cere  folet ,  qua  filium  erudiuit ,  fic  fiet  etiam  praslatis  di feolis.  Narfac 
B.  Gregorivs  in  libro  Dialogorum  deTheodoncoRegeGotho  Grc«'iib.*; 
rum  famofo  tyranno,qu!  fandum  lo  a  n  n  e  m  Papam,&  Symmachum  ^ '°" 
Patritium ,  ac Boecium ,  &  alios  sque  catholicos  viros martyrizari  fe- 
cit,quodabipfis,quosiniufteocciderat,abhaclucefubtra<3:us  fu^nt 
&in  os  Vulcaniproiedus.  Sicdealiismultislegiturfinenumero.Pa- 
Tiformitcrquoquefentiendum  deiniquisfcruis  efle  conftat,ficucde 
'iniquis  dominis  ,  quia  raro  bona  morte  defunguntur.   Quanquam 
£nimiionnunquamferuiiniufteoppnmantur,tamennonhabentius  Secuis non  Kc« 
inuadcndi Dominos fuos, autbonaipfonim.Etaliquos fciui,qui con-  minosiniqu»». 
trafas  d.ffidarunt  Dominos  fuos,licet  clamoretotiusvulgiiuftifica- 
rentur,tamcn  Dominus  Dev  s  apertepIagauiteos:&ficutfecerunr, 
"faftumfuitillis. 

Sed  quzritur,  quid  faciendum.fit  ferais-,  quin6n  poflunt  tolera-  Quidcontt» 
re  tam  iniuftagrauaminadommorum?Refpondetur,quodad  fubfi- ""E"'*'""'" 
dia  iurispoflunt  confugere,  ficut  alij  ingenui facerefolent.  Namin 
iureplenedifpofitumeft,  quidinhoc  cafufieri  debeat.  Diciturenim 
in \c^c.Se(fUTturdeiureperfonarttn; ,  in  Inftitut.  de his  qui  feruiunt.  quod  Inftu.Iuftinl*: 
Tion  hcec  finc  caufa  rationabili  Dcmiinisyw^r^  modum  tnfertm  defmi- 
te.  Etquifinecaufafcruumfuumoccideritjnon  minus  puniri  iube- 
tur,quam  quiferuumalienum  occiderit.  Et  quandoeftintolerabiljs  ibid. 
fa:uitiaDominorirm,pofirunt  ferui  confugere  ad  locafacra, aquibus 
extrahi  nec  polTunt,  nec  debent,  donecvendantur  alicui  probo  vi- 
ro ,  qui  eos  clementer  traftet ,  &:  pretium  nthilominuscrudelibus  Do- 
minis  detur.  ExpeditenimReipubl.  ne  quis  re  fua  male  vtatur.  Et 
quiafrequenter  fasuitiaDominorum  fenios  inhumaniter  tra6lat,id- 
eoetiammosinoleuit  in  ciuit^tibus  eminentioribus  ,\tciueseosfub 
iiiadefenfioncpie  fufcipiant,nec  aliquodeis  malum  euenire finant, 

Aaaa     -z         nifi 


5^^  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

nirifecundumviamiuds.  SiverorupremapoteftasincuJpa  fuerit,ita 
quod  non  lit  feruis  locus  euadendi  tyrannidem,nec  inueniant  alique, 
cuiconquerantur  iniuriamfitifaaam,  qui  eos  liberarepoiIlt,adhuc 
nuUo  modo  permittitur  eis  inuaderc ,  aur  pcrfonam ,  aut  fubftantiam 
Dominorwm  iuorum,fcd  ad  Dominum De  v m  confugcre debent,  vt 
pnEdiclumeft. 

Ve R V M,quiamulti &  varii  cafus  in hac  materia euenire  folct, ideo 

confultum  eft,  quod  fcmperad  aliqucm  difciplinatum  virum  refcra- 

turncgorium,qui  fingula  diligenterexaminct,  ne  alicui  fiatiniuria. 

Pnncipura  cR  Exquibus patetjquoderauiterpeccantPrincii^cs  dillimulantesiniu- 

fetuos oprtcf-       .       ^-  ^  -^  "  i      •         r  u-     r    ■ 

fosracti.         riampauperumleruorum ,  quando  a  valaliis  iui3  oppnmuntur;  quia 
cumlintprincipales  adminiftratores  Reipubl.  nulium  debent  ncgli- 
gere  in  iure  fuojnec  facile  credere  oppreiforibus  huiufmodi ,  fcd  iicut 
loh.19.i6.       B.Io  B  fecit,diligentifrime  caufam  examinare,  &  vnicuiq;,quodfuum 
eftjtribuerc;  ahoquin  tanquam  confentientcs  apudDeumreitcne- 
Inft  luftin.       buntur. Apcrtiflime namq;  Lex dic\x..Dom:'7orur,ij)ote(iatrm  tnferuosfuos 
illibatamejJeoforterc,neccuicjuanihofMim:miuifium  detraht.  Cuidiuinalex 
Ephcftf.j.       cofonatadEphefios  fcxto,vbiB.Paul.vtroi'qj  falubriter  informatdi- 
cens.  SeruiohediteDominUcarnalthpis  cum  timQreCj^tremore-jinfimtluitate 
cordis  veflri  ,fcut  ChriJIo,non  ad cculwrii  fcrutentes ,  quafi  hominihm  flacentes, 
fedvtferui  Chrifi,facientes  voluntatem  DEIe.x  animo,cum  hona  1'chmtatejer- 
uientesficut  Domino,  ^  non  homimhns  ,fitentcs ,  quoniam  vntfjitifjue ,  cjuod- 
cunquefecerit  bonum,hoc  recifiet  a  Dominofuefruusfiie  liber.  Et  vos  Domini 
eademfacite  illls,remtttentes  minas :  Scientes ,  tjuia  df  iUorum ,  ^  vefier  Domi- 
nitsefiincmlis.  Perfanarum  acceptie  von efi aj>udeum.   Ecceaureadodrina, 
qua:  vtinam fic  lugiter feruetur,quia tunc nihil reftaret>nifi abundan-. 
tiapacis  &dile6tionis. 
Setui  qHando        ^^.^j^  j  y  j^  qujcritur,  quando  feruis  fitiniuria  a  Dominis  fiiis,quan- 
qucant cancia  do  fit  locus  iuftjc  qucrelse?  Refpondetur,quod  fi  fint  ferui  conditiona- 
Domiiios.       ti  fccundum  cerra  pai!:l"a,aut  confuetudinem  patri^  pra'f  criptam,tunc 
nonlicetDcminis  grauareferuos  vltta  cofuetum  modum  taliter  pra:- 
fcriptum.   Si  vero fint  fimpliciter  ferui ,  tunc  fi  Domini  eis  ncgant vi- 
£tum  &  vcftitum  necefTarium,  au  t  prohibent  eos,aut  iube  t  vltra  quani 
ratio  dominij  f"c  extendit,aut  fi  ad  mala  cogant,  &:c.  fi  iniufte  afRigant, 
fi  vltra  vires.laborare  faciant.   Pro  quo  cftaduertendum  fecundum 
THOMAMini.2.  q.  io4.a.  j.quodinterior  fuofuperiori  obedirenon 
tenetur,fieialiquidpriEcipiat,inquo  einon  fubditur,iuxtailludSE- 
Sen.l.j .  dc  bc-  >f  £  c  jE  .  Err&t ,  fiqtiis  exifiimat feruitutcm  in  totum  horninem  defendere.pars 
Ac  .e.io.         ^^.^^  meltor  excejiia  eB.  c:  rporea  ohnoxiafmt  (Jr  affcripta,  Dominu.mens  ojumem 
Sciuus  non    f^niuriidt.  Etideoiniis quxpertinencadinterioremmotum volunta- 

tisjho- 


R  V  S  T  I  C   O  R  V  M.  n? 

trsjhomononteneturhominiohcdire/edrolumDeo.Teneturautem""""'^^^^''*" 
homohominiobedireinhis,quaEexteriuspercorpusfuntagenda,fic-  °°  ' 
ut  ad  opera  feruiha  fer  ui  tenentur  Dominis  obedire,  non  ad  opera  na- 
turaha,quia  natura  omnes  homines  funt  parcs^.  Vnde  quoad  fuftenta- 
tionem  corporalem,  aut  prohs  gcnerationem  ferui  Dominis  nonfunt 
fubiecli  vnde  nec  tenetur  feruiDominis  obedire  de  matrimonio  con- 
trahendo,aut  non  contrahendo :  de  virginitate  leruanda,  aut  non  fer- 
uanda,6c  huiufmodi.  Item  de  ieiunio  vltra  pofle,  aut  labore  perpetuo, 
autnuditatcindifcreta,autvigihacontinua,autadiisfimiUbus,qu2ena- 
turamdeftruunt. 

It  E M  quando  maior  poteftas  prxcipit  feruis ,  tunc  minor  poteftas  5  Thom  ibid.^ 
cedere  dqbet.   Sic  contra  praxeptum  Dei  nunquam  debet  fubditus  jior'i°potius " 
obedirehomini.  SimihtercontraprazceptumPapsnonvaletpraece-obedien.ium 
_ptum  alicuius  poteftatis  inferioris.  Etcontra  prsceptum  Principis  ^"'^      '°"' 
non  debct  vafallus  cogere  feruos  fuos,cum  &  ipfemet  iit  quafi  feruus 
Piincipis.Ita  6c.de  aliisfuomodoeftdicendum,vtvidehcetmaiorpo- 
teftasfemperprimatumteneat.  SicenimDominus  Devs  Eccleiiam 
fuamdifpofuit^vtnullusmeafirabfquelubiedtione.Etfummustotius^™"";'^'^^;*^' 
mundi  Prarlatus  videhcet  DominusPAPA  non  fe  ahquemmagnumfuntfubicfti. 
fcribit,fed  hnmiliter {cfirui//njerui>rum Dei  nuncupat;  Etinveritateita 
eft :  nec  .iude'oit  in  confpedtu  diuinse  maieftatis  aUquo  aho  tituloglo- 
riari, nilideifto.  Namhoc  prseceptumhabetaDominonoftrolEsv 
Chrifto,cuius  Vicarius  eft,  ficut  dicitur  LuciE  2.2.  ^tamaioreffin  vohis,  Luc  u  i<s. 
fatJicHtmmor:df'iJtupriecel[oreB,JicHtmitiilfratorJEt,Yzh2.nchvivt\i\itztcm 
omnibus  Chriftianis  efficaciter  imprimeret ,  feipfum  in  exemplum 
dedit,dictns.E(no tnmedto  vejlrtfHmJicut quiminijirat .Y.titctVtm.Nonnje-  Matth.2o.:». 
mmtnij1rart,fed mtnijirare.  Etcuminvltima  coena  diicipulorumpedes 
lauifter,ait.  Siego  'vefterDominm d^magijlcr laui vefiros pedes , quanto  magii  loan.ij.  '4. 
^  vos  debetii  alter  alteriits  lauarepedes.Exemplum  emm  dedi  vohiiiVt  cfuemad- 
modum  egofeci  vohis.ita  ^  vosfaciatis.  Amen,Amen,dico  vohts,non  esiferuus 
maiorDOMINO  fio,neque  ApofiolttsmAioreo,quimtfitiilum.Sih(icJcttis,heati 
eritisfifeceritisea. 

Me  r  I  t  o  hxc  omnibus  feruis  maxime  debent  efle  confblatoria,^^:  Setui  imitantur  - 
libenter  hoc  exemplum  ampleili ,  &:  beneuole  feruirc ,  quoniam  il  (ic  ^^^"^*™' 
fecerint,  funt veri imitatores  filij  De i.  Ob hoc  multi Reges  &; Princi- 
pes  nobiles  ac  mediocres  alras  fedes  dimiferunt,  Sc  ieruiiem ftatum  • 
aflumpferiit,  vt  Chr  1  s t  o  Domino vicem repcnderent.  Eiubelcant 
ergoferui,8r  timeant,fiDominis  luis  hiimaliter  nonobediant.  Eru- 
belcant  iimiliterDommi  &:  paaeant,il  fcruos  fuos  irreueientertra- 
ftant:namaudituiiiunta  tiemcndo  iudice.  ^mdvmex mimmismeis'^'^^^^^^  ''^'- 

Aaa*     j         Jccf. 


Yi^  D  E    R  E  G  IM  I  N  E 

fecijlif, qin  in  mc  cvedunt,mihtfeciJlM,  fiue  bonunijfiue  maltim.  Simfli- 
tcrafci-uisexigetjqualitcr  fuam  dodrinam&exemplumimitatifuc- 

tuc./a.  16.       rrnt,quando  Prxlatis  dixitin  pcrfona  Apoflolorum.  §lmvosiiudit,me 
mdtt :  ef  qui  vos f^ernit,me fpernit.  Reuera ,  quando  vterque  feriofe  hacc 
aduertit ,  tunc  benigiiitas  m  Prslatis  ,  &  fidelitas  in  feruis  facilius  fur- 
r  get.Qu.iverohisnoncompungitur,fpiritualitermortuuscft. 

ercmitsB fetui.        De  hoclcgitutnotabile  cxcmplum  m  fecundo  libro  Virafpatrum 

Vitafp  i.p.c.itf.  cap.i^.vbinarratur  de  quodam  fando  Patrcquifuitferuiliscondi- 
ti&nis,&:  pcr  fingulos annos  venitde  eremo  adDorainos  fiios  defe- 
rens  eis  pcnfionem ,  ficut  folent  ferui  facere  Dominis  fuis.  Sed  Do- 
mrnieiusmagnamadipfunircuerentiam  habentes  honorabantcum, 
occurrentes  &  falutantes  eum,petcntcfq5,vtproipfisD£VMexora- 
ret.  lUe  autcm  mittebataquam inpeluim ,  &  feftuiabat  lauare  pedes 
Dominis  fuis  cum omni  humilrtate:  obfequmm  cis  cupiens  exhiberc. 
ipfiverononacquicfcebant,dicentcs.  NolibeatiifiraeParer  grauarc 
animas  noftras.  acUle  refpondens  dixit.  Ego  fcruus  vefter  fum :  nam 
vos  Dominos  meos  omnipotcns  Devs  conftituit,&gratiasagovo- 
bis,quod  me  inferuitio  Dei  permififtis,  8cidcodetulivobispenfio- 

irbcttatcm.  nemfcruitutismcse,  quam  u  noMaccepetitis  ,iamdecreuihicmanerc 
oL  feruircvobis.  Quod  videntes  Domini,acquieujeriit,ipfumq;  dimit- 
tcmeslicentiabantjficut  petiuit.  noluitcnim  libcrtate  donari,  neq; 
abannuapcnfioneabfoluiproptcrtiraorcmDti:  &:ne  laboresfuief- 
fent  in  domo  alicna,  fed  per  eos  xternam  mercaretur  libcttatemin 

eflTnmfta.       coslcftibus.  Nuncredcundo  adcaufam,videlicet,cum  homincs  pii  di- 

:t:ant,  quodferuitus^iniuftafitpro;Co,quodhomovenditur,ficutvacca 

&:cquus,quod  irrationabileeil,patct,quod  nondcbice  loquuntur. 

Noficnim  cft  fimilcvt  iam  dittum  eft  clare.  Quod  autem  crcbro  fiant 

fcruis  oppreffiones  iniufi:^,  non  eft  mirum ,  quia  ills  etiam  fiunt  ingc- 

nuis,imo  indifFcrenter  ftatibus  vniucrfis.  Propccr  hoc  tamcn  non  iunc 

•ftatusprGhibendiinEcclefia,tanquamilliciri. 

Dofliiniquan-       Demum  quairitur,  in  quibus  calibus  Dominihabcant  iuftam  quc- 

doconqucriiu-  j-gia^]^  contrafcruos  .''Relpondetur,  quod  '^x  feruus  fciat  infidias  parari 

uafetiios.       Domino,&:ipfeauxiliumnonculerit,reus  iudicatur.   Similiter,fivi- 

derit  Dominum  periclitantem,  &:  eum  non  adiuuerit.Itcm  fi  eum  cri- 

minaliter  accufaucrit  ,-vel difFamaueric.  Icem  fi  fc  mifcueric  vxori  fu3?, 

velfimiUdeliiftocumoftenderic.  iftifunt  cafus  graucs.   Porro  fi  alias 

\ielinqueret,velDominonon  obediret,  lcgitime  eum  corrigere  po- 

tcftiuxtamodum  culpse  fccundum  boni  viri  di6U.men, fempcrinii- 

more  Dci  fcicns,quod  cadem  mcnfura  remccictur  ei,  qua  menfus  ipfc 

ir«l«th.7.«.      flierit.  Prudenteretiam  Dominusaduercac,quidfcruoexpcdiac,ficut 

foUi- 


•^ 


R  V  S  T  I  C  O  R  y  M.-  n> 

fofficitus  efc  ad  dirciplmandum  filium  aut  iiliam.  Sacri  namque  cano-  ^"  "  q  «> 
nesteftantur,quia  nonnullorum  peraicioia  libertaseft,  &ralutifera 
feruitus.  Quienimadepta  libertatefuperbirenouerunt,eisexpedif, 
vtinferuituremreuocenrur,quatei-ms  hominibus  potius  virtuofe  o- 
bediantjquamvitiis  pcrniciofeferai^nc.  Econtrafunt  nonnulliferui,  i^b«i$^mcii^ 
qui  etiam  ingenuis  prarftantiores  exiftunc,  &  jllis  nonnunquam  fer-  les""""  '°" 
uiunt,quieosinvirtutibusnequaquam  anteeedunt.    Hinontantum 
libertate  digni  funt,imo  canquam  patreni  venerari  debenc.  Tanto  fi- 
quidem  maiori  honore  in  futura  vitaprsaliis  fublimabuntur,quan- 
tohiaintanta  (ubiedione  timoratius  coauerfantur.  Hinc  fcriptura 
zit.SieJl tihiferuu4_fidelu-,Jh tibiifttafia.n!mattia.  Ecd^j  ji,- 

H^clongiusprotra£l:afunc,fednunc,ficutpriu$vniuerfos  Rufti- 
cos ,  ftuc  liberi  finc ,  fiue  ferui ,  in  communi  omnes  moncmus,vt  Do- 
minis  fuis  humilirer  obediantln  rimore  Dei.  nec  eft  alia  viaperue-  ^''««''«nnaeft" 
niendi ad veram nobiliratem,mii  per obedientiam.   Quanto eftcnim  wtera."° 
ftirps  nobilior,tanto  eft  ceruixflexibihor.  Qui  enim  regendifunt  cer- 
uicofi,degcnerescoraprobamur,etiamfi  carnaliter  nobiles  exiftanc. 
Verum ,  quia  pcene  per  co tura  mundum  hodie  Ruftici ,  ficut  a  diebus 
antiquis,multiplicitergrauantur,ideo  multacft  eispatientia  necefTa-  ?st«fl-™i2!^ 
na, quarenus  inliac  vitaplenepurgentu^r,&: coronas  plurcs  merean- 
tur:  Sicq;  depurati  Sl  dealbatrtandem ab  ipfo,qui  beaticudinem  xter- 
namiis  promifit,  qui  propter  iuftatiamperfccurionem  patiuntur  in 
xternum  rcgnnm  aiTumantunvbi  eft  requies  finelabore,  faturitas  finc 
faftidio,euafiopcricuIorHm,affluentiahonorum,copiadeliciarum, 
abundanriadiuiciarum,fummalibercas,liberafecuricas,cranquillaiu^ 
cundias,felix  ascernicas ,  gaudium  fine  dolore,libertas  fine  cimorcper  - 
mfinitafecula.  Amen^ 

C  A    p    v    T      V. 

^itnid  dehet  qtiilihet  fdelis  f^  timoratuj  mjlictis fra-^ 
ctpue  Clernm  yeneran,  ^ijrex- 
corde  diligere. 

TT^c  eft  voluntas  Dei,vt  fcilicecqui  Dcum  colk  &  vencratur,  Ruftid  denmr 
-"-  ■*  quod  etiam fimiliter  nuncios  eius  iibenter  afpiciar.  Hic  commu-  P'* ali's«ne- 
nirer  RufticifuntcEteris  Jaicisprxferendi.  namPresbyteros.quibe-  "°""' 
ne  viuuncfummo  ftudio  colut,  non  folum  verbrt,fed  etiam  obferuan- 
tiaexteriori^inomniloco,  vbicunquerespoftulat.  Qijodfialiquire- 
pcriantur  mferioris  gradus  m  Clero,  in  moribus  diiToluti,  &  pecucrfx 

vitas 


$6o  DEREGIMINE 

cicticietiam  vitsE^vagi&otiofi ,  noncft mirum , quod  a  populo  graui  &laboriofb 

*"^'  "°r  ^^"'^  iTiiJ^us reuereantur,cum  tales nuUis placeant,  fiue inccelo , fiuein  ter- 

"         "       ra.In  quo  tamen  venerabiles  laici ,  tam  ciues,  quam  ruilici ,  &:alij  qui- 

cunquefuntpiemonendi,netalespresbyteros,aut  clericos  iudicarc 

audeant  propter  reuerentiadiuini  cultus ,  qui  per  ipfos  in  facie  Eccle- 

^     lij.mor.  fiacquotidieexhiberur.  Nam,ficutdicitB.  Gregorius,contingitaU- 

c.ii.&ij-        quando,vthomopotensfamulumhabeatdefpe6tum.  Etquamuisiu- 

re  talis  famulus ,  fiue  nuncius  defpicitur ,  tamen  fubditi  non  audent 

eumderidcre,fiue  contumeliis  atficere  propter  reuerentiamPrinci- 

pis,qui  eum  miiit :  quia  fciunt,quod  Princeps  talcm  iniuriam  rcputa- 

ret  tanqua  (ibi  fatlram,  &z  grauiter  puniret.  Sic  etiam  Dominus  De  v  s 

vult,  quod  tamuli  fui  ab  aliis  non  tangantur,quamuis  eciam  reprehen- 

pfalie-f-Jj'     iibi\csimtCccundumi\\udPC2Llmi.Nolitetaf3gere  C  H  R 1 S  TOSmeos,c^in 

Nu[n.i.4!>.      Prophetts(cx:uis  mets  noltte  mdtgnari.ltcm  fuper  illudNumer.  primo.Tr/- 

hum  Leui  neltmmerare ,  dicitDominus  Mo  y  s  i ,  ne<j»e  ponof  fummameo- 

rumcum Fi/iis  Ijrahel,  dicunt  fanfti , quod  prohibitum  efl: laicis  a  I>e o, 

neiuidiciumexerccantinCleri.cos,aut  alios  quofcunque  diuinocul- 

tui  mancipatos,  quia  fa:pius  contrarium  facientes  xliuiiia  vltioper- 

cuflit. 

OroCiiby  hift.      Refert  Orofius,quod  quidamDux  imperialis  exercitus  nomi- 

c.j6  Makclzcl  j^g  Mafcelzel ,  cum  pcriculofa  qusedam  bella  conficere  dcberet ,  Cle- 

rumconuocansj&quoldamhonorabiliterfecumducens,  deuotepro 

direttione  tanti  negotij  eorurh  orationes  implorauit:  tadtumq;  eft.vt 

infperatedehoftibusvbiquetriumpharet.  Sedpoftin  fuperbiamela- 

tus,  cum  Clerumperfequi  inciperet,  ftatim  miferabiliter  interfedlus 

fuit.Et  fubdit  idem  Orofius  notabik  ver:bum,diccns. Prohauittnje^vno, 

advtrumquefempcr  diuinum  vigilare  tudtcium ,  quando  (^  cum  (herauit  adiu- 

ttts,drcumcontempJit occifits eH.  Inucnitur  etiamin{acrislibris,quod  ab 

originemundi,  quotquot  fueruntmolefticukovibus  vnius  veri  Dei, 

iugiterinfortunati  extiterunt.  Sicut  aperteMoYSES  imprecatureis 

Deut.)3.ii.      Dcutcton. ^^. diccm:Per cute dorfainmicorum eim ,^ qut  oderunt eum non 

confurgant. hoQ^uitux  autem  ibi  de  Lcuiris.  Aducrtant  \\xc  quique  fidc- 

lesruftici,acalij  vniuerfi,  &pr;Ecaueant  fibi,quia  omnino  vcriffime 

inuenient ,  quod  nihil  lucrantur  per  huiufmodi  blafphemias  ,  quas 

quidam  infenfati  contra  proximos  fuos  frequentant.  Cur  ergo  pro 

nihilo  tam  huius  quam  futurs  vit:E  difpendia  fibi  mercantur?  quis  eos 

non  confiderer,qui  iugiter  alienam  vitam  maculare  folent  ?  quis  non 

Detraaio  con  J^atim  apud  femecipfum  dicat :  cauebo  me  a  talibus ,  quia  immiidum 

dtV'""°'  ^'^""•°^  habent :  &  ficutaliis  retro  dorfum  detrahunt,  fic  facient  &  mihi. 

JPfal.ii>.  X.  ContraIios  rrophcta.otiiZ.  Dominelti>eraantmam  meamaUhiisini^ 

quis, 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  5^1 

aHhjf^alingUAdilofa.  Hinc  k^oQiohisczi^mdxcxudctracicres  nonfolum 
hominibusjfcd etiam De o  odthikscp.  Ec (1  huiufmodi dea-a.dio con-  R°""  5°- 
traquemUbet  proximum  graue  peccatuni  eft  ,quanco  magis  contra 
Dei  vicarios.  Nam  tanco  zelo  Dominus  Deus  hoc  prohibu.c,  vc  meri- 
to omnisfenratus  homoexpauefcerc  debeat,ne  ad  talia  linguam  la- 
xct.Dicit cnim Dominus,Exod.  t z. Diisnon detr<thes,h.oc ell fpiricuali- ^*"*^!!^^- ^'- 
bus,c^ PrimipifapttUtmnon  mdedices.  Rcm  refero,  qus in  ciuicace  qaa-  jpja  ,,. 
darticontigitjdumpuerfui.  Aurifabcrquidam  quocidie  presbyceris  Excaipiumde 
detraxic.  HicraepiusavicinisadmonitusfuitjVCmalediLlamiuiguani 
corrigerct ,  ne  fibt  cuenirec ,  quod  calibus  communicer  acciderc  foict, 
-    vidcUcec,neinhoramorcis  facerdocis  aduencu  indignusticrec.Mifer 
iUc&:infelix,quoda,tiraoracishominibusfuadebacur  paruipendens, 
primo  vxoris  folacio  priuatus  fuit,  quiafecum  habitare  noIuit:dcindc 
ad  opus  fedens  fubitanea mortcvelut  canis,vitam  finiuit. Concurren-  D-t"!»«ns Sa- 
tibusauccmvicmis,&iibimucuoaicentibus,quoniamquod.pr^clixt-  mortiscarcbK 
mus,iam  euenic.cancus  cimor  cundos  inuaricvc  in  prouerbium  verce-  Ucctdote, 
recur,quodveiaciceraudiuimusa.progen:Coribus  nofl:ris,nuncoculis 
vidimus,quia  ad  eius  morcem  nunquam  presby  cer  venietjqui  libenter 
prcsbytcns  detrahit. 

QvANT  Aautem  diligenciadebeancfidelcs  laici  cciamapcrcaviciay.''*"'^  '||»-'- 
clcnocculcarcdocccgloriofus  ImperatorCoNSTANTiNvs,&ha-  inrcriptuHi. 
bctut  in  Decretis  diftinct.cxJ.vbi  ait.  Verefifrofriis  ocults  ziidtjjemfuerdo- 
tem  DEI,  mt  ditjttem  eorum ,  ^«/  monachico  hxhitti  circumnmiclifnnt  peccsn- 
tem,  mum  chUmydem  explicarem ,  ^cooperirem  etim ,  ne  ab  diqito  •videretur. 
Etquidcmfatis!ufte,qui  eniinaliter  facit,quantumineoeft, Devm 
inhonorat.  Nam,ficut  dicic  Apoftolus  propcer  reprobam  vicam  Chri-  Rom.».i4. 
ftianorumblafpheinacur  nomeDomini  incergenccs,{lcpropcerpec- 
caca  fpiricuaUum  perfonarum  nomcn  Domini  blafphemacur  incer 
ChriftianoSj&cunttuspopuIusfcandaUzacur.  QuiergoUbenccrpu- 
bUcac&dilatatpcccatacIericorum  aut  rcligioforum,  conuincitura-  fjf^^jj^o™ 
pei-te.quod  ruinam  populi  &:dehonorationcm  diuini  nominis  procu-  culuuda. 
rare  fcftinet.  Rc£te  ergo  Sc  confulte  aget  quiUbet  timoratus  rufticus,(i 
orifuofrcnum  imponat,  omniadubia  mcUus  intcrprctandciUa  au- 
tem,quse omnino mala func,  occulcando,quia per  hoc  ab infinicis  pe- 
riculis  Uberabicur.   Huius  figura  pr.Tceflic  olim  in  Noe  &  filiis  cius, 
quia,  vc  dicitur  Genefis  p.  cum  Noe  inebriacus  iacuifTec  &  aCham^"-*-*J- 
deridcretur,alij  duofilij  eiu.s,fciUcet,Scni  &IaphctpaIUumimpofue- 
runthumeris  fuis  &:incedentcs  retrorfum  operuerunt  vcrcndapatris 
fui :  faciesq;  eorum  auerfs  erant,  &:  pattis  vinlia  non  vidcrunt.  Si  c  vfq; 
hodicbonifilijfaciuntparentibusfuiSitamcarnaUbu-^^quarafpintiu- 

Bbbb         hbus. 


5^1  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

libus.  Cum  cniHi  non  fit  homo  fuper  terraiTi,qui  non  peccct,ad  minus- 
vtnialiter,  nunquam  deeil  calumniatoribiis  OGcafio  unpropcrandi  &c. 
indignandi:  Scd  virtuoiiis  homo,quem  communis  mfirmitas  tanair, 
femper cftpronior ad compaflioncm ,  quam ad  indignaticnem ,  fcm- 
pefparatiorad(;ccuItadum,quamadpublicandum:&:taliscumpra:- 
didis  filiis  Noe  Domino  moderan  te  benedidione  rcpleri  meretur:  in- 
,   firmati  vero  ncque  hic,  neque  in  futuro  xequicm  inucKienr ,  quia  ma- 
ledidi  funt, 
Neesudiendi        Ncn  folum  autem  fufficere  debet  timoratis  laicis,vtCIerum  &r  pr^- 
dctraftoics      cipuc  prffbyteros  non  lacerent  verbis  detradtcriis ,  fed  neq;  libenter 
talesaudue,quihccraciunt:imotenentureosinhocl!chonoraie,h- 
uefintpra^ientes,{iueabfentesex  animo  proj; terrcueientiarodiuim 
B.uffiD.l.io.c.if  nominiSjVt iam  ditlum  eft.  De hoc  idcm glonofus  Im.pcrator  ra'e reli- 
quit  excmplum.    Cum  enim  coram  eo  quidam  Epilccpi  caufas  fuas" 
prcfequiA  ellcnt  &:luam  fcrtcntir.m  fuperfef  ete[tnt,rclpcndit.  Fos 
Crcg. ep. j 1 .1  4  f^u  yuiiu  a D L  0 iuMces cerjfiituti-.De whis tudtcare non t. udi muf.fulncsf <it  hs 
donbuj  *"^*^"    '^C/?'"'^^ j/^'^'^ ''  ti' ?»  ^>^l  cciare  decet:de  % •chis  autc m  fi  luf  L EFS  iudicc.  lit.  Si  m i - 
hteralijmultiImpciatorcs,Rcgcs,Duces&:Pr]ncipes  kcerunt,&:fa- 
ciui.tvfquehodie, fcientes,qucdabvtero  matris  vlq;  ad  lepulturam 
expiari  oportct  eos  per  facerdotum  manus,nec  vnquam  ad  fuperni 
regnipalatiaperuenient,nifilacerdoraHcpeilIuc  mittantur,  diccnte 
Matth.iS.-iS.     Domino.,^<tr«;r^, ligxueritujuper terri  m,erpnt licAtc.  Crtn ccElir.^quiXf.Hn- 
Greg.hom.2«.  quefoluerttkfuftrterriimiertfntfolutac^mcalU.^Shx  dicitB.GREGOK.iv  s, 
inEuang.        quod  tanta  eft  auftortias  Paftorum,quod  etiam  gicgi  timenda  efl  fen- 
Saccraotum     tentiaeorum,non folumiufla,  fedetiam iniufta.aitenim.  Tuncveraeff 
inmfta fcntcn-  ^Ugifif^g  prsftdt ntts , f ?. m  tKtcmi  arhiirtu m  fequitur iudicis.  SApe  fit ,  vt  er^a 

uatimeDda.  ■'      ,  i  ^  i  i  n       r  i  ■    n         ,■      h 

quemUbet prcximum odw,  wlgrattan70Hcat»rpajior,Jedvtrum  tuiteveLtntufie 

ehliget piifor ,pr.Jioris t&mcnfcntenttagregt  tinnnda eH,ne is quifuhefi ,  d^ cum • 

imufteforfitanbgatur,  tffe  chltgattonis Juafententii^.m  ex  alia  culpa  mereatur. 

TtLjior  erge,velahJokere  ttmeat  tndifcrete ,  velltgare:ts  autem ,  tjutjuh  manupa- 

Sacetdotum    Jioris  eji,ligari  timeat  veliniujie.  Necpafierisfut  tudtcium  temere  rcj/rehendat,ne 

dignitas.        Jitntujie  itgatu^s  eji  ex  tpfa  tunnda  reprehenjioms  fuperhta  culpa,qud  non  erat,fat: 

Amb  1  de  di-         ^  ^  ^  mAmbkosivs.  NihtUn  hoc feculofacerdotihus  est  excellentitts,  nihtl 

gnit.facctd.  c.yfiihltmn*i  EptfcopisreperiripoteJi,Jednofeamt4i  cfp.tdfumtu,  nejit  henorfubiimisi 

df  vtta  deformts^neftdeJiciaprsfefpOjCTiliicita  aBio. 

ItemChrysostomvs.  Sacerdotit  afbice  diqmtatem ,  a<ittur  in  terra, 
ChtYClib-.i.de  -  ,    „.  ,  ^.,  ..  .  ?r  ■     i  i 

Saccidotio.     fedojjictum  coeiejithm  negotits  centtnetur.  Non  cntmhofno,non  angeitts,  n-on  ar- 

changelu>s,nonaitcpu<taliti  creatura,non  virtUA ,  fedipfe Spirtttn Sanclui  hocmu- 

nuiinftttuit,  at^&dhtic  manentesincarne  minijiertofungi  prxjiitit  angelorum. 

P.eripfos  Chrijiumindnmta ,per  ipfos  Deifilio  ctmun^mur ,peripfos  memhr» 

'■■-■■  ■  *i^^ 


«R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  Y^3 

hfius  capiiis  effcimur.  ^htomodo  ergo  ijf:  nvbis  non  funt  reuercnii  mxgis,q:iam 
Re^esantDuces,fideti^r»nonmagishonoribileserii:2t,!j!'..t?npirentes?  ._ 

"S A  c  E R  D  o  s  ,  qui  benc  viuit ,  &:  bcn e  docer,  cam  libi,quam  populo  prnpt^/bTHM 
vtilis  eilrqui  autem  male  vmic,&:  bene  docet,  aliis  eft  vtiliSjfibiipli  per-  tuBi  toiciaadi, 
■niciofus.Mcliuseftpropterbonos,malosetiamfouere,quanipropcer 
malosetiambonosnegligere^3roptcrbonos  facerdotes  &:iTialos  ergo 
honorate,neproptermalGseciambonoscontemnacis.  HincB.Pau- 
lus  in  epift. adTheiralonic. ait.  Rozamris aittem 'vosfratres,z)tnruentiseos,  ^S^^r^'^'^' 

■  ,,'■■  ,  r  I  ■  '  II         Prcibyteri  diii- 

qut lAOorant  tnier vos,cr fr£Junt vdbts tnD jmino-,omonent x/osj^vt abundan-  t^cadiiLaicis. 

tiUihabeatistlLsincarttate, dr ^rofter opts  iHorum pacemhahete cum eis.  Et  in 

prima ad  Timotheum  ^tn benrprxfunt presbytcriduplici honoredignifunt,  '•  Tim. y.  if . 

tnaxime qui laborant in verbe d^ docirina.  tx quibus  verbis patet, quodfi- 

deles  laici  quicunq; ,  non  folum  debent  presbyteros  venerari :  fed  ec- 

iam  ex  animo  diligere  vltra  alios.quia  hoc  ratio  diftat.Cum  enim  fum- 

mos  benetadores  fumme  debeamus  diligere,  conftat.quod  presbyte- 

ros ,  per  quorum  minifteria  a poteftace d;Emonum  liberamur ,  &  Deo 

reconciliamur,poft!pfumDominumDEVM  fummc  diligere  tenea- 

mur. 

■Q_v  o  D  fi  ad  tcmporalia  bcneficia  oculum  dirigimus ,  runc  nihiio-  SacerJot« 
minus  teftante  B.  Av  gvstino&Orosio  max;mam  inuenimus  di-  ia"et^a<\icot!* 
1  gendi  occafionem  facerdoces  Dei.Nam  anrcquam  Chriftiani  nomi- 
nrspr.-cdicacio  orirecur  fupsr  cerram ,  canca  hiicin  hoc  feculo  populo- 
rum  curt)acio ,  &  prxcipue  rufticorum  propter  inquictudines  bello- 
rum,vc  omnis  auchtus  perhor:efcat:fed  poftquam  per  faccrdotum  ora 
Euangelica  tuba  fonuit  in  terra,fubhmiterpax  hominibus  nunciata 
& reformata fait.  Teftes  funt vfque hodie terr^c iUx,  in  quibus  cultus 
Chnft!aninominisfloret,quancum  illie  prz  csceris  Rufticanagens 
moderacius  adminiftrarur.  Quoniam  non  ceflanc  landi  pr^dicarores 
popu^umadmonerc.vcinccrfepacern&caricacemferuenc&intimo- 
rcDeiambulent:  Principefq5flmiliter,vtclementerfubie6tisprjc{inr. 
F.t  vcha:comniaefficaciusfianc,  iugesad  Dominum  prcces  mndunc, 
fempcr  cum tali faluberrima  condicione appoflta, quatenus  fic tranf- 
eant  per  bona cemporalia ,  vc  non  amittanc seccrna.  His  quid  falubrius 
cxcogicari poiric  non  rcpericur  in mundo.  Satagite igitur venerabiles 
riifticifacerdotiumdiuinitusinftifucumhonorare,vc  ^cernoshono- 
xes  &  temporalem  profpericaccm  confcqui  mereamini,  per  Chri- 
s  T  VM  Dominum  noftrum,  qui  eft  facerdos  in  xccrnura 
fecundum  ordinem  Melchiiedec  benedidus 
&  fuperlaudabilis. 

Bbbb     i         Ca», 


S 


5^4  DEREGIMINE 

C    A    P     V    T        VI. 

Sexto  del^t  qiuhbet  ttmor&tfts  rujluus  decmas  ^  penJieneTy 
ac  catera  dtjtta  fideliter  foluere. 

Deeimas foiue-  T  T  O c  fi  non  eflet a  De o  pr.Tccpcum ,  naturalis  ratio  dcccret,  quod 
^«n«tura  o  X  i.fJcofl:enditur.  Cum  enim  natura  fimus  arqualiter  omnes  a^que 
nobiIes,aeque  Iiberijsque  diuites,tanquam  ab  vno  parentc  progeniti, 
(vnde  omnes  vccamur  fratres)nihil  porrantcs  in  hunc  mundum,con- 
ftat,quod  terrazqualiternatutaliiuredeberethominibusdiuidi.  Sed 
quianon  in  folopaneviuithomo,  i^ed.  ir.diget  etiammultisaliis.ideo 
rationabiliter  officia  diuerfa  comm.flafunt  illis,qui  adhocvtiliores 
putabantur;agriautemrufticisdimilli  funt.  Siergorufticiprouentus 
tcrrajfibi  folumreleruare  vellent,&nih.il  inde  caeteris  fratribus  fuis, 
idefl:,hommibuscommunicare,magnam  iniuriam  totihumanoge- 
ncri  facerent:  cum  illi  vix  pauculas  &:  anguftas  domos  fibi  referuarint: 
ipfi  vero  latiffimos  agros  poflideam ;  fequereturq;  officiariorum  defe- 
ftuSj&tandemctiamipforumRufticorum  totalis  deftrudio.  Quod 
patetadoculum.  Nam  multa  ncceftaria  funt  ad  agnculturam  cxer- 
cendam,quas  per  ipfos  fieri  non  poftunt,tum  quia  induftriamnon  ha- 
berent,tum,quiatempus  non  fufticeret.. 

VERVM,quia  Chriftiani  fumus,Ioquimur  nonChriftianomorc: 

videlicet,qued  nuquam  bene  ducitur  humana  vita,  nifi  primum  quaj- 

Ci»r>nftici  de-  raturregnumDEi  &  iuftitiaeius.  Ergoanteomnia  fidelcs  Ruftici  ne- 

jids"       ''^  ccfiTarioindiget mmiftris  Ecclefiafticis ,  qui  eos  doceant,&  facramci^- 

ta  jpfis  miniftrent,fecijdum  quod  hoc  diuinitus  eft  inftitutum.Et  quia 

ctiamifti miniftn  indjgeiitquotidiano  viclu  &L  veftitu ,  ncc pofi"unt  fi- 

mul  &  femel carnalibus  &  fpidtualibus  fcruire,nec  eadem  horain  Ec- 

clcfia  &  rure  laborare,  idco  Dominus  Deus  inftituit,  quod  decima 

pars  omnium,qux  tei  raprofert,S:  humano  fudore  proueniunt,mini- 

ftris  Ecclefix  tribuatur.  Infuper  &  primitis  &  oblationcs  fupcrad- 

dantur,quatenus  perfonx  fpiritualcs  plene  fibi ,  &  diuinis  vacare  pof- 

CurPrincipi-   fint,&:pro cmni  populo  Devm  exoraie.  Etreuera,quandoficfit,non 

bus  ahqmd     jiiinor,  fcdniaior  labor  Cleroincumbit,quamuishocnon  omnis  ho- 

mo  xqualitcr  ajuertat. 

RvRSVM,  quiapro  agricultura  exercenda  temporahs  paxeftne- 
cefiaria,ideoicci.indoRufticidebitores  fiuntPnncipibus  terrenis  & 
militibus ,  &uic' icibus ,acahis ia dignitate  feculan  exiftentibus;  fine 
quiLus,necabhoftibus,nccmterfcpacem  haberct.  Aliisautemme- 
chanicisdcmrccommuninihil  debent,nifi  quantum  ipfis  feruiunt. 
Siautem  intcr  eos  fint  ah  qui  contradus  iufti  priuatim  initi  de  confcn- 

fu  Clc 


RVSTICORVM.  j^y 

fu  Clcri  &  Principum,aut  alias  iufte  prasfcriptijhabent  modum  fiium, 
ita  tamen,quod  fempcr  commurre  bonum  przferatur priuato.  Simi- 
litcr  nec  mechanici  tenenAir  rufticis  de  eommuni  iurcnifi  quantum 
foluunt ipfis pro fuis  laboribus.  Clerici autem  &mihtcs vtriufque de- 
bitores  funtrquiUbetfecundumftatum  fuum.  Etquiaiftis,quando  rc- 
<^efaciunr,maior.labor,&mamspcriculumimminet,idcoctiamma- 
iorhonoripfisdebcturrdicuntur  enimftatus regitiui,quia  aliosregc- 
re  habent.  Nam  Praelati  fpirituales  cum  fuis  clericis  reguntpopulum 
Chriftianum  quoad  fpiritualia.Principes  veto  feculaxcjrcum  fuis  offi' 
ciariis  quoadtemporalia. 

Omnia  hsEctampulchro  ordine  in  primitiua  Ecclefia  inftituta  -  ^ 

fuerunt,  vtcuiUbet  ftatui  rationabiliterfufliccrct:  nec  aliquis  graua-  - 
batur.  Similitet  etiam  olim  apud  ludaeos  &gentiles,proutinpluri- 
mum.  Sed  proh  dolor,hic  tam  pulcher  ordo  hominummalitiainualc- Al»>rusl»i'"' 
fccntetammHltipIiciter  hodieconfufuseft,vtverifimiIiternunquam  " 
ad  pr  iftinum  ftatum  reuocari  poflit.  Hodicqua:  clericis  debentur,lai- 
cipoflldent:  qua:principibusdeputatafucrunr,ftabiilarij  occupant:  ' 
qu^erufticis m fuos.ac famili^eipforumvfus  dimitti del>ueTanr,"tyran-  - 
ni violenter  auferunt.  Sicqjiir,vt visius  racnfurct,ncmoq;  in  fuoiure 
permancat.  Omniumhorumcaufapcccatumeft.  Sedquiahicdein- 
rbrmationerufticorumprineipalisintentioeftjideooportetjVtaliqua. 
coruni  vitia  tangantur ,  ne  fibi  quaii  imiGcentibus  blandiantur,  &  pcr 
coniequens  iniufte  aflligantur  rquat  tamen  non  omnes  squaliter  pcr- 
ftringunr,  Ccd quofdam,qui  tanqoiam filij  Belial fine iugo  viuunt.  Qui 
crgo  innocentes  funt,  audiant  kbenter,vt  diligentius  caucant,  &  Dea  ^ 
gratias  aganr  aliofq; informenr.  Qui  vero rei  funr ,  audiantpaticntcr,  ^ 
vt  cmendcn  tur,ne  poft  ha;c  mala  peiora  cis  euenianr 

Le G iMV  s  in facris libris ,  ac  Patrum  noftrorum  rclatione didici-  ^°^' "''"^  " 
mus,prioratemp®raRufticos  habuifle  digniflimos ,  moribusgraucSy  ^ 
fide  integros ,  {impHcirate  redimitos ,  humilitate  przcipuos,  caftitate  ■ 
prxclaros ,  fermone  veridicos ,  doli  ignaros ,  facro  labori  intentos,fo-  - 
brios,  compofitos,compaflluos,beneuoIos ,  caritatiuos,  ac  omni  iufti- 
tia  ita  plcnos ,  vt  fi  grandia  muner^rpromercri  potuiflfenr,  ncc  fallcre  • 
voluiffenr ,  nec  valuiflenr,   Sic  ftudiofc  fuis  Dominis  obcdirefaragc- 
banr,  cunda dcbira prompte  folucnao finequerela, vr potius  flbi ipfa  i 
naturx  neceflfaria  fubtraxiflfent,  quam  fraudem  aut  flmiilationcm,{eu  . 
diminutionem  excogiraflfent.   Sicfead  contnbulesfuos^,accjEteroSp  % 
quibus  conu:uebant,diligentiflime  cuftodiebancvf  nuUi  facerenr,   • 
quodfibifierinon  voluiflTenr^&quodfibi  abaliis  fieri  cuperenr,  pro  • 
viribustotadiligenciaadimplerent.  Sicq;pacificeinterfeviuebant,vc: 

Bbbb     3  nedum 


-^6^  D  I     R  E  G  I  M  I  K  E 

.rxedumaciiucliciunnnonven!rct,redquidenet  iudicium,autfigil!um,^ 

-iiuelittera,autexcommunicatio,&:aliafimilia,penitusncfcircnt;Fue- 

.-rimtcji  ha:cquorundam  piorumRufticorum  veterum  lamenta,dum 

.puereram.  0,6, vbieftiamiHebonus  antiquus  mundus,dcquoali- 

quando  vidimus  quo^dam  tam legales  viros  ac  feminas.  Eia,  quid  iam 

.ccrnimus,qu  daudimusnunc?  Quareautemiftadixerinr,patctex^- 

quetibus.  Histamgloriofis  virtutibus  luxta  diuinumpromiflumiuc- 

cedebat  mentis  lecuritas,  temporum  tranquillitas,cpulencia  in  re- 

busjfanitas  in  corporibus,profpcritas  in  diuturna  pace,honeftas  in  fa^ 

miha.reuerentia  &  gratitudo  ad  omnem  populum,mors  feuera ,  &:  vi- 

taperennitermanfura. 

Rufticiquales       -A  s T  hcu  noftta  xtas  miferabilis  plurimos  his  temporibus  Rufti- 

•"'°*'  cos  habet diftortos  mente  &  moribus ,  conuerfintcs  fine  timore,  fmc 

fced.cre>{inebenignitate,inuicem  detrahentes,inuiccm  mordentcs, 

inuicem  nocentes,  muicem  prouocantes ,  abfq:  mifericordia ,  abfquc 

jcaritate,  fuperbos,  tumidos ,  ingratos,inobcdientes,  dolofos,  menda- 

ces,  bibulos  ac  ebriofos  (upra  modum ,  percuftores ,  luxuriolos ,  otio- 

.fos,ac,vt  breuiter  dicam,ita  excarcatos  &  peruerfos,vt  nec  fciant.quid 

iitChriftianavita,aut  fcircvehnt:itadelides&tenaces,vt  nunquam 

.bonumfacerent,autdcbitaperfoluerentfinecoadionc.   Sicpotatio- 

nibus  nofte  &  die  vacantes,  vttabernarij  omnem  quxftum  eorum  (ibi 

vfurpent,nihilq;  vxoribus  ac  filiis  &  familix  remaneat.  His  tot  ac  tan- 

tis  malis  fucccdit  diftuetudo  peirima  in  domibus ,  vidclicet  quado  Pa- 

rresfamilias ,  qui  fubiedos  inftituere  deberent,&:ama!js  ptohibcre, 

ipfimetfuntperuerfiEvit3c:tunccnim  labor  ncgligitur,induftria  illa 

rn.ulta&rfoUicitudocontinua,  quseagriculturx  eft  ncccflaria,parui- 

penditur,linguaadomniainhonefta  Sc  maledica  vcrbalaxatur,cxte- 

raq-,  membra  totius  corporis  vitiis  fubfternuntur. 

Cutruftici  jiT.quia  ruftica  gens  pro  maiori  partclitterasnefcit,ideo  poft- 

quidam  «jw-nuam  mala  confuetudo  naturam  peflimam  rcddidit,fiuntpcencin- 

iigibiles.  ^        .    .,  .,  ,     -  i-      1       1   -i     ■  1  r  ■  II- 

corrigibiles:quiaiicutahudnihilviaerunt,neciciunt,necdidicerunt, 
putant  flbi  totum  licere,quod  animo  occurrit,  totum  efle  bonum, 
quod  folitum  :  contrarium  vero  aflerentibus  non  credunt ,  &:  flc  peni- 
tus  verecundiamamittunt.  lam  flcinduratis  refpondendum  eft,  cum 
c-onqucruntur  de  tot  plagis  reuera  magnis,quas  perferunt  vltraalios 
homines,&dicendum,quodquianon  ftantinbona  vitaPatruman- 
tiquorum.ideo  non  lunt  digni ,  vt  temporaiis  prolperitas  cos  comite- 
tur,neque,vtclement!aaerisperfruantur.  Quiaetiam  frons  meretri- 
cis  fafta  eft  eis,&  crubefcere  nefciunt,&  indurati  fe  emcndareno- 
Xuntjideo  duros  tyrannos  habere  debent,qui  eos  fine  mifencordu 

coiite- 


R  V  s  T  r  e  o  R  V  m.  s^j 

contcrant ,  ficut  vitrum ,  fi  for  te  vcl  fero  ad  cor  redeant ,  &:  a  praukate 
fuarecedant. 

It a qvje  de  Decimis  dicere  inccepimus ,  quas  Domino De o  , qui' 
omnialaigitur,foluere  debcrent,lcdiam  fi.peri^uum  arbitramur  dc 
hoc  loqui,  cum  exigcnte  pertinacia  &  incbedientia  Rufticorum  in 
tantumexcreuermtpeniioncsquotidian2,quodvixdecimamfibirc- 
tineant,capiuntq;  domini  quod  libi  placet,  nec  aliud  pro  iure  habentrOmnisaffliaio  '' 
niii  quod volunt.  Sic  iic  oportetaudire vitricum,  qui  1'pernit  dogma-  ^  jt°s'd«^ 
taPatrum.  Sictollitfifcus,quodnonaccipitCHRisT  vs.Itaoportetjmis. 
vt  difcant  ditferentiam  inter  fcruitium  D  £  i  &;  hominum;  quia  qui'^ 
mandatis  De  i  obedue  contemnit,qux^grauia  non  funt,portabit  onus 
hominum,velit  noHt,vt  experiatur,quod  Deus  verax  &  luftus  eft.Ncc 
ifta  grauamina  tyrannorum  fufficiunr ,  quinimmo  ignis ,  grando ,  ful- 
gur,fTigus,cauma,locufta,  bruchus ,  xvugo ,  vermis,  fterilitas,aer,ven- 
tus ,  nebula , aqua , nix , glacies,fpiritus  procellarum ,  &  tandcm totus 
orbis  terrarum  pugnabit  contra  infenfitos.  Vnde  dicit  B.  HiER.o-Hi«.inc.j." 
NYMvs  16^. qua;ft  i. C3.p.reuertm/im.Si /fuafidgfames , d'" pemria,^ rerum^^^*^^' 
cmnium  egejtas  opprimit  7Hundum,feiamus  hsc  ex  ira  DEldefcendere,  quiajrau- 
datur  in  decimU  & frimitiU.  Item  Avgvstinvs.  Decim*  trthuta.  funt  Aug-  ft"»- "»■ 
egentium  antmarum.quod fi  decimas  dederii,  nonfolum  .^hundantiamfru6tuum  ^'(jjtim*, 
recipiesfedctiamfinitatemcorperii(^animxconfeijueru.  Nontgitur Domtntts 
DettsfrAmiumpofeulat ,  fcdhonorem.  Detts  enim  nofeer ,  c^tii  diqnatm  eli  totum  ' 
dare ,  dectmam  a  nohis  dignaitts  efe  rectpere ,  nonfehi ,  fednohis  feneduhio  profu- 
turam.  Sedfetardttts  darepeccatum  ett,qKante  magU  peitts  eUpeccatum  non  de- 
difee.  De  militia ,  de  negotio ,  (^  de  arttficio  redde  dectmas.  Cum  enim  decimas 
dando ,  (^  terrena  cr  coelefua  prxrrtta  poffes  promtreri ,  quarcpro  auaritta  dupli- 
ct  henediclt^ne  fraudarts {'h.tc  est  cntm  DEI iufetffma  confuetttdo , utfe  ttt  illi- 
decimam  non dederis,  tu  ad decimamreuoceris.  dabistmpio  rntlitt , qttodnon  vis 
dareficerdoti.  henffacerefemper D E r S paratm  eftfed hcminum-mditiapra-^ 
hihetur. 

Decima  tnim  ex  dehito  requirantur,  cr  ejui  eas  dare  noluerint,  res  alie-  Decimasne- 
KAs  inuadunt.   Et qminti pauperes  in  locisfuts ,  'vbt  tpfe habitat,  tllo  decimas non  gantes  inua- 
dante  ,fame  mortuifttertnt,tantarum  homictdtorum  retts  ante  Aterni  iudicis  tri-  *'''°'  »''*"**' 
hunalapparehit , quia rem aDEO pauperihfts  delegatam ,feiis  ifihtts  referuauit. 
^uiergofehi  &ut pr&mium  comparare,aut peccatorumdefiderat  indulgenttam 
promerert ,  reddat  decimam ,  etiam  de  nouempartthttsfeude&t.  eleemofynam  dare 
f^up.y  ^.»i.  Hiec  Auguftinus. 

Exquibus veibispatetaperte,  &:concordatS.  THOMAsmi.  i.5.th.i.i.q.i7r 
quoddecimx  &oblationes  ad  iacerdotes  pei  tment,non,vt  eas  folii  in  ^ '" 
^os  vfus  couertant/ed  vc  eas  fideliter  difpenfent,partim  expendedo 

eas 


I 


5<?S  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

r>-dmx  cut    (.^5  jn  his,qusE  pertincnt  ad  cultumDE  i,fcilicet  ad  Ecclefias  csdifican- 

c^.i.aspen      ^^^  ^^j  rcparandas ,  liue  conferuandas ,  ad  facra  vafa  &:  veHimenra,  ad 

luminariacontincnda,  &fimi'ia:  partimin  iis ,  quspcrtinentadpro- 

prium  vidum  &  veftitum,  &c  ad  decentem  familiam  iuxta  fui  ftatus  rc- 

ligicfam  frugalitatem  in  omnicaftitate  &:fobrietate,non  ad  fecula- 

rem  pompam  &  libidmem ,  aut  con  fanguineorum  promotionem,aut 

huiufmodi :  &  partim  in  vfus  paupcrum,qui,quantumfieripoteft, 

funtderebus  Ecclefiazfuftentandi.  Eccequamfaiubris  dodrina,  quse 

Hieton.ep.ijo.  adomnia  fpiritualiarefpedumhabetjiuxca  illudHieronymi&  Am- 

•d  Htdib.q.i.   brofij.  ,^odftpereJ},pAUj>erum ejl.^t  iterum. ^uicqmdhabentclerichpMtpe- 

'   «'•"•  •  ,y^fjf^ji,  Exquibusj&iimilibuspiorumlaicorumconfcientixmerito 

gaudere  debent ,  quando  ad  tales  vfus  eorum  decimaz  conuertuntur>   jti 

.  &aliaqu2ecunquefpiritualibus  pcrfonis  exoluunt  aut  largiuntur.       ^B 

iHilatiteidjn-       Pat  ET  ctian>,quodadhuiufmodi,fiuedanda,  fiuecxfolucndaala-     ■ 

•  ^  «le"""*-     cres  effe  debent  56hilares,femper  in  cordehabendo,  quodnon  homi- 

ni,vthx)minijfedvtin  pcribnaCHRisxi  cunda  largiantur.  Hilarem 

t.Cor.>.7-     .  enimdatoremdiligitDzy  s.  EtipfeCHRiST  vs  dicit.  ^ljtoivni  exmioi- 

.M«ih.z5-f®-   mUmeUfeciJiU imihifecifiu.  EtadPraelatos.  ^uivos audit,me AudiPidr qtu 

.Luc.to.  K.      'vosJpermt,meJpernit.  QuodfividcrintIaici,quodadpr2edi£lumvfum 

cledci  non  expendant  bona  ipforumjpoiTunteoshumiliter&reue- 

renteradmonere,  vtvidclicet  memores  fint  ofticij  fui,finguladcbite 

Sicleticimalc  (iifpenfando,proutde  iurctenentur.  Et,fifenoncorrexerint,poflrunt 

cimas.qu^d     fupcr  hoc  monerc  prxlatos  eorum,vt  ad  idem  cooperentur.  Si  autem 

agedum  laicis.  riequecmendatio fuerit  fubfecuta,debenttotumDomino De ©  com- 

mitterecumomnifecuritate,  quiaipledifponetomniafecundumor- 

dinem benedida: iipientix  fua:,quodnihil  de  meritoperibitiisjqui 

;honorantfandumnomenfuum,ctiamfi  fxpe  di&x  decima;  &abla- 

tiones,fiu£ahxq[uxcunque  pcnfiones  per  iruximos  peccatores  con- 

fumercntur.  Immo  fazpe  plus  meretur  laici deuoti in  taU cafupropter 

virtutem  patientix:  quia  tunc  vere  probantur  Deum  honorare,quan- 

Uofolitasdecimas -&  oblationes ,  feu  alias  penfionesquafcunquepa- 

tienter illisfoluerintfincere proprer Deum , qui ex fua  virrute hoc n5 

Ezceh.j4.      mctcntux.  SicuimEzcchitlQ  (iicitm. Sigr.aT  H  AVfifer fontes  virorum 

gementium  (jr  dnlentiumfuper  cun5tU  ahomtnaiionibus  Hierujalem .  Vb  i  di  c  u  t 

fanttiGommunitcr,quodquandoaliquis  videt  malum  fieri,&doIcr, 

&Iihfintcr  ilkadeniendaret,  &nonpoteft,tunc  C2teris  paribusplus 

meretur,quam  fi  illud  emendatum  fuilfct.  Ratioeft,  quia  pia  mens 

plusexhoc  cruciatur. 

Laboteeodem       Secvri  fint  crgo  timorati  Ruftici , dummodo  ipfis  non  confcn- 

,celum&in-  .tiant,&faciantdeneccflitate virtutem: quiaficatcifdemcxpcnfis vi- 

uitut 


R  V  S  T  1  C  O  R  V  M.  ^69 

uitur bene  & male,fic eirdem  laboribus  meremur  coelum & infernum.  ^"n"™J^"*" 
Quienimhumilicer  &:patienter  laborando  ex  bono  corde  (e  quoti- 
diecum  Christo  crucifigic,  vt  fi.iperioribus  fiiis  debita  perfiDluat, 
nondubium,quinregnum  DEimereatur.  Quivero  inuoiuntarie&: 
cummurmure&corde  rancorofi)laborat,filius  eftdiaboli.quihicat- 
fligicutj&pofthanc  vicamdamnabicur.  Ecce  vos  omnes  qui  laboracis 
iftuddiligenceraduercice&  penfaccjquam  neceflarium  eft  vobiscor 
beneuolum.Namvnus  &  idemlabornonnunqiiama  duobusimpen- 
fiis,vnummiccicadcoelum,S£aliumadinfernum.  Quare^quiaecfi  par 
cft  labor ,  non  cft  camcn  par  incencio  laborantium.  Sic  duo  fimilem  i°""tio  pr»  ^ 
penfioncra  aliquando  fi3luunt,aut  ferurtium  impendunt.  Vnus  liben-  mcritotium, 
ter cum intentione placendi Domino  Deo, alius coa£te , & fine taU 
incencione.  Primusmerecurvitam  xcernam.  Secundusfiipplicium 
fempicernum.  Sicde  omnibusaliis.  Bonamfiquidem  voluncacem& 
fimpIicicatcn)C9rdisdiligitDominusDEvs,&  quicquidex  illapro- 
cedicgratumefthbirquod  autem  ex  illa  non  procedit,abominabilc 
eftquantumcunqiie  etiam  iit  m.ignum  &pretiofiam.  Quidergore- 
ftat ,  nifi  quod  quiiibet  Hdelis  ruilicus  dirigat  intetionem  fuam  fecun- 
dum  hanc  dodrinam,  &  bene  feeurus  erit.  Neque  hic  eft  opus  magna 
fubtilitate  autdifficultate,quia  niltam  facile  eft  vnicuique  homini, 
quambonum  velle.  Gratiai^iturDEi  concurrente,  qua^omnibus  pa-  8-o^icusbonus 

n    C        f        t  n  n-i-  taciliUSCOElum, 

rata  elT,racuius  bonus  &  nmoratus  rulticus  poteft  mereri  ccelu,  quam  qujtn  malusin- 
perucrfusinfernum.  Sed,  vtomnes  faluifiant,quiftat,videatnecadat,  femummeteri 
& qui cecidit,refurgere feftinet.  Quod vobis tribuat demens & mife- P°''  ' 
ricors  De  v  s,  qui  eft  benedidusin  fecula,  Am  e  n. 

C    A    P    V    T      VII. 

Septimo  debet  quilibet  fidelis  O*  tmoratus  mjliciis  foUmmlci- 

tes  ^  leiunia^  accateros  ntns  Ecclefiafiicos 

deuoteohferuare^ 

"TTOc  eftpraeceptum  Ecclefia:DEr,quamSpiritusSandusinfalU- 
•*■  -*-biUterregic.  Quiergohocnon  obferuac,  Spiricuifandoconcra- 
dicic.  Quomodo  aucemifta,  &quocempore  debeacobferuari^inPa-^^'^''*'"^^^- 

rochialibusEcclefiis,&communispopuUlaudabiliconfuecudinede-^j"i*tr°m'^.  "^ 
nunciacur.  Vbi  eft  aduertendum ,  quod  in  his  magna  eft  difcrecio  ne- 
ceflacia,  &  mulcimulciplicicer  erranc.  Namprimo,  quoadfolennica- 
tesEcclefiafticas,quidampucanc  facisefl!e,fi  non  corporaUterlabo- 
rant,  ficut  aliis  diebus :  & ideo  dormiunt  diu ,  aut ludos  exercent  cum 

C  c  c  c         bali- 


fjo  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

balifi:is,autaliis,qu:B funt non minus  laboriofa  occupantur , quaii  pro 
folatiis.  Itemquidamvacantpotationibus,chorcis,auttaxillis,&hu- 
iufmodi.  Item  quidam  follicitantur  nimis  diebus  fefUuis,  quid  facicn- 
dum  fitinfuturafeptimana,autdealiis  tradant  rebus  temporalibus,^ 
quad  hic  perpetuo  manfuri  fint :  Omnes  tales  non  retT:e  celebrat,  quia. 
adhocdicsfeftinonfuntinftituti.  Immoquipeccant  feftiuis  diebus,^ 
plus  ofFendnnt  Dominum  De  v  M,quam  aliis  d;ebus. 
Abufusraao-       Et  cftprohdolor  malaconfuetudo ,  quod  quidam  direfte  faciuac 
rijjn.  lerum.     cpntrarium, videlicet,quodplus  vacant  openbus  peccaminofis  die- 
busfacrisjquamaliis,  cumdeberentecontratuncamplius  vacarc  Do- 
mino  Dt  o ,  &r  emendarcquicquid  minus  bene  tcccrunt  diebus  feria- 
liabus.Hxceftantiquihofbsverfutia^vtquicqyidSpiritusSandusin. 
fti  tuit  pro  animarum  laluatione,ipfc  conuertat  ad  animarum  damna- 
tipnem.   Vndeproptcr  hoG.minusmalumeiret,quod  talesoperibus. 
mechanicis&licitis  occuparentur, quam,  vt.commefi"aiionibus,5i 
tiipudiis  ac  fcditionibus  vacarent.. 
F»flis  qu«o-        SvNT  pc;EtereanonnuUi,quiccontranirrtis  ftn<El:am  babent  gdh- 
exetceti""     fcientiafn,  videlicet, quodiiecaliqua  neceiritatc,velmagna  vtilitate 
licerelibiputanrquicquamoperari.  Proquoeft  aduerten.dum,quod 
mcdium  eft tenendum.  Nam  limt mnlta opera carnalia, qux poflunt. 
fieri  indiebus  feftiws,iicilicct,pra;paratio  ciborum,  adaquano  (iuepa- 
ftio  pccorura ,  &  extra^^iio  eorum ,  fi  in  foueam  ccciderint  >aut  huiuf^ 
modi:euratioinfirmorum,renditio&:  eiTiptio^eceflariorum.  Item, 
X     quandoimminetpcriculumignis,aucincurfushoftilis,licitepoflaint 
folitaremcdiaapphcari.  Similiterpropterimpropitiumcurfumaeris 
poffunt  humentameti^autccngrcgan  in  horrea,  &  fimiliafieri,qu2E 
neceirira::  autcommunis  vcilitas  requirit. .  Icem  dchalecibus  capiea- 
disj&nundinispublicisexercendisj&iisqusad  huiufmodi  necefla- 
rio  requiruntur ,  idem  eft  iudicium. 
Cbne«flitate       In  ompibus  talibus  &  fimilibus  eftpie  procedendum  proptcrne- 
&  vaiiptem     cefiltacem  aut  euidentem  vcditatem.Dicitur  nota.nter ^propter Kecefjtta- 

magn.mopcra  .  v     f  -U 

qii^dim  uAi  fcm niitetudentem  vtmtAtem,ii^\^  li  nuiuimodi  herent  proprer  cupidita- 

fiunt infcftis.    tem,aut aliam-caufam minus  iuftara , no elfent fine peccato.Datur ct- 

iam  doclnna  falubris  a  fan£tis  Dodtonbus  pro  maiore  ferenatione  cb- 

fcienciarum,  t],  taleSjqui  in  prxdidis  caf  ibus  minus  poirunt  diuinis  in- 

Elcemorynis     terefie  propter  pra:di6la  operaexercendafuppleant  ineleemofynaru 

fcntiaadiuino  largitionc,&  datione,&  aluspHS  openbus,vt /ic  efnciantur participcs 

«fficio.  fpiiicualiu  rependendotcmporaiia.  Studeantetiam,  fipoflTunt-vnam 

Mifiamaudiieiautpreccstundereciiintentioneplusfaciendijfitepus 

permittcrct,  aut  in  poftcrfi  fupplendij  quando  plenius  huiufmodi  va- 

carepotuerint.  Secyn-^ 


"R  Y  S  T  I  C  O  R  V  M.  17^ 

Secvndo,  quoad  obferuantiam  ieiuniorum  fimilirer  plures  er-}-''""3aqut- 
■raHt.NamIuntnonnulii,quiieiumanecin  quahrate,necmquantita-f.tujatui, 
te obferuant ,  & horam  pra;uenire  non  curant ,  aut  tterato  ie  reficere, 
'  nihilq;  aduertuncad  ftatuta  Ecclefix,  aut  bonam  coniuetudincm  il!o- 
-Tum,quibus  conuiuunt.  Hi certe fine  timore conuerfantur,  S^gvatii- 
terdelinquunt.  Suntpra^tereaalij  ,quiecontranimis  fi^rupulofeieiu- 
nare  contcndunt,in  nuUo  rigorem  remittentes :  Quare  etiam  in  vanas 
{xpc  infirmitatcs  incidunt  &  nonnunquam  perpetuo  vsfani  cfficiun- 

•  tur,  Sedmediumefttenendum,vtcarovidelicet,difi:retemaceretur, 
nelafi;iuiat,  & nihilominus m facro labore  durarepoflit.  Sunt  ^amqjj.i^y"^"*  ''S' 

•  plures  cafus  in  iure  defcripti,in  quibus  fine  peccato  ieiunium folui 
'poteft:videlicet,propterinfirmitatcm,paupertarem  magnam&ine- 

diam  prascedentem ,  propter  labores  magnos  &  necefi^arios ,  qui  non 
polTuntperficifiTiecomeftione.  Itempropter  viam  peragendam  ex 
mandato  Principis ,  quando,  fcilicet,curforcs  debilitantur  exfatiga- 
-tione  itineris.Item  de  feruientibus  admenfam  Principum.,  &peregfi- 
nantibust5xiuftaneccilitate,demulieribusimpra:gnatis,&:nutricibi»s 
feuIa6l;ecibus,inHrmis,debilibus,fenibus,8caliisfimilibus,eftpieftan- 
dumarbtrio  aUcuius  boni  viri ,  qui  iuxta  diftamen  rationis  &  lauda- 
b!li&confuetudinisprolQCO&:c.emporepronuncict,quidvnicuiq;&x- 
-pcdiac. 

Quoadtert!um,fcilicctdec2:rerisritibusEccIefiafticis,eftfirmitcr  c*,T^"'* 

•  tenenaum,quoaquicquidianaamaterhcclcIia,noceft,commumtas  obf«u2nd«. 
fidcliHm,ob{eruat,tam  in  lacramecis,quam  in  ccremoniis ,  alitfq;  con- 
fuecudini-busfendis^hecdeberquilibecChriftianinominis  profefTor 
exanimo  vcncrari,&:deuore  excqui  quod  fibi  ex  fiio  officio  &  ftatu  in- 
cumbit,&:quicquidcontrahocinfurgic,ranquaomnmomortifcrum 
acvenenofumabiicere&perfequi.Habccnamqihuiufmodigeneralis 
oblcruantia  fingulare  priuiiegium  apud  Deum,ficut  excmplum  datur  * 

<de  legibusgeneralib.prouinci^.Nam  quf  tales  bene  obferuat,multum. 

commodum  reportar,&:  quicas  infringit,pcenanon  cuadit.  Sic  eciam 

de lesribus Eccleliafticiseft fciKicndum. Vnde cotingcre poteft,cn.iod  ^,"^""^" '^'^'^ 

peccator  in  domo  lua  leorlim  orans  non  exaudiatur:  bi  aute  adEcclc-  cacioresdomc- 

fiamvcncrit,exaudiri  mcreaturproptGrcomunisorationis  efficacia»  fticis- 

Ita  qui  palaciumRcgis  folus  intrat,fa:penihiIimpetrat,imorepelIitur: 

Sed  fi  debito  tempore  cum  aliis  veniat ,  folito  beneficio  non  priuatur, 

Le  G I M  v  s  quoq;  in  Ecclefiaft icis  hiftoriis ,  quod  illos diuina  maie-  ^"'""  "^ "'".' 
-ftas-adiebusantiquis  fempermultiplici  benedidtionerepleuic,  quili-  Dcocxaitati. 
bencer  diuinum  cultu  dilexerunt  &  auxerunt.Teftes  funt  Dauid,Eze- 
-chias,Salomon,Conftantinus,Carolus,ac  alij  innumcrabiles,qui  tam 

Cccc     z         huius. 


T72-  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

huiusj^futur^Evitsebeneficiaconfeqiiutifunt  plurima.  Econtra,qui 
Orof  lib  (5.C.6  vnius  veri De I  cultum  deftruerc  conati  funt,{iuc dehoneftare,femper 
tcmpiorum"   ^^cic  inftar  fumi  defe£tibiles ,  &:  infaufn.  Pompeius  Romanx  vrbis 
inuaforcs.        Proconful, acvidor mirabilis, puta,qui vigmti duos  Reges  bellando 
proftrauir, poftquam  femeltemplum  De i  in Hierufalem dehonefta- 
uerat, deinceps  nihilprofpere fibi  vnquam fucceflit.  Nam lulius  Cx- 
far  cum  fupcrauit  quotidie  contra  {pem,cum  fortiflmium  exercitum 
Orof ib.  C.15.    idem  Pompeius  haberet.  Tandcm  ad  Regem  ^gypti  focerum  fuum 
fugiens  miferabihtcr  capitepunitus  fuit.  Hoc inter vniuer/aexempla 
quse  in  mundovnquam  fcriptafueiunt  conna  vanitatem  eius  quaii 
primatum  tcnet,quando  tantus  vir,qui  nunquam  legitur  fuccubuilfe, 
aut  contra fecularcm iuftitiam aliquid egific ,  pro  hoc  folo  fic punitus 
i^r''"M  h  "^ '"'  f"''^'^^ ri"^'i'^'  retugium fccurum  inueniflet.   Crafllis  quidamprsefc- 
anJq.e.ii  '*   ftus poft eum  non  folum templum  aufus  eft  violare,  quinimo &c  the- 
fauros,aquibus  Pompeius  abftinuit,diripuit.  Hic  ftanmpoftaRe^e 
Parthcrum  fuperatus  fuit,&:aurumliquefa6tum  biberecoadusexpi- 
rauit.  Quidvltra?  SummasmonarchiastuncdefeciflTelegimusjquan- 
doconiraDeicuItumfe  erexerunt.  AiTyrij^Babyloni)  ,Medi,Pcrfje, 
Gr^ci,  Romaniquidcontraomnipotentis  DEimanumvalueiint,  in^ 
promptu  cft  videre; 
Prmceps  pfo-        SvK T  prastetea  exempla  quotidiana  de  hisplurima,  vt  vetcra  re- 
tcffioncm  fa-    ccnfercnonfit  necefTe.Sciuiantc  oaucos  aiinos  Principcm  qucndam 

cramcntitut-         ,         .       ,  ,-,     ri  ■         n  ■  rr        ■     r 

binsmale       olim  inclytum  &  diiectum,  qui  poltquam  vnius  procellionis  lacra- 
pcrit.  nienralis  folemnem  ?pparatum  hoftiliter  inuafiifet, licet  nihil  profe- 

cifletitamcn  deinccps  fic  infortunacus  in  omijibus  extitit  ^  vcipfemet 
quafiadmirans  diceiet,quodnihilprofperum  in  hocmundo  habcrc 
Coenobiorum  deberct.  Tandcmetiamfincfacramentis  fubitovitamfiniuit.Sciodi- 
nij^       ^      ucrfimcnaftena,quasvioIentias  a  plunbusfuftinuerunt,fedita  con- 
tinuediuina  vltiohuiufmcdi  inuafores  perculir,  vt  infrabreuetem- 
pushorribilimortecundiab  haclucemigrarint.  InvitaS.  ANDREit, 
Sanfti tetrpla   g<;  B.  L A  V R  E  N  T 1 1, A N  T o N II, ac alictum  pluiimorum  Sanftorum le- 
gitur,quantozelo  ca.'IcftespatroniEcclefiarumfuarumpofl'eiriones 
^iuradefendant.   Reueranoneftiocandumcum  talibus  fanftis,  qui 
ccclo  pra:lident,&:  fiios  cultorcs  defuper  quotidie  tuentur.  Non  enim 
beatiill!,fummiDr.imiIitesiugiterexcommunicari,afl'ari,flagellari, 
ac  fuftibus  C3:cli,aut  derideri  volunt.   Quoniam etfi  femel  in manibus 
impiorum  dere!i(i;tividebantur,icdde.!nceps  gloria  &  honore  coro- 
nan  funt,  p  jtentes  cilefti  ad  iuuandura  omnes  cukores  fuds,  &:ad 
deiiciendnm  omnes  aduerfarios  ipforum. 
Excmplumir-       Di  horrendis  etiam  plagis,  qus  crebro  contigerunt  deriforibus  fa- 

crarura. 


RVSTIC    ORVM.  '575 

crarum  cxremoniarum  Ecclefiafticarum,  tale  exemplumtantedecem  "«lentis  fiaoi 

■  n-  '■■  eineics. 

annos  narratur  euemlle. 

Militarisquidammdiecinerumiocofe  fuisadhuc  in  ledo iacenti-  - 
bus  cinerem  imponens  quafi  Eccle{iafticomore,fubito,antcquam 
fingulos  circuifTctjtcrribiliter  oculos  inuertens  in  terram  corruit& 
expirauit. 

Nonnulliquoquefuperferetrumfeponentes  quaft  mortui  elTentj  ^ 
vttali  ioco  ad  rifum  alios  prouocarent.fletnm  pro  rifupepererunt. 
Multafimiliadiuerliscontigerunt,vtdifcamus-nos,quiadhuc  fuper- 
ftites  fumus ,  dminavcncrari ,  6c  neque  cum  Deo ,  neque  cum  fan£tis 
iocari.  Nam,vtaitApoftolus,Df«fW{7»/rrW(f/«r,fcd  qua:fcminauerit  GaU.7 
homo,hxc  &  metet.  Aduertant hsc  quique fideles  ruftici,&  fibi cau- 
teprofpiciant.Stadeantlibenterfeftiuitatesdeuoteperagere,neceas 
fine  neceflitate  infnngant.  Sermonibus  &  hons  facris,  quantum  pof- 
funt,interefl'c  feftinenc,  ieiunia  diligcnterobferuent ,  proceiriones,ac 
aha  facra  exercitia  E  cclefiaftica  frequentent,  facramenta  venerentur, 
&  cultum  Dei  pro  pofle  augere  conentur ,  ficquein  omnibus ,  qus  ad 
Dci  gloriam  &  animarum  falurem  fped:ant,febeneuolos  &  promptos 
exhibeant ,  quatenus  hic  temporaliter ;  &  poft  xternaliter  a  Domino 
benedicimereantur,codem cooperante,cuilaus  eft  in fecula, Amen,  - 

C  A  p  r  T     VIII. 

QSiduo  debet  qutlibetfidelu  (^  timoratuj  ruflicm^Au^eribpu-, , 
quAntumfacultaiprmtttit^eteemofyneu 
elargiri:' 

TTOc  eftjquodfanftusTobiasfiliumfuum  docuitdicens.  Exjitb-  Tob.^.fi. 
■^  ■''flamtatmfa.celsemojynam  y  S^noU  auerterefaciemtuamAb  vllo patipere: 
ita  entmfet,  vt  necate  auertaturfactes  Domtnt.  ^mmodo  totueris^ita  efio  mi- 
fericors.   St  mulium  tibtfuerityahundmter  trtbue :  Si  extguttm  ttbtfuertt,€tiam  ^^^^f"^^^  ' 
exiguum  lihenter  tmpcrf.rtfiude.   TrsLmium  entm  bonum  tibi  thefurt%xs  in  die 
neceffttatis ,  quentam  elecmofyna  a.b  omntpeccato ,  df  a  morte  Itberat,  (^  aonfA-  - 
tietur animam tre tn tenebras.  T-ducta mcgna erit coramfummo  DEO,  eleemojy-  ' 
naomntbtnfmentibnieam.  Et  Dominus  in  Euangelio promittit  eis  vi- 
ta.m3£ttm3im,diccas. Fenite  benediclipatrifmei,perctptteregnu;n,cjU(!'d'V0'^*^^^*^-^'*'  ' 
his paratumefl aconftittittBnemundt.  Et,vt  fcixemus, qua? finc opera mife- 
^'^cot^\x,iviO^\tEf:irtutenim,&,dcdtf[iimihimmducare.Sttim&fotaJli4me.  ■ 
Infinnmfm^&^vtfttaftis  me.   Fcregnnmeram,  &collczifti^ r.te.  Incarcerefm, 
df  veniftis adme.  Nudtts  eram,  & coo^ermfiit  me.  £ con tr ?.  non  tacientibus 

C  c  c  G    5         opera  . 


.J74  D  E     R  E  G  I  M  T  N  E 

operaha2cdi£lurus  eft.  Ite  tndedi^i  inignem  (Sternum ,qui  pr£bAr.itui e^ 

duholodrAngeUscitii. 

Ettor  eft,im-        Hic  eft diligcnternotandum,quod  quidamperueffihomines  pro- 

d«raofyMs"   P"^^"^ ^^^ verba errorem quendam pcrniciofum dogmat izarunt,dicen- 

nonpoffe        tes:Qu.od,quantacunquepecGat:acommirerithomo,  dummodohxc 

damaari.         feceritmirericordixopera, non  potentdamnari.  Ecratio-eorumeft. 

Quia  fententia  damnationis  pronunciabitur  a  iudice  tantummodo 

contra illos,  qui  ea non feccnnt.  Ecce ,  quam  abiurda  do6lrina,quaft 

aiiud nihil  fcnptum  fit in  Euangelio , quam  ifta  verba.   Muki  fuerunt 

huiufmodifaUiDo6bores,quiquafdamracraE  Scripturxparticulas  ta- 

hter  fecundum  vefaniamcapitis  luiextraxerunt ,  '&  pro  libito  expo- 

fuerunt,  &:  plures  deceperunt.   Qu.os  omnes-timorati  laici  diligen- 

Saiptur?qu;$   ter-cauere  debent.   Vndc  B.  A  v  gvs  r  i  n.v.s  dicit,  quod  ii!e  opti- 

..optimusexp  *  j.^y5^(-fjpj-ura^i-yni  xra6T:ator  cft  ,  qui  eas  primum  ex  integro  lege- 

^"  -rit,&  iiceas  expofuerit,vt  nuUam  m  eis  contrarietatemadmifent. 

Hoc  quia  fuperbi,aut  aoiuntjaut  nerciunt,ideojnuItipLciterdefi- 

•piunt. 

Quisenimlaicushoc  nefciat,quod  luxuriari,  i\irare,blafphema- 

-re,&  alia  huiufmodinon  eftent  peccata,{iabiI!ofierent,q.uimifcri- 

I    cordije operafaceret  ?  Qjxinimo  notu cft  tacillimeex fcripturis, quod. 

|)lures  huiuimodi  qpera  fecerunt  ex  vanagloria,quiob  hocmecce- 

4em  noii  habuerunt  apud  De  v  m. 

Gpera  feona  in      E t  breuitcr  diccndum  eft,quod  qu^cunque  opera  exteriora,quan- 

rTa°n^n"*  tumcunque  magna,fi  fiant  in  peccato  mortali,  hoceft,extracarita- 

funt meritoiia.  tem ,  non  funt.^tern2 vitx  meritoria.   Vnde  & ob hoc  dicuntur  mor- 

Dionyf  e.  +•  Q=  ^^^  Bomm (iauidem ePt  ex inteqrti-aitifii , malum autem  ex  finzdis  deft£iibm. 

Quod,vt  iimplicibus  notum  nat,attendantcorpusnumanum.  bi  e- 

snimahquisdebeatdiciperfeftus  &  formofusvir,oportethabeatfin- 

-gula  membra  integraliter  &:  debi  te  difpofita:  {1  autem  vel  vnum  defue- 

ntjiamnon habetperfedumcorpus.   Sicetiam, quicunqueeftedefi- 

derat  verusChnftjanus,oporcct,quod  ab  omnipeccato  morraliad 

minusabftineat,  &bonam  voluntatem  habeat  ad  faciendumomnia 

operabona,<qux  fuum  ftatum  concernunt;  &  per  confequcns  non  fo- 

lum  debet  mifericordiam  exercere  ad  proximij,  fed  etiam  ad  feipfum, 

:Eccl..5o.»+.    Yicut  docet  fapiens  Ecclefiafti-ci  tri;gefimo,dicens.cJ?/(/?m-<frfWWdr/»ie 

fUcens Dee.  Ecce nunc bonam doftrinam,  quianimam  fuam immacu- 

latamferuatjoptimam  mifericordiam  facit,&  tahsDeo  placet,&  qux- 

cunque  dcinceps  proximo  ex  mifericordia  impendit,  fimiliter  Deo 

grataerunt.  Vnde&inEuangchoMatth.  ij.antequama-dh^cverba 

:li|*ti;h.t;.atf.   Dominus  Yeniflct,primampriEmifit.  Phnrifxe  cace  mundafriM,quodin- 

4ftS 


K"  V  S  T  I  C  O  R  V  M:  57J 

meByVt^atquedforiielimundum.  quafidiceret.  Scultus&cxcus  es,fr 
adalios  fueris  beneficus,  &  tibi  ipfi  perniciorus.  Facigiturint-epri- 
mummifericardiam,&deindein^roximum,6^tunc  Ixtusaudie^  fen- 
lenthmmedim.  Femteienedt£}iPatriimei,&c.  in.is.34' 

Ver  v-M  non  propter  hoc  prohibcndifuntpeccarores  ab  operibu& 
bonisyimo exhortimdi vt  quicquid  bonipofTunt  inrerim  faciantjdo-  ^^^    ^^ 
necmifericoriDEVseoreorumadpcenitentiamcmolliat.  Vndedi-  pfai^o'^/- 
citB.HiEKONYMvs.&AvGvsT  I N  V  s  ,quod  mala  mortc  raro  legun-  Ang  iib.  jo. 
tur  periiiTcqui  hbenter  opera  pietatis  exercuerunt.Nam  tales  habent  cliTyf  hom. 
multas  intercelIores,quorum  precibus  adiuti  eitius  ^atiamDE  i  p^o-  ji.ad  p»p.An- 
nierentur:Sed  ficfentire,q  iiod  peccataalianon  noceant,  fi  quis  opera,"*"^ 
milericordixfecerit,cxtremcxdementixeft.  Suntplaresdoftrinasfa- 
ds  pulchras  de  difcretione  habenda  incleem&fynarum  largitiane.  Sed  ^ 
puto,quod  pro  ruflicis  non  iint  multum  neceflaria;,  quare  dimitco 
eas  graria  breuitatis.  Ipii  enim  de  paupertatula  fua,  prout  commu- ' 
nius,nonva!ent  magnasopcsdeducere.  Diuites  autem,&;maximc  - 
Prailati ,  reguhs  ilhs  dihgentius  imendere  habent.   Sufficit  rufticis, 
quod  excepto  necelEtatis  articulo ,  iic  debet  opera mifericordiaz  pau-  ^ 
peribusimpendere,vcnon  impediantur  a  folutione  debitorum fub^ 
rum.  HocenimdebetpnEccddrc,  quod  ApG)ftolusdicit.re'(3'df;7ftf>»»i-    om.ij.y. 
hm dehitit.  T)t\nd.cqu0djitj!ereft-,  dxte  deillu  eUemsfynam  indigentibus.    u  .i  .4  « 
Quod  livilibilis  neccllitas  immineatpauperirita  quod  li  non  dede- 
rit,  aut  mortcm  ,  aut  notabilem  infirmiratem  incurreret ,  tunc  line 
amni  difcretione  aut  folicitudine  de  craftino  ,  omnia  debent  efte 
cemmunia,fecundumquoddicitB.  Ambrosivs.  Pttfcefamemerkn-i^^^il^t^^^ 
temfmotTfAnerislpccidifli.  pafce. 

Q_yoD  prompti  elfe  debearrt  fideies  dd  huiufmodi  opera  miferi-  s^g^'^^^"^ 
cordias, docet  prxcipuus  ille  vir  mifencordiarum B.  Gr e g  o r  i  v  s  in 
muitislocis.   Vndenairac  exemplumde  quodam  PatreiamiUas , qui^^^^P'""**' 
cum  tota  domo  fiia  iedulo  hofpitalitati  deleruiuit ,  &  quadam  vicc 
ciiaa  ex  more  aquam  infundcre  vellet  in  manus  pcregrini , fubito  noa 
^.  compaiuit.   Miransfliperhoc, audiuitno6tefequentiDominum  fibi- 
dicencem.  Huculqrmcinmxembrismeis  fufcepili:i,fed  herimeipfum.  \l^^^°^''^^ 
Sfanihter  dc  Martyrioy  qai  Chriftum  in  tormaleprolipoitauit,  fed 
Dominus  de  collo  eius  profiliens  ait.  Tu  me  non  erubuifti  fuper  tcr- 
ram,nec  ego  teerubeicanikiperccelos.  Plura&aliareperiuntur.ex- 
c-tnpla,&do£trin;EfaIubrcs,qu2per  anni  circulnra  in  Ecc!.eiii.spra:- 
diCjntur  piis  hominibus  in  confolationem  pro-fe,&  auaris  m  zt^i- 
naonium  contra  fe. 

Symt  prste.r.ea  opera.-niifericordis  fpiri£ualia,.qMaJ  etiam  fideles.^PJ"^'";!^"'' 

laici  taJia. 


57^  E)E     REGIMINE 

laicilibenterproruotnodulo  debent proximo  fubminiftrare,&  funt 
hsec :  docere ,  &  confulere  indodo ,  cafligare  peccantem  vel  mcrepa- 
re,fme  emendare  aut  corrigcre  delmquentem ,  confolari  triftem ,  rc  - 
Tnittere  offenfam,ferre  auxilium ,  aut  patienter  fuftinere  importu- 
num,{iue  contumeiiofum ,  ne  peior  fiat  ex  refponfione,orare  pro  aliis 
indifFerenter.  Sedadhocmaxime  Pra^latifuntaftridiphxs  quamfim- 
phces,quamuis  ctiam  proloco&  tempore  fuo  modoadhocfubditi 
teneantur.  Studeant  ergoquique  fideles  Ruftici  pro  viribus  mifcri- 
coFdiseoperibusmfudarcvt  &  ipfi  i-nifericordiamhic&in  zternum 
;l»c.i  j.  confequi  mereaBturalargo  T)ommo,quid(itomnibmaffliienter,(^non 

impropera.t.  cui  laus  eft ,  &;gratiarum  a£tio  debetur  per  omnia  feculaie- 
fCulorum,AMEN. 

C    A    P    V    T      IX. 

["Nono  debet  quihbet  fidelis  ((s'  timoratuj  ruflicus ,  quantcim 
inJeefifCum  ommbus  homimbus,  ^pacipue 
mm  contribulibusfiiisfacem 
feruare^ 

HOceft,quodmonet  ApoftolusadHebrxos  duodecimo,  dicem. 
Pacem  feitamtni  cum  omnibus  ^ fan^itmoniam  ,flne  sfua  nemovtdehit 
Deum.  Et Dominus  in Euangelio  mandauit difcipuhs  fuis  de  pace , di- 
Luc.io.i«.       ccns.Tnqftamcunquedomumintrauerttii,prtmumdicite.  Paxhuicdomui.  ^fl 
tbifueritfiiiiipacis ,  requiefcetfuper  eumpax  veflra:  Sin  autem,  advos  reuerte- 
Matth.j.io.      /«r.Item,vt  breuiter  eam  Dominus  nobis  commendaret,ait.  Beattpaci- 
flci,quomamfllijiDeivocabuntur.\hi3.cont^znoCcn(u.cyi^o[\zorcsdiXc\int, 
quodmcritofiiij  diaboii  vocantur,  quipacem  turbare  non  verentur. 
Rufticipacem  Hiceftdiligenteraduertcndum,  quodifta  oax  fanda  non  poteft  fcr- 

Beecatorum  •r-i  i  t  ■  rx  on. 

fugiant.  uari,nin  inter  hommesbonajvoluntatis,  quiDEVMtiment,  &iulti- 

tiam  diligut.  Admonendi  funt  ergo  boni  &:pij  laici,quodpacem  pec- 
catorum  fugere  dcbent,&nequaqam  ipfis  confentire,quando  adma-. 
la  trahere  voiunt :  quin  potius  eor  um  infuitum  paticntcr  tolerare,  an- 
tcquam a via De I  propter  eorum iniquampacem recedant.  Et  breui- 
ter  dicendum  eft  cuilibetChriftiano,&  prajcipuc  rufticano  popuio 
loan.nf.jj.      iiiudSaluatoris.  Inmundopreffuramhabebitis. 

Ruftici  omni-  Re  s  t  a  t  ergo,  vt  fic  fc  inftituattimoratus  Rufticus,quatenus  hxc 
busbcnc  fa-  j^g  ftudiofc  obferuct, vidchcct,  quod  omnibus  iuftitiam  feruet,  &c 
maiacxpe-  eamfibificrianuiio expe£tet, &quodomnibus  pacem  procuret,^a 
■ftcM-  finguiisperfecutioncm & contumeliamrecipereftt  paratus.  Quodfl 

aUter 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M,  577 

aliccr  fibi  euenerit ,  hoc  quafi  pro  miraculo  habeat,  dicatq;  animae  fuse 
i[\udcon{o\AtorinmvcrhiimB.Pa\iliApoi\oli.Nosfitnjus,tjuomammhoci-Th-S.i.i. 

po^tifiimia.quix  omnes ,  qui  in  Chrijio  pie  Tjiusre  njolmt  perfccntionem  p.itien- 

tur.  Necmirum,quiaveri Chriftiani {imthic peregrini, &:inrcgione 'Tim  /.u. 

hoftium  Chrifti.  nam  totus  hic  mundus  coniurauic  contra  Chriftum, 

vcB.  BERNHAR.DVsdicit,fedpiusDominusnondereHnquitrperan- 

tes  in  fe. 

Quandoergo  iftapaxtemporalis  turbatur, fiueinter Principes.fi- 
ae amicos  aut  vicinos ,  non  debet  ex  hoc  nimis  dolere ,  aut puGllo  ani- 
mo  fieri  bonus  Chriftianus ,  dummodo  ipfe  non  fuerit  in  caufa,fed  ad 
paccm  fanttorum  fe  ccnuertere,  quam  reliquitCHRi  s  x  v  s  difcipulis  io3a'+-  ir. 
fuis.  Hxcpax  lan6laeft,quodhomobeneftet  cumDeofuo,&quodpi^^ 
peromniafitdehoccontentusjanvehteum  eirepaupercm,autdiui- 
tem,fanumaur.Tgorum,honorabilemautdefpeftum,fortunatumaut 
infaultum ,  &:  lic  de aliis.  &:  quodcunq;  euenerit  libi,  hbenter  accipiat, 
&gratiasagat.   Pax  autem  mundi  ordinatur  adquictam  fruitionemf'-'^^  "lun"» 
bonorumtemporalium,&cftnihilominusdonumDEi:&:communi-'"^'"""*' 
tereamtameleiti.qiKim  reprobidelidcrant.  Sedquiaeamfrequenter 
concomiratur  mukipl  cat:ovitiorum  ,ideoeftfimp4icipopulomul-     ~ 
tum  periculola,imo  &:  landis  hominibus. 

■•QVod  licpopulo  rufticano  periculofa,  pacet  perilludDeuteron.  ^*»'^'-'>- 
3i.C(?»/?//«i/fcilicetpopulumIfrael,  qui.adlicteramrufticanuserat,7«- 
per  excelfim  tcrran-hnjt comedcretfrucim  agrorum.vt fugeret  meldepetrA ,  ole- 
umL  defixo  durijjimo.  Bntyrum  de  a,rmento-,(^-  Uc  de  ouibHS,cum  adtpe  agnarum 
C^  artetum,c^  hircos  cum  r^edulU  tritici ,  drfangainem  vux  hiberent  meracijji- 
mum .  Incmffitu-s  eji  dtk^us  e^  reca  'citrauit,incraffatut  eji^impinguatus  (^  di- 
latatt4S.  DefrliqnttT) EV Mficl:jremfuum,(j^receffita  Deofdutarifio.  Etde 
Sodomitis  dicitur Ezechielis  i6.HAcfuitiniquitasSodom£fa.tuntasp.i,nii, ^^«'^  '*•  ■♦'• 
Ahundantia,(^ otiumiffius.  HincDominus  fuper Hierufalemfteuit ,  di-  Luc.i?  4«- 
cens.  ^Mtificognouifles(Jrtu,flires,nameaquxfuntadp.tcem tihmunc,  fub- 
audi;tibilunclummc  pern;ciofainfucurum,quamuisid  ignores.   Ex 
his  &raliis  fanisdo£tnnis,&  cxperiencia  quocidiana,exiuit  illud  no- 
tabile Prouerbium, quod  Rujttcagens  eft  opt!ma.f{em,JedpeJi:m.^gaudcns.  Rufticus  flens 
Lcgiturinvita  S.  AMBRosii,quod  cumquadam  nofte  apud  quen-mciotg^u- 
damdiciflimumRufticumhofpicarecur,&abeoaudiflec,  quodftacuSp^"^'^5jj.jjjjji, 
cius  femper  furflec felix,5i quod nihil crifte vnquam fibi  accidiflec , ait lrb./.c.j«. 
virfan6tusadfuos.  Surgite,&hincvelociustugiamus,quiaDominus 
non  eft  in  locoifto.Mox  illo  egreflo  terra  fe  aperuit,&hominem  ^Uum 
cum  tota  fubftantia  fua  abforbuit.  Similia  multa  de  aliis  leguntur. 

Re  s  T  A  T  ergo  fimpUciter  fateri,quod  magna  eft  mifericordia  De  i, 

Dddd         quod 


Pixvcrarufli 
corum. 


5^5  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

quodh^ctciiiporalispax  aIiquandotu,-batur,ne  propterhmufmodi 
carnalcm  petulantiam  hommes  heftm  tlm.les  efficerenturA  pe^-Ton 
fequens  nunquam  ad  angehcam  digmtatem  proficere  cuplrcnt  aJ 
quod  fad: funt.   De Hla auter. pace domeftica^quam  uu"S  b  j 
Epbcf 4...       feruare debent.  imo  &  ehnftiam vnmerfi,  dicit  Apoftolus  S^^^n^ 

Pni ,,.  ,        ''^fi:^';''f^^^^^^  HmcPiaL 

chryfB.fii.       \^     ^'l  ^"''l«^^bomm,  drtfmm  mundu7nhabturtf'atres:nvr:tim  vbi 
Eu.yra.  mPfal.  dicitB. AvG  vsT iN V s , quod funtaliqua bona,  qua:non funtiu-unda 
hcur  iciunareJaborare,.V  fimiha :  func  etiam  aliqua  iucunda,  q^^E  non 

funrbona,hcutdehaar.,tnpudiare,&fm;iUa:fcdhab:tatef;ati:eshi 

pfir-       ^"^'"^'^^'^^'^^'^■«^^^bonum&iucuadum. 

cu"od°  cX.  ^  ^  hancpacem  requintur  follicitudo  magiia,  &  diUaens  cuftodia  ^l 
.nequc rantum  bo..um  gratisvcmt. aut  perfcuerare  fo]?t,n:h cum  n'  1 
gcntiftudio,ctiamun.cnllos,qui  probat^  v.c^e/re  vidcntur.  ^oL  ^ 
qua,uioqueexpatteinteiru{xtumfuei-it,cirusdcbetadDacemH^r,rc- 

mi^.^.       ^^^!"'^^^^^-^".b"^':^f    AitenimB.HiERONYMvsadRu^ 

nachu,Ti,traaans  illud  PiaImi.i)../;;,,a.W.,^^.  W;,;;,W,.^^^^^ 

&pfi^»^reeajn.Pnx^ttarenda,fi,vtbelkfug^^^^^^ 

H^t^Wrnfu^tentem^^ 

EKmpIurr..  ^^;^;^^^^"^ breuem  vcrbo,fcdgrau,dam  facramento  pro  domeftica 
p.ace  feruanda.  Muher  qu.^dam  ,n  AngHa  fuit  bene fidehs,  ac  v,rtuti- 
busp.e,ia,&:pr^cipuehoipital,tatifupi-aviresmrema.  H^cpropter 
longum  vlum  honorum  opcrum  fanfta ,  vt vere  fuit,  repu tabatur  ve- 

ruir  m  vno  ueficcbat ,  quod  malos  & jniariofos  homines  f,bi  vicinos 
qu,  eam  crebro  &:  ,nd>gne  moleftabant,  non  omniao  ^qu..n.micer  to-' 

Jeiahat,quuiimo&ahquandominuspatientcreisrefpondebat.IP,tur 

ia,par,cm;ain  P^''^^''^^" ^ tempus,cumiam diudefunaafuerat,quidam v,r fandus 

puir°      "/■"'".K'^-;;"  P^^^^g^^oiy  vidensm,rabacur,quod  tant^fam^femina 

punuur.         adhuc,il]icdet-,nerecur,qua:n,h,Iomiaus  giauiter  pro  fua  impaticn 

t,a,quam  adm,lerat,ftere  &  panitere  f  olcbat.  Cui  Dom,nus  villoaem 

exponcn.  refpond.t.Ego  fteticoramP,]ato,&prohommum  peccatis 

latisl^cendo  hiu,  ad  contumelias  illatas  non  pro  peccatis  meis  Ha:c 

autem.qu,amemhociraitarineglexit,,dconunciuftumeft,vtma- 
gnaacerb,cacepurgetur,ne.ahqnodmalum.maneacimpunitum. 

EccEcar,ir,m,bonamdoaii,iam,quomodo,fcil,cet,turbation,s 
temporepancntes  eflb  debemus,  & mucux paci prouidei-e    Ec quan 
quam  iuftemuadimiir,camen  ex  hoc  non  datur  nobis  licentianialum 
Rom.u.ii.     ^ro  nialo  rcddcie/ed?^/  bsno  vmeremdfm  pjr^cipimur.  vt  videlicctad 

tempus 


uiiA. 


R'V  S  T  I  C-O  R  V  M.  r79 

tempus  patienter  contumeIias,aut  alias  iniurias  fufFeramus ,  aut  blan- 
de.leniterq;  refpondeamusjne  proximum  noftrum ,  pro  quo  Chriftus  ^111««"^«: 
prenotum  luum  langumem  rudit,noitro  rurore  peiorem  raciamus. 
'Qui  hoc  modo  faceTe  diffimulatjgrauiter  poilea  recompenfabit  in. 
tormentis.  Quinercitmodotolerate verba,  tunceum oportebittole- 
raregrauiflimaverbera,  Sr  ardores  horrendos. 

NvNC  igituro  venerabiles  Ruftici,accsEten  laici  quicunquetam 
virijquamteminajiCogiTatenundepericuIo.  dum  agiturdepericulo, 
"paccm  diligite ,  in  qua  D  E  V  s  habitat ,  vt Deus  vobifcum  permaneat, 
nec  pro  vili  re  tantumDominum  repellere  velitis.  Potius  iniuriam 
pro  ipfo  patienter  accipite ,  quam  reddatis ,  coniiiderantes , quod  ex 
mutuacontentionernfinita  peccata  oriantur.  Omnibusergomodis 
infilentio  &pacevitamhanc  breuera  tranfigerefatagite»  condorKia- 
tesinuicem,ficut&:DEvs  inCHRiSTocbndonauitvobis,  quatenus 
depace  adpacem  migrarc  mereamini,vobifcum  manenteDEopa- 
cis&diledionisin  cordibusvcftris.  Cuilaus&gloriaper  infinita  fe- 
cula  feculorum ,  Aaiien. 

C    A    P    V    T       X. 

'Deumo  debet  quilibet  fidelij  f£  tmorattu- ruJlicHs  felbcite 

adhoc  mti ,  '^'t  famdiam  fiAm  lauda.-  ^ 

bditer  regat. 

j IciT enim  Apoftolus  adTimoth.  ^nfuorum , c^  maxime dbmejli- ,.T:nuf ,». 
*^~^ corumcurtimnorthibet,jidcmncgxuit-,^efttnjidelidetertor.   Qui  ergo 
Parresfamilias  funt,  primo  debent  feipfos  iriftituerejne  fint  reprehen- 
fibiles ,  fidem  illibatam  vxori  f  cruantes,  fobrij,  prudentes,  pudicijino- 
defti,non  vinoIenti,nonpefculiores,non  Iitigiofi,  non  cupidi,non  bi- 
1ingues,non  turpe  luciTim  fedantes :  non  inhonefta,  non  maledica Ruftici  vt  vi- 
verbaIoquentes,nonderidenres,fedcompatientes,nonIeues,fedIe-  uercdebeant 
•gales  efte  ftudeant.    Habeant  deinde  curam  follicitam  erga  vxores  '"'"  vionbus. 
fuas,vt  eas  diligant,  &:  diligenrer  caueantoccafiones  diiplicentiarum: 
nec  faciliter  credant  illis ,  qui  inter  fe  difcordias  feminare  volunt,quia 
Tiuncijdiabolifunt.  Similitervxorvirum  honoret,&  humifit^rreco- 
•gnolcateum  fibi  diuinitus  przlatum,nequecumaliis  viris  familiari- 
tatemhabeat,autcoIToquia,nifipauca,&intaliIoco,vbinuIIafufpicio 
oriripoffit.   Timendumfiquidem  eft,nifimuliercautepra:ucniatvi- 
rum,eumvenerabilitertraftando,tam  verbis,quam aliis  beneuolen- 
tixferuitiisrquodcitoantiquushoftisfexninariumpericulofajdifcor- 
dix  inter  eos  nWctec. 

Dddd     i         Ex 


D: 


j8o  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

Coniugibus         Et  quanquam  principalicci-  in  viro  rci  familiaris  falus  conftitua- 

fnutiia  opei 
neccUaria. 


fnutua  opeta     tur,tamen  fine  coniugis  iidcli  adiutorio  ipfe  parum  auc  nihil  proficiet. 


Mulicrquoquefmeviridcfenfioneflebiliscrcaturaeftjquiii  diligen- 

ter  ambo  ad  uertant ,  quam,  fcilicet ,  fit  ipfis  mutua  dilcttio  neceflaria, 

&c  mutuum  fidele  iuuamen ,  tunc  mcrito  quilibct altcri  defcrre  debet, 

quia  reuera  quicquidfitvni  eoria,fiue  bonum,  fiue  malum ,  in  alterum 

C0.M5.        rcdundabit.Hincper  Apoftolum  diciturad  CoXQ^.rmdtligitevxeres 

^  '^'^  '       'vef}ra-s,df' nolite a?nariej[e ade^.\xcm2iAV.^h.t£.  ^.Vtridebe/ft dtltgercvxo- 

resfuas^vt  cerporafiia .  ^ttifuam  vxorem  diltgitfti  fum  diligit  .vxcr  autem  vi- 

rumfimnt  timeat.  Wxc  fi  ita fiant,domus  ipforum  firma  crit>&r  fandi  an- 

Pfal.117.3.      gg]j  iuuabunteos  contraomncs  malorum  incurfus,  &  f^orebunt,  ficut 

vitis  &f7lijacf]li£Ecorum  ficutnouella:oliuaium. 
co"dir""i'""       MvLT  A  &  grandia  laudum  prarconia  dicuntur  in  facris  libris  de 
oum.  hac  ^anda  eoncordia  ,  &:  vrsnimi  f  delitate  ccniugatorum  ad  inui- 

ccnijied  ohibitioin  re  eft  muUo felicicr.  Sarisinhocccnccrdanr, 
quodprobitasmulicrumomninofit  pra^requircnda  in  vtiliregiminc 
domus:&frcqucntcrdifcolimaiitilucrifii(5Lifuntpervxotcs  fenfatas. 
Ecdcnirf.ii  16.  HmcEcclefiafhci  kJ.  capite  dieitur.  Stcut [ l (■rtcr'.sxwm<^.Oi{\chowx. 
m \x\\cnh.hQK£ fpecies in  orpamentum  dcmus cius.  d:fiipii-/fa ilHifS , d&tum DEL 
ef.gr  txtia  etus  deleciabit  virwmfuumy  &  ofjii  ilUus  tmfirguahit.  Gratiafpergra- 
ttam ,mu'.icr fan^la  ^  fudorau-,&  mardata  DEl iytcordceius.  Moncnd^ 
funtigiturvxores,vt  maritos  diliganrac  piopinquosipforumhono- 
raieafluefcant,qu  ahoc  fpecialitervirisacccptumeft,&quafinatu- 
ralitcrmfitum  ,quamuis  nonnunquam  aLrerorcloquantur.  San<iuU 
ofc.^.t.       •  cnirn fmgutiiem tiingit .  Paiiformiter  &  viri  propinquos  vxorum fuarum 

bencuole  traftcnt  proptcr  eandcm  caulam. 
Vxorcsfami-        Deindf,  moncnda: funtvxorcs ,  vt  difcancfamiiiamprudenterre- 
J'^"'"''S"'^'''''gcre,gubernaredomum,&:  feipfas  irrcprchcnfibiles  exhibcre.  verba 

bentprudcmcr  O         P  ,„.1  r  n  c 

quoqjcainaiia  &  mhone}tatanquampcltcmrLigcre,aquocunc]ueet- 

iam  dicantur :  &  cft  quafl  mirum  ditlu ,  quomodo  mariti in  hoc  maio- 

'remhabent.complaccnriam,quandodcverbisinhoncflis,acgeftibus 

leuibus  afuis  vxonbusrcprehenduntur  ,quam  fi  mtalibus  plaufibili- 

tcrfibiconfcntirent.  Iflisfjcpra^ruppofitis.vidcIicecquodvirScmu- 

lierfibi  mutuo  finr  bene  confbnticntes,canqvain  animavna  &:caro 

vnainDom.ino,  iam  fpes  efldcfalubrj  llatu  ipforum,  &  vtili  regiminc 

rcifamiliaris,  &:aliasnon.Siigiturcis{intfiiiiaififih'a:,erudianteosin 

habcndi'         Domino  fccundum  dcctnnam  Apoftoli  ad  Ephcfios  lexto  dicentis. 

EphcC  6A,.       Patres  Kolite adiracundi,im frouocarcf^lios  vifrcs  ,fcd  educaic  illos  in  diftpltna 

Coiii-        ^correpioneDomini.  Etiterum.  Fatresnoltte adtracHndMmpouocarcfUos 

vefroSiVtnonpuftllo  mtmofant. 

DlLI- 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  581 

,DiLiGENTER  etiam  aduerranc  parenrcs,qualisinclinationisfint 
filij,quianonnulliruncmolliscomplexionis,&:naturaIicerverecundij 
alij  duri  &  audaces ,  quidam  beneuoli ,  quidam  proterui ,  &:  prout  (in- 
gulis  expedir , ita difciplinam  moderentur.   Familiam quoqueitagu-  Familunta- 
bernareftudeant,vcnequenimisleriore,nequenimis  blande,fedme- 
die  &  cemperace  iplis  pra^cipianrnam  regimen  nimis  durum  pra^cipi- 
tac,&regimennimis  laxum  negligic  curam  doniefticam.Quodautem 
temperatum  eft,  prudenter  conferuat,  &:  for  titer  auget  prouetus  quo- 
tidianos,ficqjfiec,vttimon,auramoripacerfamiiiashabeacuradome- 
fticis  fuis.   Er  quia facia  Scriprura dicic ,  Nijiin timereT>EItenHeriste,cu  Ecel.17 4- 
tiusfiihmrtetur  demus  tua,\dco  foUiciceprouideredebecvctam  famuli^ 
quam  famuls  Devm  timeant  ,&inprxceptiseiusambulent.  neque 
fuftinereeosindomofuadebet^fiinmortalibuspeccatisjmaximepu- 
blicisjviuere  non  formident.-Timendum  liquidem  eft  fecundum  dida 
B. AvG  vs T I N r,quod paterfamilias  coram  De  o  tenetur rationem red- 
der  e,non  folum  de  peccatis  proliumfuarum,fed  etiam  totius  familiae, 
fiipfosnoncorrexerit,au:difciplinamdebitamnondedcrit,&:3fiopus 
eft,aiepenitusnonabegerit,fi  contumacespermanferint. 

Qv^A  N  T V  M  igicuE pocefi;  curam-impendac,  vc honeftam  familiam  Eamufi bom 
habcac,&: firmicer contidac in  D d m i n  o .   Quod fi  plus  calibus  largia-  |)^jf '"'  "" 
tur  propcer  eorum viicuofam  couerfacionem ,  quod  plene  hoc  omni- 
poccns De V  s  fibi reft;cuec & hiC;& in futuro.  Honorifice eciam3&; ex 
induftria  confiliecur  cum  famulis  fuis,maxime  quos  prudenciores  no- 
ueric,quidj&  quando  fingula  qu^que  fieri  debeanrxoncordancenim 
inhoc;Oeconomi  experci{Iimi,quod  f.imilia  digne  reginequit,  nifi 
cum  magna prouidencta,Sc  prxcipue ea  qus ad agriculcuram  fpcdac, 
quiaadpluiarefpicereoporrec,  &  ideovbiplurima  falus  fperacur,ibi 
mulca  con(iliapr;Ecedere  debenc.  Suncproinde  flngula  apcanda  cem- 
ponbusfuis,iuxcaquodlapiesdiciC,quia<9»?w/fwz^«»/««whabeccem-Eccl.2». 
pus.Eft  cnim  tcmpus  planrandi ,  tempus  euellendi ,  cempus  feminan- 
dijtempusmeceudijtempus  arandi,  tempus  conTpIanandi ,  tcmpus 
fimandi^tenipustribuiandi,  tempus  pnrgandi,tempus  inftrumenta 
prseparandi ,  tempus  laborandi, tempus  quiefcendi,  tempus  prxmc-  - 
ditandi,  tempus  exequendi,& fic.de aliis.    . 

Qv  o  D  (i  m  aliquo  iftorumncghgeMtia ,  aut  pigritia,  f eu  inertia,auc  " 
imprudentia  fe  immifcuerit,  tunc:totum  rec;imen  detnmentumpa- 
tietur,& damnum  fequetur.  Non  iic  eic.vf  jdouaque de aliis  officiis 
mechanici.s,proutadoculumquotidia!i  -•  exp"erientia  edocet.  Magna 
igitur  vigilantia & induftria Rufticis  ncccf'aria eft  ad  ram  varia &pce- 
■necGntraiiaproleqiiendiJ,  /is  'qux£vnUs,aucpaucJ,non  fufficiunc.  Vn- 

Dddd    5         de& 


jSz  /D  E     R  E  -G  I  M  INE 

RufticiGiraulo  de  &  B.  Ber>ihar.dvs  vtile  confilium  dat  iisquidiuerfiscunsgra- 
^"'     "aXent^^"^^'^''^^*^^''''^^'  4*-iodcligeredebentaliquem  fidelem  famulum,ctii 


mitccte 


fiia.  omnia  commitrant  cum  auftoritate,  ita,  vt  quicquid  faciatyfit  fadlura, 

.quicquid iubcat,fit luflum , neque  facilc  contra  talem  querelam  reci- 
piant,  &  nihiloffiinus  ipfi  diligenter  aduertant ,  vt negotia debite  tra- 
-£tentur.  Qui fic piocedunt,proficient:qui autem pcr  fe cunfta difpo- 
nere  volunt ,  neque  coniihis  acquielcere peritorum,  tales  ieipfos  inu- 
-tiliter  inuoluunt,&alios  impediunt,familiamq5  crebrotantot^dioaf- 
fligunt,vtad  nihil ,  quodvtile  eft,iuflicat. 
.•.Jamululi-  ExPEDiT  quoque  famulis  ac  iamulabus  ipfis,fi  modcrate  hono- 

landi "  *"'     rentur ,  ac  aiiquando  de  bene  a£tis  recommendentur.  Nam  quando 
..poftmagnos  labores  fempcrindignationes  reportant,pDiilloaninK> 
.hunt,&quafidefei.pfis  del"perati,.naturaliter  infirmioves  redduntur, 
■  nec  vnquam  ad  ea  quae  laudedigna  funt  conlurgunt.Homoau.tem  lii- 
Jaris  &c  bonse  fpei fortificatur  in  naturalibus  fuis ,  &grandia confidcn- 
teraggreditur,pr2cipuequando.beneuoleter  &  venerabiliterprseuc- 
Ex  m  lutii      Jiitur.Hac  pradicalv  li v s  Cm s  ar  vlus  t:uic,qui iubditos  fuos cZmtU- 
Su«t.  in  Ca:-     tONes  appellauit,nec  vnquam  eis  dolum ,  aut  irreuerentiam  exhibuit; 
^***^"  quarctantaeos  fidelitateiibiaftrinxit,vtcorpus  &animam  proeo  da- 

repromptifi^mi  eflent ,  faftumqj  eft ,  vt  tantorum  virorum  adiutono 
Xunultus  ,  vidor  in  orbe  fieret.    Hominis  namque  animus  naturali- 
>ternobilis'eft5&.  poteftati  recalcitrat,&:  ideofaciIiusducitur,quam 
-trahitur. 
Aliquando  ob-     ,Qvi  autembeneuolentia  iion  vincuntur ,  obiurgationibusprouo- 
iurgandi.        ,candi  funt,  &potcftate  premendi ,  (\  nimis  irrationabiliter  lalLnti  fuc- 
rint.  Vbi  eft  notandum,quod  funt  quidam  Patre.sfamilias,qui  quadam 
mala&inutiliclemcntiafamiliamiuan:ideftruunt,proeo,quodnulla 
ilrenuitate  ad  viriles  labores  eam  inftituunt ,  nec  defides  corripiunt, 
neque valenres  in  bona ȣtione  &  ordinata dieta  perfeverare faciunt: 
Sicqvfit,vtnecfibi,necaliis  in  pofterumvtilesfint.  Eteftrcuerama- 
gnummalum.  nam  fimplices  &c  bonxvoluntatis  hcm;nes  hacocca- 
fionefimulincorpore&animadeftruuntur.  Qui  cn^m  fcmel  iacros 
Ruftieus auo-   labor.es defucfcit,raroad cofdem perte£te redibit.HmcB.BER n har- 

eandusa  a  o-  ■Qy^g^[^^ll^f„iif^yj^fftffj(ffjfffiglg^y0Y^g„icmtir.U£t,ftatmmt'lkrcit:quod 
renoneft.  n        ■  ■  i         i  o  r  , 

hornre  cejjauertt  -i^uomento&tcrnAm  obtttiehtfvtt&m  TorarencjcU ,  contemfk- 

fhmedttAriiJluderey  legere,c£tera^.Jludta  Iptrttalis  rjitx  ignorat-  dr  cjuidei  reflnt 

mfiotiumhitu  autem  dtu  rationalu  creaturafitfiitierc  non^oteH.  Refiat  ergo^utfi 

Uborarein^vocationefiuicefikuentjAd^vitui,  ruatyC^diabeli  cibmfat.  hxcfitnt 

(Suil.Abbasia  mercimonia  Ubertatis  maU.   Non  fegnem  quoque  operam  idcm  Pater 

^jasYJu.l.i.M.jf^jj^yscuminclytis  fratribus  fuis  agricultutx  imj)endebat,tam  pro 

virtitr 


K  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  5S5 

yicturibus  acquirendis,  quam  pro  quotidiani  vidus  alimoniis  adi» 
pifcendis. 

Pr  A  T  E  RE  A ,  ncdum  orthodoxi  Patres  hoc  fenferuntjred  &genti- 
lium  induftrioia  nobilitas  idipfum  luculenteraduertit,  vnde  apud  eo3 
duo  ftatus  effs  mcmorantirr,  qui  Ipecialiter  ad  laborandum  ftint  infti- 
tuti,  videlicet,  mvlitaris  &  ruralis.  Legitur  namque  quod  fummus  ille  Exempluo^ 
orbis monarcha Octavianvs  mrlitibus fms tantamdifciphnam in- 
dixit,  vt  neque  vfum  velcoUoquium  feminarum,4ieque  deHcias,  ncq; 
otium,neque  veftitum  molUorem  ipfts  uidulferit>fed  exercitium  coa- 
tinuum  cum  cibo  groflb ,  &  afpero  indumento.  NamdehciaE,&  mei-  RuftieisnoD 
hoiveltituscitoanimumcneruant.  Eiavbifunthodie  tales  miUtes  & '°^"j^^'""*'  ** 
ruftici ,  vbi  ftrenuitas  ipforum  inueniri  poteirit  ?  nonneiam  lepufcuhs 
funt  timidiores  ?  nonne  feminis  molhores  ?  Sed  venerabilcs  Ruftici 
praua  exempla  reipicere  noa  debent ,  quinimo  fecundum  vocatio- 
nem  fuam  femper  memorcs  lint,  quodad  ftatum  fandum ,  humilerni 
aclaboriofumaDominoDEG  vacati  fbnt:  &  ideocaueredebentyne 
in veftitu ,  autcibo ,  feu  potu  accxteris ,  quaz  ad  vfum  famiharem  fpe.»^ 
ftantahquamoftentationera,fiue  prcciolItatemadmittant:pro  cer- 
tofcientes ,  quod  fi  ahter  fecerint,  tam  Deum ,  quam  fandos  angelosy 
quametiam  totum  mundum  contra  fe  prouocaHt,vt  auferanteajia 
quibus  ma!e  deletlantur^ 

Sitergomenlapvoquotidiano  vidu  de  cibis  fubftantiofis,&firrfi.N« «»«"'*' 
phcirer pr^paratis ,  no dehcatis, quia huiufmodi cibi dehcati  facihter   "**■ 
digeruntur,&:  naturamminas  iuuant  cibus  autem  (implex  &  fubftan- 
tiofus  acvniformis  naturam  roborat,  fanitatem  conferuat,  &  ad labo- 
ranah:-n  corpus  aptat,&  benein  ftomacho  durat.  DeHcix  vero,ac  cre- 
bra;  epularum  variationes  naturam  niilammant  &;  dilhpanr,  ?.c  plures 
iEgritudinesintroducunt.  Teftesfuntdehcaticiues,viriactemina:,5c 
alij,quicunque  &pulationibus  quotidie-vacant,  quiadiuerfis  torfioni-- 
bus &infirmitatibus  grauantur-dequibuslaborioh Rufticinihilpce- 
nrfcuint.  EteuvLiq.ue  mirabilciudicium Dfe i , quomodoiih,qui ma-^^"'^'"  '* 
gnum  ftudiLim  pro iaaitatc,  auc  conferuanda  aut  acquirendaimpcn-  "'°*£^'' 
dunt;Cumtantaprenofitaceepularum,raroquodcupiuntadipifcun-' 
tur.Ifti autem,quirugicnccmftoiTia«humvix  pultibus  acfabis  folarf. 
tur, ab incunte muentute  vfque ad  decre-pitam  feneclutem  fanr  com-' 
munjter  perfeueranr.  Sialiud  nihil  fciremitf,.  mento  deberct  nos  ada- 
mnabili  gulacohibere.  videmus  namqueadocukim,quodpluresgu- 
la,  quam  gladiomotiunrur. 

SiT  denique  veftirus  delino  crudo,  autpannogrcflo  iuxtnmorem  ^^?iJi"JiJ'* 
jatrixaptoadlaboresquotidiaaos.  Diebtisautem  feTtiuii.quihaberj^ucuijr'  "* 

poteft 


,  j84  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

poteftvtiveftimentis  aliquanto  cultioribus,in  quibus  tamenomnis 
curiolitas  deuitetur.  Mos  etiam  laudabilis  apud  quofdam  antiquitus 
femabatur,  vt  nuptiarum  temporede  talibus  veflibus  fibi  prouiderer, 
&prodiebus  foUennibus  fcruarentvfqueadfinem  vitx.autquamdiu 

CouiiiJa  licita.  JurarepotuilTent.  C£Eterum,quiaexpeditctiam  nonnunquamrigo- 
*remlaxare,ideo  olim  apud  fanftos  Patriarchas,&  Dei  amicos  fanda 
conuiuia  &  folatiafrequentabantur,  quafi  in  quoddam  prsfagium  fu- 
tursEilUus  iucunditatis,  quam  in  cccleflibus  cum  angelis  habiairi  erat. 
S*e  &  honefti  ruftici  cum  familia  fua ,  aut  cognatis ,  iiue  vicims  facere 
poflunt  ccrtis  diebus  fccundum  bonam  confuetudmem  patnaj.  In 
quibusfempercaueredebentoccafionespeccatorum,  maximeverba 

Non  compo-  nialedica,detra£toria,&:inhonefta>&:c.  ConuenticulaautemiUaqua; 
fiuntintabernis,vbiebnetates,  fcurrilitates,&c2teramalafiiir,omni- 
bus  timentibusDE  VM.  cauenda  funt.  Chorex  etiam  quamuis  ex  fe 
peccatumnon  fint,fi  debito  modo  &  tempere  fierent  a  perfonis  laica- 
libus , tamen quia  alia vitia  frequenter  lc  immifcenr,ideo  cautius  vi- 
tantur.  IUaaucem  folatia,qu2finepeccato  fiunt  debito  temporeSc 
modo,non  f  olum  fun  t  licita ,  imo  &r  meritoria ,  quia  dtligenttbHsDEVM 
ommi  tn  benumcooperantur.  Studeant  igitur  venerabiles  laiciquicun- 
que,ficfeipfos&fiimiliamfuamintimoreDEigubernarc,vt  patiter 
cumipfis  pofthancvitamconfequimcreanturgloriam  fempiternarn, 
Amen. 


utionesinta 

betnis. 

Neccliorc2. 


Kom.S.it. 


C    A    P    V    T      XI. 

:Vndeci)no  debet qmlibet  fdelis  t^  timorat/iJ riiflicm ad hoc 

nitifVt  nonfolum  a  maionbuspeccatij  abjitneat, 

fedettam  caueat  feab  ommoccafio- 

nemali. 

i.Thcf/.2i.   "TTv£cdo£trinaApoftoli,i.adThefralonic.5.Rationemhuiasafri- 

Ecd.ip.i.        X  -I-gnat  faptens  Ecctefiaftici i^.dvctm.^urfiodtcAljiernitjpauLitimde- 

I  «^/.VbidicuntexpoiitoreSjquodimpofTibileeftjquodaliquispofnt 

i.Regn.x.      vitaremortalia,quinonfugitvenialia.  EtdantcxempIumdeDAviD, 

qui  idcirco  in  adulterium  cecidir  ,  eo  quod  oculos  non  cuftodiuit. 

Qu.antamalafibiabhacleui  occafione  venerunt,quod  incautealte- 

rius  vxorcm  refpexit,horrendum  cft  dicerc:  Quando  poft  adulterium 

fimulatio,poftlimulationem  homicidium  fequebatur.  Pcena  quoque 

» Reg.it.  10.     tam  grauis  fibi  infli(3:a  fuit,vt  a  Domino  audirer.  Non  recedet  gUdtm  4  do- 

.  motHAvfqueinfempitermm.  Omnia  haec  a  leui  fcintillaortum  habue- 

runt. 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  j8y 

runt,  &  quis  modo  recunis  erit  ?  Reftat  igitur ,  vt  omncs  timeamus,  &c 
follicice  vias  noftras  fcrutemur. 

Hiccommunicer  folent  quidamRuft  cidicere.  Ahnosfumusru-  R-uf^icofimpK- 
des  &(implices,  &:  finelitteris,necpoirumus  omnia  licad  pundum  '^lnotaDclpie- 
reruarc&lmiilia.  Quibusegorefpondeo,  quodtiihgenreraducrtant  «^.13. 
hanc  obiedionem  luam:  &;  (i  ita  inuenerint,quod  impolhbile  fit  eis  ta- 
liarcire&feruarctuncnieritoruncexcufandijquiafecundumfenten- 
tiamB.  HiERONYMi  maiediduscft, quidicicquodDEvs  pr^ecepit  Hieron  hb.j. 
aliquidimpoftibile.  Videamusereo  de  dodrinahac.   Dicimus alicui  "°"\^^'*& * 
limplici laico  X noli  reipicere  m  taciem  alicums  muheris,ne  capians  m  Bafii  orat.  at- 
animo  tuo  pro  eo  quod  fcr iptum eft.,^/  viderit  jKulierem ndconcupfcen-  ""'*=:  "bnpfi. 
dAmenmiUmmoechituscji enmtncorde fm.  Item,noliirafcifratrituofine    "''^*' 
caufa.  Icem,nonconcupifcasremproximitui.  Icem,noli  detrahere 
proximoruo.  Item,noiiincordetuofufpicari  malumdeipfo.neciu- 
dices  eum.  Noli dicere fallum ceftimo nium , neque menciaris ,  neque 
crimineri$,neque  forniceris,  neq;  hircris,  necaliquid  aliudfacias  pro- 
ximocuo, quodfierinonvelis.   HxciuntpraJcepcaDEi.  lamrefpon- 
de,an  inceiiigas,an  non?Si  dicis,  fic.  Ergo  gracus  eiTe  debes,&:  feruare. 
Sidicis,nGn.Mentiris,&  maledittus  es  .Nam  multodifficiliuseft,dare  Men">«r>qw 
cauiam ,  quod  ifta  nefcias,  quam  quod  ea  lcias.  "e^^atepfact^ 

Revera  nec  fummus  Soph  ftahoc  tibi  perfuadercpo{ret,quod?"Dsi. 
hcc&fimiliaignores.  Inanimatua  h£cplancatahabes,&:tu,&:paga- 
nus  &  ludxus.  nullus  eft  excufatus.  Si  tibi  non  vis  fieri  hircum ,  nec  al- 
terifaceredebes.  &ficdefingulis.  Si dixcris,arduumpr^ceptumeft, 
nonvaleoferuare  illud.  Icerummenciris.  Omniaenimiftanonlabo- 
rem,fedquiecemrequirunt.  Vbieftnunc  fimplicicascua.''rotadie&: 
node  concra  Devm  &  proximum  cogitasmalum,  &  dicis,fimplex 
fum.  O  vtinam  fimplcx  efles.  Dicitur  enim  fimplex  quaii  fine  plica.  Si  ?^''  "•'^''°' 
igiturfineplicamahtia;es,tuncvere  fimpicxes:  C^am  diu  autemin 
temalumfuerit,nonesfimpIex.  Noli  tcipfumdccipere.  Vrcredonis 
DEi,vtintelligasvolunrarcmeius,dumcempushabes. 

Er G  o  iam  coaclus  relponde ,  fi ifta  fcis ,  videlicet ,  quod  malum elt  Occafiones 
iftafacerecontravoluntacemDEi,nonne  etiam  malum  eft,quodte^'°'^"'^'  P'*' 
non  vis  cauere  ab  occafione  faciendi  hasc ;  Si  fcis ,  quod  malum  eft  ca- 
derein  fluuium,nonne  xque  facfliter fcirc  potens,quod  bonum  & 
cautum  eft  tranfire  fuper  ripam?  Oh  oh  nihil  facimus,quando  nos  ex- 
cuiare  in  peccatis  conamur.   Simplices  effe in  malo  debemus,  vt  illud 
non  faciamus,ficut  columba; ,  qua:  neminem  l^dunt ,  &  prudentes  in  Minh.  19»!«. 
bono,ficucferpentes,vtilludnonamittamus.  Verumnonficiftafcri- 
bimus>  quafi  homiiies  rufticanos  ar6bire  velimus>  quodomncs  cir- 

E  e  e  c         cumftan- 


fU.  D  E     R  E   G  I  M  I  N  E 

cuaiftancias  liumanoEumaftuumrciredebeanc^qujc  eciaraliceracio- 
rcseffugiunr,quod  vciqucefteisimpofribiletfedjvciuhisjciuxnacura- 
licer  inlica  luncivelamen  impia;cxcufacionis.non  prxrendanc:  Qu^e 
auccm  difficiliora  videncur,ad  Piadacos  fuos  adducaiu,aucalios,qui 
calibus  fuftragari  pocerunc. 

BoN^  igicur  voluncacis  homini  hxc  fafficiant,  cui  fpiricusDEi 
pia^flo eft , ad luuandum in his ,  quse ad f aluccm  fpedanc.  Qui  aucem 
occafionem  quxrunc  recedendi  a  vericacc:,  non  mirum,  fi  ccnebris  iu- 
uoluancur ,  acque  iraco  Dh  o ,  quod videre noluerunt,  dum  poceranc, 

lcda°putamur™P°^^^'^"'^^^"^*^^'^^^^^'^°'^P°^^'^'^"^-  Sunt prajcereaquidam,quibus  non 
nocllcpcccata.  vidctur peccacum,  quocidie  iocari,ociofa  loqui,  officiofa  auc  ociofa 
nicndaciafingere,aliosplaufib!liccrderidere,carminaquoque  minus, 
honcftadicrare  vel  cancare,crebro  irafci,leuicer,iurare:,  cacl"iinnis,  ri- 
iibuSi&  fiir.ilibus  vacare,vltia mcnfuram  comeders  auc bibere,  ociari,. 
tcnipusminusvcilicercxpenderejbonafuairracionabilicer  confume- 
re,£c  aliafimiliafacerc :  pucames ,  quiaiftanon  faciancex  malo  corde,. 
nec  ex  ccnccinptu  Ddautproximi,quodproptei.canon  fintpeccata,. 
autfortefincicapaiua,quod  dehuiufraodi  non  f:tcurandum,&  per. 
confequcns  ea smendarc  vel confiteri non proponunc. 

A V D I A N T  qui cales  f unc,  quid ipfa veritas in Euangelio dicac quafi. 
M  attli  1 1. 5  6.     fu  b  I  u  r  ei  u  r an  d  o .  K^men  dico  'vobis,quoddc  omni  fcrho  ottofo^  quodlccutifue- 
Grcg.iib. 7.      rtnt homtne-s,reddtnt rattomnj in dtetudtcij.    OtwftiniauternefiiqucdcaretrA" 
°^*"^^'        tionciu(ixvtilttixti6yXutneceffita,tis.  Si ergo de hoe niinimo icadiftride ra-^ 
tiG  requiretur,  quid  de  maioribus .''  Vbi  eft  dftigenter  aduertendum  o- 
Cauenda  pcc-  irjnibus  laicis,qui  fimplicitatem  fuam  pra:tendunt,quodillaomnino 
liboiefiuiit.     caucrcdebcantjquxfinclaborc&induftriafiunt, quia  in  talibusnul- 
lam  cxcuf  ationem  allegarc  poflunt;  f  ed  fi  c  uando  ta.'iia  commitcanc  ex 
humanainfirmicace,humilicerrecognofcant,&  feemcndarecumau- 
xilioDeiproponanc.  QuisenimdicereaudebiccoramDeo.Nonpo- 
tm  tacere>n6  potui  quiciccie  ?  Si  itaiimplexe.s,quodracionabilicer  lo- 
quinefciSjCacc&fccuruscriSjquisccadloquendumccgic^Icadealiis, 
qm  iine  racionc  de  mulcis  fe  incromittic ,  non  mirum  fi  cadac. 

Ti M  E  N  D  V  M  eft  ctiam  coniugacis,  quod in  a£tu  matrimoniali  mul- 

tapeccacaipfisfubriperepoflunc,fidiligenrerfenon  cuftodianc.Ma- 

c    •' '^  h    gii"nienimfacramentumeft,6cideo,vcAvGvsTiNvs  dicicnihilin 

iion"dcbciit      ledo  curpirer  agere  debes ,  ncc  exc-edas  vltra  conceftam  Hcentiam  in. 

soniugio.        legeDEi.Si::  caftus  cumconiuge  thorus:  &:fieftcura  propagandiii- 

bcros,nonficcfira:nataluxurieslibidinum.  Deferinleftotuoconiugi 

tua:  honorem ,  quia membra  C  h  r  i  s  t. i  ambo  eftis ,  ambo  ab  illo  con- 

4itij^0iho  ab  ilio  re£arati.I.tcm  a^^us  coaiugalis  tripliciter  fit  fincpec- 

caiQ, 


^  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  iSj 

fcatG,rciIiceC,quando  fic  propter  bonum  prolis,aut  cauia  reddendi  dc- 
bicum,aut  propcer  vitandum  adulrcrium.  Hoc  prarinrelleLlo , quod 
fiatdebitomodo,  hocertjhoncftefccundum  debicum  ritumnatuuc 
{implicicer,&;debitotempore.  Nam  naturavctac  cempus  ineptum  fi- 
bi,  lcilicec,  mcnftrualis  infirmitatis ,  quiacunc  fcecus ,  qui  concipiun- 
tur,contrahunt  complexionem  lcprofam,  &:  alios  raorbos  perpetuos: 
&: ob hoc  tales  olim  in  lege  Dominus  inrerfici  iui]it,vt  habetur  Leuiti-  Lsuimo. t». 
ciio.cap.quiadircde&voluncarie  contra  bonumprolisfaciebant. 

Gratia  (imiliter  vetat  tempus  (acrum  caUbus  explendi  adibus,  ^^'^  ^J°io%.- 
quiadiebus iciuniorum,&  feftiuis  ceflarc debent,&: De o  potius  vaca-  citi. 
re.  Etquanquamtuncnonfincpeccatoexigitur,tamen  qui  cogitur 
ad reddendii debitum,aut nihil,aut  minus peccat :  Sed  tcmpore men - 
ftruali,nec  cxigi,  nec  rcddi  debet.  PoiTunt  quoque  boni  &  honefti vH:i 
facihterhoctempus  confidcrare,quiapcene  femper  vniformirerve- 
nitpcrfingulasLunationes.&rfacilcprotuncibaconiugibus  elonga- 
re.Feminxnamq;  quafinaturaliter  verecundantur  caufam  huiufmo- 
•di  propalare :  quamuis  in hoc  grauiter  pecccnt ,  fi  pn-Etextu talis  vere- 
'CundiiBvirisconfentiant^noncnimqux  naturaliterfiunt  ipfisimpu- 
tanda  funr.  A  malcdidione  Eux  iftavencrunt.Et  breuiter,vt  B.  Av  g  v- 
STi^rvs  dicit,paucum  tempiis  fafficit  ad  prolis  conccptionem,  & 
pofthocomnimoda  abftinenriavfque  ad  partum  eiusmeliorvtiq;^ 
lanior  cft,quam  illud  iterare.quqd  (uperfluum  ac  Ixfiuumcft. 

P  o  RR  o  in  dcuqtis  libris  lcgicur ,  quam  grauiccr  quidam  coniugati, 
■etiaboni  ac  landi  teltimonij  apud intcros  in  igne Purgatorij  crucian- 
tur  procxcefTibusprxdittis.  Quare  vniuerlis  confulitur,  quodcaute 
ie  habeant  in  his ,  vbi  tacilius  deiinquitur,  ctiam  ab  omni  alia  occafio- 
nc  mali  ("e  elongcnt,qu'a  vnum  peccatum  cft  caufi alterius,&  ad  aliud 
trahit,(icq;  foUicice  cum  De  o  ambulent ,  quatenus  ei  hic  ■&in futuro 
placeant  &  xtcrnaab  eo  gaudia  percipianr. 

C    A    P    V    T      XU. 

'T)uodeci»]o  debet  qudilfet  fldfi.is  t^  timoratm  rujlicus^  ims 
qudibet  Chrijiianus  mti  adbonuin  nomen  (^probam 
famam  amd^roximosfuas, 

Oc  eft,quodfapiensdocetEcc'efiaftici4i.  vbidicit.  Curam ^abe ^ci\.^,_ip 
-de  hono nommi.hocmimtiyi  magis permanebit ,  quam  mille  thefiun  ma- 
gnidrpretiofi.  Ec  Apoftolusmonetfidclcs,vtfineoft'enfionefintcudis  t.cor.to.n.' 
hominibus,vtquantumin)pfiscft,teftimonrumbonijhabeantetiam  i  Tim.5.7. 
apud  eos  qui  foris  (unt.  Vbieft  notandum ,  quod  h;Ec  &:  fimilia  faci-lia 

Eeee     i  func 


h; 


f  88  DE     REGIMINE 

funtaddicendum,redadpra£ticandumnon  ita:imo  magna  pcrfe£lio> 
Bona  fama  vn  adiftarequiiitur.  Et  idco  magni  mcriti  efl;  ad  hoc  tendere,quamuis 
^    *  '    prolibituidquodquxnturnon  poterit  adipifci.  Suntprxtercainfa- 
cra  Scriptura  quardam  monita,qua:  difponunt  hominem  ad  hoc,vt  flt 
boniB  famas,&:  fecur^e  vitje,  tam  quoad  corpus  ,  quam  quoadanimam. 
PnmovidelicetjVtcaueatafamiliaritatemagnatorum  &Prineipumj 
quia  raro  poterii  homo  fimplex  flc  fe  habercquin  periculum  incurrat 
Eccl.i5.t.        propterdifficultatemillisannexam.Vnde&fapiensdicitjPo^^fl^wiiyw^fr 
''        fetolUt.t^m horejliorife communicat.  Securdo,quod officia publica decli - 
net,in  quibus  vixaliquis  fic  caure  fecuflodire  poterit,  quin  aliquan<lo 
cc  .7.^..         ^ uiflitia deuiet ,  ficut fapiens  dicit.  Noli njellcjienmdex, dr in loco magm - 
/(?r«wwy?f/fr/if.HicomninoadmGnendifuntrufl:ici,vtaflrepitibusiu- 
dicialibus  f  umme  f'e  cuflodiant,quiaieacra  cxpenentifrimi  &  doftifli- 
miviri,ac  in  viaDEiprobatifTmu  in  talibus  vix  ilbi  prouidere  pote- 
runt,  vtfanam  confcientiam  &  bcnamfamamreportent. 
'■  TE^LTio,quodnonvelitfedeomniiniuria  fibi  illara  vind  caread 

vngucm,fcd  magisproptcr  bonumpacisdifrimularcetiamcumda- 
mno  aliquo  temporali ,  quando  hoc  iuxta  bonam  a^flimarionem  vide- 
rit facienduiru  Hinc  fapiens  dicit.  Jn muliis efo ejiirf  nefcius.  hoceflau- 
}*■  "•  reum  verbum.Qui  enim  cum  hominibus  conuerfatur,cito  offendit  & 
offcnditur ,  faltem  venialiter.  &  ergo  centinua  paticntia  in  talibus  efl 
ncceflaria.  NamquiiugitcrcnminationibusSc  inculpation  businfi- 
ftit,&  ad  omnem f^atum  irafcitur,&  cunda fecudum capur proprium 
difponere  contendit,  cito  efficitur  odibilis,&  per  confequcns  nomcn 
bonum,quod  diuitiis  melius  eft,perdet. 
•♦'  QvARTO  in  arduis  negotiis  confulrc  procedat,&  fi  quandoper 

Boneftnfgii-   malcuolos iniuflc  diffamatus  fuerit,  qvioddc  talibuslegitimefepur-- 
g«nda.  garefeflinct;quantumpotcrit:necdebetefI'econtcntusdcconfci4n- 

tiafua,proeo,quodipfcfibi  bcneconfcius  &  fecurusefl,quodtalia 
Aug.dcbono   non  coinmifcrit,quaIia de eo dicuntur. Nam,  ficur dicit B. Av g v  s  t i- 
1  "" ' nolo    ^ ^ ^ ,confcicntta dr-fama duAres fimt .corfcientta noblsncccffaria efpropterr?os,  ' 
yj»'/4/'rtf^/^r/>rcx/»z^.f :  & ideo  contcmnere  propriam famameflmorta- 
lepeccatiim,&negligereeflvcniaJevelmorta;e,  fecundumquodne- 
gligentia  eft  maior  vel  minor.  Cuius  ratio  eft.  quia  cft  dircftc  contra 
diledionem  proximi,quamxdificarc  tenemur  per  conuerfationcm. 
bonam.. 
O^iilinf.nia-      Et  inhuiufmodimagnis  infamiis  abluendis  debct  fimplex  homo 
loagcndum.    femperhabcre rccurfumad  aliquemvirum difciplinatumproconfi- 
lioinquirendo,quia  non  eft  ncgotium  pucrile.  Siautem  poftlegiti- 
mam£urgationeminfaraiataUs  fuerit  continuata,non  debct  curarc, 

aut. 


R  V  S  T  1  C  O  R  V  M".  y§P 

aucnimis  dolere/ed  cum  B.  Vaulo permfamufn  df'  bonamfam&m ad  coe-  ■«■Coi.*  '• 
loruro  rcgna  difcat  peruenire :  iam  enim  non  habet,  quod  vltra  facerc 
poffit.E  t  ideo  debet  Domino  D  e  o  totum  committere.Sic  perfedi  vi- 
n  lubentur  tolerare  infamiam  iniufteillatam  propter  veritatem,  &  ta- 
mennullomododebentdareocca(ionem,quoddeip(]smaiafamaiu- 
ftevaleatrufpicari.  EthinctangiturratiodifScultatis fupradidaj,vi^ 
delicet,quod  homo  ex  corde  foliDco  cupiat  placere,  &  omnem  fauo- 
rem  &  lionorem  humanum  contemnat ,  &  tamen  fic  venerabiliter  vi- 
uathonori , (ic  vt  &  oblatum  etiam  honoremDEO adfcribat, neque 
contumeliasiniufteillataspenfct.Hasceftarsartuim,&:perfe£troper-  - 
fedionum.  Etquamuis  vix  reperiatur  aliquis ,  etiam  inter viros  altas  ' 
profcftionis,qui  ca  perfede  habeat,  tamen  multi  fimplices  laici  ip&m 
a  Domino  m:rabiliter  obtinuerunt,vt  inSandlo  Iob,Tobia,Paulo  erc- 
mita,Scholaftica,  AlcxiojFrancilco ,  ac  aliis  innumeris  aperte  claruit. 
Et  quia  hodie  non  eft  manus  Domini  abbreuiata,ideo  nemo  dcfpcra- 
redebet,fediugiter  admelioraconan.  . 

De  M  v  M  hortandi  funt  boni  laici ,  vt  caute  cum  prOTimo  fuo  am-  Veteenndia 
bulcnt,ne  verecundiamamitcant,  quia  ex  hoc  multa  mala  lequuntur:  lijiaico. 
quanto enim  con^itio vilior; tanto cftadvitiaprocliuior :  acproinde 
£femeIhomopauper&  degenerverecundiam  amifcrit,totalite,rdc- 
inceps  putreicit;  ficutpomum  cute detrafta, nec  aliquod  fcandalum 
incurrere  lormidat.  Sed  quamdiu  integram  verecundiam  habuerit, 
cohibetur  &prstferuaturpeream  a  multispeccatis.  Dealiisoccafio- 
nibus  fcandalotum  fuperfluum  cft  hic  fcribere.  Scit  quilibct  fenfatus 
laicus ,  quid  fibi  di  Iphceat  in  vicino  fuo,  quod  etiam  debeat  fibi  difpli- 
cereinlcipfo.  &.'quod  placct  fibiiniilo,hoc  etiamplaceatfibiinfei- 
pfo,&itafaciat,&optimeproficiet.Dodrinafapientiseft.«?/«^y2<///f^ 
f>reximum,c^tnj>roximodtfc€teipfum.  Eftote  igiturvenerabiles  Ruftici 
fecundum  diuina  monita  perfedi  fecundum  modulum  veftrum,  quia 
DominusDEvs  vefterperfeduseft,&abomnifpecicmalaabftinct&  - 
Yos ,  quatenus  tandem  poft  hums  v\tx  miferias  jEternac 
gloria:  mereamini  recjpere  coro- 
nas,Amen, 


Eeec     5         Gap. 


J5^  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

C    A   P   V   T     XIII. 

'^ertiodectmodebet  quiLbet  fidel^  ^  timoratus  mfiicus  cattsn 

afoiietate  malst ,  t^  confortio  potantmm  ^  luran- 

ttumiac  ommuw^ciuifine  timore  D  e  i 

'^  ^  ^iuunt. 

.!P£ott4r-f4'       TTyEc  eftdotflrinafiipicntifllmiSalomornsinPi-oueibuscap.^.vbi 

>*-  -■'{ic  dicit. Nedcle£terisin  fenatuimpiorum , nec  tibt  pUceat  miiorumvi4. 

fugeitbeii,ne  tnxnfeas perillum-,  declina.  dr defere exm.   Nj»  entm  dorm!unt,nifi 

mdefecertntiC^non  raftturfomnti6  a.h  eii^nififnppUnt  iuerint  .comedunt  pmem 

impietatk  ,&  vtnum  iniquitatishihunt.  •visl  impiorumtenehrofj,nefctuntvbi 

:f  rou j .it-        xorruant.  ref^tcit  Dominas  viM  hominis ,  crgrefju^  ilifM  confiderat.  tmquiutes 

ftiiX.  capiunt  impium ,  & funiyus pectatorumfuorum  conftrtngitur.  ipfs  mc^rtettiTy 

cfuianonhabtttt  dtfcipltnam,  d^  in  mHltitudine fhltitta  ff.edcciptctur.  Hiceft 

aduertcndum,quod homo narciturcxcus quoad  intelledum, &pro- 

t:liuisadm^m,quoadaffedum.   Etideobonaeducatioeftribiiiim- 

meneceflar!a.Sednequehoc(ufficit,nih  &iambenecducatusfeneac 

pGili7-i*-       feinrociefarebona,quialicutDauidProphetadicJt  C«w/S«^.i'yri»c7/« 

erii^cfr  cum  viro  wnecentemnocens  eris :  e^  cum  ele£lo  ele^ltu  eri* ,  ^  cum  per- 

uerfoferuerteris. 

inimici homi-       Ho  M  o  igitur,cum ad annos  diicretionis  perucnerit,tres  habet ini- 

nisues.  micos^qui  eumpoft:fetraherecupumt,l'cilicet,caro  propria,mun- 

du.s,&  hoftis  antiquus.   Caro  pcrluadet  otium,luxuriam,guLam,mol- 

pfil^i.  ?■        litieiTi.hanc  fi  fequitur,  beftialis  efficitur  ,ficut  equus  e^muiu6,qHthmncn 

efiinte/lecttts. Mundm  Fallaxpcrluadetauaritiam  &  gloriamtempora- 

lem.   Huncfiiequitur,  titfollicitus  ("upramodum ,  vanus  &:  (uperbus. 

Hoftis  antiquus  immittit  inuidiamjtacorem,  malitiam ,  iuipicionem, 

biafphemiam ,  &;defperationem.  Hunc  (i  (cquitur,  malitiodis  effici- 

tur,animofus,crudclis,&:diab(  hcus.   Intanra  oppugnatione  homo 

beneindigetadiutorio,&ideo,(ilolusclt,veriamriiterpcriclitabit:ur. 

Etli  licquanto  magis,  (i  in  medio  malorum  conftitutus  lucrit. 

Trespatroni         SoLLiciTE  ergo (c conucitatadbonam  focietatem,  &tuncinue- 

trahoftes"""  niettresamicos  fortiores,quamlintpr.rdidi  tres  hoftcs.  Namcontra 

carneminuenietrationemfccundumDEVM  rcguktam,contramun- 

dumangelos  landos  &  viros  liue  tccminasfpirituales,contra  diabo- 

lum  De  V  M.Si  hoc  audierit^vidor  erit,&  bene  habebit:fi  non  audierit, 

Magiftro  fpiri  tunc  pariter  cumiUis  penbitinsEternum.   Sedquianulla  arslinema- 

tualiopuscft.   gifj-j-Q difcitur,idco hxc eft communis  fententialandorum ,  quodho- 

jnobonievoluntatis  feapplicare  debet  ad  aliquem  virum  diicip lina- 

cunt 


I 


R  V  S  T  I  C  O  R"  V  M:  59t 

tum  Sc  do£him  >  qui  eum  inftituat  in  omnibus ,  &  cui  tanquam  De  o? 
obediat,a  quo  viuendi  modum accipiat,cui etiamomnia  cordis  fui fe- 
creta  reuelet.  Et  ii  talem  nec  inuenire ,  nec  ad  manum  habere  fempeii 
potuerit,  tuncdebet  cor  luum  ad  Dominum  Deum  dirigere,  vt  ipflim 
amalispr2:reruet,&  adcunda  bonaperducat,iibiqjindubiiscertioi 
remviam  demonihret. 

QvA.NTAautemritpigritia5cdefcd'us  in  hisdi!lobus,ftebilecftdi- 
cere.  Si  enim  aliqua  caula  prophana  hominem  fimplicem  vrgeat,vt  vi- 
dclicet  trmeat  amittere  in  ludicio  ouem ,  bouem,  domum ,  vel  agrumr 
ftatim  liae  omni  dilatione  curricalacriter  ad  lunlpentos  ,-  qui  eum- 
iuuent,ne  perdat ,  quod diligit,  Sc  ita imieniet.  Sed fi  cauix anirax  Cux- 
ftiiiiulenteum,ne  peccet,vix  mouere  vult  pedem,vt  faltemtepide 
pergatpro  conlilio  inquirendo,neDominumDeum oftendat.  Etfi 
pergit,vixtaleminueniet,quiiecureipfumiuuarepotentintertotal-  iCor.ie.ijv 
titudines  Sanm^  ,  quibus  totus  mundns  implicatus  eft.  Scd  fidehs 
D  E  v  s-,  qui  non  pantur  eleclos  fuos  tentari  f  upra  id  quodpofTunt ,  fed 
facietetiamcumtentationeprouentumjVt  (iiftinercpoirmt,tam  in- 
telled:umilluminabit,quamiuLiabitafre6tum,fihomofaciatquodin  ^-r^  ^^'"  ^ 
teeit,quxrenaoviaelicet  bono  modo  coniilmm  &c  auxiliuma  lupe-  ictinftituwic. 
rioribus  fuis  humiliten  Quod fi  non  inuenerit ,  aut inuenire potueriCi 
tunc  in  fimplicitate  cordis  Ibi  dicat  DominoD  e  o  harc  aut  fimilia  ver- 
h7iJ)EFS<£terne,quixbJcvnditorurfi€scog»itor,ttifciicorrKeum.libenterfAce-^'^^'^^^' 
rem,qHod  tthi  effet  magu gratum  ^fnlludfarem :  Sed  cfuia  tlliteratuifum,  dr  mt 
iuuare  non  'udeo ,  idcirco  adpijfunam  mtfericordinm  tuam  preces  measporrigOy 
Jupplictins  humilime ,  vt  me  in  hisferflexit&ttbtu-,  quibfu  nitnc  cOArBor ,  iuuare 
dtgneris ,  quatenus  ten^n  offendam  ,fed  quodexpedit  aninivc  thcx,  nunc  iugiter 
pcragere  v.ileam.Qn\  ficproceditaDommo  dirigetur. 

Qv^i  autcm  noa  curat  cuftodirc  confcien  tiam  luam ,  fed  cum  vanis. 
hominibusvires&tempusexpendit,nonmirumfinefciat,qu2(itvo- 
luntas  D e i  beneplaccns  &  perfecta ,  quare  etiam ficile a  diabolo  pr^c- Magnum  ftSe- 
cipitatur  de  vno  peccato  m  aliud.  Abfque  dubio  magnum  eftpra:-  l^boTanubus."* 
mium  cceieftis  regni,quod  eledis  dabicur ;  &  ideo  enamdignum  &:m- 
ftum  eft,quod  cum  magna  diligentia  &  induftria  pro  illo  laborent.  Si- 
quidemB.  Greg  orio  tc(icadmag.Kapr<€mfanonperuenitur,ntfperniia-  Grcghom.jri- 
gmslabores.  Sed  quantumcunq;  laboremus  (iuepatiamur  proillaglo- '"  ^"*°^" 
ria  tliperrui,  nequaquam condigna eft  compenfano  huiu^  meriti ad il- 
ludpnEmium,ficutB.PAVLvs  Apoftolusdjcit.  Quiaiininadinfini-.'^®"-* 
tumnullaeftcomparano..  Quare  femperhumditer  (ennredebemus. 
de nobis ,  &: in  vericatc ita  recognof;:ere , quod  oinnes  iufttttAnoftntfunty^^-^^^' 
yektp.afftf/fimenftntat,imcoixipciiu.ilk\is  candoris  diuina;  maieftatis.. 


IS: 


5^2,  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

Gal.f  j-         Qui autem ab  hac  humiU recognitione recedit,putans  fe  aliquid efle, 
cumnihilftt,feipfumfeducit,&DEo  nonplacet,nec  dignuseft,vt 
gratia  Dei  iUum  faluec. 
i.Pet.i.  «•  Hv  M I L I A  M I N I  igitur  6  vos  venerabiles  laici  vniuerfi ,  qui  timetis 

lac.4io-  DEVM,vt  exaltemini.   Fortiterafocietate  carnalium  hommumvos 

abftinete,vt  interangelos  numeremini;  ftienuc  ab  omni  ebrietate  vos 
temperate,vt  Spinta  Sandto  impleamini;  ab  inutili  &c  perniciofa  con- 
fuetudineiurandiosveftrumcohibece,nediuiruivltio  veftrasdomos 
diflipet,  iedmagispuraoratione,  &:graciaruma£tione  cumomnibus 
boinisditemini:  Sicqitotavitaveftrain  ommi  virtute  fulgeat,  vtqui- 
cunque  veilram  landam  conuerfationem  viderit,  in  bono  xdificetur, 
acDominum  pariter  vobifcum  beiiedicat,  Cui  laus  cft,  &|)erennis 
gloriaperomniafeculafcculorum,AMEN. 

C    A     P     V    T        XIV. 

J^artodecmo  debet  qmlibet  fidelis  (ijr  timoratMruflictuJe- 

dulo  difcutere  confctentiam juam  ii£ 

crebro<onfiteri. 

H[c  timeo  vcrifimiliter,quod  moderni  laici  nimis  fint  negligentes, 
leniia  Jtuui-  ^  valde  deficiant  a  probitate  laicorum  antiquorum ,  femper  il- 

ci$  commca-  "  lam cxcufationem iniquam prstendentes,quodaut  fint ita fimplices, 
datut.  quodhocnonfciantjaut  aliis  fic  pr2pediti,quod  huiufmodivacare 

tempus  non habeant.  O  qualis  eft  ifta  excufatio?induftrij  funt ad pec- 
candum,&  fimplices  ad  confitendum.Tempus  habet  ad  opera  iniqua 
perpetranda,  &tempus  nonhabcntadmaleaftaemcndanda.  Sciunt 
difcernere  vfque  ad  minimam  aucHJE  menfuram,  quam  habent  in  do- 
mofua,&nonfciuntquidhabcant  in  confcientiafua.  Etvtiqueillud 
quod  fciunt,foriseft:&iftud,quodfcnefciredicunt,intuseft.Onihil 
ftultius  eft,quam  vtquis  decipiat  feipfum.Si  nefcis,difce.  Vide,an  vn- 
quam  diligentiam  adhibuifti  ad  hoc  ,  vt  fcias  voluntatem  Domini 
DEitui.  Certehocpro  veriffimo  tenere  debes,quodadhoccreatus 
es:Siautemhocignoras,ignoraberis. 

PoSTPOSiT  A  igitur-excufatione  caluaifta,qusEcommuniterlai- 

cis  eft  valdcfamiharis,  dilce,  quomodo  confcientiamtuamdifcuterc 

Quidmanetu-  dcbcs.Dc manc  quando  furgis,  ftatim  aflliefce gratias  agcre  De  o  tuo, 

fticoagon  uni.  qyQ^jeJnhanc  horamvfq;  pcrduxit,deinde  recogita  fialiquodpec- 

catumnofte  commififti,&  pete  de  hoc  veniam,ac  notaillud  cumpro- 

pofito  confitcndi,maximc,fi  mortale  fiierit.  Ora  etiam  ad  Dominum, 

.Ytdefiiturofecurusfias,dicens.DignareDoininedieiftofinepeccato 

nos 


R  V  S  T  I  C   O  R  7  M.  y95 

••nos  cuftodire.  Similitcr  deagchdis,  vtangelus  fandus  dirigat  tcvbiq; 

in  prandio  &  coena.  Similiter gratias  age  Domino  de benehciis  fuis,&: 

in  fimplicitate  cordis  fume  neceflaria  vitx ,  qux  D  e  v  s  largitus  eft 

tibi. 

In  conuerfationetuaperdiem,  fifolusfueris,cogecortuumadco- ^"'P*''^'^- 
gitandum  aliquid  boni:  &  fi  aliquid  mali  irrepferit,  pcUe  a  te,vt  melius 
poteris.Sifueriscumhomimbus,nolialteri  aliquidfacsrevcldicere, 
quodtibinonvis  fieii.  Eccequam  breuisviuendinorma.  Efbofidelis 
in  opcre  tuo,veridicus  in  fermonc,pat;cns  in  iniuriis,&flatim  eris  ho- 
mo  fincers  &  bona:  vita:.  De  fero,antequam  ledHm  introcas,recogita  ^"'  ^"P"*- 
an fic  vixifli ,  Sc  fi  nihil  te  commilifle  mah  inueneris ,  gratias  age  D e  o : 
fmautem,fignadiligenter,cum  proppiito  cmendandi  &confitendi. 
O ra  dcinde  D E  V  M  ,  vt  noftem  illam  tu,  &:  familia tua,tranfeas  abfque 
maculapeccati.Eia  quis  homo  audebic  dicere  in  verirate.  Hoc  nefcio. 
SicviuercmihieflimpoilibilccumgratiaDEiomnibusfitparata? 

Ve  K E  vere  peruerlbrum  vita  tlibnhs  eil:,  & diilficilis  valde.  IUam  fe-  ^^^"1^3^°' 
quilaboriofum  ,  fcandalofum,  &  dolorofum,  &  periculofum  fupi^a fiou qu«m pio- 
modam,fi bene homo  aduertat.  Sed  vita  bona fimplex  efl,  facilis, ho- '"'"• 
norabilis  &  fccura,  hoc  prarfuppofito,  fi  homo  fimplcx&  bonxvo- 
luutatis  vellctflare  contentus  in  vocationc  fna,  &  fe  non  intromit- 
tere  de  his,  qua^Iunt  alicna  a  ftatu  fuo,  nec  ambulareinmirabilibus 
fupcrfe.  Quodfivcroafiquidtunceimolcftum^fiueiniuriofumacci- 
deret,quandoficfimpliciter&bcneambularet  inviaDomini,nilde 
hocdolere  deberct,  fedgraciasagere,  quia  pet  hoc  ad  maiorcmgra- 
tiam&gloriam  perueniret. 

D  E  vltcrion  difcuilione  confcientix  non  opus  eft  plura  diccrc, 
cum  nilaliud iic  hoc , quam  f eipfumexaminare ,  an  redte  ambulauerit 
inviaX)omini,annon^pplicetigiturvitafuamadftatumproprium,  ^"'^"'^''" 
&  tunc  confcientia  teitimonium  ei  perhibebit  de  his.Quod  autem  lit  vtils. 
vtilrs  iftadiftuirio,docct  Apoftolus  I  ad  Corinthios  c.ii.  diccns. ..^^i:^'- ^*'- "-'^ 
finoftffos diiuitairemm , mn  z't:qtie di:ndtcaremur.   Cum dutem iudtca?nuri  k 
DoTftino  corripimttr ,  ne  cnm  hec  rnundo  darrinemur.   Igitur  qu  i  flagcUa  h  o  r- 
rcndadiuinjcirxhic  &in  tuturovuitafe&domofua  remoucre,  ftu- 
dcatnuncdumtcmpus  habet,confcicntiampropriam  examinarc,  & 
quxmalegeflithumilkerdeflere,  &quafb°nefecit  inDEVMgratitw- 
dinemrefundere.Annonfaciliuscftdicere  piocorde.  Devs  tu  pro- 
pitius  cfto  mihi peccaton , recognofco  peccatum  meum  hoc  &  illud, 
quam  grauiflimas  xgritudincs  fuftinere ,  aut  damna,fiue  fcandala,aut 
ccrte  accrbifTimumPurgatorij  igncm. 

Ecce  modo  de  eleto  ioquimur,a  quibus  nunc  iudicium  incipit,  eo  ^*'"'^'"  ™."'J' 

r  rrr         quod 


594  I5"  E     R  E  G  r  M  l  N  E 

quod-necrnni!mummalum,eti.imquoadipfos,manebicimpunitum, 
i.Pet.4.i7-  & fi lic tik-,/]uiif>ufeoru,ejuinoncrednntEuangelio'D-Ei , nec feruantman- 
Heb  10. 51.  (iAta.ei\xs^.HorrendumeJimciderein  manusD  Elvinenlii.  Prd:ucniamus  er- 
Confc/nofin-  go  facicm  cius  in  confefrione,nontantumfemelaut  bisinanno,fed 
tctacpn  ^'""^■pcrfingulosdies^effundendovidelicet  cor  noftrumtanquamaquam 
in  conf "pedu  Domini  D  e  i  n oftvi,  &  quando  copiam  preAy teri  habc- 
repoflumus,etiam  facramentalem  abfolutionem  expex^cmus. 

Tradit  VR  quidamraodus  valde  fecurus  a  ian£lis  P.atribus,quo- 

adillos,quiin  mortaliapeccataceciderunt  Qj.iod,fcilicet,quando  (i- 

«otavha?'^  '  binonbene.confcij  funt,anpcifed_am  contclTionim  fecerint,quod 

fenneladminusrecolliganttotamvitamfuam  in  amaritudine.  :;nim2 

fux,.&  tuncpoftplenam  huiufmodi pr^meditacionem  confefTorem 

cl!gantidoneum,cuitotalircrconfteantur,qu£ecunquecommifcriif, 

morofe;fundiCus,&  cprde  t-nccrt  ,donec  CGiilcicnria fcriipulis  omni- 

Crebiifw  con-  bus.maximejmortalibi.vs,  exuatur;  & adquietam acferenam  paccper- 

fcfl^o, .  ueniar.Qiia  habita,dcnceps  bonar  vQluntatis  homo  diligenrius  fc  cu- 

ftod  af,tanqi-am pofl: pevicula  fadusprudcnrior,  &c ne  iterum muki- 

tudine  obruatur,fap!us  de  quotidianis  c<.nhtc.acur.   Conreflorido- 

neuseftproprius  &immediacusPaftordo6tus  &c  Iiteratus,fciensdif^ 

cefnereint£rmortale&:veniaIe,aut  aliiquis  de  euis  commiflloneaut 

licentiade.putatus.  Si.gitur  propriuspal>or  fuericimpeditus,poteft 

fubditu<;abeoIicentiam  petere,&:aliumquemiibet  accipere. 

De  illaquoqiiegenerali  recol]ed;ione,fimemoria  nonfuffecerit 

pro  vnavice ,  pctteft  per aliquas  feptimanas ,  aut menfes , vel  annos,  fi 

opus  efi:,confeflioncm  itcrare,  toties  quoties  peccatanon  confeffaad 

Oblitaquomo  memonam  venei'int,dicens  hax  aiit  fimilia verba.Pater,q.uando  con- 

ocon  tcn  a.  f^(]';Qngj^g~n.ej-alcm  fcci ,  tunc aliqua  cblitus  fui,autpro  tuncadmc- 

moriamncin  venerunt :  &rexDnmere:ea,ficutoportct.  Quod  fi  fcribe- 

fcnpte ccnfu-  renouit, poteit  ommafnnuiincnaitanotarcproiuuandamemona, 

litur.  &;  coram  facerdote  traiJ:im  recitare  8c  ccmpundle ,  vt  videlicet  de  fin- 

gulisConfcfrorpoffitdeliberare.  Hoc  enimvtileeft.  Nec  valetquo- 

runoam  impcf.torum  duritia,  qui  hoc  rcprehendunt,  quafi  non  ex 

charta,fed  ex  corde  fieri  debeat  c(  nfeflio :  cmvi  &  omniaEccIefiaftica 

cffciafimul&:excorde,£:exhbris  fiant,  vnum  enim  alterum  iuuare 

debet. 

Qv oDauteradicit.ur,non ^fri?r<f«f  dcbere  fieri  coBfcffioncm,in- 

tcU  gendum  eft,quodconfitensnondebetc6feironIiferaravel  char- 

tfim  porrip-ercvtipfelecatex  eapeccata,autdeftinareeam  illiraore 

jTeTeilaiiii  (it  in  iii'3rura  mifiiuarum,fed orc  propnopronunciaredebct.oi  ctiam  vide- 

praiparatione    lu.r  ahcuiimpoffibile,  quodan.ciquapeccata  reuocarc  ad  niemoriam 

confcirionis.  poflic, 


R  \^  S  T  I  C  O  R  V  M.  S95 

poffitjtalis  dcbethunc  modum  adu£rGeie,vk!clicet,quodrecogitet 
annos,&.' locum  ,&:  rooietacem ,  cum  qua vjxit,ik:  oificium  quod  exer- 
cuit,&:aliaiuuaminan.iemoria;,&inuocaregraciamfand:iSpintus,i'a- 
ciendo  melius  quod  poflit  pro  recordatione  pra:terirorum.  Ec  runc 
procertopenituscredere  debet,quod  aucSpinrus  San^9:us  oblitaad 
.memonamfibi  reducec,aut  dimitcet  abfque  dubio  quse  taliterame- 
moriaeuanuerunt.  BonusenimDominuseft  his  qui  quo^runc  eum,  Tlucn.j.ij. 
^humiles^hku  fainahff.  Studeamus  igiturvti  mifericordiaeiuSjdum  P'*'-5>  '*■ 
tempus  etl.-nc,quodab(ic,  (irantam  neglexeruilus  (aiutem ,  cogamur 
velimus  nolimus,  fentire  luftam  vindi-itam. 

CitTERVxM  deiurecommuni  non  rcnetur  laicus  nifi  fcmelinan-  ''''*^«p'""">« 

r  1  -         t  r  1  ■  conrcUione  «. 

no  connteri,  videlicet,tempore  quadrage(uTiali  ante  folemnitatem communioae 
Pafchalem,quando  etiam  tenetur  de  neceiHtate  communicare.In  ca-  *"'"'*• 
fibus  autem  ccrtis  tcnecur  plunes  coniiteri :  videlicet ,  (i  iuper  annum 
velitcommunicare,autfifuerit  in  periculo  mnrtis,aut fi  confcientia F°"     ° ""^' 
<litl:at  confitendum  aiiquod  mortale,de  quo  fibi  confciuseft,&:cc-      ' ' 
piam  confefloris  habuerit,&  cunc  fton  debet  laborare  addeponen- 
dumferupulum  iilum,  quiaad  meliustendit,  &  ex  fatis  probabiliopi- 
nioneproccdit.  ItemfioccurratConteiror  cumverifimili  coniedu- 
.ra ,  quod  eius  copiam  illo  anno  non  potcrirhabere ,  ficut  fspe  contm- 
gitde  PcenitentiariisDominiPapx  velEpifcopi.  Tunc  enimftatim 
xenetui^fc  pra^parare  ad  confitendum,  fi  tales  cafus  habuerit. 

Idem  eft  fciendum  de  proprio  paftorc,quando  timefet  fimilite*,  Qs^"'^''*'»^- 

quoddet»itocemporeilliusanninonpoffiteumhabere:Namtuncte-    ^ 

netur  prsuenu^e  extremum  articulum  anni ;  alioquin  cx  parre  fui  efiet 

culpa,quodmandatumEcclefi2B  nonefletferuatum.  SedhjEc&fimi- 

lia  hominibus  bonasvoluntatis  noneftneceiTeproponere^ipfi  enim 

prompti funt & folliciti cxfpuere  venenum ,  quam cito fentiunt.  Qui 

auteniincxtremispericulis  cancumremedami  qu^runt,raroconua- 

leicunt.  Securam  igitur  viam  ftudeant  boni  laici  tcnere,&:  feipfos  cau- 

«c  praruenire ,  ficq;  mundc  ambulare  pcr  fingulos  dies ,  vt  quacunque 

horaDoiTiinus  veneiit,paratos  cos  inueniat,  &adcGel:eftia 

xegnaperducar,  eodem  cooperante,  cui 

-laus  eft  in  fecula, 

A  M  E  N. 


Ffff    t         CAf. 


D?ut.  rf.  7. 


j9tf  DEREGIMINE 

C    A    P     V    T       XV. 

^intodecimo  debet  quilthetfidehs  ^  tmoratm  laicns,Jiue  ruflknr 

fiterit^fine  alterms  ojJici]^imo  qiiilibet  Chrijliantu^ptmus 

meditari  de  p^eeceptii  D  e  i  yO"  objQrnatione 

eorum,  (fs^  vt  in  rediafide 

amhutet. 

TT^c  cfl:do£l:rinaMoyfisinmultisIoj;is,&rpra:cipue  inDeutero- 
Homo  munire  -*-  •^nomio,(]militer  &  aliorum  randorum  omnium.  Ratiohuiuseft, 
fedcbct  contia  quiapoft  legcm  datam,  &informationem  acceptam  folent  tentatio- 
nes  infurgere:&  ideo  oportet  moncre  fidelcs  fpecialiter  dc  conftantia 
&prudentia:&hocnonfemel>nequc  bisjfcdpceneperfingulosdies, 
&  prxcipue  illitcratos.  miram  enim  poft  Euangelicam  tubam  folet 
bellum  cenRirgere.  Namhomo  peccatis  detentus  quad  non  fentit 
tcntationes ^(cA quam  cito  vitam corrigit, tunc  etiamde  illis crebro 
tentatur,qu;Enaturaliterantcacxhorruit.  Vndique  igituroportetvi- 
gilare,quamdiuviuimus,  quianullaeftin  ifta  pcregnnationefecuri- 
ras,fed bellumcontinuum  Bonaeftergo(im;hrudo  ifta,fi  trahamivr 
cam  adnoSjVtmoreciuium  quiquotidieabhoftibusimperuntur,  no- 
ftram  ciuitatem,  id  eft,  noftram  conuerfationem  cuitodiamus. 

DEhociammuIta  di6iafunt.   Scdhicanncdtendum  cft^quod  ali- 

quandohomo  bonas  yitx  fentitmagnam  alacritatem  &  facilitatem in 

^  viaDEijaliquandomacrnamdifficultatem&tffdium  :  &'vtrumq;  fibi 

Pxmon  tfntat .     ,  ^-    .        ^^        ^n  „  1  r     •       T"  •    • 

eBtninduobus.inbonumveniet,ii  conitans&  prudcns  permanlent.  1  entatigitur 
diabolushominc  bona:vii32perha:cQUO!ugircr,fciIicet,vtvcI  ipfum 
per  errorem  feducat,vel  perra;dium  vincat.  ScdjVtnon  feducatur, 
oportct  eum  cfie  prudentcm:  &,  vt  nonvincatur,  oportet  eum  c(^c 
Matth  10.11.  conftantem  :  Solus  enim  (aluus  erit,  qui  perfeucraucrit  'ufque  'mfnem.. 
Supponamusigirurprimum  vidclicct,quodcr5ftan.s  &  feruidus  per- 
■mvmterit  homo  invia  De  i,  &  videamus,quibus  dolis  conetur  cum  de- 
cipcre,vtlaboxesciusinancsfaciat. 

Vbi  cft  aduertendum  diligentcr,quod  (iimmoftudiolaboratini- 

Pztnon  temat niicus,vt  fidcm  iiitegram .a cordc auferat,  maxime quoad rudes  & fim- 

fimpliccs  ma-  pljccs  homines  attinct,quiatunc  fcit,  quodtotum  fundamentum  bo- 

^inicin  de.     n^ yita' collabatur.  Facit  autern  hocfub  ipecie  boni,quia  aliasnon 

craderentilh.  hinceft,quod  feminatdiuerlas  ha:reies,immittitquan- 

dbqueabominandas  blafphemiascontraDEVM  &fanftos(uos,quafi 

m)nfintiufti,autpij,fiuemifericordes,autquod  poflet  melius  mun- 

dus regi,& fimiha.  Etfiinhis nonprofeceritjtuncfuadet  fortilcgia,& 

auga- 


R  V  S-T  I  C  O  R  V  M.  55*7 

aueuria,&:incAntitiorieSj&  alia  qus  Tunt  contra  rcdam  fidcm.  Pcr 
quz,prohdolor,poEnc  totum  genus  rufticanum,ac  alios  quofdam 
laicos  non modice  vlque hodie  irrcriuit ,  & poft  fe  trahit.  Vnde  & ob 
hoc  aiiqua  monitafunt  hic  poncnda  tanquam  maxime  ncceiTaria pro 
illorum  extirpatione. 

Sc I E N  D  V M  ergo  primo,quod primum  mandatum  De  i  eft. No» hn-  Dcut.5.7- ' 
fo^  Deos  dtenos  ccrmi  me.nonfacies  ttbi  fcultuile.  non  adcrabii  eos,  necjue  coles. 
Vbi  dicunt  fandi  Dodores,quod  Dominus  Devs  omnia  exrnihilo 
creauit,&:  in  cfleproduxit,&:  in  cfTc  conferuat,&;  ideo  iuftum  eft,&:  ra- 
tionabile,  quod  creatura  hoc  recognofcat,  &  fuo  crcatori  obediat, 
infumq;  dihgat,^  fecundum  volunratem ipfius  viuat.  Szd hoc diabo-  ^'", '^*"'°" 
lus  tacere  contempIit,&:  ob  lioc  ad  mnnitam  miienam  &  Jeternam  grefrionem 
damnationemcorruit,  &totusperuerfusfactuseft.  Q^uareetiamho-  piseceptotum 
miniinuidit,quodadtantamgloriamperueniret,vtparangeliseffice-    *'' 
retur,aquaipfe  tam  turpitercorruerat.  Etquiaperintelicem  expe- 
rientiamipfenouit,quod  quam  cito  creatura  inobediensDEofadta 
fuerit,ftatimexofamipfam  habet,&afeproiicit,ideo  fuafithomini, 
quodnoncuraretdemandatiseius,vrhacoccafione  odium  Dei  fibi 
prouocaret.  Quod  &rprohdolor,fa6tumfiiit.Namftatim,vt  Adam  &:  Gencfi.ij; 
£uapreceptumtregerunt,diuinamindignationemincurrerunt,&:de 
paradifbin  hanc  mortaUtatem  proiefti  fuerunr. 

DEMVMadtantam  vxfaniam pocne totii  humanumgcnusperue-,""",''"^*'' 
nitjVt poftpofito  vno  vero  De o  nefandosDaemones pro  Diis  coleret,  pro  diis. 
&  ab  ipfis  falutem ,  auxilium  atque  confilium  fperaret :  ftctitq;  in  hac 
miferabili  c^citate  mundus  vltra  duomilliaannorum  ,  ita  quod  vix 
pauciftimifaluarentunSedpius  Dominus  mifertus  fupertantis malis 
rurfumhominihus  perMoyfen  pr2ceptadedit,quoruilIud  primum 
fuit,quod iam dictum eft , vt  videhcet  homines  fe auerterent  a dxmo- 
nibus ,  &  ad  fuurn  creatorem redirent.    Sed hoc parum  iuuit.  tandem 
mifitjv-nigcmtum  fuumin  carnem,&:  iUe  Apoftolos  inorbemterra- 
rum,  vt  a^jtumveri  Dei  inftituercnt ,  &  idololatriam  deftriiereht,  ■ 
quod  vixtandc.m.cum  maxima  diiBcuItate  fadtum  fuit.  Verurn  quani 
tumcunquepofteafandi  Patreslaborauerinc,non  potiierunt  tamen  ^ 
omnesreliquiasabominandxfuperftitionis  a  populo  Chriftiano  ex-- 
ftirparcvfquerin.prsfens  tcrnpius. 

Ecce iam  habcmus folidum fundamentnmo  per^quo.d facilitpr dtiu  ■ 
cipotefltotum  facrilega:  fupcrftitiohis  figmcnruiii.'  Sed  vtinammi 
fericrederenr,&:aduerceient,netaminfehcitcrpeiirent.Fundamen-^"°"'^^™*"'''™ 
^umigitur,hoceft::quodhomodebeatcreatori  fuo  obcdirc&ipfum  :°nt'"io°n«"po- 
<Jiligei'e,,&oxnnebonumabeofperare,eum9  colere.  Item,quodnGn  nendum. 
tfuniik  Ffff    5  debet 


59-8  D  E     R  E  G-IM  I  N  E 

de.hctahiiccte,Cmc  penierterc  ordinationem  diuinderapicntixinre- 

bus  ab  eo  creatisjied  vnaquaa ue  re  vti,  ficut  ipfe  inftituit.  Item ,  quod 

nondebethaberealiquodpaclumexpre!rum,vel  occultum  cumda:- 

monibus,ncqueab  eoauxiIiura,vel  condlium  qusrrerc.Icem^quodde- 

,bctfirmitercreJerc,qusrandamatei£ccleriacredit,&:refpuere,qu2E 

prohibet,  &  humiliter  obedire  m  omnibus  rcgulisfacra:fidei,&:dc- 

tcrminationieius. 

Sapetftitionum      y^^^  ^^  parcicularcs  .cafus  rupenlirioaum  cfTet  dcfcendendum,  vt 

fmiplices  &  bonx  volunratis  homines,mon£remus,fed  rot  funt,vfne- 

fciam,aquoinGipcredcbeam.   PrsmittoprimUm^quoddiucifxfunt 

impofturas  vel  caufar,qua; huiufmodi  trufas  pcpercrunt.  nam  aliquandorcx  fola leui- 

fupftftiiiones.  -tatccredcndi^procedunt.vtm vctuiis,puellis,&pucris,&:rudibus  ho- 

..minibus.  aliquando ex ioco  &: confido,  ne ad fallendum  &:  irridedum 

alioSjVt  in  fcholaribus,aut  aliis  parafitis.  aliquando  ex  vano  timorc, vc 

inhis,quinim!umtimentfibi,autfuis,nedamnaincurrant.aliquando 

ex  cupiditate  Sz  pigritia ,  vt  in  illis,qui  furantur  alicna ,  ne  ipfi  laborarc 

coganturproviduquotidiano.  aliquando  ex  fuperbia,vtinillis,  qui 

alios  in  poteftate>autdiuiti-is,feulcieTitia  prarcedere  concupifcunt. 

Aliquando  cx  inuidentia,vt in  illis,qui  non  tauc-nt aliis  proipera.  Ali- 

quando  ex  impatientia ,  vt  in  illis,  quipauperratem,aut  infirmitaterfl, 

-veliniuriam  fuiHnerenonpofllint,a«t  nolunt.  aliquando  ex  ardore 

■iuxuriae ,  fiue  carnalis  amoris,  vr  in  philocaptis.   Omnibus  iftis  incita- 

mentis agitatur  cor humanum,  & variis mediis qua:rit  adipifci, quod 

nialc  geilit. 

Po s  s  VN T  autem om.niaiftaper auxilium  dsmonum, quiharc fua- 
dent,etiam adeffedum perducioccultis modis, li Dev s  permitterct. 
Hocquoq;  ex  pluribus  locis  facrx  Scriptura:  poffct  oftendi,fed  fo- 
loW.r.  lus  loB  fufficit,cuiuscorpus,&fubftantiam,acprolesda;monabfttt- 

Vereniagice  j,(._  Non ergo mirumjfi  & aliis  fimiic coiitingat.  Ethicfoluiturerror 
quorundam  (implicium,  qui  noluntcrcdere,quod  poflit  aliqnidfu- 
perftitiofe  fieri  ,  fcd  putant  totum  jnendacium  cire  quicquid  dc  il- 
lisdicitur.  Etquanquamitludvideaturdepietaieprocederctamen 
nonvalet,  quiaeftmagis  exduritia,quamfidc.  Sedfunt  informandi, 
videlicet,  quod  non  debent  credcre ,  id  quod  fit ,  licitum  efTc  talitcr  o- 
perari.  Qux.enim  aperteadoculum  fiunt,non  debemus  inficiari,fcd 
caute  aduertcrc,quomodofiant,&:quarefiant. 

ETiterum  foluitur  ex  ifto,quare  communis  populus  aliquando  du- 
rior  ficquando per  idiotas  informantur minus  plene,  videlicet,quan- 
do  dicitur  ei,quodn6  debet  fidcm  adhiberc  huiufmodi  trufis ,  quia  ell 
irapoffibile,  quod  fiant.nam  ftatim  populus  refpondet.  nos  apertc  vi- 

demus. 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  U:  S99 

dcmm,quod  hoc  &  illud  fic  &  fic  iir.  non  dehemus  hoc  crederc.  Ecce 
duo diiedte oppofita. Primo omninonihil vult credere.  Secundo vulc 
nimis  Ubencer  clrederc.  Sed  medium  eft  tenendum^fcilicetjquodpof- 
fibileeftoperationesfiipcrftidorasfieri,occultav€laperta.da*monuin 
cooperationc.  Sed  eft grande peccatum ,  &:  direde  conrra  mandata  '^^^f  CHae^ 
Deu&r  quod  non  eu  pollibileiplas  hen  per  illas  obleruantias,  quas  ipli  fieii  pei  maBii 
malefici.folentapplicare.   Exempligratia,credendum  eil,quodper- 
mittenteDeomaleficus  poteft  per  auxilium  damonis  occidercvac- 
cam  vicini  fui,  fcd  non  eft  crededum,quod  illaincantatio,  fiuema- 
ledidio,quamipfeprofert,vaccam  occidat,  fedd^moiiaperteveloc- 
culte  hoc  facit,vt  ad  pcccacum  maliti^j&infidelitatrs  homines  ttahat. 
Nec  eft  curandum  ,an  apertc  coram  populo  hoc  fiat ,  an  inuifibilitcr, 
rum vtrobiqvfides  periclitatur fimplicium.  Si  enim malefico faciente ,  *itu°per 
apcrte  coniurationes  d^mon  vifibiliter  appareat,St:  ei  obediacputant  coniuutione». 
debilcs  in  fide,quod  illaars  necromanria;  elficax  fit,  &r  fuper  darmones 
potcftatemhabeat,  iednoneftita,quinimodxmoncsfinguntfecom. 
pelli,vtanimasdccipiant,neC'quicquamcurancde  tali  coniuratione, 
eo  quod  non  fiat,per  aliquam  poreftate  fuperiorem,  fed  tantummodo 
per  iniquam  eorum  perfuafioncra,&:  humanam  curiofirate,ftulciciam 
auc  maliciam.  Si  vero  cfteilus  fuperftiuofi  occukefianc,tiicique,  imo 
amplius  fides  populi  periclitatur.quia  putantillud  eilc  diuinum,q,  eft 
diabolicum:&.iuxta fcntentiam  B^A v  g  v  s  x .peiorefl dracoJtbiUns, cjmm  ^ug  '"P'*'-^*- 
/iftf  .»'»^,w.hoc  eft,pluydebethomoChriftianus  timereoccultas  inildias 
diaboli ,  qua  apercas,  quia  has  poceft  cauerc,  illas  auceai  vix  aducrccre. 

Dj  c  a  .m  V  s  ergp  fecundiim  fcripturam  &;  facros  canones ,  quod  '^'^f^ll^^^ 
omnis^olfcruaciojcuius  effcctus  expcctacttr  alicer,quam  perracioncm  obrcruantiam 
naturalem  ,  ant  perd  uiiiLim  miiaculum,dcbecrac:onabiIicer  repro- 
bari,&:  depafto  da.-momim  cxpreflo  veI(.>ccuko  vcJiemeiicer  haberi 
liifped-a.quancamcunque  etiam  fancla  &:  laiubrisvideacur.  Dicamus 
eciamiccure ,  quod  nulia  veiba  hodic  in  Ecclefia  De i  iiinc dminic-us 
infticura  ad  decciminacos  efiedus  produccndos  ,n;ii  cantum  iacra- 
iTiemaluvfecundum ririim  iuHm,fciiiCcC a dcbicoaiinifti o  lliper  dcbi- ^""^^^^ 
tammaceriam  cum  incentione  facicndi,  quod  Ecclefia  iacic,  &:  non  tum  vjlcntad 
alicer.  Dicamus  quoquc n.iUas  ceremonias., auc charadercs,  ieu  iigna  ""^'  ^Sta^xm 
laicis  diumicus  cradica  eJTc,  auc ab  Ecclefiainftiruca  pro  aliquibus  de-  ^'°' ""° 
terminatis  etfcdibus  produccndis. 

V  T  aucem  fimpliccs  mccliigaC;  quid fic ex-aliqua  caufa  naturalufcu 
-miraculpfa  deccrminarii  eiTceliimproducere ,  hoc  ficeft  accipiedum, 
quod aliquovcrbo,dido,  velfigno , auc  chaiaclcre  procrado aliqirid 
aecje^ario  fequeretur ,  quod  ille  intendic,  qui  hoc  dicit,  vel  facir^iicuc 

inna- 


.  vaiiam. 


«r©o  D  E     K  E  G  I  M  I  N  E 

in  naturalibus  videmus ,  quod  quicunq;  aquam  efFundit  fuper  ignem 

Ci»jsfigni,5c  fequaturneccfliriojquod  ignemextinguat.   Exquofequitur  ,  quod 

^axaon^&d:-  arpcrfio aquiB  b£nedids,&: conlignatio crucis , & (imilia,nGn habent 

tciminattts       dcterminatos  cftedus  ex  neceffitate  rcpellendi  omnepericulumfpi- 

cffsftus.  rituale&corporale,  fedhabent  congruentiamadhoc.  Ita  dealiiscse- 

remoniis  vniucriis.   Si  enim  per  iignationem  crucis ,  aut  orationem 

Dominicam  ,  aut  aliam  quamlibct  facram  operationem  in  Ecclciia 

Confuetamftatim  omnc  malum  propelleretur  nccefTario,  tunciides 

&fpcs,qaoadmulta,euacuarenturmeque  ftantibus  rebus,vtnunc, 

Cetcmoniae     crcator  habsrctplenum  dominium  lupercreaturamafefadiara.   Pa- 

quofenfuiunt  ^etapcrte.  Quiafihaberethomo  talia  adminicula.tunc  nonefTetin 

^"  "■  poteftate  De  i,aut  alicuius  alterius  creaturaE,quod  homo  pofret  tcnta- 

ri ,  puniri,feu  mori ,  &c.  ftatmi  enim  fignaret  fe,  aut  orationem  fundc- 

ret ,  cum  ei  aliquid  contrarium  accideret,  &  contmuo  libcrarccur  nc- 

ccffariojctiius  contrariumquotidiC  videmus. 

Suntergo  omncs  orationes  ,  &:  ceremonia:  Ecclcfiaftica:  fanfta;  & 
bon2,&:  pro  bonis  adipifcendis ,  &  malis  propulfandis  frequcntandjr, 
fed  efteiftus  dcterminatos  non  habent,ficut  facramenta;quamuis  non 
minusdebemuscGnfiderc  in  fpe  &piafidedeeorumefted:ufalubri,fi 
& inquantumDE  o  placcac,&  nobis  vtilcs  fintad  falutcm.Ecce  nora- 
bilcm  cautelam,cx  qua  rcprobatur  quorundam  imperitorum  prcsby- 
tcrorum,  feuaIiorumquorumcunqueftultadogmatizatio,voIentium 
fidelcs  inducere,vt  h^ec  aut  illa  credant ,  &  tunc  necefTario  ipfis  ad  vo- 
tum  ita  fucccdet,  ficut  credunt,aliter  non.  Nimis  enim  extcndunt  il- 

Matf.  «>'■!• 

/i<  __ 

adomnia,qua:homocupit,fcdadiIla,qua:fpe<5lantadfalutemanimde. 
Alitcr  enim  eft  dicerc  iniuriam  ipfi  SaIuatori,quafi  occafioncm  dedi  f- 
fctpcrhuiufmodivcrbaalicuicontrafalutcmanimsfuiE.Timcndum 
fiquidemeft,quodperhxcverbamaIe  intellefta  plures  fint  fnpcrfti- 
tioncs  introduda;,  &:  quaii  diuina;  o<:authentic£  effent. 

Debet  crgo  fic  populus  iniormari,quod  firmircr  in  DEVMcrc- 
dant,&inomnibuspericuUs  &nccciritatibus  confidetcr  fubalispro- 
tedionis  fux  confugiant  cum  tali  promptitudine  animi  ac  liducia, 
lob.  I .  quod omnia pacientcr  & gratater  eum  B.  lo b  de manu  Domini vehnt 

recipcrCjfeu  pro(pera,feu  aducrla,ncquc  aliter  de  ipfo  optimo  crcato- 
re  fentircquam  dc  piirtimo  pacrc ,  qui  aliquando  confolatur  filios,ali- 
quando  caftigat,prout  fibi  placct,&  ipfis  filiis  prodefle  nouit.  Qui ilc 
credit,&: fic  cum  De  o  ambulat ,  illi  omnia funt  poftibiIia,no quidem, 
vtipfemirabiliafaGiat,  fedvteai  Deo  impetretmerito  fideifux. 

SVNT 


'  '       \\x<id\ik\im  i^\u2.tons.  Omnii-p^^Jiibiliafunt  credcnti.  Et.  FuttibtfecKndum 

.».1  •     yf^^^;^^;^^(-umfimilibus.Taiiaenimnonfimtrefercndauidiftercnrer 


R  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  tfoi 

SvNT  prxcerca  quidam homines  modica;  intellieentix  vltraalios,  ^^"/  fcik-iCo- 

101-  >T  r  ■  •1/-  „  la  .fupciftitiofe 

xnii audacter  dicunt.   i>i os pro  certo  f c;mus ,  quicquid  nt per  Paterno-  ai.quandj 
/?fr,c:^'>^«f  ■^^«''w,&Euangeiia,  &:Credo,  &:Pralmos,  Scaiiafandaver-  ▼rutp^n. 
ba,hoceftIicitum.  Etquiaduriiunt,a  diabolo  poflldentur  ad  ipfms 
voluntatcm.  Quod autem  hoc  friuolum  fit ,  per  eorum  refponfionem 
ftatimpatebitJiiabeisqu2Eratur,anpoilit  abufus  fieri  facrommver- 
borum.  Puto  cnim,  quod  refpondebunt,quod  iic,f i  aliquo  modo  me- 
mores fmt,quod diabolus Christvm  tentauit per facra verba.  Simi-  Matth  4, (. 
hterquodharreticifineintermiilionefacraScripturaabutantur.  Etin 
Pfalmis  dicitur.  PeccAtori  autem  dixit  D  EFS  ,  cjuare  tu  enarroi  iufiitias  P&U?. /«. 
9neas,&c.  Dicantmodo,iiaudeant,qu!cquidfitperficra  vetba,lici- 
tum  elfe.Certe  non  audebuntjli  aliquem  lenfum  habent . 

Sed  tamenveraciter  loquendo,nihil  horum  per  facra  verba  fit, 
quaEipfiputanttaliterfierijficutiamdidumeit.Nequeadhocfuntin- 
ftitutadiuinitus:  6^:  idcoimpollibile  cft,quodprxterDEXordinatio- 
nem  tales  effedlus  habeant,  fed  vt  diabolus  fimplices  decipiat  facra 
verbafuistrufisapplicat.  Fuitantepaucos  annos  famofaquxdamve-  E^«'"p'»<n- 
tulatotalicer  auguriis  occupata,qux  hoc  modocuiufdam  principis 
pcdem  recenter  gladio  pertoratum  fanauit.  Nam  ftatmi,  vt vulnus  vi- 
dit,inclinauit  fe,&:hxc verbaproculit.  Innomine Patrtf,c^ Ftltf-,  drSfiiri- 
tiisSancittAmen.  ftetitq;  ianguis,  &  illico  vulnus  curatura  fuit.  Atillc 
Ixtus  exclamans  dixit.  Si  ahudnihilvelletdiccre,  femperdeberetme 
curare.  Pofteaidem  cafus  Coloniic examinatus  fuit,  &:  fuperftitiofus 
iudicacus,eoquodnullaibi  fignaalicuius  miraculifuerunt,nifi  tan- 
tummodo  abulus  S.  Verborum. 

PARimodotaciuntnonnulUauguritrices,  &:etiamquidamvirief- 
fcminatipronunciantes  iacraverbafuperfebricitates,auralirerinfir- 
mos.  Similiter  &  fupcr  beftias  pro  ipforum  conualefcentia.  Item  con- 
travermes,  quifrugesinagrisautholcrainhortis  ,authuclus  in  arbo- 
ribus  corrodunt.  Item  contra  lupos  bcnedicunt  vaccas ,  £:  oues,&:  e  y«ui3'um 
quos,&  aunos,vniueria  pecora  campi,quali  lecurius  ut  ea  d^monibus  fojcrttitior*. 
tradcre,quam  paftonbus  commendare,aut  melius  animam  danmare, 
quambeftiamamittere.  Ete{l:infinita  ftultitia  animarum  errar.tium 
inhis&a!iis,quxnumerareauttiedi0fumcft,autvixpolfibi'e.  Verum 
latet  hic  laqueus  inmici  valde  occult',  videhcet  quod  ifta  id^o  fint  to- 
lerabilia,qu:aad  vtilem  finem  tendunt:Sed,  tefte  Samuele,magis  vult 
Tieui ,  njt  oheduitur  vocifuA ,  eiuam  ohlationes  arictum ,  &  hircorumpnguium:  i.Rrg.  ij.it. 
hoc  eft,dicere,  quod  Deus  voluntarie  permittir  aut  prxcipit  quando- 
quc  aliqua,qu2  fecundum  communem  vfum  funt  damnofa ,  vt  appa- 
reatobedientia,fiueinobedientiahominum.  Etquiaomnia largitur, 


£02.  D  E     P.  E  G  I  M  r  N  E 

Srpotcnseri  murtomaiora  rctnbuere,id::o  iuftum  eft,  vc  homo  per 
©ir.nia  fe  illi  fubiiciaVjtam  qucad  ccrpus,quam  quoad  animam,  quam 
ctiam  ad  exrcriorcmfiibrcantiam. 
Au^  Cctm.4-6.         j-j^  j^,  c  cft,  quod  Av  G  V  s  T I N  V  s  dicic  ncnnulios  cfTc  martvrcs  in 

dclancus.&l.  ■•    i    n-     r   ■  i  «  ^-^ 

dc honcftate    piopuis  lectis  luis ,  qui potms  volunt  xgrotare &  mori , quam  Deum 
aiulisr.  eflendercadmitcedo  fortilegosprocura/ua.  lra&dealiis(;militcreft 

dicendum  fuomodo,  quipotius  parati  funtdamna  &  pcnuriam  pcr- 
peti,quamcontramandataDEi  faccre.  Proinderunt&alisEplurcsfu- 
perftitioncs  malign(^,quarum  cfledius  rendunt  admalum  finem  etiam 
iubcapitalibuspeenisinlegeprohibitum,fcilicetadturca,  homicidia, 
deftrudioncm fegetisjvincarumj&huiufmodi.  Scdiftacommuniter 
non  dui  manent  linc  iufta  vindid:a. 
iBamcnisfraus        Vbi  tamen  cftdiligenrrftimeaduertendum,  quodantiquus  hoftis. 

tum  pcr  incjn-    i-  j-  ^i-  ,  ,  ^-  -ii 

wtionesnocct.  aliquaudo m vno tali  operc duas  animas lucratur, vnam, videl)cct,per 
hoc  quodciiuadet  altcrinocumentum  inferre:aliamperhoc,quod 
fuadctei  ftiperftitiofum  remedium  apponere.  Sicaliquando  contiii- 
git  rufticisjvtquandopereipiunt  {ibi  lac  auferripcr  maleficia,quod 
funcponuntadlocaqu2:dam  particulas quafdam  hcrbarum,velaIio 
modoconantur  impcdire  prardidlum  eftedum  pcrverbaignota.auc 

y'5"'"'5"^"'maledidiones,&:c.   Sedvnum  eft  itafuperftitiofum,{icutreliquuni. 

ijuni.  Jji  autem  vellent  emcacicer  a  tahbus  tiuhs  liberari ,  dcbercnt  huma- 

no  &  Ecclefiaftico  morcprocedere ,  primo  videlicet  diligcnter  inqui- 
rendoavicinis,anefl'etaliisfufpedus  detalinequitia,  &c.  Deindcft 
magnitudo  periculi  id  expofcit,dcbcnt  facere,  ficut  confuetum  eft  in 
EcclcfiaDEi,  quxcrdinatG6ti'ataIia'maleficiapreces,ieiunia,Mifl!a5,- 
implorationcsSan£torum,eIeemofynas,acalia  pia  operadiuinxirac 

Maleficiama-   pjacatiua.   Q uiautemiTialecredulus  pcr malcficium vult  liberarefci 

tcficio  nondc-   r  "      ^< —     ^  .r  ,  ■        , 

kciu  toili.  non  eft  dignus,vta  Domino  D  e  o ,  &  fanais  angehs  adiuuetur:  &  idco 
non  eft mirum ,  quod  a  fpiri tibus  nequam grauitcr  afftigatur.  Et h^c 
funtfimplicibus  valde  pcnfanda. 

©bfcruantia  j^y  r  j  V  s  eft  adhuc alia  fuperftitio  de  obferuantia dierum ,  videli- 
cec,  quod  fintaliquidies  inraufti ,  nequc  tunc  aliquod  opus  inchoari 
dcbeat,aurveftisnouaindui  autiterarripi,&:c.  quseomniafunttriuo- 
la,  &  a  vanis  aftrologis ,  &  paganis  contra  Dei  ordinationemintrodu- 
fta.  AduertantfideIcsdiligenter,quod  omncs  diesDeuscreauit,  & 
funt  valde  boni,  &  quod  omnium  operum  bonorumDeiis  eftdire- 
£tor ,  &  fanfti  angeU  cooperatores :  ergo  vtjque  non  eft  timoratis  ho- 
minibusdehacftultitiamctuendum  Similiter  dc  aliisfinenuniero, 
( vt  de  oceurfu  leporum,  vel  cattorum,volatu  auiu  m  autgavritu.de  ca- 
iiiali aliquo eueutw  vel opercputa, li calceumfiniftrum  aatchirothe- 

caj«u 


( 


vaaa  dictum. 


X  V  S  T  I  C  O  R  V  M.  ^05 

eamprimuminduatjvelverbum  aliqnod  audiat,quodfortunambo- 
namvcl  omen  fignificet,cum  iimilibus  peftiferis  imaginationibus,) 
eftfirmiter  tcnendum  fecundum  reftamrationem  &Catholicamfi- 
dem ,  quod  in  verirate  nihil  habent  penitus  efficacia; ,  fed  funt  delira- 
menta  infelicium  hominum,qui  Cxpc  Deo  permittente  propter  fuam 
malamcredulitatemerenturaffligb&terreriaquolibet  folio  volante. 

O  fi  homo  memor  effet  fujEdigniftims  conditionis  ,  S^  cogitaret  ^^'jll'^*'^"*^ 
feadimaginem  Deitadlum, &quotidiefand;iftimis  angelis vallatum,  ob(jtu«tion.s. 
tuncerubefceret  potius,quam  metueret  ab  huiufmodi  ftultitiis  va- 
niflimis.  Eftetiamhic  fubiungendum  ,quodbonishominibus  &for- 
tibus,  &:  do£tis  in  fide  contingunt  aliquando  huiufmodi  infortunia 
cumpraEftigiis  prxfatis  diuina  ordinatione,  vt  eorum  fides  nota  fiat 
aliis,&:fitcxempIumtoriEccIefix.  Etcumtotus  popuIusvidet,quod 
non  curant  talia  figmenta ,  neque  obferuant  fe  abeis ,  tunc  sedificatur 
ad  fidem.  Scio  quedam presbyrerum  timorata;  &  bonar vitx,  qui  cum 
audiffet,  quod  fignum  infiuftum  eflet,  fi  calceum  finiftrum  manepri- 
mumindueretj&dehccci  tentatiomolefta  efl'et,vtvideIicethocca- 
ueret,ipfe econtra direde femper  finiftrum  calceum primo induit,  8£^ 
flc  nhantafia  ceffauit.Et  hoc  eft  bonum  remedium  in  fimilibus. 

De  illaetiamfuperftitione,  qux  communirerfitaquibufdammu- 
lierculis infatuatis,&  duris  in conceptibus  fuis ,  videlicet, in-abftinen- 
do,iquibufdamlaboribus&  c;bis  contra  communemChriftianipo'- 
puliconfuetudinemrputajqux-iionvoluntnereferiisquintispoftve- 
lperas,eoquodtunc  Saluator  inchoauit  pafTionem  fuam,&  ad  cru- 
cemiuit,aut  in  die  Pafchxnoluntcarnibus  vefci,  quafihocDEofit 
gratius,eoquodtunccommuniter  populusfertur  ad  efum  carnium: 
aut  ccrcis  diebus.ceflare  volun t ab openbus ,  qui  non  funt  tcftiui,  &  Ci- 
milibus aliis  finguIaritatibHs.ab  omnibus  talibus  fupeiflu's phantafiis 
debent  venerabiles  matron^  abftinere,&  humiliter  fepofita  omni  fin- 
gularitate  coformare  feritui  communi  f;in(ftx  marris  Ecclefix ,  &  lau- 
dabili  confuetudini  illorum,quibv.s  conuiuunt.Si  autem  aliqux  ex in-  ijo"." jj°;^  j'_ 
dofta  &  fimplici  deuotione  aliquid  de  huiufmodi  vouerunt,debcnt  ftitionbiM. 
hochumilirerconfiterij&abfolutionempcterecum  promptitudine 
tali,  quodvelinthbenterobedire  fuis  fuperioribusprocommutatio- 
ne in melius.  dicit  enim facra Scriptura, quod^i/^/tff/D  E  0  mjidelii &  £«'■$•?• 
JlultAfromiJJio. 

Ad  iftud  potcft  referri,quod  incautum  eft,quod  quaedam  mulieres 
inducuntviros fuos, vtvoueantabftinentiamcoitus  certis diebus,vt^°""*'^'^'"' 
talipadomitiushabeantinpuerperio.   Scio^quodloquor,  qualiape- 
xiculaindeprouenerint.  Meliuseftergo,vtdimittantfacramentum 


^o4  DEREGIMINE 

I .  Cor.7.  in  fua  libertate,neque  inuicem  fe  defraudenc ,  nifi  forte  ad  tempus  cx 
confenfujVt  vacenc  oracioni ,  abfque  omni  voco  pra:uio,  maxime  per- 
pecuo.  Sinc  promde  bonx  teminx  memores  quocidian^E  mileriar, 
quamabEuaiufceperuncproeoquodvoluicnimis  fapiensefle;&:di- 
ligencer  caueanc,ne  velinc  imicari  iingularicacem  capicis  fui.  Non  po- 
nanc  os  in  ccelum ,  quaii  fufficiences  finc  fibiipfis  leges  dare,  fed  magis 
i.Tim.i.ii.     infuhie^tone  drfilenth Sfcant (ccundMva. h^o^oh  monica,&cuncbene 

fecursE  erunc. 

iicnl  fuTcf- °'      ^^  vlceriori  progreflfu  huius  maceria:  breuitacis  gracia  fuperfedeo, 

ftitioiics.         iimulfperans,  quodhschominibusbonx  voluncacis  fufficanc,fihsEC 

duo,qu£Efupradida  funcdiligencer  aduertant,videhcecquodquic- 

quidmmundoficper  rationemnacuralem,  aucperdiuinummiracu- 

lumjnoneftfuperfticiofum:  quicquidaliccrfic,  quancumcunquefan- 

Cameia  conira  £tum  appareac ,  fuifpedum  debec  iudicari.  Eft  eciam  bona  caucela,  fi 

°  '  quando  huiufmodi  augures  fe  oflerunc  ad  docendum ,  vel  faciendum 

muabilia,  quod  ftacim  quxracur  ab  eis ,  an  finc  paraci  venire  in  pubU- 

cumj&coramdodlis  vn-is  fuam fcientiam ,  vel  artem  proponcre,  vt 

examinencur,  ne  force  ipfi  crrenc,  &  per  confequens  alios  errare  fa- 

cianc.Ica ficin aliis arcibus  eciam mechanicis.  Quod fi  noluerinc,cunc. 

oan.j.io.      refponderi  dcbeceisilludSaluacoris.    OmnMqui  maJc agit ,odit lucem,ne 

manifeftenturoferaeius.  Si  autem paraci finc  fe  ofterre  ad examen  exper- 

torum,ftacim  diiudicabuncur. 

Ad m o  n e n d I  func  ergo  quique  fideles laici ,  vc in re£ta fide  ambu- 

lenc&invia  mandatoramDEi  feexerceanc,ab  omniquoqucfpccie 

impia:  fuperflitionis  fe abftineant,  femper  etiam ,  quod  incertumeft, 

ac  dubiofum  declinent,quodautem  fecurumeft  teneant,quatenus 

tandem  poft  hanc  a:rumnofam  vitam  in  gioriam  xternam  intrarc  me- 

reantur  pcr  graciamDomimnoftrilEsv  CHRisTi,quieftvia. 

Yericacis,  &  vica  rcgnancis  cum  Pacrc  &  Spiricu 

Sandlo  per  feculafeculorumj 

A  M  E  N... 


Cap. 


Hi 


R  V  S  T  1  C   O  R  V   M.  ^ay 

C    A    P     V     T        XVI. 

Sextodecimo  debet  quilihet  fideUs  ir  timoratus  Chriftianm  cmufcun^ 

que frofefjioms [Her.it^-velofcvj,  crehro  demortecogitare,  t^ bremtate 

bmus  yit£  ,  ^  bonis  ac (imflicihus  yerbis  inuocare  T)emmHm 

'Dev  M,  quatenus pof/ pnt/entis  yita:  labores 

adxternam  reqmem  ipfum  ■ 

perducat,  . 

'  JEc  eft  dodrina  fapientis  Ecclefiafta;  ii.  Si  a.nnis  multls  vixerit  Ek\  n.f^- 
-hdmOiC^in  hls  omnihus  Utatusfuerit ,  memi/iijje  debet  tenehrofitemporis, 
(^ dierum  mukorumyquicHmvenennt,  •vanitatis arguentur prtetenta..  Quam 
autcmvtilisfit  ifta  prsecogitatio, oftenditur Ecclefiaftici  7.  vbificdi- "'  ■^■■*°" 
citur.  memorarenomJftma,tua,^in£ternumnonpeccabis.  Triaenimfiint, 
qu^  principaliter  hominem  aDE o  feparant,  fcilicet fuperbia, auari-  jjo°antiaotuni 
tia, &:  luxuria.  Sed  fi  homo  cordiaUter  attendat mortem  mox futuram,  contta  vitia. 
tuncfacihterfeabhiscontinere  poteft.  NamdefuperbiaficdicitSe-  ^=°''''^-  ''" 
ntcz.^ttidcUentituoirafieris ? Sufiinepaululumjecccuentt morSjquifvdspares  au^ lib. ^de 
efiiciet.  Deluxuria  AvG  VST1.NVS.  Nihtlficreuocatapeccato,quamfiequens  Ccncfcont. 
mortis medttatio.Ez  Ambrosivs. Nudiomnes naficimur,nudt morimur,niil-  Aj^br.l  e. hc- , 
la  efi  difitn£iio  inter  cadauera  mortua,  ntfifortcquiagrauiusficetent  dtuitum  cor-  xamc.  s. 
pora luxurti dtllenta.  De auaritia Hie r o n  y m  v  s .  Facilecontemnit omnia, "'"°'!  '^' 

'       rr  ■  rr  -^adPaulin. 

qutjejemper  cogttat  ejje  monturum. 

Propter  hastam  magnasvtilitates  mos  inoleuit  apud  fummos^ 
Pr2latos,vt  dum  fupra  alios  promoti  fuerint,ftatim  per  aliquodfi- 
gnum  memoriajnortis  ipfis  imprimitur.  Nam  coram  Domino  Papa 
incenditurftapalinicum  his  wcthis  ,fic tranfitglortamundi.  Coramlm- 
perator.bus  &Reg!busalTerunturdiuerfamarmoravarijcoloriscum 
hacinterrogatione.  Dequahmarmorevistibimnnumentumfieri.F.t 
inapprobatis  regionibus  diuericE  funt  inftitueiones  ad  idem  feruien- 
tes.Hinc d\citmEcc\^ii2.^x 'j.Meliitsesttreaddomum luctus , quamaddo-  Eccl.7  5-- 
mum  contiitiij.  In  illa  enttnjinis  cunciorumadmonetur  hominum,  'ut  viuens  ca- 
gitet,qutdftittirumfit. 

Qv^ret  hicforteahquis,quare  horamortis  fit  incerta.  Refpon- 

J  J  /^       n  ,1  L  ^  MorscuriB- 

detur,  quod  propter  tres  caulas.  Pnmaelt,propternatuTamhuma-  „£„. 
namin  vigore  fuo  confcruandam,  quia  fi  pro  eerto  fciret  homoalir- 
quo  determinato  tempore  fe  moriturum ,  ex  hoc  natura nimis  debili- 
tarctur,&  ad  bona  opera  minus  valeret.  Sicut  patet  in  ilhs,qui  admor- 
temiudicantur.  Secundacaufaeftproptere!edl;os,quiperoperalibe- 
rs  caritacis  debent  mereri  yitam  stcrnam.  Mors  autem  neceflario 

Gggg     5  immi- 


So^  D  E     R  E  G  I  M  I  N  E 

imminenscertoaliquotempore  anxietatem  nimiam  in  mcntcfurcl- 

taret,quiedulcedinemdiu!ni  amorisimpediret,&inquibuldamna- 

tnraliter  pauidis  penitus  exringuercr.   Tertia  cauia  eft  proptet  au- 

^Srt^nr.-i.mo-  gmcntum bonorumopcrum.  SicutB.  Greg  orivs  dicit.Ad kocemm 

tal  sc  hom.ij.  conditornofierUterenes  volidt  finem  noflrum ,  diem^  nojlrx  mortis  eJJenobU 

in  uang.        incognitum,vt  dumfcmfer  tgnordtur-ip-pxi/mis  cffkcredatur :  S"  tanto  cjuif^^Jtt 

feruentior  tn  oferxtione,qumto  ck'  incerttor  ds  vscatione-,  vt  dum  tncerttfumw-, 

quando  moriAmur  ,fempernd?nortemparativeniredebea)nu6. 

Macna  igitur  diligentia  pra:pararenos  adbonammortemdebe- 

ep~«oad    niuSjquiajVtdicitB.  Avgvstin  vs  ,vnumquemq;in  quoinueneric 

Hciich.  fuusnouillimusdies  cum  hocfeculocgreditur,  talis  indienouiirimo 

idc  i.Hc  difcir-  iudicabitur.   Qjuiautem  voluentbcnemori,il:udeatbene  viuerc,^«M 

n0npott'flmiilemort,(]nthenevixit,?)Cv\\  bene  moritur,qui  male  vixit.  Ad 

bonam  autem  vitam  requiritur  coutmuum  Dei  adiutorium ,  quod  fi- 

neintermiffioneperdeuotasorationcspoftularedebemus.  AftLiefcac 

Orationcs  ia-  crgo bons voluntatis  laicus,  quanrum poteft,vt  femper orarionem in 

culatoria.        orc  habcat,  dicendo  \\xc  aut  iimilia  verba.  Mtfereremei  D  EFSfcutJcif, 

Pfal.i^.a-        (?!-ficutvis.i\.\l.Cn(lodime  DOMINE  -iVtpuptlLmoctdi.Scn  aliud,quod  de- 

uotiofuggerit.Nequeh:copuseftaiiquafubtilitate:namca;teris  pari- 

.  hus  homo  fimplex  &c  bonx  \itx  facilius  inuenit  puram  orationem, 

quamliteratus. 

Rdfticotamfa-      Scio quenJamdoftiifimumviru dixifte.  Egoacute  de  oratione&: 

cilcbcncorarc  contemplationefcribo,&fubtiliter difputo;fed,quando necclfitas ui- 

quamdofto.    ^^^^^(^q  omnium  illorumobliuifcor,&:  (impliciter  inuocoDominum 

DEVM,ficutvnusaliusrufticulus  .Eccenobile  verbu.  EcS.Thomas 

dieit,quodquietius  inCliriftianafidcambulat  iuftus  Liicus,qua(ub- 

tilisPhilofophus.Nonfeergoexcufcntboniruftici,autputent,quod 

prsedida fint eis  impolfibilia ,  fed aduertant ,  qualiter pro  folatio vano 

ingrauilfimislaboribusiugiterfolenthomines  coni:abulari,&:  etiam 

quandoq;  canrare.Si  dei-iiq;  hoc  ita  eft  quare  non  etiam  poffent  fimil  i- 

ter  orationcm  faitem  breuem,liue  mcntaliter,  fiue  vocaliter  profcrre? 

Idem  de  cantu  fpiritualiter  eompundiuo,  quod  etiam  mendici  faccre 

j?.om,8. t».       folent ,  eft fentiendum pro loco  & tempore , quia omnia. D EVMdtligcti- 

tibui  coeperAntur  in  bonum ,  ficut  contra  contemptoribus  omnia  in  ma- 

lum. 

OratioDomi-      PoRRo  ,quia  oratio  Dominica  inter  omnes  aliasprimarii  tenet, 

«pooitur.       ^  cft  laicis  magis  famifiaris  ideo  hicpro  complemento  huiusOpufcu- 

licamcumquadamfimplicicxpofitione  ponam.  Pater  Noster. 

Qui  hoc  dicit,debet  duo  aduertere,vt,fcilicet,  ftudeat  fe  exhibere  bo- 

numfihum,quiacuncbeneinueniet  clementem Patrem :  Sin autem, 

i  virganv 


R  V  S  T  I  C   O  R  V  M.  6^7 

virgam  fenclet.  Qui  dicit ,  Nnfier,  deber  omnem  homincm  fratrem  re- 
cognofcere ,  alias  dicere  deberet    Fe.termeu(\  Omnes  enim  natura  fu- 
mus  filij  vniusparentis  ^d  am  ,  fedpergratiam  fumus  filij  Dei,  &ideo 
cam  gratia, quam natura fiatres. San£iijiceti.r  tomen tuum.  Hicaufertur 
fuperbia,qux  nobis  eft  nimisintefta:  quia  quam  cito  aliquid  gratiac 
homopercipit,  ftatimvultfcmagnificare.  Sedmeminiffedebemusil- 
lud  Apoftoli.  Quid  habes,quod  nonaccepifti.^ADVENiATrf^«^;w  t-Cai.*.?- 
tuum.  Hic  admonemur  furfum  corda  haberc,&  txderehuius  vita:  ani- 
mam  noftram,  &  (itire  fontem  illum  zternx  gloriae.  Qui  hoc  defiderio 
non  ardet,doleat,p,ulfet,oret.  Fi  at  Vo  l  v  n  t  a  s  tua.  Hic  temperatur 
omHefpiritualedefidcrium  noft>fum,quia  nefcimus,neque  idquad 
peterc  debemus,neque  tempus,neque  horam ,  quando  expedit  nobis 
accipere,  quod  diu  poftulauimus.  Fiat  ergo  voluntas  tuaDomine, 
quiaoptimuses,&fapientilfimuslongevltracrcaturamtuam  SicvT 
inctels  &  tn  terra.   Hic  innuitur,  quod  fumma  perfeftio  hominis  eft,  Pcrfcaiofiim'' 
quodfitconformis  vnluntatisdiumcX.  Panem  nofiruwciuotidimumdA^^    miius, 
mhishodu'.  Hiepetituromneneceirariumhuius  vits, tam fpirituale, 
quam  corporale  ,  fed  raagis  fpintualia  ,  quia  etiam  non  pctcntibus 
Deusdattemporalia:  fcd  lpiritualianulli,nili  defidcranti,&  fi  dede-  Spmrualia. 
rit  temporulia,hoc  iratus  facit,non  placatus.  Rcgulaeftccrtiflima,  £^„,1 
quod  nunquam  aliquis  intrauitregnum  ccelorum  line  omni  merito  Nailui  aduhn». 
proprio,quiaopott^t,  vt  ad  minimum  quiuis  homo  confcntiat  mo-  j",(,"4n"'ta(i 
tionidiuinx.Dicturctiam^Hijd&e-^quiaoportctfincinrcrmiflioneora-coelain. 
rc,& nunquam dcficere. Hoc cxponens  Avgvstinvs dicic.non cef-  L"=- '*• '' 
fatorare, quinoncellat  benefacerc.  &:  totavicaiufti  oratio  cft.  Btdi-     ^ 
niittc  nohii  dehtta.  nojira.fuut  (^  nos  dimittimus  dehitmihia  nofris.  Har  c  clan- 
fulaexpofitionenon  indigct,.nififortc,quod  hicloquitur  dc  dcbito 
oftcnfx.   E T ne nosinducas tntentationem.  Hic  non petTur,  vt  Chriftia- 
nus  homo  non  fentiat  tentationem ,  fcd ,  vt  non  conf  cntiacnon  cnim 
©mnis  qui  videt  carccrcm,inducitur  in  carcercm;ficut  non  omnis  q«i 
videtpacibulum,  furpenditurinpac;bulo.fcdil!cqui  malumagit.  Et 
ficutvtilccfthomini,vthuiufmodipcenalia  fa^piusafpiciatjquatenus 
tali  occaflone  a  malo  reccdat,  fic  etiani  falubrecft  homini, vtm.alas 
tentationcs  crebro  fentiat,  nec  tamcnconicntiat ,  vthacoccafione 
tentationcsvinccrcafrucfcat.  VndedicitB.  Auguftinus.  «*»^//7»/j/>rAuguft.inpr4f 
teKtatio,quamnuliatentAUonepuirj.ri.}:x'Q.  GrcTOnus.  Eospulfarehoflisne-  '''^'  't^' 
gLtgit,quosqutetotureJef)ojj!dc)rJrntit.  bed  quia  line  diuino adiutono  vin-  c.«.&  1  ^- «:-»i- 
eerenonpoffumus,ideoiIludinpnceDominicapoftularc  lubemuE. 
Sedbherancsif/nith.  Iftud ctiam expolitione no indiget :  fed exhorrandi 
fumuspvtquicquidpofthacorationcnobiseuenericfiueprofperum, 

iiue 


.  RI. 


^o8  DEREGIMINE 

fiueaduerrumjtotumdeinanuDominigratanterrufcipiamus  Amen: 
idefr^vereiltaeftjveliraHat.  Hxcconclu(ioeftmagnxperfedionis,&: 
totius  labori  ■,  trudus^vt  vidclicet  parui  pendamus  terrena,  &  ca-Ieftia 
principaliterquxramus.  Tcnditergo  totanrarioiftaDominicaper- 
Fedtiilima  &c  dignilTmia  ad  hoc,vt  inter  mundanas  varietates  ibi  noftra 
fixafintcorda,vbi  veradmtgaudia.  Quodvobisovenerabiles  Rufti- 
{^,pariter&nobis,p.tenti  manu,concedat  omnipotens  &  miferi- 
cors  D  E  v  s ,  qui  i  n  Trinitate  pcrfeda  viuit  &c  regnat ,  per  omnia  fecula 
benedi£tus,  x\men. 
Epilogus.  De  c^tero  carifiimi  fratres  &  fororcs  in  Dominoconfortami- 

iii, &  hsEc  paucula,qux  fcripfi  vobis ,  cordis  aure  percipite ,  neque  vo- 
bis fufficiat , fi ea femel,aut  bislcgeritis,fme  audieritis,fed  velutani- 
maliamunda,quotidieruminate,qu.'EfpiritusDEiloquiturvobispcr 
huncqaalemcunq;libellumftatui  veftro  dedicatum.  Quodfialiqua 
fortaireoccurrant, quarprimointuitunon  capitis,nefitvobis  graue, 
cum&hicmos  femperapudtradatores  facrarumScripturarumfue- 
rit ,  vt  potum  cum  panibus  iitientibus  animabus  porrigere  foleant, 
hoceftjfaciliacumgrauioribus.  Maneatpietas,  &reuelabiturveritas. 
Puto tamen,{icut noui  mduftriam veftram, fi volueritis  pro medieta- 
te facere  diligentiam  talem ad  excolendam terram  cordis  veftri,  qua- 
lem  facitis  ad  purgandam  glebam  agrorum  veftrorum  ,  vt  frudum 
ferant,cito  ex  his  in  agnitionem  voluntatis  diuinx  acfpiritualisau- 
gmentum  gratia:  proficietis. 

CoNTRiBVLiBvs  quoque  veftris ,  & prajcipuc  Paftoribus  paro- 

chialiumEcclefiarum,fide(iderent,fecure  communicate,quiafunt 

principaliumDo£torumfententi2,&  qUc^  non  vbiquc  xque  prom- 

Opufculum     ptehabentur,aut  inueniuntur.  Fecienim  hunc  iplum  Lbcllumper 

tumeft^idoais  'io'^^^  ^  probata:  vitx  viros  diligenter  examinari ,  qui  idipfum  me- 

&pii$viris.      cumteftantur.  Inomnibus  igitur  glorificemus  DominumDEVM,a. 

quo  bona  cunfta  procedunt ,  qui  facramenta  benedi6i<E  voluntatis 

fuxnobis  etiamrudibus  dignatus  eftaperirc  in  his  diebus  nouiflimis: 

quod  vtiq;  multis  Regibus  &  Principibus ,  ac  fapiennbus  huius  mun- 

dinoneftdatum.  Gratias  ergocum  promptaobedientiaeidemaga- 

musde  die  in  diem ,  quatenus  feliciter  in  nobis  impleatur,  quod  B. 

Apoftolus  Pavlvs  in  epiftola  ad  Corinthios  prima  ad  confolatio- 

i.Cor.i,  i6.     nem  humilium  loquitur  perfonarum  d^ccns.Fidete  vocationem  vejlram, 

fiatres ,cjuia  non  miiltos fafientes fecundum  carnem^nsrt  mu!tospotentes,no» 

multosnobtles  ,fdqu*liultafuntmundielegit  Dens ,  vt  confuitdat/apientes:  ^ 

infirma  mundi  elegtt  Dcui,vt  confmdatfortia :  d^  tgnobtUa  mundi  dr  contem  • 

I . Cor,  1. X»,    piifiiin giggif Dcm, c^ ca qux nonfunt, vt ea, quxjuntdefirueret, vt nonglorietur 

omnU 


RVSTICORVM.  6oi) 

4m»l(  aro  in  conjpe^u  eius.  iViW  autem  non jpirittim  huim  mundi  sccepimtis,fid 
(biritum,qtti  exDEO  efty^vtfitnmui,  quxaDEO  domttafiunt  nobis. 

Stvdeamvs  eriamnos  mucuoexhorrari  per  fingulosdies,8:ad.  Angeli  nos  ad 
bonaopera incicare ,  &  a raalis  recrahere , quoniam  nihil  iic  D e  o  pla- ''"q" "^^^" 
eet,&:  gracum  cft  fandis  angelis ,  qui  nobifcum  femper  conuerlantur, 
-& cuftodiimt  nos.   HocenimofEcium  ipforumeft,vt  iugiter  nosad 
bonaprouocet,  &quostraherenequeunt,faltemamaUsprohibeant. 
Nam  multo  plurareprobi  mala  facerenc,  fi  pcr  beacos  fpiricus  non  im- 
pcdirentur.   Angelicumigiturofficium  quilibet  promodulo  (iioim- 
plerefeftinet,  quatenusincerangelos  connumerari  mereacur.  Reue- 
ra,fihomo  per  mille  annos  laborarct,  &:aliud  nihil faceret,  quam  vt  Qs^ntus  labo- 
proximum  fuum  ad  aliquod  bonum  prouocaret ,  aut  ab  aliquo  pecca-  '""* 
co  retraheret,nequaquam eflct  condigna comparrttio  tanti  laboris ad 
hunc  frutl:um  tantillum,vtmodoapparet.    Ratioeft,qu'a  qusecun- 
que  fecerit homo in  hac  vka,  fiue  bona,  fiuc  mala ,  mercedem  recipiet 
in futuro perpetuam.   Qui  ergo alcerum ad bonum incicac, infinitum 
fibi  prxmium  procurac.   Ec  qui  aliquem  damnan Jum  ab  ^aio  malo  o- 
pererecrahicabaliquaxcernapa^ia,  i!Cc:n-jnabomni,eumprxler- 
uar,eo  quod  pro  quolibec  peccato  certa  pcena  a^cernaHtermanfuraQ^^u^  ^^^^^ 
reprobisinfligecur.  Conftatautem,quodlinitiadinfinitum  nullaeii:  tumeft  ali- 
-comparatio.  Vndepatet.quod  verumfir,quodiam  di£bumeft,licet  T''™  i""""'- 
^mirumvicleatur,ita&acontriirio  lenlu  oirendipotelt,quamgrandejg„ji,e4;c. 
•peccatum  fit  eius,  qui  al.qnem  ab  vno  falrem  bono  iinpedit,  velad 
vnum  peccatum  trahit ,  qna  non  habct  vnd/illi  t.inruin  damnum  re- 
.funderet,etiam{i  totum  orbem  illidare  pofTet.  Hxcvera  funt&vti- 
ha  hominibus,  {icordialiterattendant,quamuis  plures  iint,  qui  hu- 
iufmodi  falutis  monita  paruipendant,  fednouit  Dominus,  qui  Itmc 
eius. 

Itervm  redeoadmonendos  voschiirifiimoshacrcs5>:  furoics,ac 
alios  venerabiles  rufticos  vniuerfos  ,  vt  non  negligatis  rcmpus  ve- 
ftrum.  Ecce  ego  os  veftrum  funi  &  caro  veftra,  fine  dolo ,  fine  limula-  Auflor  indicat 
tione  loquor  vobis.   Nihil  horum  cupio  ,  qux  poffidetis  ,in  finccra  '«'"(^"^'sp*- 
C H Ri s  T I  cnaritate moneo  vos,& prout  potui,  delideno  veitro  parai.  tum. 
Et{icutvobisobediui,ita&  vos,non  pro  mea, fed veftrafaluteDEo 
obedire  fatagite ,  quatenus  hic  qualifcunque  labor  inveftra  conuer- 
fatione  fueric,frudum  inueniat  falutarem.  Pacem&veritatem  dili- 
gite,  & De  V  s  pacis  erit  vobifcum.Nemini  facite,quod  vobis  fieri non 
vultis,&quodvobisfierivultis,aliispropofrehbeterfaciatis.Omnem 
fuperuacuam  follicitudinem  abiicite,  &  in  Domino  fperate,  quoniam 
ipfi  eft  cura  de  vobis.  Prajlatos,fiue  fpirituales,  fiue  feculares  tanquam 

Hhhh         Pei 


€io  D  E     R  E  G  I  M.     R  V  S  T  I  C. 

Dei  vicarios  honorate,inuicem  diligite,parentesreuereaniini,filios 
bc  filias  inDci  timore  educate,a  rocietatemaIa,{i€Utapefte,fugitc, 
DominvmDevm  timete,  &  in  prsceptis  eius  ambulate,otium  vita- 
tCjfacros  labores  adamate,fine  intermiflioneorate,  beatam  Virginem 
Imoddi^  inuT  M A  R I A  M  ,  &  fanftos  D E I  quotidic  inuocate ,  &  in  cunftis  bonis  ope- 
tanda.  nbus  vos  exercete,ac  in  ipfis  perfeuerate,  quaten'  in  hora  mortis,qux 

delicatis  &  otiofis  hominibus  pauenda  eft ,  vos  Ixtum  aetcrna:  vitx  re- 
frigerium  inuenire  mereamini,  per  gratiamD  o  m  i  n  i  noftrilE  s  y 
CHRisTi,cuivoscommendo&verbograti2ei«s,quicum 
De  o  Patre  &  Spiritu  Sanfto  viuit &: regnac. 
per  infinita  fecula^ 
~       Amen. 


1 


F     I     N     l     S.. 


I 


\ 


••/ 


m 


ti^ 


Vt 


X